(Keimahjolteng gel — chihna in kotpi khat aneiyin, hiche kotpi hi yare (H3374, kicha) ahi — Pakai ging jeh’a kicha ahi. Ama a-jam kicha hilouvin, aman ana ngaijah dinga kilhung theng lungsim khat ahi bouve. Kotpi mun ah pat un; chokmah (H2451, chihna) chu asung’a aum e.)
1. CHIHNA APATNA
1.Thuchihbu 1:7Hom↗Yahweh Pakai ginna hi hetna dinga abulpi ahin, mingol hon vang chihna le hilchah nan asang theipoi.
2.Job 28:28Hom↗Chule aman mihem te jah a asei chu hiche hi ahi. Pakai gin kiti hi chihna chu ahin, thilse a konna kiheidoh kiti hi thil hetkhen theina chu ahi.
PAKAI GINNA = CHIHNA + THILSE A KONA KIDALHA = HETNA.
2. PATHENG, KOIMAH JOUSE HENG-KHOKHOTHEI PEKA THIL, KOM'A NGEN IN
1.Jacob 1:5Hom↗Nanghon chihna na ngaichat uva ahileh, hongphal tah I-Pathen'u kom'a chun thum'un, chutileh Aman napeh dingu ahi. Nathum jeh uva chu Aman nahouset louhel dingu ahi.
GREEK KEYWORDS HO PA⚑ G4678 sophia — chihna
NANGHOLAH A CHIHNA LHASAM AUM LE → PATHEN HENG THUM HEN → AMA CHU KIPE DING AHI.
2.Lengte Khatna 3:9Hom↗Hijeh chun hi tobang nam mite chung’a hi ka vaihom jouna ding leh thil adih leh adih lou ka hetkhen them theina dingin lungthim chihna neipen. Ajeh chu koiham ama changa hiche mipite hijat lah a hi vaihom jou ding ah!” ati.
GREEK KEYWORDS HO PA⚑ H995 biyn
NA LHACHA HI LUNGTHIM HETKHENNA PEN → APHA LE ASE KAHETKHEN THEINA DINGIN.
3.Lengte Khatna 3:12Hom↗Keiman nathum chu nape ing katin, hetthem theina lungthim leh koimacha dang in ana neikhah lou kho nung jongleh ahin nei khah louding chihna kapeh ding nahi.
4.Thuchihbu 2:6Hom↗Ajeh chu chihna hi Pathen Pathen thilpeh ahin, Amakam sunga kon hetkhenna hung konji ahi.
HEBREW THUCHENTE HOUHO⚑ H2451 chokmah — chihna
PAKAIN CHIHNA CHU EIPETHU → AMA KAMSUNGA KONA HETNA LEH THEIHTHEMNA CHU AHUNGPOTDOH JI.
(Ka pumhalna hi — Solomon in athumin, chuleh Pathen in apen ahi. James in jong kotpi chu tobangma ahin kihong nalaiye ti aseiye: mijousea a-anlouhel a phalpi thei Pathen kom'a thum in. Lengpa lungthim chihna a pea chun nangma jong napeh ding ahi. Tahsan pum'in thum in.)
3. HICHE LEISET CHIHNA HI AHIPOI
1.1 Corinth 1:25Hom↗Hiche Pathen'in ngol tah a tohgon anei hi mihem achingpen tohgon sangin jong achingjon chule Pathen thalhahsamna chu mihem thahatna pen sangin jong ahatjo nalaiye.
3.Jacob 3:15Hom↗Ajeh chu kithangthip le chang phatchomna holna ho hi Pathen'a hung kon chihna chu ahipoi. Hiti ho hi leiset thudol, lhagao thu hilou chule lhagao gilouva kon joh ahi.
4.Jacob 3:17Hom↗Hinlah, chunga konna chihna hi amasapen a atheng ahi. Chujongleh chamna ngaichatna, phat jousea lungneng, chule midang thua jong nung nom tina ahi. Khotona dimset le thilpha bolna asodoh in ahi. Koima lama langkaina aneipon chule lungdih pun aum jinge.
GREEK KEYWORDS HO PA⚑ G4678 sophia — chihna
CHIENGSANG'A KON JI CHIH CHU = MASANGPEN A THENG + CHUTEO LEH LEMNA A UM + NEMNA UM + KHOTOTONA LEH GAH THEI PHATNA A DIMSA.
(Kei personal thu ngaito — James in hetiah chihna ni jen apho: khat chunglang'a kon, khat lei lang'a kon. Chunglang'a kon chihna Sophia (G4678, chihna) chu amasa'a athenga, chuteng nunom-a apang. Chun kinaikal le thangthipna asosah leh, hichu Pa a kon a hung chuh ahipoi. Aga jal'a hetheiding ahi.)
4. CHRISTA, PATHEN CHIHNA
1.1 Corinth 1:24Hom↗Hinlah Pathen'in huhhing dinga akou ho dingin vang, Judah mi hihen chidang namdang hijongleh, Christa chu Pathen thahatna le Pathen chihna ahigel e.
GREEK KEYWORDS HO PA⚑ G4678 sophia — chihna
CHRIST = PATHIEN THAHATNA + PATHIEN CHIHNA.
2.1 Corinth 1:30Hom↗Pathen'in Christa Jesu toh nagop khomu ahitai. Iphatchompina ding uva Pathen'in chihna tahbeh chu Ama ahisah ahitai. Christan eiho Pathen toh isuhchamu ahitah jeh in, Aman eiho athenga chule athengsel a eisem uva, chule chonset a konna eilha ongtholu ahitai.
GREEK KEYWORDS HO PA⚑ G4678 sophia — chihna
PATHEN A KONA CHRIST JESU CHU EIHO DINGA CHIHNA + THUDIHNA + THENGSELNA + LHATDAMNA AHI TAI.
3.Colossae 2:3Hom↗Ama a chu chihna le hetna gou aboncha kisela ahi.
4.Jacob 3:13Hom↗Nangma nachih a chule Pathen lamlhah ho chu nahet a ahileh, jabolna lama hinkho naman chu aphot chenna hihen chule chihna a konna natohpha kineosahna hin sodoh hen.
MI CHING KHAT → AMAN NUNPHATNA'A KONNA CHINGNA KIMULTOH'A ANATHILBOLTE CHU LANGDOH HEN.
(Ka pumhat tahsan hi — chihna hi hetheih tam khat bou ahipoi; ama chu hinna thingphung ahi, chule thingphung chu agaa a hetdoh ahi. Amasa in ama chu kimuson in, chule chuteng chun kineosahna toh, hinkho pha khat a kongusui in.)
MI NI KAM
Thuchihbu 9:10Hom↗Yahweh Pakai ginna hi chihna bulpi ahin, mithengpa hetna nei chan chun giltah a thu ahetdoh ahi.
PAKAI GINNA = CHIHNA A KIPATNA.
La Bu 111:10Hom↗Yahweh Pakai ginhi chihna dihtah kiphudohna khombul ahi. Athupeh hoitah a nit ho dingin chihna a khangtou cheh chehding ahi. Atonsotnin thangvah'in um jing tahen.
5.Lengte Khatna 3:12Hom↗Keiman nathum chu nape ing katin, hetthem theina lungthim leh koimacha dang in ana neikhah lou kho nung jongleh ahin nei khah louding chihna kapeh ding nahi.
KEIMAN NANGMA CHIHNA LE HETNA LUNGTHIM KAPEH AHI → NANGMA NUNGA NANG TOBANG KOIMA AHUNG UM LOU DING AHI.
6.Matthew 12:42Hom↗Sheba Lengnu chu thutan nikho tengleh tulai khang mite douna a hung dinga themmo ahin chan ding ahi, ajeh chu ama mun gamla tah a kon'in Solomon chihna thu ngai din ahung e. Tuhin Solomon sanga chungnungjo hikom'a hin aum in, hinlah nang hon asei na ngai pouve.”
Jacob 3:17Hom↗Hinlah, chunga konna chihna hi amasapen a atheng ahi. Chujongleh chamna ngaichatna, phat jousea lungneng, chule midang thua jong nung nom tina ahi. Khotona dimset le thilpha bolna asodoh in ahi. Koima lama langkaina aneipon chule lungdih pun aum jinge.
CHUNGA KONNA CHIHNA HI = KHOTONA DIMSET LE THILPHA BOLNA ASODOH IN AHI + KOIMA LAMA LANGKAINA ANEIPON + LUNGDIH PUN AUM JINGE.
Colossae 2:3Hom↗Ama a chu chihna le hetna gou aboncha kisela ahi.
Ama a chu chihna le hetna gou aboncha kisela ahi.
(Kei tahsan lunggel — lampi khat, kalson thumtoh. Yare (H3374, kichatna) toh apat in, Pakai kichatna ahi. Amaho jouse chunga alolhing tah in apeh jing jeh a thumna a kon in ajom in. Chule Christa a akichaina, Ama sunga sophia (G4678, chihna) le gnosis (G1108, hetna) gou jouse akisel'a um chu. Thilpeh khat, Pekhat khat. Thum'un, chuleh pehding nahiuve.)
GREEK KEYWORDS HO PA
Hicheho hi hiche kihilhna a thumapao ho ahiuve. Achunga jangho'a dot kinunga thumapao dang khattou chu tep in, hikom'a aeitilna namu thei ding ahi.
“chihna” — G4678 sophia — chihna, leiset a hihkeh, lhagao a hihkeh
Christ, Pathen thahatna, chule Pathen chihna
“ching” — G4680 sophos — Chingtah, thiltoh siam
Pathen ngolna chu mihem chihna sangin achih jo cheh e.
“Thil hetna” — G5428 phronesis — Chihtel, dan le man hetna
Aman eiho lah'a chihna le thil hetkhen theina jousea a khantouna eijopsang tauve
“Hetna” — G1108 gnosis — hetna, hehna
Ama sunga achun chihna le hetna gou jouse akiselguh ahi
HEBREW THUCHENTE HOUHO
“chihna” — H2451 chokmah — chihna, thiltheina
Pakaiyin ama kam sunga kon in chihna ahinpe
“thihna” — H3374 yare — Kicha, ginna
Pakai gin kihtah hi chihna pat ahi
“Hetkhenna” — H998 biynah — hetkhenna, hetna
the thenglam thu hetna hi hetkhelna ahi
“Hetna” — H1847 daath — hetna, chihna
Pakai gingna hi hetna dinga apat[t]a chu ahi
PRACTICE QUIZ
1. Thuchih 9:10 — Yahweh Pakai ginna hi hichi ahi:
a) hetna
b) chihna
c) nikho
2. Job 28:28 — Thilse a konna kiheidoh kiti hi:
a) thil hetkhen theina
b) chihna
c) Haosatna
3. James 1:5 — Nangho lah'a koiham chihna na ngaichat uva ahileh, aman:
a) leitwapoi mi thupitho hochu holna
b) Pathen kom a thum in, ijem tia ama hin apehding
Pathen kom'a thum, hongphal tah'a mihem jouse peuma pe
Chihna chun mihem bang in iti aseina hitam: Thuchihbu 8:23 in chihna chun, "Keima phat sotsot a pat kon lhungdoh ahi" tin aseiye; chule 1 Corinth 1:24 in Christa chu Pathen chihna a kimin ahi. Thuchihbu a chihna kikou chun Chapa lim'a ana pangin ahi tam ti hol un.
Lhagao in ichan chihna apeh ham: Bezaleel chu chihna thua Pathen Lhagao'in a dim ahi (Exodus 31:3), chuleh Paul chun Pathen in nangho chihna Lhagao chu napeh diu ataona abol (Ephesians 1:17). Chihna hi Lhagao jal a hung lhung dan chu hol-in.
Thuhilpa in bangchan a chihna akipatna mun'a akichaiyem: Ecclesiastes 12:13 in aseiyin, Pathen ging'in, chule Athupeh ho juiyin: ijeh-inchu hiche hi mihem natong dingpumpi ahi. Lekhabu akichaina leh chihna akipatna kimuto hi hol'in.
Thupijo thusim hi iti dan a kilhung jing hitam: Solomon sanga thupijo khat (Matthai 12:42), Jonah sanga thupijo khat (Matthai 12:41), houin sanga thupijo khat (Matthai 12:6). Lengpa, themgao, chule houin sanga thupijo koi ham, hichu hol'in.