Ri qué kubʼij ri Uwuj Dios chirij ri Noʼjibʼal? — Ubʼanik pa Kʼaslemal · KJV Tzij rech Dios rukʼ ri Numeros rech Strong
K'ASLEMAL PA RUB'ANIK · RI B'INEM RUK' DIOS — YUQ'IK, B'INEM, ANIM, TZAQATEM
Etamabal — Utzilaj Kꞌutuꞌbal rech ri Loqꞌalaj Wuj
TZIJ RI KAJALATAJ
Ri noꞌjibꞌal are jun bꞌinem nabꞌe cho ri korona. Jun akꞌal man kabꞌin ta pa jun qꞌij: nabꞌe kaxikꞌan, kaoqꞌik rumal ri man kꞌo ta kachꞌekik; kꞌate riꞌ kakꞌutuxik chubꞌanik ri bꞌinem, jujun taq kꞌiyaqib; kꞌate riꞌ kabꞌinik pa utukel; kꞌate riꞌ kakꞌiyik, xuquje kaanimarik. Ri winaq ri utz kaanim kubꞌan jun etzꞌanem re anim, ri etzꞌanem kꞌo ukꞌisik, xuquje pa ri ukꞌisik kꞌo jun tojbꞌal. Ri noꞌjibꞌal pa ri bꞌinem rukꞌ ri Dios je riꞌ kꞌo wi. Ri tzij pa ri chꞌabꞌal Hebreo are chokmah (H2451, noꞌjibꞌal) — etaꞌmabꞌal xuquje naꞌoj rech ri bꞌe; xuquje ri rachiꞌl are biynah (H998, chꞌobꞌonik), rumal ri kebꞌ kꞌolik e kꞌo junam: chꞌeka noꞌjibꞌal, chꞌeka chꞌobꞌonik. Ri uchiꞌ ja rech ri e kebꞌ are yirah (H3374, xibꞌin-ibꞌ) — ri uxibꞌin-ibꞌ ri Ajawxel, ri are unabꞌe. Ri tzij pa ri chꞌabꞌal Griego are sophia (G4678, noꞌjibꞌal), xuquje ri Strong kubꞌij chi kopan che ri ikꞌowinaq o ikꞌowinaq, rech ruwachulew o rech uxlabꞌal — rumal laꞌ jun winaq rajawaxik kukꞌam ri noꞌjibꞌal ri petinaq chikaj. We tijonik kukꞌam ri noꞌjibꞌal chupam ronojel ri ubꞌe jun winaq: jas ri kuriq are xa kaxikꞌan xuquje kaoqꞌik chirij; jas kuchajij xuquje kabꞌinik chupam are chi kꞌo chik rukꞌ; jas kaanim rukꞌ xuquje kuya cho ri Dios jetaq jun ajchꞌoꞌj pa ri usoldadowinaq ri Dios; xuquje jas kuꞌtzꞌaq ri kꞌisbꞌal jalajoj, jawjeꞌ ri Cristo areꞌ ri noꞌjibꞌal rech Dios, xuquje jawjeꞌ ri utzij ri qaDios kꞌo na chibꞌe qꞌij saq. Chatzukuj.
OXIB' KUCHOLIJ KE'K'UT WI RI JUN CHOMANIK RI'
1. ¿Jawi' kariqitaj wi ri etamabꞌal, xuquje' jas kubꞌan ri winaq rech kuriq nabꞌe?
2. Ri jun winaq, ¿jas rajawaxik kubꞌan rukꞌ retaꞌmabꞌal we kꞌo chi rukꞌ, xuquje jas kꞌutu rilik pa qꞌij pa qꞌij?
3. ¿Jas kbʼanik kkʼis ri qajb'al — jachin ri retamabʼal ri Dios, xuquje jas tzij ri kʼo pa taq amaqʼel?
(Ri nuchomanik pa wa'jun — chiwila' jas ri uxe'al ri tzij. Ri Strong kubij chi sophia (G4678, no'jibal) kuk'am ub'e cho ajsik, xa ne uwach cho ulew o uwach ri ruxlab' — jun tzij, keb' ub'antajik. Ri Jacobo kujach' keb': k'o jun no'jibal petinaq chikaj, xuquje' k'o jun no'jibal ri xa ajuwach ulew. Xuquje' ri Ajawxel k'o urox tzij chike ri ketaqik b'i, phronimos (G5429, no'jinaq) — ri Strong kubij chi are' jun chomanik, k'utub'al, no'jibal — ri no'jibal ri kach'ajch'ojirisan k'ate' chikixo'l ri utiw. We tijonik ri' kuriq ronoje oxib' ubaq'ik.)
(Ri nuchomanik chi wibʼ — chokmah (H2451, etamabʼal) petinaq chirij chakam (H2450, etamanel); man are ta uneteʼmaxik kʼi taq jastaq, xane are ri chuqʼabʼ rech ri bʼe. biynah (H998, chʼobʼonik) petinaq chirij biyn (H995, chʼobʼik) — ri Strong's kubʼij: are ujachik pa ri kʼuʼx, are uchʼobʼik — are ri rilik chikixoꞌl ri jastaq. Are kʼu ri yirah (H3374, xibʼinriꞌil) kʼo chuchiꞌ ja rech ri e kebʼ: ri xibʼinriꞌil che ri Ajawxel are ri majibʼal. We maj xibʼinriꞌil che ri Dios, maj kuriq ri etamabʼal.)
1. QAJIQ'ANIK — JAS UBʼANIK RIRETAMAXIK
(Ri nuk'aslemal na'oj — konojel ri b'inem majeb'al chuwach taq'ajil. Jun ak'al kuq'axaj rib' chi ulew, kuya' uq'ab', kuya' uraqan chuchapik ri man k'olik che rech; xuquje' man jun winäq kalax rukoj ronojel na'oj. Rajawaxik nabe' kariqitajik; xuquje' we qajb'al taq etamanel keq'alajisaj jawi', xuquje' jas kub'an. Ri Job kuk'utu' ri kotz'i'j che ronojel ri k'olem: jawi' kariqitaj wi ri na'oj? Xuquje' ri sub'unik man naj taj k'o wi: chata' che ri Ajaw, chasik'ij, chatzukuj jetaq jun saq puaq — xuquje' chachapleij rumal ri xib'in ib' cho ri AJAW. Chachapleij chuxe', xuquje' chatikirisaj.)
JAWIJ KE'RIQITAJ WI RETA'MABAL? + JAWIJ K'O WI RI QAJULEW RETA'MABAL?
2.SANTIAGO 1:5K'ak'a' Biblia↗Jach↗We kꞌo jun chiꞌwe ri man kꞌo ta retaꞌmabꞌal, chuta che ri Dios. Ri Areꞌ kuya na chiꞌwe. Man kixuyaj taj we kita che.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3679 oneidizo — yajik · ⚑ G574 haplos — Rat rat'zij chi man k'axk'ol taj · ⚑ G154 aiteo · ⚑ G4678 sophia — k'utunik · ⚑ G3007 leipo
WE K'O JUN CHIWE MAN K'O TA UNOJ RIQ'IL → CHUTA' CHE RI DIOS + KAYA NA CHE.
(Nuchomanik in nuk'ux — are k'u ronojel uchak ri ak'al: majun ukwa, xuquje' kata. Ri Strong's kubʼij chi haplos (G574, liberally) kel kubʼij pa toqʼob; xuquje' oneidizo (G3679, upbraid) kel kubʼij yajb'al tzij, tzeʼexik. Ri Dios kuya che ronojel ri winaq pa toqʼob, xuquje' man kuyaj taj ri kata. Ri nabʼe che ri noʼjibʼal man are ta ri no'jib'al; are ri kata.)
CHEʼ RIʼ KACHʼOB NA LA ANIMAʼ ANI XIBʼIN-IBʼ CHUWACH RI AJAWXEL + KARIQ NA LA RETAʼMABʼAL RI DIOS.
(Nu personal chomanik — chiwila' ri oq'ej: are' uch'ab'al jun ak'al — katoq'ik, kaya' uchuqa'b awch'ab'al. Xuquje' chiwila' ri K'ATE': koq'ik, katzukunik, katsik'inik — K'ATE' katariqowik. Ri xtariqitajik man are' ta saq'ib'al puaq; are' etamanik rech ri Dios rech ri e are'. Ri jotanik in wech; ri q'inomal are' RE'.)
RAJAWAXEL AJAWXEL RETA'MABAL + PA UCHI' KEL WI ETA'MABAL XUQUJE' NA'OJIBAL.
(Ri nuchomanik pa in — chinya kanoq ri Salomón chuxukut ri Jacobo, xuquje' chinuta' jun chi ch'ab'al: are' ri Ajawxel nuya' ri etamanel na'oj — chata' che ri Dios, xuquje' katzuqtaj na. Ri Ojer Taq'aj xuquje' ri K'ak' Taq'aj kikibij junam jun tzij. Xuquje' chiwila' JAWJE' petik wi: pa ri UCHI'. Ri etamanel na'oj kariq wi jawjeʼ kutzijoj wi ri Dios — pa ri utzij.)
UXIBʼIJ RI QAJAWXEL ARE RUCHAPLEʼB'AL RI NOʼJIBʼAL + RETAʼMAXIK RI TYOXALAJ IX ARE NAʼOJ.
(Ri nuk'aslemal chomanik — kieb' tzij pa Loq'alaj Wuj xa jun kikowinaqil pa jun tzij pa Ingles. Pa Proverbios 1:7 ri "majibʼal" are' reshiyth (H7225) — ri Strong's kubʼij are' ri nabʼe, ri qʼatal tzij. Pa Proverbios 9:10 ri "majibʼal" are' techillah (H8462) — ri Strong's kubʼij are' jun majibʼal, jun jaqbʼal. Ri xibʼinriʼil che ri Ajawxel are' kikaʼib': are' ri chiʼ ja jawi' kok wi jun winaq, xuquje' are' ri qʼatal tzij kukʼol amaqʼel chi rij. Jun winaq man kkowin taj kuya kanoq ri xibʼinriʼil che ri Ajawxel.)
TA'OJ, TA KAYA' CHIWE + TZUKUJ, TA KIWIL + CH'A'OJ PA UCHI' JA, TA KAJAQ CHIWACH.
(Ri nuchomab'al in — kamik ri ak'al k'o chik ronojel utijonik. Ri no'jibal man kumin ta rib' chikiwach ri kkitzukuj; kuloq'oj kikonojel ri kkiloq'oj are'. Chata' — rumal ri Dios kuya' rukux ronojel. Tzukuj — jacha' ri katzukuj puaq saq. Xuquje' ri Ajaw kub'ij pa ruchi' rib': tzukuj, xuquje' katrik na. Kamik chi xariq chik, chatijoj awi'b' chi katb'in rusuk'.)
2. BINEM — SUCH KA BʼAN CHECH WE KʼOʼLIQ AWECH
(Nuchomanik pa wanima — ri akʼal kʼo chi pa raqan; kamik kape ri bʼinem. Ri noʼjibʼal ri xriqitaj rajawaxik chi kejeqik, xuqujeʼ ri noʼjibʼal ri kejeqtal rajawaxik chi kbʼinik chirij — qʼij chi qʼij, pa ja xuqujeʼ pa bʼe, chuwach ri Dios xuqujeʼ chikiwach ri e kʼo chirij. Chiwilampeʼ ri tzij re ri qʼij riʼ: chikʼamo, mixsach pa animaʼ, mixya kanoq, chiꞌtzꞌaqatisaj, chinimarisaj, chibꞌinik, chikꞌutu. Ri noʼjibʼal man kꞌo ta jastaq kejeqel pa jun caxa; are jun rachiꞌl pa bꞌe.)
UTZ URE' RI ACHI RI KUERIQ RI NO'JIBAL + RI ACHI RI KUCHAP RI ETA'MABAL.
(Ri nuchomanik pa wi'ik — ri etamanik chi kaqilo are' tebuwnah (H8394, etamanik) — ri Strong's kubij chi are' na'oj, chomanik, kowilal — che le junam ruxeꞌal biyn (H995, retaꞌmaxik). Xuqujeꞌ ri kuriq are' puwq (H6329) — ri Strong's kubij chi are' resaxik, uriqik. Ri noꞌjibꞌal man xa ta jun mul kariq che ronojel q'ij; are' kesax uj kunumaj chi qꞌij chi qꞌij. Chachapleꞌj we tzij ri'; kul chik pa ri ukꞌisbꞌal le ꞌanem.)
NIMARISAJ RI, KATUNIMARISAJ NA + KUYA' NA UQ'IJ CHAWE.
(Ri nuchomanik — chiwila' ri kikje'lem chikixo'l we oxib' riij: mat kaya' kanöq — areë' katuchajij. Chalöq'aj — areë' katuto'o. Chanimarisaj — areë' katuya' pa jun nimalaj q'ij. Ri kub'an jun winäq rik'in ri no'jib'al, are' ri no'jib'al kub'an che ri winäq. Chachajij, xuquje' katchajix na.)
KOJATIJOX PA UNIVERSIDAD RI QAB'ANQIL → RECH KOQAJ KANOQ QANIMA' CHIRIJ RI NO'JIBAL.
(Nuchomanik pa wanimaꞌ — ri Moisés kubꞌan chꞌawem che ri bꞌenam pa bꞌe: chujachꞌabꞌej chi kaqajilij ri qaqꞌij. Ri bꞌenam rukꞌ noꞌjibꞌal are jun bꞌenam chi qꞌij chi qꞌij; ri achi ri kujilij ri uqꞌij utz kukoj kanoq. Chayaꞌ ri awanimaꞌ CHUPAM WAꞌ RI QꞌIJ.)
CHAJIJ K'UT XUQUJE' BANA' = WAʼ RI ANOJBʼAL XUQUJE' RI ACHOMABʼAL CHKIWACH RI TINAMIT.
9.COLOSENSES 4:5K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rukꞌ etaꞌmabꞌal chixnoꞌjin kukꞌ ri winaq ri man e kojonelabꞌ taj che ri Cristo, qas utz chibꞌana chukojik ri qꞌotaj.
Rukꞌ etaꞌmabꞌal chixnoꞌjin kukꞌ ri winaq ri man e kojonelabꞌ taj che ri Cristo + qas utz chibꞌana chukojik ri qꞌotaj.
10.Efesios 5:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rumal riꞌ qas chiwila na ri kixnoꞌjinik, qas chichomaj na jas ri kibꞌano, man je ta ri kixnoꞌjin kon. Xane jer chixnoꞌjin winaq ri kꞌo iwetaꞌmabꞌal.
(Ri nuchomanik pa wa'—kinya' ri Moisés rachiel ri Pablo, jun xa ri b'inem. Ri Israel XUCHAJIJ ri taqanik, xkil kanoq ri tinamit ri kina'ojal; uj UJB'INIK pa na'ojal chikiwach ri e k'o chila' chuchiꞌ. Xuquje' kab'ichal kub'ij ri Pablo, kkilokꞌij ri qꞌij—chi'ilampe' ri retal, G1805: ri Strong's kub'ij chi katliq. Ri ajb'inel ri k'o na'ojal kuloq'ij ri raqꞌij, rumal cheꞌ ri qꞌij itzel taj. Ri na'ojal b'inik na'ojal ILOM—xuquje' ri e k'o chila' chuchiꞌ kekaꞌyik.)
12.SANTIAGO 3:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗We kꞌo jun chiꞌxoꞌl qas kꞌo retaꞌmabꞌal xuqujeꞌ qas kuchꞌobꞌ ri kubꞌano, chukꞌutuꞌ rukꞌ ri unoꞌjinik xuqujeꞌ rukꞌ ri utz taq chak ri kubꞌano.
CHUYA' K'UT KE'IL RI USAMAJ CHUPAM RI UTZ TAQ K'ASLEMAL, RUK' CHUCH'UTIN'EM RI NO'JIB'AL.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — waral kʼo ri retal ri qas binem: ¿jachin ri kʼo retaʼmabꞌal chikixoꞌl? Chukꞌutu bꞌaꞌ — man rukꞌ ta ri chiꞌaj, xane rukꞌ ri utz laj kꞌaslemal, xuqujeꞌ ri Strong kubꞌij chi ri anastrophe (G391, kꞌaslemal) kel kubꞌij ri chak ri banik, ri kꞌaslemal rech jun winaq. Are kꞌu ri kꞌutbꞌal chi kꞌutinaq rukꞌ chuchꞌajil. Ri naꞌbꞌal utz ri kunimarisaj ribꞌ man are ta petinaq chikaj. Kamik kꞌutbꞌan chik ri binem; chatajin bꞌaꞌ chubꞌanik ri anim binem.)
3. UJANIQ LE ETZ'ANEM — CH'AKANEM RECH JUN AJCH'OY PA RE UCHOQ'AB' AJAWAXEL
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — kamik ri bʼinem kuxik jun anemal, xuquje' ri anemal kuxik jun chʼoʼj. Chiwilampe' ri kʼamalibʼal re we chʼoʼj: man are ta uchuqʼabʼ winaq. Ri etamabʼal are utz chikiwach ri chuqʼabʼ; jun achi etamanel kuqasaj uchuqʼabʼ jun tinamit; ri kʼamalibʼal re qachʼoʼj man e ta rech uwachulew. Ri ajchʼoʼj rech ri Dios kuya' ri retamabʼal jetaq ri ajanem kuya' uchuqʼabʼ — jun chiʼaj sipam rumal ri Ajawxel, jun sakʼibʼal ri are utzij ri Dios, xuquje' ri man kʼax taj ubʼe ri chij taqom bʼik chikixoʼl ri utiw.)
RI NOʼJIBʼAL ARE UTZ CHIWACH TAQANEL + RI NOʼJIBʼAL RE JUN MEBAʼ WINAK KʼUTUJIL UBʼANIK.
(In nuqʼuʼx pa jun chik chʼabʼal — chatzaqa chuwäch le mebaʼ ajnoʼj achi pa ronojel le atin. Le nimalaj ajaw xpe rukʼ le kʼaslemal etzʼabʼal; le mebaʼ achi xpe rukʼ noʼj; xuqujeʼ le tinamit xkʼojiʼk. Are utz na le noʼj chuwäch le chuqabʼ — pune ri winaq kkiya che, xuqujeʼ man kkinaʼtaj taj le achi. Man katatin ta rech ri naʼtabʼal kech ri winaq; are utz le tinamit kolotajinaq, xuqujeʼ ri Dios man kasach ta che ranik.)
JUN AJNO'J ACHI KUJEQ' RI TINAMIT KECH E KO' + KUQASAJ RI UCHUQ'AB' RI KIKUKUB'AL K'U'X CHIRIJ.
6.2 CORINTIOS 10:4K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri cheꞌyabꞌal ri kaqakojo kujchꞌoꞌjinik man rech ta uwachulew, xane ri chꞌoꞌjibꞌal ri kaqakojo sibꞌalaj kꞌo uchuqꞌabꞌ pa Dios chutukixik ri chuqꞌabꞌ rech ri itzel.
Ri cheꞌyabꞌal ri kaqakojo kujchꞌoꞌjinik man rech ta uwachulew + xane ri chꞌoꞌjibꞌal ri kaqakojo sibꞌalaj kꞌo uchuqꞌabꞌ pa Dios chutukixik ri chuqꞌabꞌ rech ri itzel.
(Ri nuk'u'x taq noʼjibʼal — kinya kan ri Salomón chuxukut ri Pablo. Ri ajnoʼj kuwek chuwach ri tinamit rech ri qʼatal taq tzij, xuqujeʼ kuk'is ri uchuq'abʼ; ri soldado rech Cristo kuqasaj ri nimaq taq k'olibʼal ka nakaj — man che ri uk'iyal ri uwach ulew ri machubʼeʼal, xane ko RUMAL RI DIOS. Ri chʼoʼj rech noʼjibʼal man kachʼek taj rumal ri uchuq'abʼ winaq. Kachʼek rumal ri tzij.)
7.Efesios 6:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗Chikojo ri tobꞌal ijolom rech ri kolotajem, xuqujeꞌ chiwukꞌaj ri sakꞌibꞌal rech ri Uxlabꞌixel, are ri utzij ri Dios.
Chikojo ri tobꞌal ijolom rech ri kolotajem + xuqujeꞌ chiwukꞌaj ri sakꞌibꞌal rech ri Uxlabꞌixel, are ri utzij ri Dios.
8.LUCAS 21:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rumal in kinya iwetaꞌmabꞌal xuqujeꞌ ri tzij ri kitzalibꞌej uwach ri ikꞌulel rech man kakiriq taj jas kakibꞌan chutzalixik uwach ri itzij, xuqujeꞌ man kekwin taj kakikoj kꞌaꞌmabꞌal pa ibꞌe.
KINYAꞌ NA CHIWE JUN CHIꞌ XUQUJꞌ NOꞌJIBꞌAL + RI IKꞌULEL MAN KEKWIN TAJ CHUXUTIXIK NI CHUKꞌULUNIK CHIRIJ.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — ri ajchꞌoꞌj kuya ri ukꞌuꞌx, are kꞌu ri Kapitán kuya ri kajawataj. Pa ri qꞌij rech kꞌaxkꞌolil ri noꞌjibꞌal man are ta ri noꞌjibꞌal yaꞌtal chawe nabꞌe; KIN'YA CHIWE, kubꞌij ri Ajawxel — jun chiꞌaj xuqujeꞌ noꞌjibꞌal ri man kꞌo ta jun ajkꞌaxal kakwin che uchꞌowik. Ri xyaꞌo nabꞌe — chatzꞌonoj che ri Dios — kuya pa ri chꞌoꞌj. Chaya ri achiꞌ, are kꞌu areꞌ kunojisaj.)
9.2 TIMOTEO 3:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗Pa ri awalkꞌaꞌlal awetaꞌmam ri kꞌo pa ri Tyoxalaj tzꞌibꞌatalik, are waꞌ kayoꞌw awetaꞌmabꞌal ri kajawataj che ri akolotajem rumal ri kojobꞌal pa Cristo Jesús.
PA RI AT AK'AL, AT ETAMANIK UWACH RI TZ'IBAM LOQ' → KUYA' NA'OJIBAL CHAWE RECH KOLTAJEM.
(Ri nuchomanik pa wi'inaq — chi kaqil ronojel ri b'e pa jun k'olib'al: are' k'utb'al rech jun AK'AL — brephos (G1025, ak'al), ri Strong's kub'ij chi are' jun ak'al laj winaq — kꞌa pa KOLB'AL. Ri b'e chi kixolik are' ri loq'oläj tzij, ri kekowin kixkinoj'saj — sophizo (G4679, kub'an che winaq chi noj'inaq) — le espada rech we etz'anem ri' are' junam wuj ri awetaꞌm are' at ak'al. Mat akꞌama' bꞌik chawe.)
10.MATEO 10:16K'ak'a' Biblia↗Jach↗¡Qas xibꞌibꞌal wi ubꞌanik ri chak ri kixintaq bꞌik chubꞌanik! Je ta ne ri keꞌntaq bꞌik chij chikixoꞌl ri e kayoꞌt. Rumal riꞌ chikojo ri iwetaꞌmabꞌal, xuqujeꞌ qas chichomaj na rij ri jastaq jeꞌ jas ri kubꞌan ri kumatz, xuqujeꞌ rajawaxik kimochꞌ iwibꞌ jetaq ri kubꞌan ri palomax.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G185 akeraios — Ma kʼäx täj · ⚑ G5429 phronimos — k'aslik
KEꞌNTAQ BꞌIK CHIJ CHIKIXOꞌL RI E KAYOꞌT + CHICHOMAJ RIJ RI JASTAQ JEꞌ JAS RI KUBꞌAN RI KUMATZ, XUQUJEꞌ CHIMOCHꞌ IWIBꞌ JETAQ RI KUBꞌAN RI PALOMAX.
(Ri nuk'aslemal chomanik — chiwilampe' ri tzij ri xuchaꞌ ri Ajawxel. Man sophos (G4680, retaꞌmanel) taj waral, xane phronimos (G5429, retaꞌmanel) — ri Strong's kubꞌij chi are' chomanel, sukꞌ ub'anik. Chikixoꞌl ri utiwaꞌ ri ajchakib' rajawaxik ri chapatal retaꞌmanik ri b'e; xuquje' rukꞌ waꞌ ri akeraios (G185, man kꞌaxal taj), ri Strong's kubꞌij chi are' man ch'ayom taj. Chapatal na jacha' ri kumatz, man ch'ayom taj jacha' ri palomax: are waꞌ jaz kabin ri taqom.)
11.SANTIAGO 3:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗We are kibꞌan ri etzelal man are ta tajin kikoj riꞌ ri etaꞌmabꞌal rech ri Dios xane are tajin kikoj ri retaꞌmabꞌal ri winaq xuqujeꞌ ri retaꞌmabꞌal ri Itzel.
LA NOʼJIBAL RIʼ RIJ CHIKAJ NABE UTZ TAJ, KʼATE RIʼ UTZILAJ + NOJINAQ CHI TOQʼOBʼ XUQUJEʼ UTZ TAQ UWACH.
(Ri nuk'aslemal chomanik — kaib' etamanel k'olik kekunaj pa we ulew wuj — ri jun rech ulew, rech tyox, rech itzel; xuquje' k'o ri etamanel ri petinaq chikaj, nabe SAQ, kanoq utz laj k'aslemal. Chi'wila ri ub'anik: nabe' saq. Jun utz laj k'aslemal ri kuk'ayij ri saqilal man petinaq ta chikaj. Chi'chapleji ri chak' rukik' ri saq laj etamanel, xuquje' ri anik'oj kutzaq utz kutakej kub'an k'a pa ri ruk'isb'al ok'aj.)
4. RI K'ISBAL B'E — RI NO'JB'AL, XUQUJE' RI TZIJ K'O CH'IK CHI B'E QAJULEJ
(In utukel nuchomanik — konojel ri anin' k'o uk'isik, are' k'u ri uk'isik man are' ta jun tapya'l; are' jun Ajchakib'. Pa ronojel ri etamanik xqatzukuj ri no'j jer k'o jun jastaq che rilik. Chuxe' ri anin', kachapleta chuwach xuq k'o rub'i': Kristo, ri uchuq'ab' ri Dios, xuq ri uno'j ri Dios. Ri b'eyomal ri xach'ob'a' rilik k'utb'an chila' pa RE. Xuq ri no'j ate' ojer chikiwach ri anin' — kuchapleej lo pa jumul, choch ri man k'olik na uwach ulew. Ri chi kutaq'ej ri no'j kutaq'ej ri man kub'an ta k'is.)
1.1 CORINTIOS 1:24K'ak'a' Biblia↗Jach↗Chike kꞌu ri e sikꞌital apanoq, ta kꞌu e winaq aꞌj Israel o man aꞌj Israel taj, ri Cristo are ukwinem xuqujeꞌ retaꞌmabꞌal ri Dios.
CRISTO = UCHUQ'AB' RE DIOS, XUQUJE' RETA'MABAL RE DIOS.
2.1 CORINTIOS 1:30K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xa Tyox che Areꞌ, ix ix kꞌo pa Cristo Jesús, ri Cristo are qetaꞌmabꞌal, pa juleꞌ taq tzij chik are wa ri xbꞌanow sukꞌ chaqe xuqujeꞌ are xujutyoxirisaj, areꞌ xujtorow loq.
(Ri nuchomanik pa wa'—chi'e' kk'is wi ronojel ri triqoj. Ri no'jibal, pa uk'isbal, man jun jastaq ta, jun Ajchoqe' ub'i'; xuquje' xkiya kan chi qe ri UJ. Xata' ri no'jibal che ri Dios; ri Dios xuya kan ri ral. Ri kk'o ri Cristo rik'in, k'o wi ri no'jibal rik'in, xuquje' ri sukalaj taqanik, xuquje' ri tyoxirsanik, xuquje' ri toqob'isanik junam rik'in.)
3.COLOSENSES 2:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗Pa Cristo awatal wi ronojel ri qꞌinomal rech ri etaꞌmabꞌal xuqujeꞌ ronojel noꞌj.
Pa Cristo awatal wi ronojel ri qꞌinomal rech ri etaꞌmabꞌal xuqujeꞌ ronojel noꞌj.
(Ri nuchomanik pa in — nanaꞌtaj chwe ri qꞌij re joꞌtajem: taꞌ chi rilik jetaq jun tikoꞌn ewatal. Kamik kꞌut chi awil jawjeꞌ ewatal wi ri tikoꞌn — PA RE. Man xa ta jubꞌiqꞌ tikoꞌn; RONOJEL. Ri xjotow bꞌik cha Cristo, utz xujot.)
4.1 CORINTIOS 2:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xane kaqakꞌut ri jastaq ri awatal loq rech ri retaꞌmabꞌal ri Dios, jun etaꞌmabꞌal ri awatal loq xuqujeꞌ utzujum loq ri Dios chaqe ojer uloq.
IN QASTAJ PA TZ'AQATIRISANIK + K'A MAJ TA KA'KOLIK ULEW.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — chiwilaʼ ri etaʼmanel taq tzij, xuquje chiwilaʼ jun uʼkʼamik pa ronojel ri wuj. Riy kubʼij qanah (H7069, riy) — chariy noʼjibʼal; xuquje ri kʼamowinaq waral are ri junam qanah: ri Ajawxel XUKʼAM ri noʼjibʼal pa ri reshiyth (H7225, majibʼal) rech ri ubʼe. Ri kubʼij ri Dios chawe chi chariy, are areʼ ukʼamom loq je laʼ chibʼe qajulew. Xuquje ri Pablo kubʼij chi ri noʼjibʼal ewatalik xtaqan loq NABʼE CHIRIJ RI UWACHULEW rech ri qaqʼij — ri kʼisbʼal bʼe xyaʼ kanoq nabʼe cher ri ulew ta kʼo na.)
(Ri nuchomanik pa in wi — ri corona rech ri ajanel waral are saq ug juluwem: ri e'tzij k'utunel kuna JUNAM chuqa' amaqʼel; ri e'tzij k'utunel kuk'am kanoq ri juluwem. Xuquje' man are ta rech ubʼiʼ ri ajanel — ri e'kikʼamow K'IY winaq pa ri sukʼalaj kʼaslemal. Ri mebaʼil aj etamanel achi ri man xnaʼtaj taj ruma jun winaq — ri Dios kunaʼtaj che, xuquje' kuya' che kojmaj achi'el jun chʼumil.)
RI XIB'IN-IB' CHUWACH AJAWAXEL, ARE UCHAPLEB'AL RI NO'JB'AL + RI UQAJB'AL TIOX K'O RI JUNAB'IR CHIK.
(Ri nuchomanik pa wibʼ — ri Salmo kattzukuj chawe pa ronojel jun kʼolibʼal, chapatal pa ri nabʼe bʼinem kʼa pa ri kʼisbʼal tzij: ri xibʼinik cho ri AJAWXEL, are waʼ ri majibʼal rech — xuqujeʼ ri qʼijilaʼnik ri KʼOLIK CHI AMAQʼEL. Jawjeʼ xmajin wi ri ʼanik, chilaʼ man kʼisik ta wi ri bʼix.)
K'IN QʼAJANIK RI QʼAYES, KA TZAQ RI KOTZʼIJ + ARE KʼUT RI UTZIJ RI QAJAWALIL AMAQʼEL KʼOLIK.
12.MATEO 24:35K'ak'a' Biblia↗Jach↗Kasach na uwach ri kaj xuqujeꞌ ri uwachulew, are kꞌu ri nutzij man kasach ta wi uwach.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3056 logos
Kasach na uwach ri kaj xuqujeꞌ ri uwachulew + are kꞌu ri nutzij man kasach ta wi uwach.
(Nuchomanik pa wa'—ri tzij re Dios xatuya' na'oj chawe rech koltajem; xuquje' ri tzij re Dios kakanaj kanoq are chi katzin ri anim, xuquje' are chi ri kaj rachiel ri ulew kikanaj kanoq. Ri na'oj xk'oji' loq pa taq ronojel q'ij, xuquje' ri tzij kakanaj kanoq chibe q'ij saq: ri winaq kaanimaj rumal wa'ib' kaanimaj rumal ri kakanaj na kanoq. Man kasach ta wi jun bʼanoj re wa' pa ri qajibʼal.)
2 CORINTIOS 13:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗Naꞌtaj chiꞌwe chi are urox mul waꞌ kixinsolij. Ronojel jastaq ri xkꞌulmatajik rajawaxik kachomax na rij kukꞌ kebꞌ o oxibꞌ winaq ri qas xiꞌlowik.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3144 martus
Ronojel jastaq ri xkꞌulmatajik rajawaxik kachomax na rij kukꞌ kebꞌ o oxibꞌ winaq ri qas xiꞌlowik.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — oxib qꞌalajisanel, xuq
RONOJEL RI ULEW XETAJIN CHIRIJ RI SOLOMÓN + CHUTATA'IK RI UNO'JIBAL, RI UYA'OM RI DIOS PA RANIMA.
15.MATEO 12:42K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xuqujeꞌ ri nimalaj taqanel ixoq ri xkꞌojiꞌ chuxukut ulew kawaꞌjil na pa ri qꞌij rech qꞌatoj tzij, kubꞌij na tzij chiꞌwe. Areꞌ sibꞌalaj naj xpe wi chutatabꞌexik ri etaꞌmabꞌal ri xukꞌut ri Salomón. Ri ix kꞌut man kitatabꞌej ta ri nukꞌutuꞌn pune in nim nuqꞌij cho ri Salomón.
XPETIK PA TAQ RI KʼISBʼAL UWACH ULEW CHUTATABʼEXIK UNOʼJIBʼAL RI SALOMÓN → KʼO JUN NIM CHUWACH RI SALOMÓN WARALOʼ.
16.LUCAS 2:52K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xkꞌiy kꞌu ri Jesús, pa ri utoqꞌobꞌ ri Dios, xkꞌojiꞌ retaꞌmabꞌal, xuqujeꞌ xqaj ri unoꞌjibꞌal chikiwach konojel ri winaq.
Xkꞌiy kꞌu ri Jesús, pa ri utoqꞌobꞌ ri Dios, xkꞌojiꞌ retaꞌmabꞌal + xuqujeꞌ xqaj ri unoꞌjibꞌal chikiwach konojel ri winaq.
(Ri nuchomanik pa wi'im — ri Salomón xuta', xuya' k'u ri no'jibal che, xuqa' ronojel ruwach ulew xepe chutatabexik. Are' ri umujal. Ri qas tzij más nim: jun ak'al xk'iyar pa no'jibal — pa ronojel ub'e ri' xb'in wi, k'ate k'a ri ak'al kwa ri cruz — xuqa' che are' k'utb'al: k'o jun más nim cho ri Salomón waral. Ri uno'jibal ri Salomón xuk'am b'i ri ali reina jun taq' k'olib'al re' ulew; ri Cristo ARE' uno'jibal ri Dios, xuqa' pa uk'u'x k'o awasi'k RONOJEL ri b'eyomal. Katzalij nab'e cho ri xb'e wi ri', xuqa' katzalij más cho ri xuriqa wi ri'.)
RI B'E RI SUK'B' JUN CH'AJCH'OJ TZUJ + RE KATZUJIRISANIK JELEQ' JELEQ' KUB'ANO K'A PA RI TZ'AQAT Q'IJ.
COLOSENSES 1:9K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are xqatabꞌej rech we riꞌ, man uj tanalinaq taj che ubꞌanik chꞌawem piꞌwiꞌ. Kaqata che ri Dios rech kubꞌano chi rukꞌ etaꞌmabꞌal kiwetaꞌmaj ri rayibꞌal ukꞌuꞌx rukꞌ ronojel etaꞌmanik xuqujeꞌ chꞌobꞌonik pa ri Uxlabꞌixel.
1. Santiago 1:5 — We kꞌo jun chiꞌwe ri man kꞌo ta retaꞌmabꞌal, chuta che ri Dios. Ri Areꞌ kuya na chiꞌwe, xuquje':
a) man kixuyaj taj
b) man kosik ta
c) man kusach ta
2. Proverbios 4:7 — Ri noꞌjibꞌal are nabꞌe taq jastaq; rumal laꞌ:
a) uchʼobʼik retabʼexik
b) chꞌobꞌ noꞌjibꞌal
c) rukꞌamik etaꞌmabꞌal
3. Eclesiastés 9:15 — Xriqitaj kꞌu chilaꞌ jun achi meba' ajnoꞌj, xuqujeꞌ rumal ri unoꞌj:
a) kuchꞌek ri tinamit kech ri e kꞌo kichuqꞌabꞌ
b) xkitzelaj, xuqujeʼ man xkita' ta ri utzij
c) xkolow ri tinamit
4. Lucas 21:15 — Rumal in kinya iwetaꞌmabꞌal xuqujeꞌ ri tzij ri kitzalibꞌej uwach ri ikꞌulel rech
a) tzalij tzij o ch'a'oj taj
b) man' kb'an ta uch'a'ik chi rij o man kkowinik ta chuchuq'abaxik
c) tzalixik uwach xuqujeꞌ kꞌaꞌmabꞌal
5. Santiago 3:17 — Ri etaꞌmanik ri kape rukꞌ ri Dios nabꞌe:
a) jaqal kꞌuꞌx, kꞌa te riꞌ chꞌajchꞌoj
b) chꞌajchꞌoj, kꞌa te riꞌ kajororik
c) toq'ob' (chuqa') tzij, kanoq saq
6. Proverbios 8:22 — Ri Ajawxel xinuchꞌek pa ri majibꞌal re ri ubꞌe:
a) o are majun uwach ri uwachulew
b) nabꞌe choch ri uchak ojer taq qꞌij
c) chila' pa ronojel saq'ij chik'ajarik
7. 1 Corintios 2:7 — Xane kaqakꞌut ri jastaq ri awatal loq rech ri retaꞌmabꞌal ri Dios, jun etaꞌmabꞌal ri awatal loq xuqujeꞌ utzujum loq ri Dios chaqe ojer uloq.
a) pa ri kolotajem
b) pa ronojel utzilaj taqem che Ajaw
c) pa qaqꞌij
K'AMBʼAL PA SUKʼB'ANIK: 1-a, 2-b, 3-c, 4-c, 5-b, 6-b, 7-c
PU'AQ WAʼE KʼUTUNEM RIʼ KʼO UBʼANOJ RECHA
Jachin ri muj kuya' saq: ri etamanel k'ux xya' che ri Salomón, xuquje' konojel ri uwach ulew xkaj xkita' waral (1 Reyes 10:24); ri reyna xpe pa ri naj taq tinamit, xuquje' jun nim uwach chikiwach ri Salomón k'o waral (Mateo 12:42) — are ri nim uwach are wa' ri etamanel k'ux rech ri Dios (1 Corintios 1:24), sukum chi rech ri utijoxik.
Jas kubʼij ri kʼakʼ tzij chi rij: ri akʼal xtaq che utzukuxik ri noʼjibʼal jetaq kʼatal pwaq ewatal (Proverbios 2:4); ri taqoʼn kukʼut jawije kʼo wi — pa Areʼ ewatal RONOJEL ri kʼatal pwaq rech noʼjibʼal xuquje etaʼmabʼal (Colosenses 2:3) — ri jokʼik kꞌisik pa jun Winaq.
Jas ta'ne kraj ri tzij: ri tikarem pa ri Proverbios 1:7 are' reshiyth (H7225 — ri nabꞌe, ri qas nim), xuqujeꞌ ri tikarem pa ri Proverbios 9:10 are' techillah (H8462 — jun tikarem); xuqujeꞌ ri noꞌjibꞌal are' ri qas nim jastaq — reshiyth chi junmul (Proverbios 4:7) — xuqujeꞌ ri Ajawxel k'o ri noꞌjibꞌal rukꞌ pa ri reshiyth re ri ubꞌe (Proverbios 8:22) — chak'ilaꞌ ta'ne jachin tzij k'olik pa jachin kꞌolibꞌal, xuqujeꞌ jas che.
Jas kuk'am pa amaq'el: ri etamab'al xyak lo pa ronojel q'ij (Proverbios 8:23), ri etamab'al ewatal xch'ob' nab'e chuwach ri uwach ulew rech ri qaq'ijilanem (1 Corintios 2:7), xuquje' ri e etamanel keq'alaj na jer ri ch'umil chi amaq'el (Daniel 12:3).
Jun jalan bʼe: kebʼ noʼjibʼal kekʼojiʼ pa jun tanaj wuj — ri noʼjibʼal ri petinaq chikaj, nabʼe chʼajchʼoj, xuqujeʼ jun noʼjibʼal rech ulew, rech chʼakulaj, rech Itzel (Santiago 3:15-17) — kebʼ kʼolibʼal jaʼ, kebʼ uwach — chatzukuj.
Jun kꞌutunik ri kuya kꞌutbꞌal: ri tzij "kuriqo" pa Proverbios 3:13 xuqujeꞌ "kuriqo" pa Proverbios 8:35 are xa jun tzij pa Hebreo (H6329 puwq — resaxik) — ri achi ri kuresaj retaꞌmabꞌal chi qꞌij chi qꞌij are junam rukꞌ ri kuresaj kꞌaslemal, xuqujeꞌ utzil rech ri Ajawxel, pa ri kꞌisbꞌal.