Umanyilisi ngaakupagwa mwa mundu; usoyeka. Nombe kusoya ali kwenda. Mwanache ngakwenda lisiku limo: kandanda akwaawala, ni yosope ikuwa yasyene kwa jwalakwe; akulijiganya liloŵe lya atati ŵakwe ni ngope ja atati ŵakwe. Kaneko akujiganyisyidwa kwenda, litengu ni litengu, ni akwenda, ni chiwanga cha nyumba chikutandika kumanyika kwa jwalakwe. Kaneko akukula, ni akutila; ni mundu jwaakutila chenene akutila mpikanganu, ni mpikanganu wo uli ni mbesi, ni ku mbesi mphoto. Umanyilisi wa Ambuje uli mpela yeleyo. Liloŵe lya Chiebulania ali daath (H1847, umanyilisi), ni likutyochela ku yada (H3045, kumanya) — Strong akuti, kumanya chenene mwakulola, kumanyilana — kumanya kwa mbwiga jwakumanyika, ngaŵa kumanyilila kwa m'mabuku pe. Liloŵe lya Chigiliki ali gnosis (G1108, umanyilisi), lyakutyochela ku ginosko (G1097, kumanya). Nnole yeleyi mwakuloleka nkanambande kutanda: m'malembelo, umanyilisi ndi kaandanda kumanya Mundu.
MAULO GATATU AGAYANJILE LILI LISOMO
1. Umanyilisi ukupatikanya kwapi, ni mundu akwikulumbikanya nawo chiuli chandanda?
2. Mundu akusachilwa kutenda chichi ni umanyilisi pati akwete najo, ni ana chichi chitendaga chiŵe chakusigala mu kwendajenda kwakwe kwa lisiku ni lisiku?
3. Mpikisano ukumalisya chinauli — chindu chi chikuja kuŵa masilikutila pa lupungu lwakumalichisya, ni liloŵe chi lyakwendelechela kwa yaka ni yaka?
(Malingaliro gangu gapaulika — mundolechesye chikachitite lilowe. gnosis (G1108, umanyilisi) chikwisa kutyochela ku ginosko (G1097, kumanyilila), soni Strong's akuti ginosko chikumanyisya kumanyilila mwakumalilika — kuŵa jwakuchesya, kupikanicha, kupilikanicha. Nombe gnosis akwete njakwe jamachili kupunda jajili m'malembelo: epignosis (G1922, umanyilisi), jajikwisa kutyochela ku epiginosko (G1921, kumanyilila mwakumalilwa) — Strong's akuŵilanga chindu chi kuti chimanyisya, kupikanicha kwakumalilika, kukulupilila. Chandanda ni kumanyilila; chaŵili ni kumanyilila kwakumalilika. Nlolechesye tags m'kupenjekwa kuno: tukukula mu gnosis, tukwisulidwa ni epignosis — soni pakumbesi, chinguŵe nguchimanya mpela une syene chindi nguchimanyika.)
(Nganisyo syangu jamwenepe — daath (H1847, umanyilisi) jikutyochela ku yada (H3045, kumanyilila) — soni deah (H1844, umanyilisi) jili chiŵandika nago, yosope ikutyochela pa nsonga jimo — soni Strong akuti yada mwakuŵajilwa ni kumanyilila kwa kulola — kumanyilidwana, mpela ni mbusa jwakumanyilidwana. Umanyilisi wa Mlungu m'Malembo Gagakale nganijiŵa umanyilisi wakutalikangana; jili umanyilisi wachiŵandika. Soni nnole ligongo lyakuti liloŵe li likusimichika pelepo: mwa lunda nyumba jikutaŵidwa, soni mwa umanyilisi jikwimikwa jikamula, ni mwa UMANYILISI ichumba yakugumbala ni chipanje chosope chachikulungwa ni chakusengwasya. Lunda likutaŵa nyumba; daath jikugumbasya ichumba. Umanyilisi ni chuma chachikuloŵeka nkati.)
1. KUKWAWA — MAKOSYO GAKUSIMANA
(Ganisyo syangu jene — ulendo uliwose ukusachitika kutandila pasi, iyoyo ni kalikuti kuti likusachitika kumanyilila. Ndipagwa jwalijose jwakuti asilikwe kummanya Mlungu; akusachitika ANSOSE. Nsole peuti bukhu likuti kusosako kukutandila: pa kunjogopa Yehova. Mwanace akulila pa cindu cakuti nganichikola, ni Yehova akupikana lilo lya kumanya - daath (H1847, umanyilisi) - mwakulandana ni mmwaijo mmwa atati aakupikana mwanagwe. Lilani, sosani, sosani mwakulimbila: chilanga chili kwa jwakusosaji, ni jwakupelekaga ni Mlungu.)
PANGA UCHIMANYILILA WOGA WA MBUJE + KUYIKA UMANYI WA CHIYUMBE.
(Ganisyo gangu gakupagwa - mgalauche uli m'malamulo ga kutindiganya: lila, njise liwu lyenu, sosani, sakulani - NIPO mpaka pakupata. Nombe alole ilembo mu Malembo B: liloŵe lyalili palakwe ni biynah (H998, kupikanichisya). Lilo lya umanyilisi ni lilo lya kupikanichisya ndi lilo limpepe. Mundu jwakusosaga umanyilisi mwakulandana ni ŵandu ŵakusosaga feza chapata chindu chachikulungwa nnope kupunda feza: umanyilisi wa M'MASOLA.)
(Nganisyo syangu jachinsyene — kukwaŵa kukumalila kwa Mundu jumo. Ambuje ngakuŵecheta kuti, mwiganje m'buku lyangu pe; akuti, mwiganje kukwangu UNENE. Soni kutenda kukwika kalakala kutandi kumanyilila — naga mundu jwalijose akusaka kutenda chilio chakwe, chachimanyilila ya majiganyo gakwe — mpela mwanache pakuwendela kabla ya kumanyilila kuwenda. Sano pakuŵa mumsimene, njimuche ni kuwenda.)
2. KUJENDA — CHINDI CHIKUYAKUTENDA NAWO PANDI MWAKUCHIKOLA
(Nganisyo syangu jangajika — mwanache akwima pa sajo syakwe; sano jikwika kutama najo. Umanyilisi wapatikene ukusachilwa kusunjidwa, ni umanyilisi wasunjidwe ukusachilwa kutamikwa mu umi. Nlole misengo jiwili ja ndaŵi ji mu mboni: JIKUZYAJE, ni JISUNJEJE. Ni nlole chetezo chachiŵichidwe pakati: umanyilisi wa jika pajika ukumtutumusya mundu, nambo umanyilisi wa pamo ni chinonyelo ukumsenga mundu, pamo ni nlongo mwakwe.)
1.2 Petulo 3:18Kombolana↗Nambo njendelechele kukula mu umbone wa Akunnungu, ni iyoyo mu nkwamanyilila Ambuje ni Nkulupusyo jwetu Che Yesu Kilisito. Kwa ŵelewo uŵe ukulu sambano namose moŵa gose pangali mbesi! Eloo.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1108 gnosis — elimu · ⚑ G837 auxano
KULENJI M'CHIYUWO + M'CHIMANYICHISYO CHA AMBUJE NI M'BACHISYO WETU YESU KRISTU.
2.2 Petulo 1:5Kombolana↗Kwa ligongo lyo, nlimbichile nkonjechesya umbone mu chikulupi chenu ni mu umbone wo njonjechesye umanyilisi wenu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1108 gnosis — elimu · ⚑ G4710 spoude
LIMANYA CHIKALICHOSE + ONGEZANI KU CHIKULUPI CHENU UWONA + KU UWONA UMANYIRIDWE.
3.Proverbs 10:14Kombolana↗↗ read this in your Bible
WANDU WAKUSALA AKUSUNGA UMANYIRIZI.
(Nganisyo syangu jwine - tsaphan (H6845, kusunga) ni liloŵe lya Strong lyakulosya kusisa chuma. Ni liloŵe lyakuulakoli lya zaburi, liloŵe lyenu nasisile mu ntima mwangu. Mundu jwalunda akusunga umanyilisi peuto papangapenepo nkati kudokosya: nkati mwakwe nsyene. Ntima ni likasa lya chuma chi.)
4.Proverbs 15:14Kombolana↗↗ read this in your Bible
MTIMA WA JWAKUWA NI LUMANYICHISYO UKUSOSA UMANYIRIDWE.
5.ŴAKOLOSAI 1:9Kombolana↗Kwa ligongo li nowe ŵakwe chitandilile lyuŵa litwapilikene nkati ŵanyamwe, ngatukuleka kumpopelela. Tukwachondelela Akunnungu antende mmanyilile aila yakwisaka mpanganye mu lunda lose ni umanyilisi wose umpegwilwe ni Mbumu jwa Akunnungu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1922 epignosis — elimu · ⚑ G4137 pleroo
KUGUMBALA UMANYIRICHI WA LISOSA LYAKWE + M'LUNJI LWOSE LWA LUSAGULO NI UMANYIRICHI WA MU MBUMU.
(Nganisyo syangu jene - kutumila lumanyilo pa kwendajenda kuli papa mu line jimo. Kukulupilila ni yada (H3045, kumanyilila): MMANYILILE jwalakwe mu isambo yenu yosope - kumigunda, kumangumba, kwitala - ni jwalakwe akusagoloka litala paujo penu.)
10.Psalm 119:66Kombolana↗↗ read this in your Bible
MUNJIGANYE LUNJILILO LWAMBONE NI UMANYI + NGULUPILILE MALAMULO GENU.
(Nganisyo syangu — sambano kwenda kukuŵa nkuutuka, ni ngutukoyo kukuŵa ngondo. Nnole yaikuŵa nkumenyanila ngondoji mu umboni wu: chindu chilichose chachikuchikwesya chekulungwa chikwaŵagulila lumanyichisyo lwa Allah — panganda pa ngondo pakwe alili lumanyichisyo lwene. Kwaligongo lyo, mundu jwa Allah akwijigala lupanga lwa Mbumu, akwikala ni lumanyichisyo m'kang'wa mwakwe, ni akwiyanga ni kutongoka pakwete uwiyisyo ni ntindiwalo. Jwangondo akutyosya yaŵisile ndaŵi jajikwana.)
1.2 ŴAKOLINTO 10:4Kombolana↗Pakuŵa, yakumenyanilana yetuwe ngaŵa ya pachilambo, nambo gali machili ga Akunnungu gagakukombola kugumula maboma gose ga ŵammagongo, tukusijonanga nganisyo syosye sya unami
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G4752 strateia · ⚑ G3696 hoplon
Pakuŵa, yakumenyanilana yetuwe ngaŵa ya pachilambo + nambo gali machili ga Akunnungu gagakukombola kugumula maboma gose ga ŵammagongo, tukusijonanga nganisyo syosye sya unami.
2.2 ŴAKOLINTO 10:5Kombolana↗ni kugwisya nganisyo ni indu yose yaikulitutumula kuukanila umanyilisi wa Akunnungu, ni kusikamula nganisyo syose kuti sinjitichisye Kilisito.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G3540 noema · ⚑ G1108 gnosis — elimu
KUGWISYA MAGANIKO + CHINDU CHOSOPE CHACHIKULUNGWA CHACHIKWIKWESYA KUTSUTSANA NI UMANYILISI WA MLUNGU + KUTAWISYA LIWAGANIKO LYOSOPE.
3.2 ŴAKOLINTO 4:6Kombolana↗Akunnungu ŵalaŵala uŵasasile kuti, “Lilanguka lilanguchisye mu chipi,” ŵawowo ni ŵalanguchisye mitima jetu, atupele lilanguka lya umanyilisi wa ukulu wa Akunnungu waukung'alima ku meeso kwa Kilisito.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1108 gnosis — elimu · ⚑ G5457 phos
LULANGA LWA UMANYIRIDWE WA ULUMBA WA MLUNGU + PACHISO CHA YESU KRISTU.
(Nganisyo syangu jamundu payekape — msilikali akusepa lumuli, ngaŵaga lupanga pe. Mlungu jwajumojwape juŵalamwile lumuli kulanguchisya kutyochela mu chipi kutandila pandanda, alanguchisye MU MYETIMA JETU; ni lumuli lyakwapaga ni lumuli lya umanyilisi wa uchimbichimbi wakwe, m'ngope ja Yesu Kilisito. Mundu jwaajiweni ngopejo akwete chindu chakwakamulichisya ŵandu ŵaŵatemi m'chipi.)
4.ŴAEFESO 6:17Kombolana↗Mpochele ukulupusyo mpela chisoti cha chisyano, ni liloŵe lya Akunnungu mpela lipanga lyankupegwa ni Mbumu jwa Akunnungu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G4487 rhema · ⚑ G3162 machaira
Mpochele ukulupusyo mpela chisoti cha chisyano + ni liloŵe lya Akunnungu mpela lipanga lyankupegwa ni Mbumu jwa Akunnungu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1680 elpis · ⚑ G627 apologia
NLOSYE MASIKA-SIKA KUPELEKA JAWABU KWA MUNDU JWALIJWOSE + MU LITALALO NI KOGOPA.
8.2 TIMOSEO 2:15Kombolana↗Nchalile kwannope kuti nkombole kukundikwa ni Akunnungu nti jwa masengo jwangaikuntesya soni pa masengo gakwe, ni jwakwiganya uchenene ntenga wa usyenesyene wa Akunnungu.
(Ganisyo gangu gakupagwa - masunyo ga msilikali ni kulijiganya. spoudazo (G4704, study) ni Kilambo cha Chigiliki chakulosya kuwa jwakulimbila, kutenda mwachitema; ni orthotomeo (G3718, rightly dividing) ni kutenda chikatikati chagoloka. Jwamasengo akasyaga chagoloka, natamo akukolelwa soni ni masengo gakwe. Kamulichisyaga liloŵe mwagoloka, ni ngamukusaka kukolelwa soni paujo pa Mlungu kapena ŵandu ŵane.)
11.2 TIMOSEO 2:25Kombolana↗jwakwajamuka kwa kulitimalika aŵala ŵakwakanila pakuŵa panepa Akunnungu akukombola kwapa lipesa lya kuleka sambi syao ni kuumanyilila usyene.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1922 epignosis — elimu · ⚑ G4236 praotes
MWA KULITULUSYA KUŴAJIGANYA ŴELEWO ŴAKUTINDANA NAO → KUGALAUKA KWA KUMANYA UKWELI.
(Ganisyo syangu jamwene — molecheni ndamo jakwe jwa asilikali. Yikanga yakwe yili yamachili, nambo ngakukanganana; ali jwakulitimalika, ni akusala mwakulitimalika. Ni molecheni chimanyisyo: kukulupilila ku ni epignosis (G1922, umanyilisi), umanyilisi wakumalila — ni MLUNGU ni jwakupeleka. Uwe tukukombola kugumula chindu chekulungwa; ngatukukombola kugopola mtima. Kapolo akusala; Ambuje ni akupeleka umanyilisi.)
12.1 Ŵakolinto 9:26Kombolana↗Noneji nguutuka iyoyopeyo mpela mundu jungusaka kupunda. Nganguputana mpela mundu jwakujiputa mbungo lingumi.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G4438 pukteuo · ⚑ G5143 trecho
SO MBUTUKANI, NGANI NGATI NDI KUPEPELEKA + SO MENYANI NGONDO, NGANI NGATI JWAKUPUTA MPEPO.
(Nganisyo syangu jwachekene — pele jwakuutuka ni msilikali akwima pamalo pamope, ni umanyilisi ni chindu chachikwalekanganya nawo ni jwachigunia. Paulo akuutuka MU YINDU YATAJIKUCHIMANYA — akuimanya litala ni mbesi jakwe. Ngaakomana ni mbepo — akuimanya mmangu ni chikwakomanicha. Mundu jwakwimanya jwaakunkulupilila akuutuka litala lyakwimanyika. Litala lyakumalichisya lili paujo penu.)
4. LIKALI LYA MASOSA — UMANYILISI, NI LILOWE, LIKUTAMA KWA NDAWI JAMASIKA
(Nganisyo syangu jamwene — mpikanganile uliose uli ni mbesi, nambo mbesi jino nganijiŵa lusanja; jili ngope. Mmanyilile yakuti mboni sikusala kuti ikwembeceya kupitilila lulembo: chilambo chagumbala ni umanyilisi wa AMBUJE, jwalijose ali mkummanya jwalakwe kutandila jwamwana mpaka jwamkulungwa, ni liunjili lyakonjechedwa kuŵa lyakumalika — ngope ni ngope, kumanyika mpela yatuli kumanyika. Ni pasi pa yosope ayo jikwima lilowe lyalyalanjile chindu chi, lyalichiŵa lyandaŵi ni ndaŵi.)
(Nganisyo syangu — liloŵe lya kumanya pakuno ni eido (G1492, kumanya), lyalili Strong's ŵanti mwakusachilwa ni kulola. Pambesi pa mbio jakwe Paulo kumanya kwakwe ni kulola: Ngwamanya JWALIJWANI — nganijiŵe yakwe pe, nambo JWALIJWANI. Mbesi ja umanyilisi nganijiŵe usyene wakukamula; nambo Mundu jwa kumlola.)
8.YOHANA 17:3Kombolana↗Ni umi wa moŵa gose pangali mbesi wo ni au, ŵandu ammanyilile mmwe ŵandi Akunnungu ŵamope ŵa usyene, ni kwamanya Che Yesu Kilisito umwatumile.
11.Psalm 119:160Kombolana↗↗ read this in your Bible
LILOWE LYENU LILI LYAKUSIMICHIKA KUTYOCHELA PANDANDA + LIKUJIMUCHILA KWICHAKATI KWA MUYAKA NA MUYAKA.
12.Matayo 24:35Kombolana↗Kwinani ni chilambo chiichipita, nambo maloŵe gangu ngagapita ng'o.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G3056 logos · ⚑ G3928 parerchomai
Kwinani ni chilambo chiichipita + nambo maloŵe gangu ngagapita ng'o.
(Nganisyo syangu jachinsyene — chiilu cha mundu ni lisamba, ni mpika ukupita; kwinani ni pasi mpaka pachiwe pakupita; nambo maloŵe gakwe ngasagapita. Yosope yamwajiganyisye pakwamba jwelejo m'buku ji jikupitilichika, ligongo buku ji jikupitilichika. Mundu jwakukwenda pambele kumanya Mlungu akukwenda pambele kwiyalikwendekwa kwatimu — ni chachimanyilila mpela iyoyo peyo yakuti kumanyika.)
PANGALIKO MUNDU JWALIJWOSE JWAKUMMANYA ATATI, IKAWEJI MWANAWO + NI JWALIJWOSE JWACHASACHE MWANAWO KUMMUUNUKULILA.
15.2 ŴAKOLINTO 4:6Kombolana↗Akunnungu ŵalaŵala uŵasasile kuti, “Lilanguka lilanguchisye mu chipi,” ŵawowo ni ŵalanguchisye mitima jetu, atupele lilanguka lya umanyilisi wa ukulu wa Akunnungu waukung'alima ku meeso kwa Kilisito.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1108 gnosis — elimu
ŵawowo ni ŵalanguchisye mitima jetu + atupele lilanguka lya umanyilisi wa ukulu wa Akunnungu waukung'alima ku meeso kwa Kilisito.
(Nganisyo syangu jwakupekene — Hosea ŵatite, tulondelele kuti tummanye Yehova, ni kwika kwakwe kuli kwakuonaonape mpela kuswela. Kuswela kwaiche. Ndipo pangali jwaakummanyilila Atati, ikaŵe pakupitila mu kuunukulidwa kwa Mwanache; nombe Mlungu, jwaŵalamwile lilanguka kutyochela mu chipi pandanda, ŵalangasyisye mu mitima jetu — ni lilanguka lyele ni umanyilisi wa ukulu wakwe mu NGOPE ja Yesu Kilisito. Umanyilisi wauŵalondelele Hosea sambano uli ni ngope ni liina.)
→ Yatite maloŵe gakuŵa gakusachilwa: sano nguimanyilila ni ginosko (G1097, kumanyilila); nambo pakwika chinguimanya chikuŵa epiginosko (G1921, kumanyilila chikamilile) — pamalo pamo, maloŵe gaŵili (1 Akolinto 13:12); ni kwitichisya usyene (2 Timoteo 2:25) kwisa soni umanyilisi wa lisosa lyakwe (Akolose 1:9) gakukamulisya lilo lyeleryo liloŵe lyakamilika — lolechesyani liloŵe lyaakwe likwima papi, ni ligongo lichi.
Mwakuti kukwanilila mpaka kalakala: awu ni umi wa kalakala, kuti amanyilile mmwe (Yohane 17:3) — ni chilambo chichigumbale ni umanyilila wa Ambuje (Yesaya 11:9); umanyilila wandanda mu kwenda kwa mwanache ukwendelechela mpaka kupunda kwinani ni chilambo, pakuwa maloŵe gakwe ngagapita (Matayo 24:35).
Litala lyakunja: chitela cha umanyilisi wa yambone ni yakusakala chajimi pa nnango wandanda wa buku (Genesis 2:9,17) — umanyilisi wakupokedwa mwakukanila Liloŵe wayichisye chiwa; umanyilisi wa Mlungu wapedwile mwa Kilisito ali umi wa moŵa gose (Yohane 17:3) — nsakuchisye.
→ Chiwonesyo chakusachilwa: umanyilisi ukusaputa mundu, nambo chinonyelo chikutaga (1 Akolinto 8:1), ni Paulo akupopelela kuti chinonyelo chijenderele kupunda soni mu umanyilisi (Afilipi 1:9) — umanyilisi wanti ukwenda paasa mu chinonyelo ukusaputa mundu; umanyilisi wanti ukwenda mkati mwa chinonyelo ukutaga nyumba. Chakusonjelela ni chinonyelo; chuma chili umanyilisi.