Bibiya Yidi Kiki Kifundi Mu Diambu Dya Nzayilu? — Fondasyo · Masonuku ma KJV ye Numelo ya Strong
THE FOUNDATION · THE ORIGINAL STUDY, SET IN THE ANCIENT ORDER
Nzayilu — Malongi ma Nsualu ma Kibiblia
MVOVO WANTWALA
Wa nzila ya muntu wa nduenga: yandi wa tumbanga nzayilu. Yandi wa lundanga yawu mu ntima ye mu mabanza, banga muntu we lundanga bima mu nzo andi, ye yawu we kunsadisa mu lumbu kia mpasi. Mvovo wa kala wa Kiyibeli mu diambu diadi wawu daath (H1847, nzayilu) — zaba kina ke lundwanga, ke zaba ko kina ke vondwanga. Vayi zoba ke lundanga kima ko, ye munua andi veka wu kuntwadisanga kuna lufwa. Ye wa yindula mambu meti bwila kanda kimosi vava beti mana zaba: beti kwenda mu kinkole, ye beti fwa — ke mu kondwa kizingu ko, vayi mu kondwa nzayilu. Konso muntu we vengama nzayilu, yandi veka we vengamanga. Vayi Nzambi ke bikidi ko nkole mu kondwa lusadisu. Nkuidi wa kwiza mu totula nkole, mu vana meso kwa mfoti, ye mu twadisa batu mu kieleka mu diambu di baluka. Ye buevi nzayilu yayi ke kwizanga? Ke mu nsungi mosi ko.
NGIUVU TATU ZI LONGOKO YAYI ZIVANA MVUTU:
1. Nki muntu wa nduenga keti vanganga ye nzayilu?
2. Kima nki kikwizanga muna nkangu wa batu bakambulu nzayilu — ye mbi mfundusu andi?
3. Nzayilu izidi muntu buevi, ayi mu diambu dinki?
(Mabanza mama — daath (H1847, knowledge) mena tuka mu yada (H3045, to know). Mu ndinga ya Ki-Ebreo, nzayilu kansi ke mvu ya mambu ke fikama ko; kansi mbutu ya zaba. Mambu ma nzayi mena kuka mu muntu wu zaba — ye yawu mbadukusu yina lukalu lu longukulu lu mana kuna nzayilu ya Nzambi.)
(Mabanza mama — bantu ba nduenga bansungaka luzayu mu ntima ye mu mabanza. Basungaka lo bonso bima mu nzo, lo lulembama mu lumbu kina lufwana mu kulusadila. Muntu wa buzoba kasungaka kima ko, ye munoko andi kena kwikama va nsi ya lufwa.)
(Mabanza mama ma munu — mbivusu weti kuiza mu kambu kua nzayilu. Ye tala buluꞌngudulu bua diambu diadi: enati wubuisa nzayilu, Yave wela kubuisa diaka. Batu ke bafwidi ko mu kambu kua bufula, vayi mu kambu kua zaba.)
3. LUYULU — KIYEKA KYA BANTU BAKANGAMA
1.LUKA 4:18Kabula↗Pheve yi Pfumu yidi va minu bila wutsodula mu longa Nsambu Wumbote kuidi minsukami, wumfidisa mu yamikisa khudulu yi batu bakangama, mu zibula meso ma baphofo, mu nata phulusu kuidi batu banyamusu
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G859 aphesis
YAMIKISA KHUDULU YI BATU BAKANGAMA + ZIBULA MESO MA BAPHOFO + NATA PHULUSU KUIDI BATU BANYAMUSU.
2.2 TIMOTE 2:25Kabula↗Kafueti teminanga mu malembi batu bobo bankakidilanga bila nani zebi mananga Nzambi lenda kuba vana diela di baludila mavanga ayi tula ku nzayilu yi mambu ma kiedika;
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1922 epignosis — Kuzaba
KUBALUKA NTIMA MU ZABA KIELEKA.
(Mabanza mama ya munu — nzietukulu kevwidi mu kuzabana kieleka. Mvovo yina i epignosis (G1922, kuzabana), i luzayulu lua luzitu. Muntu kalendi vengama ko va meso ma diambu kazaba ko; muna diambu diadi, luzayulu lueti kuiza va ntuala nzietukulu, ye nlongi wa lembama yandi wau kuiza va ntuala mambu mama mole.)
4. NLONGO KWA NLONGO — MATA, KUBIKA MADYA MA NGOLO
PRECEPT KUNTU PRECEPT + LINE KUNTU LINE + AWA FWASA, YE KWANDI FWASA.
3.1 KOLINTO 3:1Kabula↗Zikhomba, ndisi ku luyolukila ko banga bu nyolokolongo ayi batu ba kiphevi vayi banga kuidi batu ba kinsuni, banga kuidi bana balezi mu klisto.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G3516 nepios
KA BONSO BENA MU MPEVE KO, VANA BONSO BENA MU NITU = BANA MU KRISTO.
4.1 KOLINTO 3:2Kabula↗Ndiluvana miliki mu diambu lunua vayi bika bidia bingolo, bila lufueni ko mu kubidikikisa. Ayi banza mu thangu yayi, luisi fuana ko
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1051 gala
NDILUVANA MILIKI MU DIAMBU LUNUA VAYI BIKA BIDIA BINGOLO → LUFUENI KO MU KUBIDIKIKISA
5.Ba Ebelewo 5:14Kabula↗Vayi bidia bingolo bidi mu diambu di bakulutu; bila bawu bayuku sadilanga diela diawu mu tulanga luviakunu mu mamboti ayi mu mambimbi.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G5160 trophe
MADIA MA NGOLO I MA BANTU BAKULUKA → MAZAYU MASENGOSO MU ZABA MBOTE YE MBI.
(Malongoloka ma munu bwimini — mabele mena kwiza ntete tuala bidia bikinda; wawu i luvunu Nzambi keta longila, mfundu mu mfundu, fyoti vava ye fyoti vana. Kansi konso muntu wusikamanga mu mabele, wusikamanga mwana ndeke. Mu longwa nzayilu ye mu bakula malongi, muntu ufwete vambulwa mabele — udikilu fyoti mu fyoti, nate mansusu mandi mavangama mu swasukisa mbandu kati kwa mambote ye mambi.)
(Mabanza mama ya munda — kwakala ve muntu waledikisa Mfumu diambu. Diampasi mu tambula luzayu lua Nzambi kana wufulukidi mu luzayu luaku luawu; kukikulula i mu kununga na kutuzayanga fioti. Muntu wunzayidi kuandi bu kena wu zayi fioti, i wulembwa mu longuka kua Nzambi.)
3.LOMA 10:2Kabula↗Bila ndieti kuba telimina kimbangi ti babeki bufula bu ngolo mu diambu di Nzambi, vayi bika boso buididi nzayilu.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1922 epignosis — Kuzaba
LUZOLO LUA NZAMBI, KANSI KA MU NZAYILU KO.
(Mabanza mama va mwini — bufula ka bukyafwana ko ma kambu nzayilu. Muntu lenda kwenda nsi ayi kwenda mu nzila yambi. Bika bufula bwaku bulombolwa kwa nzayilu.)
KUSUKINA
2 Piela 3:18Kabula↗Vayi luyunduka mu nlemvo ayi mu nzayilu yi Pfumu eto ayi Mvulusi Yesu Klisto. Bika nkembo wubanga yandi tona buabu nate mu zithangu zioso. Ameni!
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1108 gnosis — luzayu
KULA MU NLEMVO + MU NZAYILU YA MFUMU YETO YA MVULUSI YESU KRISTU.
(Mabanza mama ma niema — tala kioso i longoki mu mbandu mosi: nzayilu, daath (H1847, nzayilu), yikutu bu batu ba nduenga, ye kambu kiandi kimbivisanga; wizanga mutindu na mutindu, malavu ma nsongi lianda mbizi yi ngolo, kwa bakua lulembamu ye ka kwa bakua lukanu lu kuyangalala mu bawu bibeni ko; ye lukanu lu nzayilu yayi ka lu zaba mambu mingi ko, vayi lu zaba Nzambi, ginosko (G1097, zaba). Batu basonga bavukusulu mu yau, muntu wu nkole wu nianguzulu mu yau, mwana wu leke wu wokumunu mu yau. Yikakisa yau, ye wokuka mu yau, nate lumbu ki nkembo andi.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
“luzayu” — G1108 gnosis — kuzaya, nzayilu
Kula mu nzayilu a Mfumu eto ye Mvulusi Yesu Kristu.
“Kuzaba” — G1922 epignosis — luzabu, kubakula kwa mvimba, kukikinina
mbalulwilu a ntima mu luzabu lua kieleka
“zaba” — G1097 ginosko — okuzaba
Nsukulu ya luzayu — kuzaba Nzambi
MAMBU MA MFUNU MA KIHEBELE
“luzayu” — H1847 daath — nzayilu, luzabu
Bantu ba nduenga bansimbanga nzayilu
“zaba” — H3045 yada — Kuzaba, kuzaba na kumona
Landakana mu zaya Mfumu
“kubakula” — H998 biynah — kubakula
Bua nzayilu, bua ndambakani
MFIAULU WA NLONGO
1. Bingana 10:14 — Bakwa nduenga bansikanga:
a) kimvwama
b) nzayilu
c) mambu
2. Hosea 4:6 — Bantu bame bafwidi mu konda ya kambwa:
a) nzayilu
b) ngolo
c) malongi
3. Zingana 11:9 — Mu nzayilu bafuidi kukulwa:
a) mundele wa nduenga
b) mut'a ndwenda
c) mfumu'a busonga
4. Isaiya 5:13 — Bantu bama bakwendi mu kimbudi, mu diambu di:
a) bakondele ve nzayilu
b) ngeye wuvilakana Nsiku a Nzambi aku
c) bakubama bawu ba nzitusu bafwidi nzala
5. 2 Timoteo 2:25 — Nzambi lenda kuba vana diela di baludila mavanga ayi tula ku:
a) kubakisa dimona
b) wonga wa Mfumu
c) tula ku nzayilu yi mambu ma kiedika
6. Isaiah 28:9 — Yandi ta longisa nzayilu kwa:
a) twana mu Kristu
b) bantu bavengama mu mabele
c) bawu bakwendanga banga bantu
7. Aroma 10:2 — Babeki bufula bu ngolo mu diambu di Nzambi, vayi bika boso buididi:
a) nzayilu
b) bulunganu
c) mansiku
MFUNDU YA BIYANU: 1-b, 2-a, 3-c, 4-a, 5-c, 6-b, 7-a
NKIYA LONGOKA YAYI YIKABWANANGA
Buevi mavimpi keti kitukanga nsuni: mavimpi ye nsuni ya ngolo bieti twadisa muna malongi ma ntete ma mambu ma Nzambi (Baebreo 5:12) — mavimpi ma kieleka ma diambu, muna diambu di lunuka mu mawu (1 Petelo 2:2).
Mpila lunga wu nsuka wuvevoka: nkudulu kwa bantu ba nsuka yinatanga mu mvu wu luvo wa Mfumu — mvu wu jubile, wau luvevoso luyamikinunu mu nsi yamvimba (Leviticus 25:10 → Luke 4:19).
Buevi luzabu lueka manisa: luzabu lua kieleka lunatanga mu mbalulu ya moyo (Bisalu 11:18) ye mvukumunu mu kintambu (2 Timoteo 2:26).
Buevi Diambu dikubukulu: nsiku ku nsiku, fioti vava, ye fioti kuna (Yezaya 28:10) — malongi makangwa ye malongi, Diambu diamvimba tulwa mu bunkete.
Buevi nganga keti kebanga yawu: bididi bia nganga bifwete kebanga nzayilu (Malaki 2:7), ye mutu wunlozanga nzayilu kalendi kala nganga ko (Osea 4:6) — kubumbanga nzayilu i mfunu wa nganga; ye beno luidi kinganga kia kimfumu (1 Petelo 2:9).