Kasongsong en amwail pwoson kin kapwarehda kanengamah, oh kanengamah anahne alehdi manaman en kapwaindahda eh doadoahk unsek. Ih poahsoan me kileledier ong kitail; met kitail pahn kohla mwahs, iangahki sounkadehde kapw kan ong padahk teieu. Lepin lokaia en Krihk iei hupomone (G5281, kanengamah), tiahk en kanengamah oh koleiong pahn keteu, en mihmi pahn katoutou oh sohte tang sang; verb wet iei hupomeno (G5278, en kanengamah), en mihmi pahn katoutou oh sohte tangdoaui. Karanih met kin uh makrothumia (G3115, kanengamah reirei), ngenin kanengamah reirei me kin awiawihte ahnsou. Lepin lokaiahn Ipru mah kohwo iei qavah (H6960, en awiawi), oh Strong e mahsanih me kaduhdue en lepin lokaia wet wehwehki wiepen kisin sahl kan, duwehte sahl pwoat—aramas me kin awiawi kin selikihong eh Koht. Kalaudehla amwail mwahiei wasa me kanengamah kin mi loale nan Pwuhk Sarawi: mwurin kupwuren Koht eh wiawihda, oh mwohn inou wet eh alu. E kin tangetang nan weiren tang. E kin sapwenikihda ngenio. E kin sohsohki inou kan. E kin awiawihte, duwehte sounpwelen mehn kamwahusa me e kin awiawihte, lao lel ahnsoun sapwellimen Kaun-o pwarodo. Oh sohte me kesempwal en met, aramas kelehpw pein kak alehdi met sang pein ih: Pwuhk Sarawi kan kin padahkihda, oh Kohten kanengamah kin ketikihong. Meid pai aramas me kin kanengamahiong. Rapahki oh kalikamwahwih.
EISEK KAPWUKOU PWUKAT KAK SANGE SIMBOLONG:
1. Dahme kahrehda kitail anahne kanengamah, oh dahme inaudahn kohng irail kan me kin kanengamahiong?
2. Ia wasa kanengamah kin pwilipwil sang — ihs me kin ketikihong, oh ia wasa me e kin sukuhlki ie?
3. Ia werei en kanengamah anahne awiawih, oh ia imwilahn me Kaun-o pahn ketikihong irail kan me kin awiawih?
KOASOI ME AH DIER KAUWADA — KANONGOSONG
POAHSOAN → KASONGOSONG EN AMWEI POSON KIN KAPWARADAHNG KANANGAMAH (SEMES 1:3).
POAHSOANG → KA KANENGAMAH EN WIA WIA EN E UNSEK, PWEHN KOMWI KAK UNSEK OH LEL DEN, SOHTE MWAKELEKEL EN OARO KOHT (SEIMS 1:4).
POAHSOAN → KAHNGONG KIN WIADAHKI KANNENGEHIED + KANNENGEHIED KIN WIADAHKI DAK DIPWISOU MEN + DAK DIPWISOU MEN KIN WIADAHKI KOAPWORACIK (ROM 5:3-4).
POAHSOAN → IDIHONG NEK KANNEUK KANENGAMAH + ONG KANENGAMAH LELEPEK (2 PETRUS 1:6).
POAHSOAN → IET KANONGNEDID EN SARAWI KAN: MEHLEL ME KAN KOLOKOL KAPWAIADA KOSONNED KAN EN KOHT (KAWEHWEHDA 14:12).
POAHSOAN → METEIMEN OHL ME KIN KANONGMENGEI SONGOSONG: PWE E PAN ALE NIHN EN MOUR (SEIMS 1:12).
Kapahk Wet Kaieu 2 kin kadehdehda soahng mehlel ohte sang pwihn en sounkadehde kapw ehu.
(Ei madamadau kan — kilang lepin lokaia kesempar tohto pwukat, pwehki ara nempoak tohto, ahpw kaidehn duwehte ehu. hupomone (G5281, kanengamah) iei kolokol pahn keteu — lepin lokaia me kin wehwehki mehn wisik toutou ehu me anahne wisikda. makrothumia (G3115, dodohki mohd) iei ngenin dodohki mohd — lepin lokaia me kin wehwehki ahnsou ehu me anahne kasapwiliki. Sohp kin kasalehda tohrohr keieuo; mehn doadoahk nan mwahten kan kin kasalehda keriau. Oh Pwuhk Sarawi kin koasoanehdi lepin lokaia koaros wasa me konehng ong: ke anahne hupomone ong weirotehte oh songosong kan, oh me sohso kan kin sohsohki inou kan ki makrothumia, pwehki inowo pwarodo tikitik. Koht ketin pilada lepin lokaia koaros ong wasa me e ketin kihdiong ie, oh pilad wet kin padahkihong kitail: ke pahn anahne wisik toutouwo oh pil kasapwilihda ahnsouo.)
(Ai lamalam pein ie — Strong's koasoia me qavah (H6960, kapose) ni poahsoan e wehwehki wiepen kapatapat, duwehte iren men me kin ipehla; oh sang ih, ale wehwehn en masamasan, oh en kasik. Aramas me kin kapose PAHN KAUN kaidehn me pweipwei sang ih nan ahnsoun eh kin kapose — e sal ong ih duwehte iren men, oh soahng en kapose pein iei sal me kapatapatih ira. Oh chul (H2342, kapose ni kanengamah) wehwehki en doadoahk ni medek, duwehte lih emen me kin neitik: ekei soahng en kapose kin wia lokolok lapalap, oh Koht kin ketin kahdaneki ih kanengamah. Pil tehk ong yachal (H3176, kapose, koapworopwor), lepin lokaia en Sohp, oh yachiyl (H3175, koapworopwor), me kohsang ih: aramas me nengoang iei aramas me koapworopwor. E sohte kin kapose mehkot mahlahn; e kin kapose IH.)
ANCHOR TAPWI
Men Ipru 10:36Nda ong meteikan↗Pwe kanonama me mau on komai, pwen kapwaiada kupur en Kot o konodi inau o.
KUMWAIL ANAHNE KANNEMENGEI + MURIN AMWAIL WIADAHR KUPWUR EN KOHT → KUMWAIL PIL PAHN ALEDI INOU.
(Ei madamadau kan — Pwuhk Sarawi mahsanih me KE anahne kanengamah. Kaidehn kapwat ehu ong me malaulau kan; e wia mehkot me aramas koaros anahne. hupomone (G5281, kanengamah) iei kanengamah me kin dadaur mwahl pahn tohtohsang mekan. Oh tehk wasa me e kin uh ie: mwurin wiawia kupwuren Koht, oh mwohn adihpen inowo eh pahn alu. Aramas tohto wiadahr kupwuren Koht ahpw irail mwadangete tokedihsang nan ar awiawih — inowo sohte salongala, e pwungete pweidahr. Kanengamah kin kahluwaehla aramas emen sang ni wiewia kohla lel ni ale.)
1. TANGWIDI KANONGNEG — KOMWI KANEKELE NGENIMWAHU
1.Men Ipru 12:1Nda ong meteikan↗ARI, pweki jaunkadede pukat raj on dapok kalaimun me raj on dapok kalaimun eu, me kapil pena kitail, kitail en meui jan katoutou patail o dip, me kin kolekole kitail, ap dadauta tan ni weir, me mi motail.
1.Iakopuj 5:7Nda ong meteikan↗Ari ri ai ko, komail kononama lao lel en atail Kaun a pan kotin pwarado. Kilan, jaumat amen kin auiaui wa mau en jap o, o a kin kanonama lao katau en maj o mur moredier.
KANNENG LEL SAPWELIME KAUN KOHDO + SOUMWET KIN KAPOPWORE MASAHL WERPAHN SAMPAH.
(Ai lamalam kan — arai da uwen kanengamah eh pahn kin awiawih? Lao lel MI KAIN EN KAUN — iei wasa me kileledi. Oh menlau kilang mwomwohdiso: sounpwel sohte kak kamwadangihala keteu, oh e kin awih, pwehki wahntuhke kesempwal. Ih duwen omwi.)
2.Iakopuj 5:8Nda ong meteikan↗Komail ari pil kanonama eta, katene monion omail, pwe en atail Kaun a pwarado me korendor.
pwe en atail Kaun a pwarado me korendor → Komail ari pil kanonama eta + katene monion omail.
3.Iakopuj 5:11Nda ong meteikan↗Kilan, kitail kin kapina me dadauratar. Komail roner duen kanonama en lop, o kilaner imwin Kaun O, pwe Kaun o kin kupukupura o kapunlol kaualap.
KITAIL KAWAUWIHIRAILA IRAIL ME KANONGAMANEH + KUMWAIL RONGADAR DUEN KANONGAMAH EN JOB → KAUN-O KOMOUR KALAHNGANEK, OH MELEL SOHNG.
(Ei madamadau kan me pein ei — lepin lokaia riau kin tuhpene met: kanengamah iei hupomeno (G5278, en kanengamah), oh kanengamahn Sohp iei hupomone (G5281, kanengamah) — lepin lokaia me wehwehki en dadaur nan apwal, kaidehn awiawi. Sohp wiadahr laud sang awiawi; e dadaurehla pahn toutou en apwal kan. Oh kilang IMWIN mepwukat: irail kan me rongehr duwen kanengamahn Sohp KILANGehr imwila me Kaun-o ketikihdo, oh imwila iei limpoak oh kalahngan kadek. Kasongosong ehu kin ahneki imwi, oh imwi kin kasansalehda mohngiongin aramas.)
4. IA KANNEIMWAHU KIN KOHDA — MASINGDOM KO, OH KOHT EN KANNEIMWAHU
1.Men Rom 15:4Nda ong meteikan↗Pwe karoj me intinidier maj o, me intinidier, pwen padaki don kitail, pweki kanonama o kamait en kijin likau kan kitail en kaporopor.
KOHT EN KANONGNEG OH KANGONGKAP → KETIN KUPWURE KUMWAIL EN LAMALAM ARE LIKAMWATA NANPWUNGAMWAIL.
(Ei lamalam pein ei — ia wasa aramas akin sang kanengamah? Pasapeng riau me kin miniminpene: PUKEN KAMASAN, oh KAUN, Koht en kanengamah. Mepwukat me ntingdi mahs — Sohp, Eiprahm, Depit — ntingdier pwehn padahkihong kitail, pwe KITAIL en ahneki koapworopwor. Oh mepwukat me Pwuken Kamasan kin padahki, Koht kin ketikihdo: e adaneki Koht en kanengamah, oh dahme e wia, iei me e kin ketikihong kitail. Peki reh, oh rapahki nan pwuk.)
3.Men Koloje 1:11Nda ong meteikan↗O keleki kel karoj duen manaman en a linan pwen dadaurata o kanonamalu peren
KAKEHLAKI PAI NG MANAMAN KOAROS → IEN KANENGAMAH OARE OH KANENGAMAH LOAL LAUD ANSAU REIREI IANGID PEREN.
(Ei madamadau kan — kilang dahme roson koaros wet KIN kohkohlahn ie. Kakehlahda ni roson koaros, nin duwen sapwellime lingan roson lapalap — a imwilah kaidehn kilel kan oh manaman kapwuriamweipek kan, ahpw KANONOMWEI unsek. Kanengamah me mi limwahn iei makrothumia (G3115, kanengamah), me kihpene rehn hupomone (G5281, kanengamah/kapatohl) nan wasa teieu — wisikpene oh awiawi patopatohng ehu — oh ira koaros iangahki PEREN. Kanengamah me sohte peren ih mehkot toutou; ahpw sapwellime roson kin kupwurperenih.)
5. AWIAWI KAUN-O — KADEDE MAS
1.Pjalm 37:7Nda ong meteikan↗Kaporoporeki Ieowa ap nenenla o auiaui, o koe der makar kida pan me kin pwaida ni a wiawia kan, ol o, me kin kapwaida me jued.
LEPIN LOKAIA KAN NI LOKAIAN HEBREW⚑ H2342 chul — kanongama mongoutik
KOMMOALLA REHN KAUN O + AUPWEKI KANGENGEN OMWI AWIAWIH IH + DEIKIDA PWUNGENSANG
(Ei madamadau kan — lepin lokaia siluh nan angin kis: kommoal, awiawih, dehr pwunodki. Lepin lokaia ong kommoal iei damam (H1826, dene kapohnehla, dene kommoal), kaidehn pwunodki—awiawih mwohn silangi. Oh awiawih ni kanengamah iei chul (H2342, dene wie apwal, dene awiawih)—soangen awiawih me kak duweida rasehng medek en neitik, ahpw iei ihmw kanengamah. Pwunod kin kilangwohng aramas me pweida; ahpw kommoal kin kilangwohng KAUN-O.)
2.Pjalm 40:1Nda ong meteikan↗I AUIAUIER Ieowa, o a kotin iroir do n ia o kotin erekier ai likelikwir.
LEPIN LOKAIA KAN NI LOKAIAN HEBREW⚑ H6960 qavah — Auiaui
I AWIAKI KANENGAMAH KAUN-O → E SOHNGADANG IE + E ROHNGADA AI WERIER.
(Ei madamadau kan — lepin lokaia mering wet iei qavah (H6960, en awiawih), oh ni lokaiahn Israel Depit kin mahsanih pak riau — ni ei awiawih I awiawih — ehu awiawih me kalaudlahr lelehr imwilah. Strong's mahsanih me poahsoan en lepin lokaia wet iei en katengehdi, rasehng sahl ehu: ngenen me kin awiawih kin tengeteng ong Koht mwohnete. Oh menlau kilang pasapengo: e KOHLILIDIHDI — Koht lapalapo kohlilidihdi karonge ong aramas me awiawih.)
(Ei madamadau kan — koasoanehdi sounkadehde ko iang emenemen. Emen kin nda, KE anahne kanengamah, pwe KE en ALEH inou wet. Emenemen sohte kin nda, sang ni pwoson oh kanengamah re kin SOHSOHKI inou kan; oh Eipraam, mwurin eh kanengamahiong, e KETIKIDA inou. Aleh, sohsohki, ketikida — lepin lokaia siluh, padahk ehu: kanengamah oh inou kan sohte kak sarapasang, oh sohte emen me kak ale ehu ilakehla teio. Oh Kaun-o pil kin kadehde sang pein ih: ni amwail kanengamah kumwail pahn kolokol amwail mour. Kanengamah iei pehn me kolokol mehlel dahme Koht ketin inoukihda.)
5.Iakopuj 5:11Nda ong meteikan↗Kilan, kitail kin kapina me dadauratar. Komail roner duen kanonama en lop, o kilaner imwin Kaun O, pwe Kaun o kin kupukupura o kapunlol kaualap.
KUMWAIL RONGERONGERAER KANANGAMAH EN SOP + KILANGER IMWILAH SANG KAUN-O → KAUN-O KOMMOAK MELEL, OH KADEK LAUD.
(Ei madamadau kan — lepin lokaia me kitail kawehwehdi nan lokaia en Sohp koasoia likih iei yachal (H3176, en awiawih, en koapworopworki): mendahki e pahn kemei ie, I pahn wia ei koapworopwor pou pohn ih, I pahn kohkohlete koapworopworki ih. Ih met me kadaudok en kanengamah nan ahnsou kentehlap. Sohp nan eh lokolok iei mwoalen mwete; Seims kasalehda imwilahn koasoi wet: irail kan me rongehr duwen kanengamah en Sohp SANSAL imwilah me Kaun-o ketikihdo, oh imwilah wet direkihda kalahngan oh limpoak mahsanihong meteikan. Songosong ehu kin sohte poatopoat kohkohlahte, e kin imwisekla, oh ni imwilah Kaun-o kin ketiket wasa, oh mohngiongi kin kalahngan ong irail kan me kanengamahiong.)
KAIMWSEKLA
Men Tejalonik II 3:5Nda ong meteikan↗A Kaun o en kotin wiawia monion omial, pwe komail en direki limpok en Kot o kanonama en Krijtuj.
ROMWAMWAHU IH OHL EN me DAUR SONGOSONG → E PAHN ALEDI NIN MWEIMWEIN MOUR.
(Ei madamadau kan — iet imwilahn mepwukat. Kanengamah kin uhdahn anahnepe, oh inowo kin pwungkihda ih: e kin tangetang nan weirengo, e kin sapwenikihda ngenen, e kin sohsohki inowo kan, oh e kin awiawih lao lel sapwellimen Kaun-o ketido. E kin sukuhlkihla nan Pwuhk Sarawi, oh kin kohsang rehn Koht en kanengamah; e kin kommoal rehn KAUN-O, oh e kin rongorong. Poahsoanpwungo mahsanih me kasongsong en amwail pwoson kin kihda kanengamah; sounkadehde kapw pwukat mahsanih pil duwehte, oh kasalehda ia duwen imwilah — kaidehn nan salongala, ahpw nan nihn en nihnen mour. Kaun-o en pein ketin kaweid nan mohngiongimwail nan awiawi kanengamah wet: keteu en sounpar kohkohdo, sapwellimen Kaun-o ketido keren, oh ni ahnsou me kumwail pahn songosong kumwail pahn ale nihn en mour.)
LEPIN LEPIN KAREPE GREK
Iet lepin lokaia kesempwal kan ong onop wet. Doahke mahsen kis me mie kisin tuhke pah nan iren kan pohnangi pwe komw en kilang wehwehpe met.
“kanengamah” — G5281 hupomone — Kanengamah ehu me kin poadidi, kanengamahiong apwal kan.
“Koapworopwor” — H3175 yachiyl — awiawih, me pahn koapworopwor
Mwahu ohl emen en kapokopokohki oh awiawih ni popohl
SOHNG KASOI
1. Ipru 10:36 — Pwe kanonama me mau on komai, pwen kapwaiada kupur en Kot o:
a) pedolong nan eh kommoal
b) konodi inau o
c) sohsohki sampah
2. Luk 21:19 — Dore kila kanonama:
a) ngenmwahu
b) mohngiong
c) madamadau
3. Ipru 6:12 — Pwe komail der tananala, a komail alale jan irail, me pojon o kanonama ap:
a) ale kadehde mwahu
b) kalowehdi wehi kan
c) sohsoki inau kan
4. Jakop 5:7 — Kilan, jaumat amen kin auiaui wa mau en jap o, o a kin kanonama lao
a) katau en maj o mur
b) keteu tepin ni koahiek
c) wahntuhke sang nanpwel
5. Rom 15:4 — Pwe karoj me intinidier maj o, me intinidier, pwen padaki don kitail, pweki kanonama o kamait en kijin likau kan kitail en:
a) popohl
b) pwoson
c) koapworopwor
6. Iakop 5:11 — Komail roner duen kanonama en Iop, o kilaner imwin Kaun O, pwe Kaun o kin:
a) kupwur kalahngan, oh direkihla poake
b) kupukupwaia kaualap, oh limpoak melel
c) mongelahte ong ma engieng, oh kupwur kalahngan lapalap
7. Kolose 1:11 — O keleki kel karoj duen manaman en a linan pwen dadaurata o kanonamalu peren:
a) kalahnganki
b) opampap
c) peren
PASAPENG: 1-b, 2-a, 3-c, 4-a, 5-c, 6-b, 7-c
IAL DAL WEIN ONOP WET
Ia duwen inou mahs eh pokonpene inou kapw: irail kan me kin awiawih KAUN-O re pahn ale kehl kapw; re pahn tangatang, re sohte pahn pwangada (Aiseia 40:31) — awiawi wet iei qavah (H6960, en awiawih), sapwellimen Depit mwahs lokaia — a kapwo mahsanih, kitail en tangatang ni kanengamah nan weit me kohpadahng kitail (Ipru 12:1) — irail kan me kin awiawih kin wiahla irail kan me kin tangatang, onopadahng sapwellimeh onop.
Ia duwen kesempwal en lepin lokaia kan: kanengamah nan Ipru 10:36 iei hupomone (G5281, kanengamah me kin dadaur), a kanengamah nan Ipru 6:12 iei makrothumia (G3115, kanengamah ni ahnsou reirei) — ehu kin dadaurete pwehki toutou ehu, a teieu kin awiawih lellepen ahnsou reirei — kilangada ia wasa lepin lokaia teieu teieu mi ie, oh dahme kahrehda.
Iaduwen e rirla nan Krais: Sohn iei riamwail oh iengamwail nan lokolok, oh nan wehio oh kanengamah en Sises Krais (Kaudiahl 1:9), oh Kauno mahsanih, pwehki omw nekidalahr mahsen en ei kanengamah, ngehi pil pahn sinsile uhk sang ni ahnsoun songosong (Kaudiahl 3:10) — kanengamah wet uhdahn sapwellime mwohn eh pahn wiahla atail.
Iaduwen omw pahn kihong nan mohngiongomw met: kanengamah kin mi nan uhelahn 2 Piter 1:5-7 — kapatahiong koapworopwor kanengamah, oh ong kanengamah lelepek ong Koht — soahng koaros en uhelahn wet kin patapatohng ehu.
Ia duwen eh lel ong soutuk kohkohlahte: ma kitail pahn lokolok, kitail pil pahn iang kaunda iang ih (2 Timoty 2:12) — lokolok wet iei hupomeno (G5278, kanengamah) — a meid pai aramas me kin kanengamahiong songosong: pwe ni eh pahn songosongla, e pahn ale nihn en mour (Seims 1:12).