¿Ri Uwuj Dios Chi Rij Etaʼmanik? — Ukabʼ Taqanik · Tzij re KJV rukʼ Numeros re Strong's
PART 2 · JUN K'AK'A' TIJONIK TZ'AQAT PA UXE'AL UK'U'XAL TIJONIK RE LA BIBLIA
Etamanik — Ronojel Utaqanik pa Uwuj Loq'alaj
TZIJ RI KAJALATAJ
Ri etamabꞌal jun qꞌinomal, xuquje' jun t
OXIB' KUCHOLIJ KE'K'UT WI RI JUN CHOMANIK RI'
1. Jawije' kachapleta wi ri etaʼmabʼal, xuqujeʼ jas kubʼan jun winaq churiqik?
2. ¿Jas ri uk'isik ronojel etamabal — jas ri rajawaxik retamaxik jun winaq rech kuk'ulmataj ri jumul k'aslemal?
3. Jachin kupetik pa kiwiꞌ ri kixowin ri etaꞌmabꞌal, xuqujeꞌ jas kuꞌlibꞌal kꞌuꞌx ubꞌim chi kayaꞌtaj che ronojel ri uwachulew?
RI XUKUL RI TZ'AQ KANOQ — ETA'MABAL
RI TAQ'ALIBAL → RI E'AJ NO'JIB' KEKIYAJ RI ETAM'ABAL (PROVERBS 10:14).
RI UXE'AL → RI NUTINAMIT KESACH RUMAL MAJ RETA'MABAL (OSEAS 4:6).
RI XAQ'ĒL → LE WINAQ NUWINAQ E OPON PA PRESO, RUMAL CHE MAJ KETAM'ABAL (ISAIAS 5:13).
RI TZ'AQATAJEM → RUMAL RETA'AMABAL KESOLTAJ NA LE SUKB'ILAL (PROVERBIOS 11:9).
RI TEMEJ → ¿JACHIN KETAMANIK KUYA' WI KECHOKUJ? = E RI E CH'IL CHIK CHUWACH LECHE (ISAIAS 28:9).
RI XEʼAB' → RAJAWAXIK PIXAB' CHUPAM PIXAB' + JALAJOJ K'UT JALAJOJ + WAWEʼ JUN JUB'IQ', CHILAʼ JUN JUB'IQ' (ISAIAS 28:10).
Are Uk'exelal Ib' (Part 2) kuya' uchukab'al ri qas tzij aretaq kuk'am uloq k'ak' taq qatzij winaq.
(Nuchomanik pa wi in — chiwila' le kaxlan tzij Griego, rumal sib'alaj junam kikojik pero man xa junam ta. gnosis (G1108, etamabal) are' etamabal, no'jibal; epignosis (G1922, retamaxik) are' q'axinaqil retamaxik, jun retamaxik le qas tzij pa täq'ilal. Jun winaq kub'an ub'anik chi resaxik le nab'e chi ronojel ub'e ukotz'i'j, man kuriq ta wi' ri ukab' k'utik: amaqel kachomarik, pero man kok ta pa epignosis re le qas tzij. Ri Ajawaxel xuchäp ri kaxlan tzij ri sib'alaj nïm rub'antajik chila', xa' waral k'olo' jun k'utuj chi qe.)
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — Ri Strong kubꞌij chi ri yada (H3045, retaꞌmaxik) kel kubꞌij retaꞌmaxik rumal ilbꞌal. Ri Job xubꞌij waꞌ chirij ronojel ri utatabꞌem: Xinta ri atzij rukꞌ ri wuxikin, are kꞌu kamik kinwil la rukꞌ ri nuwach. Are waꞌ ri etaꞌmabꞾal ri kutzukuj we tijonik — man xa ta xwi utatabꞌexik rukꞌ uxikin, xane are ri ilik.)
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — ri etaꞌmanik kꞌo jun uchapleꞌxik, are kꞌu ri uchapleꞌxik are ri uxibꞌixik ri Ajawxel. Ri daath (H1847, etaꞌmanik) man kariq taj rukꞌ ri nimal; kachapleꞌtaj pa ri qꞌij are chi jun winaq kumej rib xuqujeꞌ kuxibꞌij rib cho ri Dios. Ri man kraj taj kuxibꞌij rib cho areꞌ, man kakwin taj kuchꞌobꞌo pa ukꞌaslemal.)
U K'UX RI RETA'MANEL KUCH'AK RETA'MAXIK + UXIKIN RI NO'JINEL KUTZUKUJ RETA'MAXIK.
(Ri nuchomanik in — ri etaʼmanik man kaqʼatex ta pa ranimaʼ jun aj-baʼnal chak; ri qas retaʼm uchʼukik kuKʼUL, ri kʼo unoʼj kuTZUKUJ. Rajawaxik katzukux.)
CHEʼ RIʼ KACHʼOB NA LA ANIMAʼ ANI XIBʼIN-IBʼ CHUWACH RI AJAWXEL + KARIQ NA LA RETAʼMABʼAL RI DIOS.
(Ri nuchomanik pa ri wanima' — chiwilampe' ri urqʼijil: chasikʼij uwach, chawaqirisaj ri achʼabʼal, xuquje' KʼATE kʼu kariq na. Ri tzij kekunatajik "etamabʼal" pa Proverbios 2:3 are' biynah (H998, naʼoj); ri uretamabʼal ri Dios pa Proverbios 2:5 are' daath (H1847, etamabʼal). Chasikʼij ri naʼoj, xuquje' ri Dios kuya chawe ri uretamabʼal are' ri Dios. Man kumuq taj chuwach ri winaq ri kasikʼinik.)
RI RANIMA MAN KꞌO TA RETAꞌMABꞌAL = MAN UTZ TAJ + RI SILOBꞌIK CHI ANIM RUKꞌ RAQAN KꞌO RUMAK.
2. RI UK'ISBAL RONOJEL ETA'MABAL — RETA'MAXIK RI DIOS, XUQUJE' RI JESUCRISTO
1.JUAN 17:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri kꞌaslemal ri maj ukꞌisik are chi ketaꞌmax wach la, xa jun Dios, xuqujeꞌ ri Jesucristo ri xtaq la loq.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1097 ginosko — Etaꞌmanik
WA'E K'U'X CH'AWEM RI JUNELIK K'ASLEMAL = ARE CHI KETA'MAJ LA, RI XA JUN QAS TZIJ AJAWXEL DIOS + JESUCRISTO, RI XATAQ LA.
(Ri nuchomanik pa in — are waꞌ ri retal jawjeꞌ kuꞌtaqej ronojel etaꞌmabꞌal. ginosko (G1097, retaꞌmaxik) man are ta retaꞌmaxik chirij areꞌ, xane are retaꞌmaxik AREꞌ. Ri kꞌaslemal ri man kꞌo ta uqꞌisik man kꞌo ta rukꞌ ri tzꞌibꞌatalik, xane kꞌo pa retaꞌmaxik jun winaq — xa jun qas Dios, xuqujeꞌ Jesucristo ri xtaqik loq areꞌ.)
2.FILIPENSES 3:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗Qas ne tzij wi, man kꞌo ta kutayij ronojel ri xinbꞌan kanoq rumal chi are sibꞌalaj nim na uqꞌij ri retaꞌmaxik uwach ri wAjaw Cristo Jesús cho we jastaq riꞌ.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1108 gnosis — k'utunik
KINBAN CHIKE RONOJEL TAQ JASTAQ CHI JUN K'AXK'OLIL → RUMAL RI NIM UQ'IJ RETA'MAXIK RI CRISTO JESUS NUAJAWAL + RECH KINRIQ RI CRISTO.
3.2 CORINTIOS 4:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rumal cher ri Dios ri xutaq ri tunal ri katunanik xtunan pa ri qꞌequꞌmal, Areꞌ xtunan ri tunal pa taq qanimaꞌ rech jeriꞌ xqetaꞌmaj ri ujuluwem ri Dios ri karepqꞌunik pa ri Cristo.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1108 gnosis — k'utunik
RI DIOS XTUNAN PA TAQ QANIMAꞌ → RI TUNAL RE RI ETAꞌMANIK RE RI UJULUWEM RI DIOS = PA RI CRISTO.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — are waꞌ ri Dios ri xtaqan che ri tunal chi kutzijon pa ri qꞌequꞌmal, are waꞌ xtzijon pa taq qanimaꞌ. ¿Xuqujeꞌ jas kukꞌut waꞌ ri tunal? Jun uwach. Ri etaꞌmanik rech ri uqꞌij ri Dios kꞌo ru wach, are waꞌ ru wach ri Jesucristo. Ronojel qas etaꞌmanik kukꞌis rukꞌ kaꞌyem che areꞌ.)
RI NUTINAMIT KESACHIK RUMAL MAJ KETAʼMABʼAL + AT XATZELAJ RI ETAʼMABʼAL → IN XUQUJEʼ KINTZELAJ AWECH.
(Ri nuk'aslemal chomanik — chi'wila' wa': man xekamisax ta rumal man k'olik uchuq'ab', o man k'olik wa, xane rumal man k'olik ketamabal. Ri etamabal man xya' ta ta pa ewal chike — xane XETZELAX. Ri mak man are ta rumal ri xya'o.)
2.ROMANOS 1:28K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xuqujeꞌ xkichomaj chi man taqal taj kakikoj pa kwenta ri retaꞌmabꞌal ri Dios, rumal riꞌ ri Dios xuꞌjach pa ri tontoꞌil rech jeriꞌ xkibꞌano ri man taqal taj kakibꞌano.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1922 epignosis — k'utunik
MAN XKAJ TAJ XKIKꞌOL KANOQ RI DIOS PA RI KETAꞌMABꞌAL → RI DIOS XUYAꞌ KANOQ PA JUN ITZEL CHOMANIK.
(In nuk'ux'il — ri Oseas xuquje' ri Pablo junam kik꜌utunik, jun che ri Israel, jun chik chirij ri winaq ri man aj Israel taj. We kach꜌eqej apanoq ri Dios chuwach ri awe꜌ta꜌mab꜌al, xa katjach kanoq ri chomab꜌al. epignosis (G1922, uq꜌alajisaxik) — man xkiq꜌alajisaj taj ri Dios, xuq꜌a꜌ ri Dios xujach kanoq.)
4. XA'TAB'AL — JUN ETA'MABʼAL RI KYAQ CHI UPAM
1.1 CORINTIOS 8:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are kꞌu ri jastaq ri tzujtal chikiwach ri e bꞌanom taq tyox. Qonojel qetaꞌm jas ubꞌantajik we riꞌ. Ri etaꞌmabꞌal kuya nimal, are kꞌu ri loqꞌanik kubꞌan che jun chi kakꞌiyik.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1108 gnosis — k'utunik
RI ETAMABꢠAL KUNIMARISAJ, ARE KꢠU RI LOQꢠOꢠONIK KUYAK.
(In nuk'ux tzij — ri etaʼmabʼal xa rijil kubʼan chi jun winaq kanimarik; are kʼu ri loqʼanik kubʼan chi kayakik. Chatereneʼj ri etaʼmabʼal, xuquje ukojo pa loqʼanik, rech man kanimarik ta awukʼ.)
2.2 TIMOTEO 3:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗Amaqꞌel tajin keꞌtaꞌmanik, man kekwin ta kꞌu wi kaketaꞌmaj uwach ri qas tzij.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1922 epignosis — k'utunik
Amaqꞌel tajin keꞌtaꞌmanik + man kekwin ta kꞌu wi kaketaꞌmaj uwach ri qas tzij.
3.1 TIMOTEO 6:20K'ak'a' Biblia↗Jach↗Timoteo, jas chawilij ubꞌanik ri chilibꞌetal chawe. Man kaya ta bꞌe che ri tzijonem chirij ri jastaq ri maj kutayij, xuqujeꞌ ri chomanik rech ri etaꞌmabꞌal ri xaq ke achyabꞌ.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1108 gnosis — k'utunik
CHAJIJ LE JASTAQ RI XYA CHAWE PA AQ'AB'AL + XA CH'OJ ANIM CHIRIJ LE ETA'MABʼAL RI XA B'ANOJ TAQ RETA'MABʼAL UB'I'.
(Nuchomanik pa wi in — ri tzij ciencia waral are gnosis (G1108, knowledge) — jun etamabꞌal ubꞌiꞌnam kꞌu man qas tzij taj. Kꞌo jun etamanik man kꞌo ta jumul kuriq ri qas tzij, xuquje kꞌo jun etamabꞌal ri pa qas tzij man etamabꞌal taj. Chachajij ri xyaꞌtaj chawe pa qꞌabꞌ, xuquje chakꞌayij ronojel.)
5. RI KUSLAJEM — RI ULEW NOJINAQ RUK' ETA'MANIK RE AJAWXEL
KWCHOLIK RI ULEW RUMAL RI RETA'MABAL RI UJUYUBAL AJAWXEL + JETA'M JAS KIB'AN RI JA' CHUCHOLIK RI MAR.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — ri etaʼmabʼal ri kikʼisik xkikʼij ri winaq kamik, jun qʼij kunojisaj ronojel ri uwachulew. Ri xchapleʼtaj chikixoʼl jujun ri xkixiʼij ri Ajawxel, kutzʼaqatisaj ronojel tinamit. Ri Dios man kuyaʼ taj ri ruwachulew pa mojobʼal.)
KEB' KETZ'ETIK CHIRIJ + JUN K'AAM RESH OXIB' RAQAN MAN CHANIM TAJ KAK'IS.
(Ri nuchomanik pa wamaq'el — kinkoj ri oxib' junam. Ri Isaías kub'ij chi ri uwach'ulew kanoj na rukumal ri ETA'MANIK re ri AJAWXEL; ri Habacuc kub'ij ri eta'manik re ri UQ'IJSAXIK ri AJAWXEL; xuquje' ri AJAWXEL pa ranima xuchiaj che ri Moisés chi ri uwach'ulew katzalij na kanoj rukumal ri UQ'IJSAXIK ri AJAWXEL. Ri eta'manik xuquje' ri uq'ijsaxik k'olik pa jun xa jun tzujunik: ri reta'maxik Areh are ri rilik ri uq'ijsaxik, xuquje' ronojel ri uwach'ulew kuril na.)
CHOMAJ KA'ETA'MAJ, WE KATAQEJ RIJ ARETAK QETA'MAB'EJ RI AJAWXEL + RI RESAJIK JUNAM RUK' ANIMAJ KACHAK'AB'IK.
4.2 CORINTIOS 4:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rumal cher ri Dios ri xutaq ri tunal ri katunanik xtunan pa ri qꞌequꞌmal, Areꞌ xtunan ri tunal pa taq qanimaꞌ rech jeriꞌ xqetaꞌmaj ri ujuluwem ri Dios ri karepqꞌunik pa ri Cristo.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1108 gnosis — k'utunik
RI TZUJ RE RETA'MABAL RE UJUYUBAL AJAW = PA UPALAJ ARI JESUCRISTO.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — ri Oseas kubʼij, chatijaʼ akʼuʼx chretaʼmaxik ri Ajawxel, xuquje' ri upetik junam rukʼ ri uqʼijalem ri qʼij. Ri Pablo kubʼij chi xpe ri aqʼabʼ: ri Dios xuya' usaqil pa taqaanimaʼ. Ri xutzukuj ri qʼalajisal, kamik kaqil rukʼ jun uwach man tzʼapim taj — ri uqʼij ri Dios pa uwach ri Jesucristo.)
CH'OKI'K
2 PEDRO 3:18K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xane kixkꞌiy pa ri toqꞌobꞌ xuqujeꞌ ri etaꞌmanik rech ri Ajawxel qaKolonel Jesucristo. Che areꞌ yaꞌtal wi ri juluwem kamik xuqujeꞌ ronojel qꞌij. Jeriꞌ.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1108 gnosis — k'utunik
KIY'ARIK PA UTOQOB' + PA RETAMABAL RI QAJAWXEL XUQUJE' QAKOLONEL JESUCRISTO.
JUAN 17:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri kꞌaslemal ri maj ukꞌisik are chi ketaꞌmax wach la, xa jun Dios, xuqujeꞌ ri Jesucristo ri xtaq la loq.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1097 ginosko — Etaꞌmanik
WA'E RI KʼASLEMAL ALAJ NAʼOJ = ARE CHI KETAʼMAN AWECH.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — riʼ kꞌut ri utzꞌaqatisaxik ronojel ri tzij. Ri etaꞌmabꞌal rajawaxik katzukux jetaq ri saqpuwaq, xuqujeꞌ kachapleꞌtaj pa ri xibꞌin-ibꞌ cho ri Ajawxel. Ri e kixetzꞌaqinik keqꞌetaj kanoq; ri e kꞌo rukꞌ man kꞌo ta loqꞌanik kanimarisan kibꞌ; are kꞌu ri kekꞌamawaꞌj tijonik man kakiqꞌalajisaj taj, man keopan taj cho ri qas tzij. Are kꞌu ri ukꞌisbꞌal ronojel man e kꞌi ta wuj — are jun uwach, jun winaq, xuqujeꞌ jun kꞌaslemal ri man kꞌo ta uqꞌisik: retaꞌmaxik ri Dios, xuqujeꞌ ri Jesucristo ri xutaq loq. Chatꞌuyubꞌaꞌ awibꞌ pa ri etaꞌmabꞌal riꞌ, xuqujeꞌ petinaq ri qꞌij are chiꞌ ronojel ri uwachulew kanoj rukꞌ.)
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO
Are' waral e k'o ri taq tzij k'utb'al rech we etamanik. Chach'ich' jun tzij ri e k'o taq puntos chupam le versículos chi rilik ri kub'ij waral.
Kʼa te riʼ kaqetaʼmaj, we kaqatereneʼj uqʼalajisaxik retaʼmaxik ri UTZ TAQANEL
“k'utunik” — H1844 deah — k'utunik
ri uwach ulew kanoj che retaʼmabal ri Ajawxel
“k'axelem” — H998 biynah — na'bal, etamabal
We katsikꞌin chirij ri etaꞌmabꞌal
KꞌUTB'AL RETAMABꞌAL
1. Proverbios 18:15 — Ri uk'u'x ri ajnoj kuriq ri etamabʼal; xuqujeʼ ri uxikin ri qas ajnoj:
a) kuta ri yoꞌjik rech kꞌaslemal
b) kutzukuj etamabal
c) nojinaq che tatabꞌem
2. Oseas 4:6 — Ri winaq are xesach rumal maj ketamabꞌal chirij:
a) kaꞌyebꞌal
b) pixel
c) etamabꞌal
3. Juan 17:3 — Ri kꞌaslemal ri maj ukꞌisik are chi ketaꞌmax wach la, xa jun Dios, xuqujeꞌ:
a) Ri Jesucristo, ri xtaq la loq
b) ri Uxlab qas tzij, ri kutaq bik
c) Moisés, ri kikojon rib' chirij
4. 1 Corintios 8:1 — Ri etaꞌmabꞌal kuya nimal, are kꞌu:
a) ri noꞌjibꞌal más nim uqꞌij chuwach ri conedad
b) ri loqꞌanik kubꞌan che jun chi kakꞌiyik
c) ri qꞌalajisanik kuya uchuqꞌabꞌ ri iglesia
5. 1 Timoteo 6:20 — Timoteo, jas chawilij ubꞌanik ri chilibꞌetal chawe. Man kaya ta bꞌe che ri tzijonem chirij ri jastaq ri maj kutayij, xuqujeꞌ ri chomanik rech:
a) etaꞌmabꞌal ri xaq ke achyabꞌ
b) filosofía xuquje' subunïk ri man kʼo taj utzil che
c) ri taqanik k'i winaq
6. 2 Corintios 4:6 — Rumal cher ri Dios ri xutaq ri tunal ri katunanik xtunan pa ri qꞌequꞌmal, Areꞌ xtunan ri tunal pa taq qanimaꞌ rech jeriꞌ xqetaꞌmaj ri ujuluwem ri Dios ri karepqꞌunik pa ri Cristo.
a) chuwach ri Moisés
b) pa ri ch'utukaj sutz'
Pa ri uwach ri Jesucristo
7. Numbers 14:21 — Xa kꞌu qas tzij, jetaq ri kꞌaslik in, ronojel ri uwachulew kanoj che:
a) ri etaʼmabʼal rech ri Ajawxel
b) ri uk'ijkalem ri Ajawxel
c) uqajik uqꞌij ri UJAWAL
CH'ABÄL RE TZAQ'ATIJ: 1-b, 2-c, 3-a, 4-b, 5-a, 6-c, 7-b
PU'AQ WAʼE KʼUTUNEM RIʼ KʼO UBʼANOJ RECHA
→Jachin ub'antajik kuk'ut ri k'ak' trato: ri tzuj tzij kub'ij, konojel ketamanik nuwach, are chuwe ri chi'nchi'n kuk'ame' chuwe ri nima'q taq winaq (Jeremías 31:34), xuquje' ri tzij kb'ix chik pa Cristo (Hebreos 8:11) — jun muxux ri kk'ulmatajik rumal ri utzirem, kwarik chi ri nojimal utukelal.
Jas k
Jas jeꞌ ewatal pa Cristo: chupam are' ewatal ronojel ri kimayijibꞌal ri noꞌjibꞌal xuquje ri etaꞌmabꞌal (Colosenses 2:3) — chachapo uwach nim chik chikiwach ri pwaq ewatal, xuquje ri uchapik kakꞌis pa jun winaq.
Jas kab꜃an chuya' ri awanima chirij: ri na꜃oj k꜃o pa taq꜃alik re 2 Pedro 1:5-7 — chatz꜃aqatisaj ri utzilal ruk꜃ na꜃oj, xuquje' ri na꜃oj ruk꜃ pa'il — ronojel ri taq꜃alik ri꜃ kak꜃ojik chuwach wa꜃ jun.
Jas jeʼ kʼo rukʼ ri amaqʼel qʼij: waʼ leʼ ri kʼaslemal amaqʼel, retaʼmaxik La (Juan 17:3) — xuqujeʼ ri e etaʼmaninel kakitunisaj kibʼ jacha ri usaqil ri kaj (Daniel 12:3).