Ri Loq'alaj Wuj Waral Kub'ij chi rij ri Etamanel? — Ri Uxe'al · Tzij pa KJV rachiel ri Ajilanem Strong's
THE FOUNDATION · THE ORIGINAL STUDY, SET IN THE ANCIENT ORDER
Etamabal — Utzilaj Kꞌutuꞌbal rech ri Loqꞌalaj Wuj
TZIJ RI KAJALATAJ
Konojel kakaj che kux noꞌj, are kꞌu xaq jubꞌiqꞌ winaq kakichapleꞌj pa ri kꞌolibꞌal jawjeꞌ kuchapleꞌj wi ri Dios. Ri noꞌj kꞌo jun utikirbꞌal: are ri xibinriꞌil che ri Ajawxel. Ri ojer taq tzij kubꞌij chokmah (H2451, noꞌj) che ri noꞌj, xuqujeꞌ kubꞌij yirah (H3374, xibinriꞌil) che ri xibinriꞌil riꞌ; kꞌa pa ri tikirbꞌal kꞌa pa ri kꞌisbꞌal kebꞌ kꞌolem kebꞌin junam. Ri Dios man kuꞌewaj taj ri noꞌj chawe. Are kuya. Kel loq pa ri uchiꞌ areꞌ, xuqujeꞌ kuyak jaꞌ kꞌo ronojel qꞌinomal chike ri sukꞌ taq winaq. Are kꞌu rajawaxik kajukꞌsaj rilik, jetaq ri kakibꞌan ri winaq are kakijukꞌsaj ri saqpwaq. Chibꞌana kwenta chi: man kakuriq taj ri etamabꞌal rech ri Dios we man kachꞌobꞌo na ri xibinriꞌil che ri Ajawxel. Are waꞌ ri nabꞌe tijonik chirij ri noꞌj: jawjeꞌ kuchapleꞌj wi, jas uwach tewechibꞌal kꞌo pa kiwiꞌ ri winaq ri kakixiꞌj kibꞌ chuwach, jas uwach ri xibinriꞌil riꞌ, xuqujeꞌ jas kubꞌan ri Kꞌakꞌ Tzij chuxukbꞌaxik. Chasikꞌij ronojel tzij rukꞌ ri awachaj. Chatzukuj.
OXIB' KUCHOLIJ KE'K'UT WI RI JUN CHOMANIK RI'
1. Jawijeʼ kachapleʼtaj wi ri noʼjibʼal, xuqujeʼ jachin uyaʼol?
2. Jas taq utewechinem k'o rech ri kikaxon ri UQAJAWAL?
3. Jasa' ri xibin-ib'il che ri UJTINAMIT, xuquje' pa ri K'ak' Taq'aj wuj kuya' k'u ri' k'amayeb'?
RI XIB'IN-IB' CHUWACH AJAWXEL = UXE'AL RI NO'JIBAL → UTZ TAJIN KIK'AMOWIK RONOJEL KIK'UT CHKAB' RI KIBANOW TAQINEM RECH.
(Nu personal chomanik — le noꞌjibꞌal rajawaxik katchapleꞌtaj rukꞌ uxibꞌinem ri Ajawxel; man kꞌo ta chik jun uchiꞌ. Chi kꞌutu chiwe jawjeꞌ kꞌo wi ri utz naꞌbꞌal — kꞌo kukꞌ ri kakibꞌan ri utaqanik. Jun utz naꞌbꞌal are jun utz uxlabꞌal, xuqujeꞌ petinaq pa ri chak, man xaq xew ta pa ri tatabꞌexik.)
1. RI XIB'IN-IB' CHUWACH AJAWXEL ARE' UCHAP'AB'AL RI NO'JIB'AL
RI UXLABʼAL RE AJAWXEL KUXLAN PA UWIʼ = RI UXLABʼAL RE NOʼJIBʼAL XUQUJEʼ CHʼOBʼONIK + RI UXLABʼAL RE ETAʼMABʼAL XUQUJEʼ RE XIBʼINIK CHIRIJ AJAWXEL.
(Ri nuchomanik — ri xibʼinriʼil cho ri Ajawxel kachapleʼtaj rukʼ jun Uxlabʼixel. Katzʼibʼax waral chikixoꞌl ri jastaq re ri Uxlabʼixel rech ri Ajawxel, xuqujeʼ kuxlan jawjeʼ ri kuxlan wi Areʼ.)
JUN CHAPAL CHOMABʼAL PA RI XIBʼIN-IBʼ CHO RI AJAWXEL → MAN KUQʼAT TA TZIJ RUMAL RI KRIL RUKʼ UBʼOQʼOCH + XUQUJEʼ MAN KUYAJ TA RUMAL RI KUTA RUKʼ UXIKIN.
(Nu personal na'oj — aninäq q'axinem na'oj: ri tzij are' ruwach (H7306, xa xa jub'iq' su na'oj). Jetaq jun uxla' etamam chik, aninäq k'ut kuk'am ri k'aslem, je taq k'u ri xib'inrib'al cho ri Ajawxel kub'an chi jun winäq aninäq kunab'ej na'oj — retamam apanoq jun jastaq chwe majaq kutzin ri ub'anik ri wach xuquje' ri xikin che, xuquje' man kuqasaj ta tzij chirij xa jas ri kril ri uwach.)
KUYAK RI ETAꞋMABꞋAL SUKꞋ CHIKE RI SUKꞋ TAQ WINAQ + AREꞋ JUN CHꞌAKABꞋAL CHIKE RI KEBꞋINIK PA SUKꞋAL.
(Ri nuchomanik pa wi nujolom — ri sound wisdom are' ri tuwshiyah (H8454, sound wisdom) — jun no'jibal ri kutakej jeqel, jun no'jibal ri kuya'o utz kux kib'e. Areꞌ kuya'o pa yakb'al chike ri sukꞌ taq winaq, jacha ri kuya'o jun winaq jun q'inomal pa yakb'al; xuqujeꞌ areꞌ ri pacha' jun pacha'l chike ri kib'in pa sukꞌal.)
CHEʼ RIʼ KACHʼOB NA LA ANIMAʼ ANI XIBʼIN-IBʼ CHUWACH RI AJAWXEL + KARIQ NA LA RETAʼMABʼAL RI DIOS.
(Nuchomanik pa wa'—jampa'? Are' chi katzukuj ri utzij, katzukuj rutzam ri anaqaj cho utzij, xuquje' katzijon rech ki'kotem che ri etaqmab'al, xuquje' katzukuj Areh jacha' ri winaq kkitzukuj ri saq puaq. K'ate riyoq—man kanaje' ta—kachomaj na ri xib'in-ib' cho ri Ajawxel, xuquje' kariq ri retaqmab'al ri Dios. Man katkowin taj kaya' etaqmab'al puwi' ri kokh'ib'ala' kuk'utuj achi'el man kachomaj ta ri xib'in-ib' cho ri Ajawxel; xuquje' wa' ri etaqmab'al k'olom pa uk'olib'al chikech ri sukum taq winaq.)
JUNAM RUK'IN JUN TATA' KUTOQ'OB'ISAJ UWACH RI RALK'WAL = JE'RI AJAWXEL KUTOQ'OB'ISAJ KIWACH RI KEXIB'IN CHIRIJ.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — racham (H7355, ru’x uchomam loqʼoqʼej) are kraj karaj ri loqʼoqʼej pa uchuqʼab, jacha ri utat kraj ri uchʼajol. Are waʼ ri kikʼexwachil ri kexiʼinik che, — man are ta xibinriqil, xane are ri loqʼoqʼej rech jun tat che ri ral.)
RUMAL ROXÏBAL RI AJAWAXEL → RI ACHIJAB' KEB'E CHREL RI ITZEL.
(Ri nuchomanik pa wa'—nabꞌe kꞌu keꞌtzelaj wi, kꞌate riꞌ kel bꞌik chirij. Uxlab uxibꞌin ri Ajawxel are keꞌtzelaj ri kutzelaj Areꞌ; xuqujeꞌ ri kutzelaj ri etzelal man kꞌo ta na kanaj kanoq naqaj che jun qꞌij chik.)
RI XIB'IN IB' CHUWACH AJAWAXEL KUB'ANO KATIK'OW PA K'ASLEMAL → ARE JACHIN K'O RECH KAK'OJI' TZ'AQAT UK'UX.
4. UXIʼIN UMAK AJAWAXEL PA RIʼ CHʼABʼAL
1.MATEO 10:28K'ak'a' Biblia↗Jach↗Man kixiꞌj ta iwibꞌ chikiwach ri winaq ri kakikamisaj ri ityoꞌjal, are chixiꞌj iwibꞌ choch ri kꞌo ukwinem chukꞌisik tzij piꞌwiꞌ pa ri tyoꞌnel qꞌaqꞌ.
MI KIXIXEJ KIB CHIKIWACH ri kekamisan ri tijbaqil → XANE CHIXIXEJ IB CHUWACH ri kꞌo kwinem chuqꞌatik ri anima xuqujeꞌ ri tijbaqil.
(Ri nuchomanik pa wanimaa' — ri ojer tzij kubʼij yirah (H3374, xibʼinriqʼil); ri kʼakʼ tzij kubʼij phobos (G5401, xibʼinriqʼil). Xjalatajik ri tzij, are kʼu ri xibʼinriqʼ
2.HECHOS 9:31K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri komontyox xkꞌiyik xuqujeꞌ xuriq jaꞌmaril pa ronojel Judea, pa Galilea xuqujeꞌ pa Samaria. Ri kojonelabꞌ xkimochꞌ kibꞌ xeꞌ raqan uqꞌabꞌ ri Ajawxel xyaꞌtaj kichuqꞌabꞌ pa ri kikojobꞌal rukꞌ ri utobꞌanik ri Tyoxalaj Uxlabꞌixel.
BINEM PA UXIBꞌIN-IBꞌ RI AJAWXEL + PA UKꞌUꞌXLAꞌJ RI LOQꞌALAJ UXLABꞌIXEL → XEKꞌIYAR.
(Ri nuchomanik pa wachij — ri bꞌinem pa ri xibꞌinik cho ri Ajawxel kuya loq kꞌiyem. Xuqujeꞌ chiwilampe ri rachbꞌil: ri xibꞌinik cho ri Ajawxel xuqujeꞌ ri kuxlanem rech ri Loqꞌalaj Uxlabꞌixel kebꞌin junam. Man e kꞌulel ta chibꞌil kibꞌ; ri komontyox e kꞌo kukꞌ ri kebꞌ, xuqujeꞌ xekꞌiyar.)
3.2 CORINTIOS 7:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗Jeriꞌ, loqꞌalaj taq qachalal, xa rumal kꞌu che ri bꞌiꞌtal loq we jastaq riꞌ chaqe, qachꞌajchꞌobꞌej qibꞌ che ronojel ri kuchꞌulujij ri qatyoꞌjal xuqujeꞌ ri qanimaꞌ, rech jeriꞌ katzꞌaqat ri tyoxalaj qachak pa ri umochꞌoj ibꞌ ri Dios.
CHʼAJCHʼOBʼEJ QIBʼ CHUXE RONOJEL TZʼIL RE TIʼJOLAJ CHUQAʼ UXLABʼAL → UTZILAJ EL PA TZʼUQBʼAL CHʼAJCHʼOJIL PA UXIBʼIRIYEM CHWACH ANDIOS.
(Nuchak'ulmal in nab'e etamab'al — ri tyoxalaj k'aslemal kb'antaj utz che ri xibinriyal che ri Dios. Ri tzajil chuchile' waral are molusmos (G3436, tzajil) — jun mulunik, jere' ri ch'ajch'oj chuwach jun atz'yaq; xuquje' kuya' uk'axik pa ri tiyojil xuquje' pa ri uxlab'al. Ri chuyaic are qaj at qojo — jo'oj qachuyu' qib' — xuquje' pa ri xibinriyal che ri Dios ri tyoxalaj k'aslemal kuriq ri utzalaj utukel.)
4.FILIPENSES 2:12K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xaq jeriꞌ, loqꞌalaj taq qachalal, rumal cher amaqꞌel kixniman chwe, man xwi ta are in kꞌo iwukꞌ, xane are man in kꞌo ta iwukꞌ, chiwukꞌaj ri ikolotajem rukꞌ mochꞌoj ibꞌ xuqujeꞌ rukꞌ nimanik.
CHABʼANA RI AKOLOTAJEM = RUKʼ XIBʼIRIK XUQUJEʼ BʼOROTEM.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — ri borojrik are ri tromos (G5156, trembling): jun borojem ri kꞌo rukꞌ xibin-ibꞌ. Are ri akolotajik at bꞌanowinaq che; chabꞌana che rukꞌ xibin-ibꞌ xuqujeꞌ borojrik.)
LA TOQ'OB' RI AJAWXEL = CHI UJUNAB'IL PA UJUNAB'IL PA KIWI' ri e kixiw che.
(Nuk'aslemal chi nuk'u'x — kamik kinmulij ronojel ri tzij. Ri xib'in-ib' cho ri Ajawxel are uchapleb'al ri no'jib'al. Ri Ajawxel kuya' no'jib'al; kuk'ojij chike ri sib'alaj sukb'al kikawal; xuqeje' ri jachin kutzukuj rech jer ri saq'b'ach, kuchomaj na ri xib'in-ib' cho ri Ajawxel, xuqeje' kuriq na ri etamab'al rech ri Ajawinel Dios. Ri xib'in-ib' riʼ are uwetzelaxik ri itzel. Ri xib'in-ib' riʼ kuk'am b'i pa ri k'aslemal. Ri mulital taq winaq ri kib'in pa uxeʼ we jastaq riʼ, e ki'yirisaj kib'; xuqeje' ri toqob'al chak'ojlik pa ri jastaq riʼ. Xuqeje' pa kiwiʼ ri e kixib'in-ib' cho areʼ, ri utoqob'isanik ranima' ri Ajawxel k'olik chi rij ronojel taq q'ij, chi rij ronojel taq q'ij. Ri xib'in-ib' cho ri Ajawxel man are ta jun q'equm chi'aj; are jun chi'aj cho ri utoqob'isanik ranima'. Chawil chi je' pa ri kachaplaʼ wi.)
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO
Are' waral e k'o ri taq tzij k'utb'al rech we etamanik. Chach'ich' jun tzij ri e k'o taq puntos chupam le versículos chi rilik ri kub'ij waral.
4. Proverbios 2:6 — Rumal cher ri Ajawxel kuya' na' na'oj: pa uchi' kel wi:
a) noꞌjibꞌal xuqujeꞌ tijonik
b) chomanik xuquje' kowilal
c) etamabal xuquje' na'oj
5. Proverbios 8:13 — Ri xibʼinriʼil cho ri Ajawxel are:
a) etzelaj ri itzel
b) tosaj ib' che ri itzel
c) xibij ib chuwach ri itzel
6. Hechos 9:31 (Acts 9:31 pa K'iche') — Ri kojonelabꞌ xkimochꞌ kibꞌ xeꞌ raqan uqꞌabꞌ ri Ajawxel xyaꞌtaj kichuqꞌabꞌ pa ri kikojobꞌal rukꞌ ri utobꞌanik ri Tyoxalaj Uxlabꞌixel, ri komontyox:
a) nimarisam
b) tukin
c) xkꞌiyik
7. Eclesiastés 12:13 — Chak'axaj uwach ri Dios, chatzelej upam ri utaqanik: rumal cha' are' waꞌ:
→Jas ki jun kux kikꞌulmatajik ri utikirbꞌal: Ri Proverbios 1:7 kubꞌij chi ri xibꞌin-ibꞌ cho ri Ajawxel are utikirbꞌal ri etaꞌmanik, xuqujeꞌ ri Proverbios 9:10 kubꞌij chi are utikirbꞌal ri noꞌjibꞌal — chaya kikꞌaꞌm chi kꞌiꞌ ri e kebꞌ tikirbꞌal xuqujeꞌ chatzukuj ri jastaq ri kꞌexel chikiwach.
Jas jeꞌ jun tzꞌaqat uwach wuj kutzukuj chi rij: Job 28 kuta jawjeꞌ kuriq wi na'ojibꞌal, xuquje' kutzꞌaqatisaj, ri xibꞌin-ib' cho ri Ajawxel, are' waꞌ na'ojibꞌal (Job 28:28).
Jas kubꞌan waral ri qꞌinomal ewatal kamik: chatzukuj rumal ri qꞌinomal ewatal (Prov. 2:4) kuꞌtaqej pa Areꞌ ewatal ronojel ri qꞌinomal rech noꞌjibꞌal xuqujeꞌ etaꞌmabꞌal (Col. 2:3).
Jas kuxlan ri Uxlab'al puwi' ri Ral Che': ri uxlab'al re' no'jib'al kuxlan na puwi' (Isa. 11:2) — chatzukuj ri achi jawi' kuxlan wi ri uxlab'al re' no'jib'al.
Jas kabꞌan chi katriqitaj we man kꞌo ta awukꞌ: we kꞌo jun chiꞌwe man kꞌo ta unoꞌj rukꞌ, chuta che ri Dios, ri kuya che konojel winaq rukꞌ nimalaj utzil, man kubꞌij ta kꞌu chike chi man utz taj (Santiago 1:5).