Bibiya Kilongo Nki Mu Kiyeka Kya Kinzambi? — Kabu 2 · Masonukwa ma KJV ye Numalu ya Strong
KITINI 2 · LONGI YAMPA YITUNGULU MU MALONGI MA FUNDASIO MA NKAND'A NZAMBI
Godliness — Malongi ma Kimosi ma Nzambi
MVOVO WANTWALA
Kimpwanza kinneni i lusadusu, ye ngolo mu diambu diandi zivewa kala. Kiawu i fundasio yisungama va ntuala eto; buna tulenda kwenda ku ntuala, ye bambangi zampa mu diambu dimosi diodio. Mvovo wa Kingerekia i eusebeia (G2150, kimpwanza), i sundula lukinzu — luzingu lu kiedika lumonisa Nzambi khini; ye vena diaka eusebos (G2153, kimpwanza), mu mpila yizingilu wawu — mu ZINGA mu mpila yifwana kimpwanza. Tala diambu diadi bumboti: kimpwanza ka diawu ko mfwilulu ya kuntanda yisadulwanga kuidi bankaka, kadi muntu wulenda sunda mfwilulu ayi wumana vondanga ngolo andi. Diambu diadi divwidi mwelo mu diambu di dimansueki: Nzambi wiza mu nitu yi kimuntu. Ye mu kuma kiandi wiza, muntu wulenda diata va ntuala Nzambi ayi wummonisa khini. Kimpwanza kivwidi longi; kifweti landakana; mu luzolo lu mambu mamwenamona, kiawu i lusadusu lunneni; ka diambu ko wonso mutu wela zinga mu mpila yifwana kimpwanza wela monanga mpasi, Pfumu zebi mpila kavukisa mutu wa kimpwanza. Nzila yayi yi khulu: mutu wumosi wudiatila ye Nzambi, buna Nzambi wumbonga. Nsuka andi i nkembo, ye lumbu kina bantu ba kimpwanza balembo vingila. Diawu keba mpila wudiatila. Fiongunina diambu diadi.
NGIUVU TATU ZI LONGOKO YAYI ZIVANA MVUTU:
1. Kikalu kiadi kadikulu, ayi mansueki ma kikalu kiadi?
MUSISI → NUANA NGOLO MU KUKIETA LUTELO YE LUSOLWA LWENO LUKIEDIKA (2 PETELO 1:10).
KISINA → WIZAYISA NGE MU KINZAMBI VIOKA + KINZAMBI KIENA WA MFUNU MU MAMBU MOSO (1 TIMOTEO 4:7-8).
FUNDASIO → KINSWEKI KINENE KIA KINZAMBI = NZAMBI WAMONIKINA MU NITU (1 TIMOTEYO 3:16).
FUNDASU → KINZAMBI YE KUYANGALALA I MFUNU WUNENE (1 TIMOTEO 6:6).
KISINA → ZINGA MU LULENDO, MU LUSONGA, YE MU KIMPEVE + TALA KUNTUALA KIVUVU KIAKI KIA MAKONDA (TITUS 2:12-13).
Kiam kioki Bwadidi 2 kikakumuna kadidi kina mosi mu bantu bampa ba nsina.
(Mabanza mama ma munu veka — tala mambu, sambu maawu mafwana kiteso ka mawu ko vayi ka mamosi ko. eusebeia (G2150, lukinzu lua Nzambi) i lukumu, kima kiawu kibeni; eusebos (G2153, wa lukinzu) i mpila yina moyo wu zingu — mu ZINGA mu mpila ya lukinzu. Muntu lenda tuba diambu diantete vayi kavanga diambu diazole ko. Ye dyambu dimosi dimonekanga kaka mbala mosi mu nkanda: theosebeia (G2317, lukinzu lua Nzambi) — nkunda Nzambi mu lukinzu, nsambidi a Nzambi — lukinzu luna kalukatalanga bantu bankaka ko vayi kalutalanga Nzambi. Nzambi wusolula dyambu dia mavanga konso kuma kina zingu kiawu kiena mu kiuvu, ye lusolula lolo lulundieta beto diambu.)
(Mabanza mama mu kimenga — Nsi'a Strong'a matondele vo chaciyd (H2623, godly) mu masonga kansi mu diambu di mfunu wandi vo wa nlemvo, wa lukinzu — mvuidi wa nlongo; ye diadi difwene diaka ye chesed (H2617, mercy). Muntu wa godly wa kanda ki'ntete i muntu wa nlemvo, ye Mfumu Yave wumbaka mu diambu diandi mosi. Ye tamiym (H8549, perfect) matondele vo wafwana, wamvimba, wa kambulu tsobo — mvovo wumosi wufwana kuandi lombua mu makaba. Ntambulu yi Nzambi kalombele Abalama yiba ntambulu yamvimba, kikadi kondolo, kikadi sisulu.)
NSENGO A NTWALA
1 TIMOTE 3:16Kabula↗Ayi mu kambu findisa ziphaka: mansueki ma luzitu lu Nzambi madi manneni. Nzambi wumonika mu lunitu lu nsuni Wukitulu wusonga mu pheve Zimbasi zimmona Wulongu muidi Bapakanu Nzo yinwilukila, Wutombolo mu nkembo.
NENE I KINSWEKI KIA KINZAMBI = NZAMBI WAMONEKANA MU NITU.
(Mabanza mama ya munu — kimpwena kina misina, kansi e misina ke nsiku ko, kele muntu. musterion (G3466, mystery) kele mansweka — kima kina kebikilu na kubika tii kuna Nzambi mumonisa yo; ye mansweka wo bubu kutubukulu na mbote: Nzambi mumonisukulu mu nitu ya muntu. eusebeia (G2150, godliness) yikini vana. Ata mosi ke lombukanga na zulu kuna Nzambi na mambote na yandi kibeni ko; Nzambi mukulukini kuna bantu, ye kimpwena kele luzingu luna kuvutulwidila yandi.)
1. LULONGO LUINA DEZIWU MONA KIZUZI
1.2 Piela 1:3Kabula↗Lulendo luandi, lutuvana bima bioso biobi tuvua mfunu mu luzingu ayi mu kukiyekula mu nzila yi zaba mutu wowo wututela mu nkembo andi ayi muvanganga mambote.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G2150 eusebeia — kinzambi
LULENDO LUANDI LUA KINZAMBI LUVANA KWA BETO MAMBU MAWONSO MENA MU LUZINGU YE MU KINZAMBI + MU NZAYILU ANDI.
(Mabanza mama ma kimutu — tadila mvana: KAVENA VA, ke KAVANA VA ko. Lulendo luidi luandi, ye mvana wina wamana vangama. Bima bioso biobi bimfwana muzingu ye kinzambi bieti kwiza mu zaba yandi. Kadi mutu ko wowo wizidi zaba yandi wina wa kondwa lulendo lwa zinga mu mpila yinzambi.)
2.1 TIMOTE 6:3Kabula↗Enati vadi mutu weti longa mambu mavenga, ayi kakadi singimina mu mambu ma kiedika ma Pfumuꞌeto Yesu Klisto ayi mu malongi madedakana mukhinzukulu yi Nzambi;
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G2150 eusebeia — kinzambi
MAMBU MAMBOTE = MAMBU MA MFUMU'ETO YESU KLISTO + LONGI KILUKINGANA YA KINZAMBI.
(Mabanza mama ma kibeni — kimpwanza ki Nzambi kidi ye longoku, ye longoku beni kidi ye mambu — mambu ma kieleka, mambu ma Mfumu eto Yesu Kristu kibeni. Longa diambu diankaka, ye mana malongo kasi kimpwanza ki Nzambi ko. Longoku ye luzingu bitelamanga va kimosi, voti bibwanga va kimosi.)
2. KIMBANGI KIA KALA — DIATA KUA MENO MAME, AYI KADIKA WA WUFWENA
2.Ba Ebelewo 11:5Kabula↗Mu diambu di minu, Enoki wukatulu mu diambu kabika mona lufua. Basia kummona ko bila Nzambi wunkatula. Muaki tuamina kakatulu, bantelimina kimbangi kiaki: Niandi wumonisa Nzambi khini.
VA NTWALA KIMFULUKU KIANDI, WADI YE KIMBANGI KIAKI = VO YANDI WAYANGIDIKA NZAMBI.
(Mabanza mama ma kimosi — tula bibio biole va kimosi. Mose wutuba vo Enoki WUDIATAKANAKA ye Nzambi; nkanda utuba mfunda yina wa dietakana wuna — YANDI WUYANGALALISA NZAMBI. Kuna kuena mambu mamvimba ma eusebeia (G2150, kimpovi kia Nzambi) mu luzingu lua muntu mosi: kudiatakana ye Nzambi, ye kunyangalalisa. Ye tala nsuka a dietakana kina: Nzambi wunbonga.)
MONO NDI NZAMBI A NGOLO ZOWONSO + DIATA KU NTUALA KUAMI, YE WAKALA WA FUANA.
4.MINKUNGA 4:3Kabula↗Luzaba mboti ti Yave wukisobudidi mutu wumosi wunkinzikanga mambu mandi. Yave wela wa mu thangu ndiela kuntela.
MAMBU MA MFUNU MA KIHEBELE⚑ H2623 chaciyd — kinzambi
Mfumu wasolele muntu wa kinzambi mu diambu dieandi mosi + Mfumu wela kunwa.
(Mabanza mama ntima — tamiym (H8549, ndambu yamvimba) disongidila kufwana, mvimba — kutambula konso muna meso mandi. Ye chaciyd (H2623, wa kinzambi) — Mfumu SOLA muntu wa kinzambi mu diambu diandi mosi, ye kumwidikilanga vava kentedila. Kutambula kwa kinzambi ka diambu diampa ko; diakala tona kuna vantuka.)
2.1 TIMOTE 6:12Kabula↗Nuana nduanunu yimboti yi minu, zimbidila luzingu lukalumani, bila ngeyo wutelo mbila mu diambu di luawu; ayi mu diambu di luawu wutelimina kimbangi kimboti va meso ma bambangi bawombo.
Nuana nduanunu yimboti yi minu + zimbidila luzingu lukalumani.
(Mabanza mama ba yame — ndinga zole mu muntu mosi: TINA, ye LANDAKANA. eusebeia (G2150, godliness) mfwidi mu bima sambanu bileka landakana — kadi vwilu ko, landakana. Ye landakana yayi i nwana — nwana ya mbote ya lukwikilu — ye nsuka ya nwana wau i baka luzingu lukalanga mvu ka mvu.)
4. LUTAKO LUNENE — LUZITU LUMOSI YA KUYANGALALA
1.1 TIMOTE 6:5Kabula↗ziphaka ziphamba zi batu basumuka mu diela diawu ayi bakambulu kiedika, beti banzila ti kinzikanga Nzambi yidi tho yi bakilanga ndandu.
(Malongi mama ya mwelu — tula masonuku mole vana ndambu mosi ye tala mbaluka. Bantu ba mabanza ma mbi beti tuba vo lutomo i lusambulu — lusambulu bisadulu mu baka mbongo, sambu porismos (G4200, lutomo) i disongidila mongo wa lutomo, nzila ya kubakila mbongo. Mvovo u mbalula diambu: lusambulu I LUTOMO LUNENE — vana kimosi ye luyangalalu. autarkeia (G841, luyangalalu) i disongidila kiyukutu, kuyangalala. Muntu wa lusambulu, vana kimosi ye madia ye mvwatu, wena ye lutomo lulutidi luyanu na muntu wena ye bima bioso vayi kondwa Nzambi.)
5. LULUDULU — MFUANA WA KINZAMBI, YE KIADI KIA NZA
1.2 TIMOTE 3:5Kabula↗Bela monikanga banga bazebi kinzikanga Nzambi vayi bela tunukanga mambu momo mammonisanga zingolo zi mambu ma Nzambi. Bika wutatukila batu ba phila yoyi.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G2150 eusebeia — kinzambi
2.2 KOLINTO 7:10Kabula↗Bila kiadi kioki kidi mu luzolo lu Nzambi kimbutanga mbalululu yimavanga, yoyi yinnatanga ku phulusu ayi bayi nionginanga ko. Vayi kiadiki ntoto kieta nata lufua.
Bila kiadi kioki kidi mu luzolo lu Nzambi kimbutanga mbalululu yimavanga + Vayi kiadiki ntoto kieta nata lufua.
(Mabanza mama beni — kimfumu kilenda vwandaka vayi lulendo lu kavwandi ko: kimonisu kia kinzambi ki kambu luzingu muna. Nsiku ka vwandi ko wa kubasonika bantu bobo, vayi wa BALUKA kwa bau. Ye mpasi zole ziozi zilongongo diambu dimosi: bima biole bilenda kala mfwana vayi na nsuka biena mu makani mansambu. Mpasi ya kinzambi yimbutanga baluka kua Nzambi kunatanga muna luvulusu; mpasi ya nza yimbutanga lufwa. Bafiongunina mu bina bimbutanga.)
1.2 TIMOTE 3:12Kabula↗Muaki zaba ti babo bobo batidi zinga luzingu luvedila va meso ma Nzambi, mu lusadulu lu Yesu Klisto, bela zomo.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G2153 eusebos — kinzambi
BAWU BOSO BAKUZOLA KUZINGA MU LUZITU LUA NZAMBI MU KRISTU YESU, BELA MONA MPASI.
2.2 Piela 2:9Kabula↗Buna Pfumu zebi buevi kafueti kudila mu zithotolo batu bobo bakunkinzikanga ayi buevi kafueti kebila batu bobo bakambulu basonga mu diambu di lumbu ki tsambusu muingi babaka thumbudulu.
Mfumu wazaba buevi kavuluza batu bansambilanga Nzambi mu zimviokolo.
(Mabanza mama — kasi kena vo bantu bankaka bazingilanga mu mpila ya kimpevila ve — vo BANWA. eusebos (G2153, kimpevila) i mpila ya luzingu, ye nza ilendanga mpila yina. Kansi tula kimbangi kya zole vana ndambu ya kithete: Mfumu ZEYI mpila ya kuvukisa bakimpevila mu masonga. Mpasi yidi ya kieleka, ye lukutu yidi ya kieleka. Yekimena mambu mole mama, kadi mona boma ko.)
7. LUVUVAMU — KUTALA KWISA KWA LUMBU KIA NZAMBI
1.2 Piela 3:11Kabula↗Bu didi ti bima bioso bifueti suita, buna phila batu mbi lufueti ba e? Lufueti ba batu ba khadulu yinlongo ayi beti kinzikanga Nzambi
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G2150 eusebeia — kinzambi
BIMA BIOSO BIABIO BIELA LUNGA -- NKA BUKA BAWUFWETE KUENA MU LUZINGU LUAWONSO LUANLONGO YE LUKWIKILU MU NZAMBI.
2.2 Piela 3:12Kabula↗bu lulembo vingila lumbu ki Nzambi ayi bu lulembo tudi nsualu muingi kivika fuana. Mu lumbu kina diyilu diodi dilema mbazu diela suita ayi bima bi diyilu biela suita mu mbazu.
bu lulembo vingila lumbu ki Nzambi ayi bu lulembo tudi nsualu muingi kivika fuana.
(Mabanza mama ya munu — sambu bima bioso biabi bilenda tulaka, nki kizingu? Nzila yansantu ye lukwikilu lua Nzambi. Muntu wa Nzambi kabikilanga ve kimvwama kiandi vana bima bioso bilenda sikuka; yandi tadidi lumbu kia Nzambi, ye kavika kwenda kuna.)
MUNU WA ZOLE
1 TIMOTE 3:16Kabula↗Ayi mu kambu findisa ziphaka: mansueki ma luzitu lu Nzambi madi manneni. Nzambi wumonika mu lunitu lu nsuni Wukitulu wusonga mu pheve Zimbasi zimmona Wulongu muidi Bapakanu Nzo yinwilukila, Wutombolo mu nkembo.
Bantu zole balenda kunuana yandi + Nsinga wa nsatu ke bukanwa nswalu ko.
(Mabanza mama ma kimuntu — tula bantatu mu kimosi. Paulo wutuba vo Nzambi wamonika mu nitu; Yowani wutuba vo Diambu diakituka nitu, ayi diakala vava kweto; ayi Yowani wutuba diaka vo, pheve yawonso yikwikilanga vo Yesu Klisto WIZILA MU NITU, yiwutuka kwa Nzambi. Mambu matatu, sukama kimosi: Nzambi wizila mu nitu — nitu wubaka mu kutungila mono. Kiaki kiawu kikuku kia bunda buawonso, ayi kiawu ntambu wu tomba pheve yawonso: bobo wulenda zaba Pheve ya Nzambi. Mu munu mia bambangi babuadi voti bantatu, mambu mawonso mekulukuswa; ayi nsinga wu ntatu wusadilua ka wubombukanga ko nsualu.)
MU LUSILU LUANDI → TUVINGIDILA ZULU YAMPA YE NTOTO YAMPA, MUNA VWANDANGA LUNUNGU.
1 TIMOTE 3:16Kabula↗Ayi mu kambu findisa ziphaka: mansueki ma luzitu lu Nzambi madi manneni. Nzambi wumonika mu lunitu lu nsuni Wukitulu wusonga mu pheve Zimbasi zimmona Wulongu muidi Bapakanu Nzo yinwilukila, Wutombolo mu nkembo.
(Mabanza mama ma kimosi — tala nsuka ya diambu diawonso. Kimpovi ki Nzambi kiantamina mu diambu di kinsokolo — Nzambi wamonikina mu nitu ya kimuntu — ye mawonso mena mu diambu diadi mavana kala, mu zaya yandi. Kina longo, mambu mama ma Mfumu eto Yesu Klisto. Fwete landakana kio ye nwana mu diambu diadi; ye mu kiadidila kina nlungu ya nene; ye mfwilulu andi kondwa lulendo kena kima ko. Bantu bena zinga mu kimpovi ki Nzambi mafwidisa ntantu, vana Mfumu zaba una kabavukisa. Nkangu wau widi wankulu — Enoki wadiatilanga ye Nzambi, wamonikisa yandi kiese, ye Nzambi wambaka yandi. Ye nsuka andi kinkembo — muntu wamonikina mu nitu ya kimuntu wanatuka mu kinkembo, ye bakwa kimpovi ki Nzambi balunda lumbu diandi, ye zulu zimpa ye ntoto wampa, kuna kanda ka lunungu kizingila.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
Buevi kinsweki kifwana ye nkakꞌandi: nene i kinsweki kia kinzambi (1 Timoteo 3:16), ye kinsweki kia mbi kisalanga kala (2 Tesalonika 2:7) — kimosi katelama ye kinkaka, kikubimini mu nlongokolo andi wandi kibeni.
Mambu ma disongidila mu mvovo: mu 1 Timoteo 2:10, mvovo kinzambi i theosebeia (G2317, godliness) — mutu wunkinzikanga Nzambi, mutu wunsambilanga Nzambi — ye disongidila kaka mbala yimosi; tala mvovo wowo wusongidila mu kisina kiodi, ye kikuma kiawu.
Buevi nsala yizingu-yikala mimbote: yikubudila mbaki mu kimfumu kia Nzambi (1 Timoteo 4:7-8) — nsala ya nitu yikala mimbote ndambu fioti, vayi kimfumu kia Nzambi kikala mimbote mu mamo mamo, kivwidi luvunu lua luzingu lua unu, ye lua luzingu lulanda kwiza.
Buevi kikuntedila mu mvu ya mvimba: muna bekunatina mu ntima wa nzo yena luve va nzila ya kolo mu kingana ki mvu ya mvimba kia Mfumu eto ye Mvulusi eto Yesu Klisto (2 Petelo 1:11) — ye bantu ba kinzambi beti tala diaka diulu dimona ye ntoto wamona, muna vwandanga lunungu (2 Petelo 3:13).