Nki Kadila Kisonama Ubaka Mu Diambu dia Nzayilu? — Kabu 2 · Masonuku ma KJV ye Numelo za Strong
KITINI 2 · LONGI YAMPA YITUNGULU MU MALONGI MA FUNDASIO MA NKAND'A NZAMBI
Nzayilu — Malongi ma Nsualu ma Kibiblia
MVOVO WANTWALA
Nzayilu i kimvwama, ye nkangu wa kambulu yawu wumbivisu. Ndiawu fundasio yikubukulu kuidi beto; buabu tuenda ku ntuala diaka, ye bambangi zimonso mu kimvevo kimosi. Mvovo wa Kiyibeleo i daath (H1847, nzayilu), wowo wutukidi mu yada (H3045, zaba), ye wusonganga zaba mu mona — zabana kibeni ye Nzambi, ke kaka wa mu diambu diandi ko. Mvovo wa Kingelesi i gnosis (G1108, nzayilu); ye vava vadi mvovo wumfuana, epignosis (G1922, zaba mvimba), nzayilu yifuana yina yisimbanga kieleka. Tala diambu diadi bumboti: nzayilu yina ka Nzambi kazolele mu ngeye ke lubungutu lwa mikanda ko, sambu longuka kaka kimosi kimvondanga nitu. I zaba muntu. Muntu wumosi lenda longuka mu luzingu luandi lumvimba vayi kalendi tomba yawu ko; wunkaka wunkinzikanga Nzambi, wumbokilanga mu diambu diandi, ye wummonanga. Yina yeti yantikanga mu wonga wa Mfumu; batu bawu bantombanga yawu bawu bammonanga; ye nsuka andi i luzingu — mu zaba Nzambi kiawakiedika, ye Muana kandi wufidisa. Lumbu kina kwizidi kuna nsi yawu mvimba yela wala mu diambu diadi. Diawu, keba buevi weti wila. Tomba diambu diadi.
NGIUVU TATU ZI LONGOKO YAYI ZIVANA MVUTU:
1. Nzayilu yikatukanga kwevi, ye buevi muntu keyibakidilanga?
2. Nsuka a nzayilu yawonso i nki — nki mutu kafwete zaya mu baka luzingu lu mvu ka mvu?
3. Ekyalo kikwiza kuli bantu bakana luzayu, ayi ndinga ki ilambanga bwina va nsi yamvimba?
FONDASIO YITAKULU VA NTUALA — NZAYILU
KIFUNDU → BANTU BA NDUENGA BEKUBIKAKA NZAYILU (BINGANA 10:14).
FUNDASIO → BANTU BAMI BAFWIDI MU KUKONDA NZAYILU (HOSEA 4:6).
KIFULU → BANTU BAME BENDE MU BUKANGUA, KADI BAKUAKA NZAYILU KO (YEZAYA 5:13).
KIFUNDASU → MU NZAYILU BUTUKA VUKUSU DIA WUSONGA (BINGANA 11:9).
FONDASIO → NSIKU FWETE KALA VA YILU YA NSIKU + LINI VA YILU YA LINI + FIOTI VAVA, YE FIOTI KUNA (YESAYA 28:10).
Kiam kioki Bwadidi 2 kikakumuna kadidi kina mosi mu bantu bampa ba nsina.
(Mabanza mama ba muini — tala mvimba tubidi mu Kingeleki, sambu bidi kimuangana ku nsi mosi kansi ka biena mosi ko. gnosis (G1108, knowledge) i nzayilu, i nsayu; epignosis (G1922, acknowledging) i luzaba lua kimvimba, i mvitukulu mu kieleka. Muntu wulenda kutakana kima kiantete mu luzingu luandi mvimba ayi ka kotuka ko mu kiantete: ntangu ka mfwaka nlongo, kansi ka lenda kotuka ko mu epignosis kia kieleka. Nzambi wusola mvovo wa kimvimba kuna, ayi lusola-lo yau kibeni kutulonganga diambu.)
(Mabanza mama mu kaka — Strong's kevo yada (H3045, kuzaba) kevo kuzaba mu kumona. Yobi wau tuba yau vava kumana wonso wandi wa: Ngieta wilu na matu mame, ka yayi meno mame me kumona. Yau kuzaba kwa kaka kevo kilongo kiaki kevila kimonako — ka mu kwilu ko na dikutu, kansi mu kumona.)
(Mabanza mama ma kimuntu — nzayilu wina luyantiku, ye luyantiku luawu i wonga wa Mfumu. daath (H1847, nzayilu) ka wumonikanga ko mu batu ba lulendo; wieti yantikila mu kinu kimuntu wafukama ye wina wonga wa Nzambi. Woso wela zolanga ko mu kunwonga, kalendi lenda longuka kwandi ko.)
NTIMA WA MUNTU WA NDUENGA WUNTAMBULANGA NZAYILU + DITU DIA NDUENGA DILEMBO TOMBA NZAYILU.
(Mabanza mama ya munu — luzabu ku lu na kufu ku muntu wa vila; muntu wa nduenga u tambulanga wau, muntu wa nzikama u tombanga wau. Diambu di na dilomba kutombua.)
MOYO KUKONDA ZABA VE = KIMBOTE KO + WUNA WU NLENDA MALU MANDI WUVOLANGA MASUMU.
2. NSUKUSU YA LUZAYU LUAWONSO — MU ZABA NZAMBI, AYI YEZU KLISTU
1.YOWANI 17:3Kabula↗Muaki luzingu lukalumani luidi mu kuzaba ngeyo Nzambi yimosi kakayi kiedika ayi mu zaba Yesu Klisto mutu wowo wutuma.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1097 ginosko — zaba
KIOKI KIENA LUZINGU LUA MVU KA MVU = VOVA BAZABA NGE, NZAMBI YAKAKA YANKIELEKA + YESU KRISTU, MUNTU WUNTUMINI.
(Mabanza mama ya kimuntu — talala kikuma ke kilombo yonso ya luzayu kelutakisa. ginosko (G1097, kuzaba) ke kuzaba mambu ya yandi ve, kansi kuzaba YANDI. Luzingu lwa mvu ya mvu ke telamana ve mu nsonika ya sonama, kansi mu kuzaba muntu mosi — Nzambi ya kieleka mosi, ye Yesu Kristo yina yandi tumini.)
2.FILIPI 3:8Kabula↗Bika sia ti momo kaka vayi mambu moso ndieka mamona maphamba mu diambu di diambu diodi dilutidi mfunu: zaba Klisto Yesu, Pfumuꞌama. Bila mu diambu diandi ndibikidi mamo. Ayi ndieka mamona meka banga tsobo mu diambu ndibaka ndandu mu Klisto;
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1108 gnosis — luzayu
NDITANGA MAMBU MASO NIKUALA MAWU → MU DIAMBU DIA NZAYILU YANDUMBAMA YA KLISTO YESU MFUMU AME + MU DIAMBU NDIBAKA KLISTO.
3.2 KOLINTO 4:6Kabula↗Bila Nzambi yoyi yituba: bika kiezila kiba va khatitsika tombi, niandi wukienzuka mu mintima mieto muingi kakienzula nzayilu yi nkembo andi wowo widi mu zizi ki Klisto.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1108 gnosis — luzayu
NZAMBI WUKIENZUKA MU MINTIMA MIETO → KIEZILA KI NZAYILU YI NKEMBO A NZAMBI = MU ZIZI KI YESU KLISTO.
(Ngindji ya kimoyo — Nzambi wowau, wowu wakanikina kia kienzuka kienzukila mu tombe, wakienzukisa mu mianzi mietu. Yindi, kia kienzuka kiokio kisonganga nki? Zizi. Nzayilu wa nkembo a Nzambi wena ye zizi, ye zizi kiakio kia Yesu Klisto. Nzayilu wawonsono wakieleka wena kifundisu mu tala yandi.)
NKANGU AME WUBWIDI MU KONDWA NZAYILU + NGEYE WULOZA NZAYILU → MONO INA KULOZA NGEYE.
(Mabanza mama — tala diambu diadi: bakidi bufwa ko mu kubula ngolo, voti mu kubula dimpa, vayi mu kubula nzayilu. Ye nzayilu yina bakidi ko mu kubululu kwa bawu — bayidikaka yau bo NLOOZO. Diambu dia mfwilu diakidi ko mu mvani.)
2.LOMA 1:28Kabula↗Sumbu bamona ti kadi kuandi mfunu mu zaba Nzambi, diawu Nzambi kaba yekudila mu mayindu mawu ma buvungisi mu diambu bavanga mambu makambulu fuana.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1922 epignosis — luzayu
BAWU KAZOLA KO SIMBA NZAMBI MU NZAYILU AWU → NZAMBI WUBAYEKULA MU NTIMA WUMBIMBI.
(Mabanza mama ma kimosi — Osea ye Paulo balembo vana kimbangi kimosi, wumosi kuna Isaeli, wunkaka mu diambu dia Bantu ba Makanda. Lunda Nzambi mu nzila ya nzayilu aku, buna ntima wawu kaka wumvwa wuyekulu. epignosis (G1922, mu bakula) — bakivenga bakula Nzambi, ye Nzambi wubayekula.)
(Mabanza mama — nzayilu, yawu kaka, ikelanga muntu kutumbuka; luzolo ikelanga muntu kutunga. Baka nzayilu, kansi nata yawu mu luzolo, mu diambu yawu kakutumbukisa ko.)
2.2 TIMOTE 3:7Kabula↗Baketo beti longukanga mu zithangu zioso vayi balendi baka bu tudila ku nzayilu yi mambu ma kiedika ko.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1922 epignosis — luzayu
KULONGUKA NTANGU YAYONSO + KUKA KO YE LULENDO YA KWIZA NA NZAYILU YA KIELEKA.
3.1 TIMOTE 6:20Kabula↗Timote, keba bumbote mamo ma bayekudila; tina mambu ma phamba ayi makambulu ma kinzambi; tina ziphaka zi buvungisi ziozi beti tedila nzayilu vayi yidi nzayilu yi luvunu.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1108 gnosis — luzayu
KEBA KIOSO KIYIKUDIKUA KUAKU MU DIKONDA + VENGA MAMBU MA NZAYILU MA LUVUNU, MA TELAMA MU DIZINA KIA NZAYILU MU LUVUNU.
(Ngindu yami mu mwini — mvovo wa nzayilu vava wa nzayilu (G1108, gnosis) — nzayilu ina bo ‘nzayilu’ vayi i luvunu. Vena e nlongoku wa ntangwa yankatu wilunganga muna kieleka, ye vena e nzayilu ina ke i nzayilu ko kibeni. Keba diambu diakuvewa mu mioko miaku, ye fiongunina mawonso.)
Bantu zole balenda kunuana yandi + Nsinga wa nsatu ke bukanwa nswalu ko.
(Mabanza mama ma munu mumini — tula bintatu biobio va kimosi. Yesaya utubidi vo ntoto wela wala LUZAYU lua MFUMU; Habakuki utubidi vo luzayu lua NKEMBO a MFUMU; ye MFUMU yandi veka wusiedi Musa ndefi vo ntoto wela wala NKEMBO a MFUMU. Luzayu ye nkembo bakundikinu mu lusilu lumosi: kuzaba yandi i kumona nkembo au, ye ntoto wamvimba wela wumona.)
BUNA TUZAYA, ENATI TULANDIDI MU ZAYA MFUMU + LUYANTIKU LUANDI LUKUBAMENE BANGA NSUKA.
4.2 KOLINTO 4:6Kabula↗Bila Nzambi yoyi yituba: bika kiezila kiba va khatitsika tombi, niandi wukienzuka mu mintima mieto muingi kakienzula nzayilu yi nkembo andi wowo widi mu zizi ki Klisto.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1108 gnosis — luzayu
KIÊZA KIA ZAYA WA NKÊMBO WA NZAMBI = MU MESO MA YEZU KLISTO.
(Mabanza mama ya munu — Osea wutuba: Nutatamana kuzaba Mfumu, ye kuiza kuandi kwidi kieleka bonso lumbu kikatukilanga. Polo wutuba vo: nsuka yizidi: Nzambi wuntemikini mu mintima mieto. Kioki mbikudi kalandanga, buabu tumonanga kio ku luse lukondwa vwiku — nkembo wa Nzambi mu luse lua Yesu Kristu.)
KUSUKINA
2 Piela 3:18Kabula↗Vayi luyunduka mu nlemvo ayi mu nzayilu yi Pfumu eto ayi Mvulusi Yesu Klisto. Bika nkembo wubanga yandi tona buabu nate mu zithangu zioso. Ameni!
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1108 gnosis — luzayu
KULA MU NLEMVO + MU NZAYILU YA MFUMU YETO YA MVULUSI YESU KRISTU.
YOWANI 17:3Kabula↗Muaki luzingu lukalumani luidi mu kuzaba ngeyo Nzambi yimosi kakayi kiedika ayi mu zaba Yesu Klisto mutu wowo wutuma.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1097 ginosko — zaba
KIAKI I LUZINGU LU MVU KA MVU = MUNA BAZABA NGE.
(Mabanza mama ma kimuntu — tala nsukisulu ya diambu dioso. Nzayilu bafwene kuyisosa banga nzimbu, ayi yiyantikilanga mu wonga wa Yave. Bawu bamenganga yawu, bafwana mu lufwa; bawu bansimbanga yawu ka mu luzolo ko, bavimbanga mu lulendo; ayi bawu balonganga ka mu kuyikuluta ko, bakotanga ntu ve mu ludi. Vayi nsukisulu ya mambu moso ke mikanda miayingi ko — di ludi, ayi muntu, ayi luzingu lwa mvu ka mvu: mu zaba Nzambi, ayi Yezu Klisto mubaka kutuma. Yunda mu nzayilu yina, ayi lumbu keti kwiza wau ntoto wa mvimba kela wala wau.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
5. 1 Timote 6:20 — Keba bumbote mamo ma bayekudila; tina mambu ma phamba ayi makambulu ma kinzambi; tina ziphaka zi buvungisi ziozi beti tedila:
a) nzayilu yi luvunu
b) philosofia ye luvunu lwa mpamba
c) minsiku mia bantu
6. 2 Bakolinto 4:6 — Bila Nzambi yoyi yituba: bika kiezila kiba va khatitsika tombi, niandi wukienzuka mu mintima mieto muingi kakienzula nzayilu yi nkembo andi wowo widi mu zizi ki Klisto.
a) ku busu bwa Musa
b) mu diyilu dia diyilu
c) mu zizi ki Klisto
7. Mianga 14:21 — Vayi mu kieleka mu diambu dia moyo ame, nza yawonso yela wadulwa mu:
a) luzayilu lwa Mfumu
b) nkembo wa Yave
c) lukumu lua Mfumu
MAJIBU MA KIYAKU: 1-b, 2-c, 3-a, 4-b, 5-a, 6-c, 7-b
NKIYA LONGOKA YAYI YIKABWANANGA
Ndinga ya kimpa keyikula mambu momo: nsilu wutuba nde, bawu babwe bela zaba mono, tuka na fioti mu bawu nate na nene (Yelemiya 31:34), yo diaka tubwa mu Klisto (Baebele 8:11) — kinsuni kimonikini ye mfulukusuandi, kikubimini mu longukwa kiandi kibeni.
Mambu mu diambu dia mvovo: mvovo “science” mu 1 Timoteo 6:20 i gnosis (G1108, nzayilu), ye mvovo “knowledge” mu Bingana 2:3 i biynah (H998, luzabu) — sasa mvovo mbi wina va fulu kiaki, ye kikuma kiandi.
Nkuma diswekolo mu Klisto: muna kena disweko bima bioso bia lunda ye nzayilu (Kolosai 2:3) — sokula kiawu viokila mu sokula bima bisweko, ye sokula beni nsukulu kuna va muntu.
Diambu dia fila ntima aku mu diambu diodio: luzayu luntelamanga mu tsanzi ya 2 Petelo 1:5-7 — wokisa luzayu mu mavanga mambote, ye mu luzayu wokisa kukiyala — konso lutandu lua tsanzi yina lutelamanga mu diodio.
Buevi kikuenda mu mvu ya mvu: wau i luzingu lua mvu ya mvu, mu kuzaba yandi (Yowani 17:3) — ye bobo badi ba nduenga bela kienzuka bonso kutuka kua diyilu (Danyele 12:3).