Nki Kingana Kikutuba Mu Diambu Dia Nduenga? — Kabu 2 · Masono ma KJV Ayi Baleka bia Strong
KITINI 2 · LONGI YAMPA YITUNGULU MU MALONGI MA FUNDASIO MA NKAND'A NZAMBI
Nduenga — Malongi ma Nzambi ma Fondasio
MVOVO WANTWALA
Nduenga yitatukilanga kwe? Masonuku malembikisa mbotembote: lukumu lua Yave i mbandu ya nduenga. Ka zinzo za malongi ma bantu ko, ka nduenga ya nza yayi ko; lukumu lua Yave. Mvovo wa Kiyibulu i chokmah (H2451, nduenga); mvovo wa Kigeleki i sophia (G4678, nduenga); ye mwelo wa mvovo miawu miole i yare (H3374, lukumu). Mbandu yina yakisikama kala. Buabu bambangi bampa balembi kwiza: Yobi, wowo wakinzikanga Nzambi; Solomo, wowo walombanga ntima wa luzabu; Yakobo, wowo wavovanga ti balomba kwa Nzambi; ye Polo, wowo wetusonganga Kristu, i nduenga ya Nzambi. Kana muntu wowo mu beno kelenga ye nduenga, ozeye kwa nani wufwete lomba. Tomba diawu.
NGIUVU TATU ZI LONGOKO YAYI ZIVANA MVUTU:
1. Ntandu ya nzailu widi kwe?
2. Kana muntu buangunu kelenga nzayilu, nani kafwete kunlomba?
3. Kwina kuvwikama kimosi ye bima bioso bia lunungu ye luzayu?
FONDASIO YIYIKAMA VAVA — NDUENGA
MUSINA → WONGA WA MFUMU I LUYANTIKU LUA NZAYILU (NKUNGA 111:10).
WONGA WA MFUMU = LUYANTIKU LUA NZAYILU + NZAYILU YA WELE = LUZABU.
(Mabanza mama ya munu — nzayilu idi ye kielo, ye kielo beni yina yare (H3374, wonga) — wonga wa Mfumu. Ke wonga ko wina tinanga kwandi, kansi ntima wa kufukama wina wanga yandi. Banda ku kielo; chokmah (H2451, nzayilu) idi mu nzo.)
KUWOMA KWA MFUMU = NDUENGA + KUBALUKA KU MBI = LUZAYU.
2. LOMBA KWISI DIA NZAMBI, DIWANANGA KWISI YONSO MU LUKALU
1.ZAKI 1:5Kabula↗Enati vadi mutu mu beno kambulu nduenga buna bika kalomba kuidi Nzambi wumvananga mu luzolo kuidi batu boso ayi niandi wumvananga mu kambutsembolo. Buna Nzambi wela kumvana.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4678 sophia — Nduenga
KELE VO MUNTU MUNA BENO KABUNGA NGANGU → BIKA KALOMBA KWA NZAMBI → YANDI KELUNGISA YANDI.
2.1 KOLINTO 3:19Kabula↗Bila nduenga yi ntoto wawu yidi buvungisi va meso ma Nzambi. Bila disonama: Niandi wumbuilanga batu banduenga mu luvunu luawu veka
3.ZAKI 3:15Kabula↗Nduenga yi phila yoyi yilendi ba kuidi Nzambi ko; yidi nduenga yinza, yidi yi kimutu ayi yi ziphevi zimbimbi.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4678 sophia — Nduenga
NDUENGA YI PHILA YOYI YILENDI BA KUIDI NZAMBI KO = YINZA + KIMUTU + ZIPHEVI ZIMBIMBI.
4.ZAKI 3:17Kabula↗Vayi nduenga yintotukila kuidi Nzambi yidi yivedila vana kitheti, bosi yidi yi ndembama, yi lembama; yizebi vika lebuka; yifulukidi mu mamboti ayi yimbutanga mimbutu mimbote; yitulanga luviakunu ko ayiyisi mayuya ko.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4678 sophia — Nduenga
NDUENGA UKWENDANGA KUNZULU = VITUKA VELELE + VAVA VE LUVUVAMU + NLEMVO + FULUKA KIADI YE MBUTU ZAMBOTE.
(Ndaasi wanzikulu — Yakobo weesonga nzailu ya bitini biadi: yimosi ya kuluka, yakaka ya kuulu. Sophia (G4678, nzailu) ya kuulu, ntete beele biavedila, na yandi beele biazaba mvu. Kana yikeba mvita ya makanu na kiimu, yindiswa ko yalonda kuulu kwa Se. Zaba yandi mu bikulu biandi.)
4. KLISTU, NDUENGA YA NZAMBI
1.1 KOLINTO 1:24Kabula↗Vayi mu diambu di bobo Nzambi katelo, buba Bayuda voti Bandeleki, Klisto niandi lulendo lu Nzambi ayi nduenga yi Nzambi.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4678 sophia — Nduenga
KIUKA KIOSO KI NZAYILU AYI KI DIELA = KISUAMINI MU KLISTO.
(Mabanza mangi mama — kifwa mbi tomba kimwana ko mu kubula kisadu. Nzambi wasweka sofia (G4678, nduenga) yawonso ye gnosis (G1108, luzayu) yawonso mu Mwan'andi. Wasweka, ko wazimbala — wasweka mu fulu kiaki mulenda solomono kio. Solomono Kristu, ye wasolomono nduenga.)
5. NDUENGA I DIA NTETE — LUFUNU LUANDI YI MAVANGU MANDI
Buna luidi → Bika kamonisa khadulu yimboti mu mavanga mandi mamvangimina mu nlembami yi nduenga.
(Ngindu za mono banza — nduenga ke kaka luzayu; yandi diwu dia luzingu, ye diwu di zayakana mu mbizu ya wo. Baka yandi va ntete, ye bosi songa yandi mu nzila ya mbote ya luzingu, va kimosi ye lulembamu.)
MONO VANA NGEYE NTIMA WA NDUENGA YE WA NZAYILU → VAVA NGEYE, KADI VUANDA KA MOSI VE WELA TELAMA BANGA NGEYE.
6.MATAYI 12:42Kabula↗Mu lumbu kitsambusu ntinu wunketo wu sude wela telama va kimosi ayi batu ba thangu yayi ayi wela kuba zengila nkanu bila niandi wuba ku buala buidi thama muingi kiza wa mambu ma diela ma Solomo. Vayi tala vava vadi ayi mutu wumosi wulutidi Solomo.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4678 sophia — Nduenga
Yandi wizidi tuka vana nsuka ya ntoto mu kuwa mayele ma Solomo → Tala, mutu wa lutidi Solomo widi vava.
(Ngindu ya mwene mu diadi — ntinu wa nduenga viokila wakala kaka kimwelela. Ntinu-kento wafwa muna nsuka za nza mu kuiza kuwa nduenga za Salomo; mfumu wunlutidi Salomo wu wina va kaka — Kristu, nduenga ya Nzambi.)
KUSUKINA
ZAKI 3:17Kabula↗Vayi nduenga yintotukila kuidi Nzambi yidi yivedila vana kitheti, bosi yidi yi ndembama, yi lembama; yizebi vika lebuka; yifulukidi mu mamboti ayi yimbutanga mimbutu mimbote; yitulanga luviakunu ko ayiyisi mayuya ko.
NDUENGA YINTOTUKILA KUIDI NZAMBI = YIFULUKIDI MU MAMBOTI AYI YIMBUTANGA MIMBUTU MIMBOTE + YITULANGA LUVIAKUNU KO + AYIYISI MAYUYA KO.
KOLOSAYI 2:3Kabula↗Kiuka kioso ki nzayilu ayi ki diela kisuamini mu niandi.
Kiuka kioso ki nzayilu ayi ki diela kisuamini mu niandi.
(Mabanza mama mena — nzila mosi, malu matatu. Yina yikatuka na yare (H3374, wonga), wonga wa Yave. Yikwenda ku diambu dia lomba, kadi yandi u vananga kwa mutu wawonsono na luzolo lwandi. Ye yina yisukanga muna Kristu, muna yandi bisita bioso bia sophia (G4678, nduenga) ye gnosis (G1108, nzayilu) bisuamini. Kimosi kia dikabu, mosi kia mvani. Lomba, ye tu vana.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
“Nduenga” — G4678 sophia — nduenga, ya nza voti ya mpeve
Kristu i lulendo lua Nzambi, ayi i nduenga a Nzambi
Diambu nzayilu keti tubanga bonso muntu: mu Bingana 8:23 nzayilu keti tuba, Minu wutulu tona mu mvu ya mvu; ye 1 Bakolinto 1:24 keti bieka Kristu nzayilu ya Nzambi. Yindula kani nzayilu yina keti bokila mu Bingana kidi kinsokolo kia Muana.
Buevi Mpeve keti vana nduenga: Bezaleli wafuluka mu Mpeve ya Nzambi mu nduenga (Exodo 31:3), ye Polo wasambila kuidi Nzambi muna kuvana kwa nge mpeve ya nduenga (Efeso 1:17). Sosa buevi nduenga keti kwizila mu Mpeve.
Buevi Nlongi kamanisinanga vana vwelo dinduenga dyantikanga: Nkand'a Longi 12:13 wutubanga: Wonga Nzambi, ye keba zinsiku ziandi: kadi yawu mfunu wamvimba wa muntu. Fiongonona buevi sukisulu ki nkanda kidengananga ye vwelo dinduenga.
