See More Jesus
🌐 Language
'Olelo Hawai'iAfaan Oromoobahasa IndonesiaBelarusianBrezhonegCebuanoChamorroChichewachiShonaChongthuCiyawoDanskDeutschEestiEnglishEspañolEsperantoeʋegbeFrançaisHausaHrvatskiIgboIlocanoItalianoKikuyuKiswahiliKiyombiKreyòl AyisyenLatinaLatviešulietuviųLingálaLugandaMagyarMahasuiMāoriNederlandsNorskPohnpeianPolskiPortuguêsQach’abelRomaniRomânăSanskritSetswanaShqipsrpski jezikSuomiSvenskaTagalogTiếng ViệtTonganTwiTürkçeUyghur tiliYorùbáÍslenskaČeštinaБългарскиРусскийУкраїнськаעבריתاردوالعربيةفارسیكوردی سۆرانیअहिराणी‎नेपालीभद्रवाही‎मराठीमानक हिन्दी‎हरियाणवी‎অসমীয়াবাংলাਪੰਜਾਬੀગુજરાતીଓଡ଼ିଆ‎தமிழ்తెలుగుಕನ್ನಡമലയാളംไทยဗမာἙλληνική中文日本語한국어+ Ronojel ri ch'ab'al
SEE MORE JESUS · wanttoseemore.com

¿Jachin ri Jesús? — Jun Chʼobʼonik Rech ri Bibliaj KJV rukʼ ri Numeros re Strong

JACHIN RI JESÚS · JUN BꞌINEM PA RI BIBLIA, PACHA RI GÉNESIS KꞌA PA RI APOCALIPSIS
K'utb'al Uxe'al Loq'alaj Tzij pa Wuj — ri Utz Laj Tzij re Jesucristo

TZIJ RI KAJALATAJ

Wuqub' ciento junab' majaninaq kalax ri Jesús, jun profeta xutz'ibaj jas kub'i'naj na wa ak'al. Man are ta jun b'i'aj ri kaya' che jun achi winaq. Man k'atzin ta chi katkojon che jun jastaq rech kasik'ij wa etamab'al. Xaq xiw k'atzin chi kaj kawil. Kikonojel ri e k'aslik winaq, o jubik' man, tom ub'i' ri Jesús. Xa jubik' chi winaq kisik'ij ri kub'ij ri Biblia chirij areje', xuquje' kikaj kichomaj pa kijolom. Jachike jastaq katkojon kamik, xuquje' jachike xkatijonik wi, man k'o ta uk'iyal chaqe uj. Kiꞌkot ri qanima chi at k'o waral rech kanimarisaj ri etamab'al awech chirij ri Jesús pa ri nab'e tzij. Ronojel versículo tz'ib'am pa ronojel uwach, rech kawil ronojel tzij, man xa jun laj uch'apik ta. Jawijeꞌ ri Biblia kub'ij jun jastaq pa saqil, wa etamab'al kub'ij chi je' wa'. Jawijeꞌ jun k'isb'al tzij kape rumal kiya'ik junam ri versículos, wa etamab'al kub'ij chi je' wa' xuquje'. Man k'o ta jastaq waral kojow xaq pa utzij jun winaq. Kamik sik'ij ri xutz'ibaj ri profeta.

ANIKʼOJ TIKAJIL

Isaiah 9:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
XALAX JUN AK'AL, XYA'IK JUN K'AJOL → KABIX CHE RI UBI': DIOS RI NIM UCHUQ'AB'.
Wuqub' ciento (700) junab' nabe che ri kalax ri Jesús, jun qas ajq'ij xutz'ib'aj chi we ak'al ri' kabix che Ajaw Dios ri k'o uchuq'ab'. Ri ak'al Jesús xk'oje' pa jun kajb'al rech wa'. Chasik'ij usukb'al ri tzij. Ri tzij kaya' ronojel ri tzijonem rech we tijonik ri'.

1. A. RI DIOS RI XUBIJ "QABꞌAN" — JUN DIOS, XUQUJEꞌ KꞌO KꞌIꞌ CHIꞌ RI KECHꞌAWIK

1. Genesis 1:26K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
QAJIB KOJBꞌANOW RI WINAQ PACHA UJ, JUNAM RUKꞌ UJ → RUMAL RIꞌ RI DIOS XUBꞌAN RI WINAQ PACHA AREꞌ.
(Nuchomanik pa in wa'e: Chasikʼij ri Génesis 1:26 xuquje' ri Génesis 1:27 kʼulan pa jun. Mat chatzʼaqatisaj ri jaljotem chikixoʼl we kaʼibʼ taq versículo riʼ. Ri Génesis 1:26 kubʼij "qonojel" xuquje' "qech". Ri Génesis 1:27 kubʼij "ri ranima wach" xuquje' "ri Dios xtiktik", ronojel pa jun winaq xa jun. Ri Loqʼalaj Wuj kuya' kanoq we kaʼibʼ taq versículo riʼ chuxukut jun chik man kʼo ta jun kuchomaj chirij. Ri Loqʼalaj Wuj xaq xiw kubʼij ri kaʼibʼ taq jastaq riʼ.)
2. Genesis 3:22K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI ACHI XUX CHI JUN CHIKE, CHUCHʼOBʼIK RI UTZ XUQUJEʼ RI ITZEL.
3. Genesis 11:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
QAJ BꞌA UJ + QASACH RI KITZIJ.
4. Isaiah 6:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
JACHIN KINTAQOW + JACHIN KABꞌE RUMAL UJ?
(Ri nuꞌnoꞌjibꞌal pa wibꞌ: Chatzukuj utz ri Isaías 6:8. Ri jun tzꞌibꞌatalik riꞌ kꞌo kebꞌ kꞌutbꞌal pa jun tzij: "Jachin kintaqow bꞌi" xuqujeꞌ "jachin kabꞌe pa qawi." Ri jun ajchꞌaw kukoj ri kꞌutbꞌal rech jun winaq xuqujeꞌ ri kꞌutbꞌal rech e kꞌi winaq junam. Man are ta jun sachbꞌal pa tzꞌibꞌanik, xuqujeꞌ man are ta ri Ajawxel kukoj jun tzij rech e kꞌi winaq xaq xa are chi rachiꞌl chib rijil. Ri kꞌutuꞌnem riꞌ kꞌo kꞌi mul, pa kꞌi wuj rech ri Loqꞌalaj Wuj, pa kꞌi qꞌij ojer.)
5. Deuteronomy 6:4K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
CHITATABꞌEJ, AT ISRAEL: RI AJAWXEL RI QAS QADIOS, XA JUN AJAWXEL.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ: Ri Deuteronomio 6:4 kutaqan puwiʼ ronojel ri kʼutunem riʼ. Xa jun Dios kʼolik, xa xuwi jun: man kebʼ taj, man oxibʼ taj, man kʼi taj. We kʼo jun tzij pa we kʼutunem riʼ kubʼij chi kʼo ukabʼ Dios, man utz taj usikʼixik, xuqujeʼ ri Deuteronomio 6:4 are kuqʼat tzij chirij riʼ. Chiwilampeʼ ri tzij pa Hebreo ri kokisax pa we tzij riʼ chuwach "jun." Ri tzij are "echad." Are junam tzij riʼ ri kokisax are chi ri aqʼabʼ xuqujeʼ ri saqirik kubʼiʼnaj pa jun qʼij, pune ri qʼij kʼo kebʼ upam, xuqujeʼ are chi ri achi rachiʼl ri rixoqil kubʼiʼnaj pa jun tyoꞌjil, pune e kebʼ winaq. Ri Loqʼalaj Wuj xuchaꞌ jun tzij chuwach "jun" ri kuya bʼe chi kʼo nima jun winaq chupam. Ri Génesis 1:26 kʼut kutzʼibʼaj chi ri Dios xubʼij "chuya qabʼano.")
6. Isaiah 45:5K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
IN IN AJAWXEL + MAJ JUN CHIK + MAJ JUN DIOS CHI WE.
(Nu naʼoj: Isaías 45:5 kubʼij ri jun chik upam re waʼ ri qastzij, xuquje' we tijonik riʼ man kuxaq ta uwach. Ri Dios kubʼij pa saqil chi maj chik jun Dios xuwi Areʼ. Xapachin ri kariqitaj chi kanoq pa taqe wuj, man kuriq ta kukoj ukebʼ Dios. Ri qastzij kariqitaj are' jun jastaq sibalaj jalajoj xuquje' utz chuwach ukebʼ Dios: are' ri jun Dios kuya' retaʼmaxik ribʼ chike ri winaq.)

2. B. RI KUB'I'AJ ÁNGEL RECH AJAW — RI KUB'I'AJ XUQUJE' DIOS

Ri tzij pa Hebreo ri kuq'axaj che "ángel" are malak (H4397). Malak kraj kub'ij jun ri taqtal b'i. Malak kub'i'aj ri taqanik rech ri winaq ri taqtal b'i, man are ta ri jastaq rech ri winaq. Chak'ilo jas kub'an ri Wuj Tyox rukuk' we winaq taqtal b'i pa taq ri k'utb'al ri k'o chi ikaj.

3. B1. RI HAGAR PA RI TAQ'AJ — KUYA' UBꞌI' CHE

Genesis 16:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI ÁNGEL RECH AJAW XUB'IJ: KINK'IYIRISAJ NA RI IJAA'L LA, SIB'ALAJ K'Ï.
Genesis 16:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
XUKOJ UB'I' RI AJAWXEL RI XCH'AW RUK', AT DIOS KAWILA' IN.
(Ri nuchomanik pa wanima': E kaeb' taq jastaq pa Génesis 16 rajawaxik kkiya' kanoq ri sikirisanel chupam ri usik'ixik. Nabe, ri jun ub'i' "ri ángel rech ri Ajawxel" kub'ij: "Kinya' na k'i ri awak'al." Man kub'ij taj: "Ri Ajawxel kuya' na k'i ri awak'al." Kach'aw jas ta ne are ri' ri tajin kabanow ri k'iyem. Ukab', ri wuj Loq'alaj Tzij pa ruk'exwach, man xa ta are ri kuchomaj ri Agar, kub'ij che we ángel rech ri Ajawxel "ri Ajawxel ri xch'aw rukʼ." Ri Agar kub'ij che we jun winaq riʼ "Lal Dios." Ri tzijonel re ri wuj Génesis kuk'ulaj rib' rukʼ ri kuchomaj ri Agar.)

4. B2. RI Q'AB' PA UWI' ISAAC — KUB'AN JURAMENT CHI RIB'

Genesis 22:11K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RUMAL CHI MAN XAKʼUT TA CHWE RI AKʼAJOL, RI XA JUN CHI AWE.
Genesis 22:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RUK' WI IN XINB'AN JURAMENTO, KUB'IJ RI AJAWXEL → PA RI AWIJAAL KETEWECHIX NA KONOJEL RI TINAMIT RE UWACH ULEW.
(Ri nuchomanik pa wachinaq: Chi kaqilo kaꞌibꞌ tzij pa ri Génesis 22:11-18. Ri nabꞌe tzij are: "Man xakꞌat ta ri akꞌajol chwe." Ri Abraham tajin kutzuj ri ukꞌajol choch ri Dios. Ri xchꞌaw pa we tzij riꞌ kubꞌij chi ri kꞌajol man xkꞌat ta chirij areꞌ ri xchꞌawik. Ri ukabꞌ tzij are: "Pa nuwiꞌ in, in tzijom, kubꞌij ri Ajaw." Pa ojer taq qꞌij, jun winaq kutzij pa uwiꞌ jun kꞮo mas nim uwach chuwach areꞌ. Jun taqoꞌn ri xa kuya bꞮi jun tzij man kutzij ta pa uwiꞌ areꞌ. Jun taqoꞌn man kutzꞮibꞮaj ta jun tzij rukꞮ ri bꞮiꞮaj rech ri tratado rech ri Dios. Ri Hebreos 6:13 kuya ri kꞮamabꞮal rech waꞮ. Ri Hebreos 6:13 kubꞮij chi ri Dios xtzij pa uwiꞮ areꞮ. Ri Hebreos 6:13 kubꞮij ri kꞮamabꞮal: "rumal cher man kꞮo ta jun nim chuwach areꞮ chi rech kutzij.")

5. B3. RI JACOB KACHOMANIK RUK' JUN ACHI — XUQUJE' KUYA' UB'I' RI K'OLIB'AL "UWACH DIOS"

Genesis 32:24K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
XOK PA CHꞌOꞌJ JUN ACHI RUKꞌ → MAN KINTZAQ TAJ LA KANOQ WE MANA KATEWECHIN LA CHWE.
Genesis 32:28K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
JER JUN AJAW K'O AWUCHUQ'AB' RUK' RI DIOS → XINWIL RI DIOS UWACH CHUWACH, XKOLOTAJ RI NUK'ASLEMAL.
(Nuchomanik pa wanima': Ri tzij re Génesis 32 kubꞌij chi we achi riꞌ are jun achi. We achi ri kachꞌo'jin rukꞌ ri Jacob kubꞌij chi ri Jacob kꞌo uchuq'ab' RUKꞌ RI DIOS. Ri Jacob kubꞌij che ri ulew "ruwach ri Dios." Ri Jacob kubꞌij chi xkolotaj ri ukꞌaslemal. Ri Jacob kuta' che we achi riꞌ jun bꞌi'aj. Ri Jacob man kuya' ta bꞌi'aj che, xane xuta' chi jun kꞌutunik chik. Chinaꞌtaj we kꞌutunik riꞌ ri man xtzalix ta uwach chirij ri bꞌi'aj. We kꞌutunik riꞌ kel loq junmul chik, pa jun wuj chik re ri Loq'alaj Wuj, k'i cien junab' toq'ob'.)

6. B4. RI CHE' RI XPOROTAJ — RI ÁNGEL RI "IN IN"

Exodus 3:2K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI UANJEL RI AJAWXEL XUKUT RIB' PA UXAQ Q'AQ' → RI DIOS XUSIK'IJ UB'I' PA UNIK'AJAL RI CHE'.
Exodus 3:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
IN IN → RI IN XINUTAQ LOQ CHIWE.
(Ri nuchoman pa wanimaʼ: Éxodo 3:2 kubʼij chi are ri ángel rech ri Ajawxel. Kebʼ versículo chik, Éxodo 3:4 kubʼij chi are ri Ajawxel, xuqujeʼ ri Dios. Are junam ri qʼayes, are junam ri qʼaqʼ, xuqujeʼ are junam ri chʼabʼal kekʼut chikiwach ronojel kebʼ. Ri Loqʼalaj Pixabʼ man kukoj taj chi are jun kʼexbʼal tzij. We junam chʼabʼal riʼ kuya kʼu ri bʼiʼaj ri kukʼam na Israel amaqʼel: IN RIʼ IN KʼO WI.)

7. JALAJOJ KꞈUTUNEM, JUNAM KꞈOLIBꞈAL — ri chee' ri kꞈat rukꞈ qꞈaqꞈ xuquje' ri Jesús pa ri uxukut ri Templo

JUAN 8:56K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri itat Abraham sibꞌalaj xkiꞌkotik are xuchomaj chi karil na ri nuqꞌij, are xrilo sibꞌalaj xkiꞌkotik. (57) Ri winaq aꞌj Israel xkibꞌij che: Majaꞌ ne katzꞌaqat nikꞌaj ciento ajunabꞌ, ¿are ta kꞌu riꞌ kabꞌij chi xawil uwach ri Abraham? (58) Ri Jesús xubꞌij chike: Qas tzij kinbꞌij chiꞌwe: Are taq majaꞌ kakꞌojiꞌ ri Abraham, In Riꞌ. (59) Xepe kꞌu ri winaq aꞌj Israel, xkisikꞌ abꞌaj rech kakikoj che ri Jesús. Ri Jesús kꞌut xrawaj ribꞌ, maj jun xilowik are xel bꞌik pa ri Templo.
MAJAꞌ KꞌO RI ABRAHAM, IN KꞌO IN → XKIKꞌAM KꞌU ABꞌAJ RECH KAKIQꞌOJ CHE
(Nuchoman pa wi in: Cheya' kanoq we kieb' kwenta ye junam rech ri jalatajem kukoj etamanik. Chuchiʼ ri qʼaqʼ, ri chʼawem che ilik pa ri qʼaqʼ kubʼij: IN IN. Ri Moisés kuwal ri uwach chuchiʼ ri qʼaqʼ. Pa ri nimalaj ja rech Dios, jun achi taqalik chuwach jun molaj winaq kubʼij: IN IN. Ri molaj winaq kekichap abʼaj. Ri molaj winaq man kesach ta kinaʼoj chirij ri xubʼij ri Jesús. Ri molaj winaq kachomaj utz ri xubʼij ri Jesús. Ri molaj winaq xkiqʼat tzij chi ri utzij ri Jesús taqal che kachaqixik che abʼaj. Chiwilo xuqujeʼ chi ri Jesús man xubʼij ta "kanaj na ri Abraham, in xinkʼojiʼik." Ri Jesús xubʼij IN IN.)

8. B5. MANOAH RACH UXOQIL — RI B'I'AJ RI SIB'ALAJ KAJMABALIL

Judges 13:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI ANGEL RE RI AJAWXEL XUK'UT RIB' CHO RI IXOQ → KACHOK NA JUN AWAL, KAWALIJ NA JUN AK'AL AL
Judges 13:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
JAS RUMAL KATA CHWIJ RI NUBʼIʼ, WE ARE AWATAL WI?
Judges 13:20K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI ANGEL RE RI AJAWXEL XJAX PA RI XAQꞌIQꞌ RE RI QꞌAQꞌ CHUWACH RI TZꞌUQBꞌAL → QAS KUJKAM NA, RUMAL XQIL RI DIOS.
(Ri nuchomanik pa wanimaa': Oxib' taq jastaq sib'alaj kekꞌut chikiwach pa Jueces 13. Ri Manoa kuta' ri b'i'aj, jetaq ri xub'an ri Jacob pa Génesis 32. Ri b'i'aj man xya' ta chik che ri Manoa, ri jumul riꞌ k'ut xya' jun retal rumal ri man xya' taj. Ri tzij pa hebreo ri xya' che ri retal riꞌ are ri piliy (H6383). Ri KJV kuya' ub'i' ri piliy jer "awatal." Ri piliy are kraj kubij "sib'alaj jeb'elik cho retaꞌmaxik." Ri piliy petinaq che ri junam ruxeꞌal rukꞌ ri pele (H6382), ri tzij ri xkꞌexataj che "Sib'alaj Jeb'elik" pa Isaías 9:6, jawije' ri ak'al ri xalax chi qe kuꞌtzukumaj ub'i'. We angel re ri Ajawaxel riꞌ, kꞌa te riꞌ, xjaqꞌ pa ri qꞌaqꞌ re ri altar. Ri uchomanik ri Manoa man are ta "xqil jun angel." Ri uchomanik ri Manoa are "xqil ri Dios.")

9. B6. RI KAPITÁN CHUCHI' RI TINAMIT JERICÓ — XYA'TAJ QAJANIK CHUWACH, XESAX RI XAJAB

Joshua 5:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
Josué xtzaq chuwach ulew, xuqujeʼ xuya uqʼij → Chesaj la ri axajabʼ chuwach la ri raqan la; rumal cher ri kʼolibʼal jawi katakan wi are jun tewchital kʼolibʼal.

10. JUN CHIK KIL, ARE JUN K'OLIB'AL — KEB' ACHI XB'IX CHKE CHI KESAJ KIXAJAB'

Exodus 3:5K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
CHAWESAJ RI AXAJAB PA RI AWAQAN, RUMAL CHI RI KꞌOLIBꞌAL RI ATKꞌO WI TZꞌAQAT LOQꞌ ULEW.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ: Chiwilampe ri junam taqanik, pa kikꞌaslemal ri kꞌa jubꞌiꞌ tzij, xya chike kebꞌ achi jalajoj, pa jujun cien junabꞌ chi kikꞌaslem. Chuwach ri kꞌichelaj äkꞌ, ri taqanik petinaq pa uchꞌabꞌal ri tzꞌibꞌatalik pa Loqꞌalaj Wuj kubꞌij che Ajawxel xuqujeꞌ Dios. Chuchiꞌ ri Jericó, ri taqanik petinaq che jun achi ri kꞌo chilaꞌ rukꞌ jun sakꞌbꞌe pa uqꞌabꞌ. Ri Josué xtzaq chuwach ri ulew xuqujeꞌ xuqꞌijilaꞌj we achi riꞌ. Ri achi man xretzelaj taj ri qꞌijilaꞌnem. Chajunamaj we riꞌ rukꞌ ri kubꞌan jun qas tzij ángel bꞌanom rukꞌ ri Dios are kꞌo jun achi kraj kuqꞌijilaꞌj ri ángel. Ri ángel kubꞌij: "In in awachiꞌl chak" (Apocalipsis 19:10), xuqujeꞌ "chaqꞌijilaꞌj ri Dios" (Apocalipsis 22:9). Ri Juan xraj xuqꞌijilaꞌj jun ángel kebꞌ mul, xuqujeꞌ chikiꞌwach ri kebꞌ mul ri ángel xretzelaj. Man jun xretzelaj taj ri qꞌijilaꞌnem re ri Josué chuchiꞌ ri Jericó.)

11. B7. KAMIC RI K'AK'A' TZIJOB'AL KUB'IJ JUN JALAJOJ CHI TZIJ

JUAN 1:18K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Man kꞌo ta wi jun winaq ilowinaq uwach ri Dios. Xwi ri xa jun ukꞌojol ri Dios, ri kꞌo uriqoj ibꞌ rukꞌ ri Tataxel, Areꞌ xkꞌutuw ri Dios chiqawach.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G1834 exegeomai — xkʼutuʼx · ⚑ G3439 monogenes — xa jun alaxem
MAJUN ACHI XRILO RI DIOS PA JUNAMAꞈ QꞈIJ → RI XA JUN UKꞈAJOL XUQꞈALAJISAJ RI DIOS.
JUAN 5:37K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Tataxel ri xintaqow loq are bꞌanowinaq ri qꞌalajisanik chwij. Ix man itom taj ri uchꞌabꞌal ri Tataxel xuqujeꞌ man iwilom taj uwach.
Ix man itom taj ri uchꞌabꞌal ri Tataxel xuqujeꞌ man iwilom taj uwach.
1 TIMOTEO 6:16K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Che ri xa jun ri man kakam ta wi, ri kꞌo pa ri tunal ri maj jun chik kakwinik kok chupam, ri man ilitajinaq ta wi, xuqujeꞌ maj jun kakwin chi rilik, che areꞌ yaꞌtal wi nim uqꞌij, xuqujeꞌ ri kwinem chibꞌe qꞌij saq. Jeriꞌ.
Kꞌo pa ri tunal ri man jun winaq kꞌo taj kkwin kqebꞌ chirij → Man jun winaq ilom taj uwach, xuqujeꞌ man kꞌo taj kkwinik kril uwach.
Kamik chaya kanoq ri kebꞌ tanaj rech ri Loqꞌalaj Wuj chuxukut jun chik, xuqujeꞌ chasikꞌij ri kebꞌ tanaj junam.
Ri Ojer Taq'ij kub'ij, junmul chik junmul, chi ri winaq XKIL we jun achi ri', xechax rukuk', xewa'ik chuwach, xkib'an etz'anem rukuk', xekicholikilan xkik'aslemaj chukaj.
Ri Kꞌakꞌ Tzij kubꞌij, pa jun bꞌanoj chꞌajchꞌoj xuqujeꞌ oxmul, chi maja jun winaq kilowik chi rilik ri Dios Tataꞌxel, xuqujeꞌ maja jun kkwinik kril ri Dios Tataꞌxel.
Ronojel ri kab' tzij ri' qas tzij. Ri achi ri xkil le winaq pa ojer taq tzij, xuquje' ri Qaj Dios ri man xkil taj le winaq, man are ta k'ut jun chi winaq. Ri Juan kub'ij jachin le achi ri xilitaj. Kub'ij chi le achi ri xilitaj are ri xa jun Ajk'ajol, ri Ajk'ajol ri k'o pa uk'ux le Qaj, xuquje' chi we Ajk'ajol xuk'am b'ik le Dios Qaj Dios pa jun k'olib'al jawije' kk'utu wi rilik.
[TZ'IBAJ TZIJ KUMULJ CH'AWEM — MAJ JUN TZ'IBAJ TZIJ KUB'IJ WA' UTUKEL]
(Nuꞌpixab in wa: Chatzij chi utz xuqujeꞌ pa qas tzij waral, rumal chi are waꞌ jawjeꞌ jun winaq kꞌo utikik kutzꞌaqatisaj ri Loqꞌalaj Wuj. Ri kꞌo pa QAS UBꞌANIK: ri uꞌwuj ri Ojer Taq Tzij areꞌ kubꞌij chi we taqoꞌn riꞌ are ri Ajawxel xuqujeꞌ are Dios, xuqujeꞌ ri e winaq ri xkiriq we taqoꞌn riꞌ jeꞌ kakibꞌij wi. Ri jastaq riꞌ man are ta jun nojibꞌal. Ri jastaq riꞌ are ri kubꞌij ri tzij. Ri kꞌo RUMAL RI KꞌUT KAMEXIK RI TZIJ CHIRIJIL JUJUN CHIK: chi we winaq riꞌ ri kꞌutinik are ri Ukꞌojol. Man kꞌo taj jun tzij ri kubꞌij "ri ángel rech Ajawxel pa Génesis 16 are ri Jesús." We nojibꞌal riꞌ kariqitaj are chi kꞌo ri Juan 1:18, Juan 5:37, xuqujeꞌ 1 Timoteo 6:16 chi uxukut ri tzij rech Ojer Taq Tzij, kꞌutu' kꞌu apachin ri kꞌutinik. Rumal riꞌ kꞌo wi ri etaꞌmabꞌal, xuqujeꞌ kakanaj kanoq chilaꞌ.)

12. B8. RI AJTAQOꞌN-ARE-RI-AJAWXEL KꞌUT CHIK JUMUL PA RI KꞌISBꞌAL RI OJER TRATO

Malachi 3:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
Kintaq bʼi ri nutaqoʼn + Areʼ kubʼan ri bʼe chinuwach → Ri Ajawxel kʼamawaʼ na petinaq pa rachoch, are ri taqoʼn re ri chomanik.

13. JALAN KAQILO', JUNAM RI KꞌUTUNEM — RI TAQOꞌN RI XTZUJ, XUQUJE' RI TAQOꞌN RI XETAMAX UWACH

MARCOS 1:2K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Xkꞌulmatajik jetaq ri utzꞌibꞌam loq ri qꞌalajisal rech ri utzij ri Dios Isaías, are xubꞌij: Kintaq na bꞌik ri nutaqoꞌn kanabꞌej na chawach, rech kusukꞌumaj apanoq ri abꞌe (3) Uchꞌabꞌal jun winaq ri kasikꞌinik pa ri katzꞌinow ulew, kubꞌij: Chisukꞌumaj ri ubꞌe ri Ajawxel, sukꞌum chibꞌana che ri ubꞌe. (4) Jeriꞌ xubꞌan ri Juan are xutzijoj ri qasanaꞌ rech kꞌexbꞌal kꞌuꞌx rech kuybꞌal mak pa ri katzꞌinow ulew.
CHIWILA', KINTAQ RI NUTAQOꞌN CHUWACH LA → CHIB'ANA' UTZ RI UB'E RI AJAWXEL.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ: Malaquías 3:1 kubʼij kebʼ taqoninaq winaq pa jun bʼix. Jun taqoninaq nabʼe kabʼinik chuchajixik ri bʼe. Ri jun chik taqoninaq kubʼij chirij "Ajawxel" xuquje' "utaqoninaq ri trato." We ukabʼ taqoninaq riʼ are ri kape pa rachoch ri Ajawxel. Ri Marcos kujaqo ri Utz laj Tzij re Marcos rukʼ ri xchʼaw riʼ pa Malaquías 3:1. Ri Marcos kubʼij chi ri chajil bʼe are Juan, pa ri qʼequʼmal ulew. We riʼ kꞌutu chi ri ukabʼ taqoninaq man ubʼiꞌ taj kubꞌij ri Marcos che chanim. Ri Ojer Tzij kutzꞌaqatisaj rukʼ royowal jun taqoninaq ri are Ajawxel. Ri Kꞌakꞌ Tzij kujaqo rukʼ we taqoninaq riꞌ kbꞌe rij.)

14. RI SIꞌ RI XYAꞌ PA UWIꞌ RI XA JUN UKꞌAJOL — ABRAHAM XUQUJEꞌ ISAAC PA RI JUYUB

1. Genesis 22:2K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
CHAKʼAMA KAMIK RI AKʼAJOL, RI XA JUN AKʼAJOL ISAAC, RI KALOQʼOJ → CHAYA' CHUPAM JUN SIPANIK KKʼATIK CHILA'.
2. Genesis 22:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
Ri Abraham xukꞌam ri siꞌ rech ri sipanik kꞌatik pa qꞌaqꞌ, xuya puwiꞌ ri Isaac ukꞌojol → xebꞌe junam kikaꞌ.
(Ri nuchomanik pa nutukel: Pa Génesis 22:6, ri tat man kuq'ax taj ri che'. Ri Isaac kuq'ax ri che' pa ri juyub'. Ri Abraham kuya' na ri Isaac chi uwi' ri che' riʼ. Ri tzij pa Hebreo rech ri che' riʼ are' ets (H6086). Are' ri qas tzij kojtajin chubi'ixik jun che' k'aslik, xuquje' chubi'ixik ri che' ch'akom. Ri junam tzij kub'i'ij ri che' rech k'aslemal, xuquje' ri che' k'o pa unik'ajal ri jardín.)
3. Genesis 22:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
JAWIꞈ KꞈO WI RI ALAJ CHIJ RECH SIPANIK PA QꞈAQꞈ? → RI DIOS KUYAꞈ NA JUN ALAJ CHIJ CHIRECH RIJ.
4. Genesis 22:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
JUN KARNERO XCH'AK CHIRIJ RI UKA' PA JUN K'ICHELAJ → XYA'IK CHE TEWECHIBAL POROJ PA UK'EXWACH RI RAL.
Genesis 22:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
PA RI JUYUB' RECH RI AJAWXEL KꞌUTUXIK WI.
(Ri nu na'oj pa wanima': Chi qak'am chik uwach ri ukutunik ri k'ojol pa Génesis 22:7: ¿jawi' k'o wi ri alaj chij? Ri Abraham kuya' utzij ri kutunik. Ri utzij ri Abraham kopan na kanoq na ub'i'im wi are'. Kubij ri Abraham: "Ri Dios kuriq na ri' jun alaj chij che poroj sipanik." Ri tzij ri' kuk'am kub'a ka'ib' na'ojib'al. Jun na'ojib'al are wa': ri Dios kukoj na jun alaj chij che areri'. Jun chik na'ojib'al are wa': ri Dios kuya' na ri' u b'aq' rech alaj chij. Ri xuya' ri Dios pa ri q'ij ri' are jun KARNERO, man are ta jun alaj chij. Jun karnero are jun ali chij ronojel uwach. Ri karnero ri' xkam pa ukojol ri k'ojol, chapom che ri u xikin. Ri kutunik rech ri Isaac k'o utzalijik pa ri juyub' pa jun na'ojib'al. Ri kutunik rech ri Isaac kkanaj kanoq jaqal pa jun chik na'ojib'al. K'o na jun alaj chij urajil. Ri Abraham kuya' ub'i' ri k'olib'al ruk' jun tzalijem tzij pa ajk'olik q'ij: "pa ri juyub' rech ri Ajawxel kilitajik.")

15. JUNAM RETAꞌXIK, JUNAM UXEꞌAL — ri ala ri xukꞌam bꞌik ri siꞌ, xuqujeꞌ ri Kꞌojolaxel ri xukꞌam bꞌik ri cruz

Genesis 22:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
ABRAHAM XUYAꞈ RI SIꞈ PUWIꞈ ISAAC UKꞈAJOL → XEBꞈE JUNAM KIKAꞈIBꞈ.
JUAN 19:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Xel kꞌu bꞌik ri Jesús, reqam bꞌik ri cheꞌ ripbꞌal xeꞌ je laꞌ pa ri leꞌaj ubꞌiꞌnam Ubꞌaqil jolomaj, pa arameo ubꞌiꞌnam Gólgota.
Xel kꞌu bꞌik ri Jesús, reqam bꞌik ri cheꞌ ripbꞌal xeꞌ je laꞌ pa ri leꞌaj ubꞌiꞌnam Ubꞌaqil jolomaj.
JUAN 19:18K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Chilaꞌ xkirip wi, xuqujeꞌ xeꞌkirip chi kebꞌ winaq rukꞌ, jun pa ri umox, jun chik pa ri uwiqiqꞌabꞌ.
CHILA' XKIRIPO CHI CRUZ + RI JESÚS PA UNIK'AJAL.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ: Jun tataʼaj, jun ala' ral ri xa jun tzuqul ral ri kuloq'oj ri tataʼaj, jun juyub', che' yaʼtal puwiʼ ri raqan ri ala', xuquje' ri ala' kib'in cho ri e'ejel che ri che'. We loq' kuxik xk'ulmatajik kaʼib' mul pa ri Loq'olaj Wuj. Ri nab'e mul, pa Génesis 22, ri Dios xutakej ri kuchillo. Ri Dios xuya' jun kar (carnero) pa uk'exwach ri ala'. Ri ukab' mul, cho ri cruz, man xk'o taj jun xtaqan ri kamikal. Are' waʼ, ri Kʼojol Dios are' ri xok pa uk'exwach. Chi'ilo jun chik jaljojil chikixoʼl ri kaʼib' loq'olaj tzij. Ri Isaac xuta': "¿jawije' k'o wi ri chij?" Man k'o taj usolib'al ri utzij ri Isaac chupam ri qʼij riʼ. Ri sujb'al xpe kʼa te riʼ, chuchi' ri raqan Jordán, rukʼ ri Juan. Ri Juan xuk'ut rukʼab' cho jun achi ri tajin kib'inik rukʼ.)
1. JUAN 1:29K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Chukabꞌ qꞌij ri Juan xril ri Jesús are tajin kanaqajin loq che, xubꞌij: ¡Chiwilampeꞌ! ¡Are waꞌ ri alaj uchij ri Dios ri karesaj makaj choch ronojel ri uwachulew!
Chiwilampeꞌ! ¡Are waꞌ ri alaj uchij ri Dios ri karesaj makaj choch ronojel ri uwachulew.
2. Genesis 22:2K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
JUAN 3:16K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Dios sibꞌalaj xuꞌloqꞌaj ri winaq ri e kꞌo choch ri uwachulew, xuya ri xa jun uKꞌojol rech xapachin ri kakojon che man kasach ta uwach xane kꞌo ukꞌaslemal ri maj ukꞌisik.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G3439 monogenes — xa jun alaxem
RI AXA JUN AKꞌAJOL, RI KAJLOQꞌOJ → XUYAꞌ RI XA JUN RALKꞌWALAXIK UKꞌAJOL
3. HEBREOS 11:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Rumal ri kojobꞌal, ri Abraham xunimaj ri Dios are xtaqchiꞌx chutzujik, ri Isaac ri xa jun ukꞌojol, che sipanik. (18) Pune xubꞌij ri Dios che chi kekꞌojiꞌ na sibꞌalaj e kꞌi rijaꞌl rumal rech ri Isaac. (19) Ri Abraham retaꞌm chi ri Dios kꞌo ukwinem chikikꞌastajisaxik ri kaminaqibꞌ, jeriꞌ xaq esal uwach chi ri Isaac xkꞌastajik chikixoꞌl ri kaminaqibꞌ.
XUYA KꞌAMBꞌIL RI JUN RALKꞌWAꞌL XA JUN XALAX → RUMAL RETAꞌM CHI RI DIOS KKWIN KUKꞌASTAJISAJ, PUNE KAMINAQ CHIK.
(Ri nuchomanik pa wi: Ri utz'ib'am ri wuj re Hebreos kukoj ri junam tzij pa Griego rech ri Isaac jetaq ri kukoj ri Juan che ri Jesús. Ri tzij riʼ are "xa jun alaj kʼojolab'," monogenes (G3439). Ri utz'ib'am ri wuj re Hebreos kubʼij chaqe jas ri xuchomaj ri Abraham pa ri bʼe puwiʼ ri juyubʼ. Ri Abraham xuchomaj chi ri Dios kuya' kꞌu ri alaj kꞌojol che kꞌaslemal chi kꞌuꞌx pa ri kaminaqil. Ri Abraham xubʼij chike ri ala'b' e kꞌo pa uxeꞌ ri juyubʼ: "In rukꞌ le akꞌal kujeꞌ chilaʼ, kujqꞌijilaꞌn, kujpe chi iwukꞌ." Ri Abraham xuchomaj chi kutzalij loq puwiʼ ri juyubʼ rukꞌ ri Isaac. Ri Abraham xukꞌamawaꞌj chi ri Isaac, kubʼij ri utz'ib'am ri wuj re Hebreos, "pa jun ilbʼal." Jun ilbʼal waral kel kubʼij jun wachibʼal o jun etal. Oxibʼ qꞌij chirij ri taqanik, jun alkꞌwal ri jeqeleꞌtaj chi kaminaq chik xok kꞌu kꞌaslik.)

16. JUN TZIJ CHIRIJ RI KꞈOLIBꞈAL — jun tzij ri kutoꞈ, man are ta jun qꞈalajisanik ri kubꞈij pa tzꞈaqat ri tzꞈibꞈatalik

2 Chronicles 3:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI SALOMON XUCHAP UB'ANIK RI RACHOCH RI AJAWXEL PA JERUSALEM PA JUYUB' MORIAH.
[TZ'IBAJ TZIJ KUMULJ CH'AWEM — MAJ JUN TZ'IBAJ TZIJ KUB'IJ WA' UTUKEL]
(Nu na'oj pa wi': Génesis 22:2 kuya' ub'i' ri k'olib'al jawi' ri Dios xutaq wi bi ri Abraham, are' ri ulew Moriah. 2 Crónicas 3:1 kuya' ub'i' ri k'olib'al jawi' ri Salomón xuyak wi ri rachoch Dios, are' ri juyub' Moriah, pa Jerusalén. Ri juyub' rech ri jubiqej man xb'an ta sipanik che ri Isaac xuquje' ri juyub' rech ronojel ri sipanik ri xb'an kan pa ri templo, kkiya' k'ut jun junam ub'i'. Ri Jerusalén xuquje' are' ri junam tinamit jawi' ri ajch'oja'b' xkikamisaj wi ri Jesús chirij ri tz'aq rech ri tinamit. Chab'ij xa xew ri kub'ij ri tzij. Ri tzij man kub'ij taj chi ri Gólgota are' ri junam ab'aj rukuk' ri Moriah. Ri tzij kub'ij k'ut chi are' junam ub'i', junam raqan taq juyub', xuquje' junam tinamit. Ri utzij ri Abraham xub'ij are': "pa ri juyub' rech ri Ajawxel kilitaj na wi." Ri Abraham xub'ij we tzij chi rech jun q'ij ri kape na.)

17. RI PATANIJEL RI XUKꞌULUJ KꞌAXKꞌOLIL — RI TANAJ RI KUYAꞌO UBꞌIXIK RI CRUZ NABꞌE CHIKIWACH KꞌO TAJ CRUZ

1. Isaiah 52:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI UWACH SIBALAJ XTUKIN CHIKIWACH KONOJEL WINAQ → JEꞌ KꞌUT KUTZꞌUMAJ NIMAQ TAQ TINAMIT.
2. Isaiah 53:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
JACHIN XKOJON CHE RI QATZIJ? → MAWI KꞌO UJUYUꞌ CHE KAQARAYIJ WI
3. Isaiah 53:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
Jun achi rech bꞌis, xuqujeꞌ retaꞌm ri kꞌax → Xetzelax uwach, man xqil ta uqꞌij.
4. Isaiah 53:4K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
XSOKOTAJ RUMAL RI QAMAK + XCHꞌAYITAJ RUMAL RI QETZELAL → RUMAL RI USOKOTAJIK UJ KUNAJINAQ CHIK.
5. Isaiah 53:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
QONOJEL UJ RIJATZ'IK CHE UJSACH KANOQ → RI AJAWXEL XUYA' PA UWI' RI UMAK QONOJEL.
6. Isaiah 53:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
KꞌAM BꞌIK JUNAM RUKꞌ JUN ALAJ CHIJ CHE KAMISAXIK → MANA XUJAQ TA RI UCHIꞌ
7. Isaiah 53:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
XESAX BI PA RI UWACH ULEW KECH RI E K'ASLIK → RUMAL RI MAKAJ RE RI NUTINAMIT XCH'AYITAJIK.
8. Isaiah 53:9K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
Xya ri umuqbꞌal chikixoꞌl ri itzel taq winaq, xuqujeꞌ rukꞌ ri qꞌinom taq winaq pa ri ukamikal → Man xubꞌan ta wi jun etzelal.
9. Isaiah 53:10K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
KATZIJOX WI XA JAS KAB'AN RI RANIMA CHECH SIPANIK RECH MAK → KURIL RI UWIJAAL, KANIMARISAJ RI UQ'IJAL.
10. Isaiah 53:11K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
XUTIX RI URANIMA KUB'ANO KAMIK + XAJILAX RUK' AJMAKAB' → XUQ'AM RI UMAK KIB' KI'Y WINAQ, XUB'AN CHUKAJ CHI KECHUXIK PA KIWICH AJMAKAB'.
(Nuchomanik pa in wach jun: Chasik'ij Isaías 53:9 xuqujeʼ kʼa te riʼ Isaías 53:10 chi jun mul, pa uchʼakap. Ri nabʼe kubʼij chi ri patanijel xkam kʼa xmuqik pa ukʼolibʼal jun qʼinom achi. Ri ukabʼ kubʼij chi are chi xkʼamik ri uchʼakuʼx ri patanijel che jun sipanik rech kuyubʼal makaj, ri patanijel kuril na ri utikonik xuqujeʼ karaqʼisax na ri uqʼij. E kebʼ we tzij riʼ man kekowin taj kekꞌulmatajik chirij jun achi ri xa kʼas na chi kanaj pa kamikal. Ri kꞌastajibꞌal wachalaj tzꞌibꞌatal pa we uxeꞌaj Isaías, wuqubʼ ciento junab nabʼe cho ri kꞌastajibʼal xkꞌulmatajik.)

18. JUNAM RETAꞌXIK, JUNAM UXEꞌAL — uwuj ri qꞌalajisal tzij, xuqujeꞌ jun achi pa jun karruta kusikꞌij uwach chuchiꞌaj

HECHOS 8:32K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Jewaꞌ kubꞌij ri tajin kusikꞌij ri achi: Xkꞌam bꞌik pa kamisaxik jetaq kabꞌan che jun laj chij. Xa ta ne jun tzij xubꞌij, je xubꞌano jacha kubꞌan ri alaj chij are kakꞌam bꞌik pa pilik. (33) Man xya ta uqꞌij, man xbꞌan ta ri qas usukꞌ che. Maj xa ta ne jun rijaꞌl xkꞌojiꞌk jeriꞌ rumal cher xesax ri ukꞌaslemal cho ri uwachulew. (34) Kꞌa te riꞌ, ri eunuco xuta che ri Felipe: “Chabꞌij chwe ¿jachin tajin kutzijoj rij chi riꞌ la are ri qꞌalajisal tzij o jun winaq chik?” (35) Ri Felipe xuchapleꞌj utzijoxik che ri achi ri utz laj tzij rech ri Jesús, xuchapleꞌj rukꞌ ri tajin kusikꞌij.
CHIRIJ APACHIN KUB'IJ WI WA' RI PROFETA? → RI FELIPE XUCHAP UB'IXIK CHIRIJ WA' RI TZ'IB'ATAL KANOQ, XUTZIJOJ CHECH RI JESÚS.
(Nuchomanik pa wa': Are wa' jun qas tzobꞌtajik tzij, ri xbꞌixik ko ubꞌi' rumal jun achi ri majaꞌ uto ri tzalijem. Ri tzobꞌtajik are: japachin ri tajin kubꞌij ri qꞌalajisanel? Ri tzalijem man are taj unaꞌoj Felipe pa ranaqiꞌl. Felipe xuchapleej pa ri tzꞌaqat versikulo pa Isaías 53. Felipe xutzijoj ri Jesús rukꞌ ri versikulo riꞌ. Ri kisikꞌixik ri apostoles kikꞌ pa Isaías 53 tzꞌibꞌatal chi qe. Man kꞌo ta jun kraj kuchꞌobꞌ chirij ri kisikꞌixik ri apostoles pa Isaías 53.)

19. E. IMANUEL — RI DIOS KʼOʼL QUKʼ, RI AKʼAL XALAX XUQUJEʼ RI KʼAJOL XYAʼTAJ

1. Isaiah 7:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
Ri Ajawxel kuya na jun etal chiwe → jun ali kanaꞌtaj ral, kuyakꞌ jun akꞌal, kubꞌij Emanuel che ubꞌiꞌ.
2. Isaiah 9:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
JUN AK'AL XALAX + JUN K'AJOLAXEL XYA'IK → RI UBI' KABIX CHIRIJ NIMALAJ DIOS, AJAW RI AMAQ'EL TATA'AJ → RI UQ'ATB'ALTZIJ MAJ UK'ISB'AL KUB'AN.
(Ri nuchomanik pa in wa': Chawila' ri k'utunik rech ke b'i' tzij pa Isaías 9:6. Ri ke b'i' tzij man junam ta kib'anik. Man xa pa jun k'olem ta kikojik ri ke b'i' tzij. Jun ak'al KALK'ATAM. Jun ala' YA'OM. Ri kalk'atem kub'ij jas jeb'el xok lo ri ak'al cho ri uwach ulew. Ri ya'omal kub'ij jas xk'ulmatajik che jun Ala' ri ojer k'olik. Kamik chawila' ri b'i'aj ri ya'om che we ak'al. Isaías 9:6 man kub'ij ta chi ri ak'al kux na jer jeb'el ri Dios ri K'o Uchuq'ab'. Isaías 9:6 kub'ij: "ub'i' kub'ixik Dios ri K'o Uchuq'ab'." Ri nab'e b'i'aj pa ri tzijob'al, Jeb'elaj, are' pele (H6382). Ri pele k'o rachi'l uxe' tzij rukuk' ri tzij ri xuk'am Manoa' pa Jueces 13, are k'utaj jun b'i'aj xkiya' ta che. Pa Isaías 9:6, ri b'i'aj ya'omtal chik.)
3. Isaiah 9:2K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI WINAQ RI XEʼBʼINIK PA QʼEQUʼMAL XKIL JUN NIMALAJ TUNAL.
4. Micah 5:2K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
PA AWIꞌ AT KEL WI RI KATAQANIK PA ISRAEL → RI RELEBꞌAL AJKꞌEL PA OJER TAQ QꞌIJ, PA JUNAB TAQ JUNAB.
(Ri nuchomanik pa wanima: Jun tzij pa Miqueas 5:2 kuꞌkꞌam ronojel ri kꞌisbꞌal xuquje ri majibꞌal re ronojel we tijonik. We ajawinel riꞌ KEL LOQꞌ pa jun alaj tinamit. Ri kel loq pa jun alaj tinamit are jun majibꞌal, pa jun kꞌolibꞌal jun winaq kuꞌkowin kabꞌin bꞌik. Ri UBꞌINEM we ajawinel are aretaq ojer, aretaq kꞌo ronojel qꞌij. Ri bꞌinem aretaq kꞌo ronojel qꞌij man are ta jun majibꞌal. Ri Miqueas kubꞌij kebꞌ qas tzij pa ri jun tzij. Ri Miqueas man kuqꞌatej ta uchuqꞌabꞌ jun chike we kebꞌ qas tzij.)

20. F. RI RIJAꞌL RI IXOQ XUQUJE' RI ALI Q'APOJ — RI NABꞌE TZUJUNIK XUQUJE' RI KꞌULMATAJIK

1. Genesis 3:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
Chikixoꞌl ri awijaꞌl xuqujeꞌ ri rijaꞌl areꞌ → Kupitzꞌaj ri ajolom, at kapitzꞌaj ri raqan.
(Nu pixabʼ pa in wal: Ri Dios xubʼij ri Génesis 3:15 che ri kumatz pa ri kʼicheʼlaj, pa ri qʼij are xok ri mak cho ri uwachulew. Ri Génesis 3:15 are ri nabʼe tzij utzij jun kolol pa ronojel ri Loqʼalaj Wuj. Chichʼobʼo jachin uwinaqil kubʼij we versículo riʼ. Pa ronojel ri kanajel Loqʼalaj Wuj, ri utinamit jun tinamit kʼutunik kʼo pa ri achijabʼ. Jun kʼexelalik are ri riqʼil rech Abraham xuqujeʼ ri riqʼil rech David. Chiriʼ, jun mul xa xa pa ri majibʼal, ri kʼutunik kubʼij are ri riqʼil rech ri IXOQ. Chichʼobʼo xuqujeʼ ri kebʼ soqotajik pa we versículo riʼ, ri man junam taj kinimal. Ri raqan ri riqʼil ri ixoq kasoqotaj. Ri ujolom ri kumatz kapitzʼ.)
2. GÁLATAS 4:4K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Are xtzꞌaqat ri qꞌotaj, ri Dios xutaq loq ri Ukꞌojol, ri xkꞌiyik che jun ixoq xuqujeꞌ chuxeꞌ ri taqanik. (5) Rech jeriꞌ kekꞌam apanoq ri e kꞌo chuxeꞌ ri taqanik, rech kuꞌx alkꞌwaꞌlaxelabꞌ.
RI DIOS XUTAQ LOQꞌ RI URAL, ALAXNAQ RUMAL JUN IXOQ → CHUTOꞌIK KIKOLOWIK RI EꞌKꞌO CHUXEꞌ RI PIXABꞌ.
(Ri nuchomanik pa wanima': Gálatas 4:4 kubʼij chi ri Dios XUTAQ BIʼ ri Ukʼojol ri Dios. Gálatas 4:4 kubʼij kʼu chi ri Ukʼojol XALAX CHUXEʼ JUN IXOQ. Ri taqik are nabʼe kʼutunem pa ri tzij. Ri alaxik are ukabʼ kʼutunem pa ri tzij. Ri wachibʼal riʼ kʼo uchuqʼabʼ. Jun winaq man kataq ta biʼ pa jun kʼolibʼal we mat kʼo chik wi ri winaq riʼ nabʼe.)

21. JALAN K'UTB'AL, JUNAM K'UTB'AL — ri etal tzujtal, xuquje' ri etal ya'om

Isaiah 7:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
JUN ALI RI MAJA RETAꞈM ACHI KꞈO NA RALKꞈWAꞈL, KUKꞈAJOLAJ JUN ALKꞈWAꞈL, KUYAꞈ UBꞈI᾿ EMANUEL.
MATEO 1:18K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Are waꞌ ri xkꞌulmatajik are xalax ri Jesús, ri Cristo. Ri María unan ri Jesús jubꞌiqꞌ karaj kakꞌuliꞌ rukꞌ ri José, majoꞌq kꞌu kakꞌuliꞌk are xkanaj yawabꞌ winaq rumal ri ukwinem ri Tyoxalaj Uxlabꞌixel. (19) Ri José ri rachajil ri María, rumal cher sukꞌ ranimaꞌ, man xraj taj xuya ri rixoqil pa ukꞌixibꞌal, xuchomaj kuqꞌat ribꞌ che ri rixoqil, maj jachin che xutzijoj wi. (20) Tajin kꞌu kuchomaj ubꞌanik we riꞌ are xukꞌut ribꞌ jun ángel rech ri Ajawxel choch pa ri uwaram, xubꞌij che: José, rijaꞌl ri David, man kaxiꞌj ta awibꞌ kakꞌam che awixoqil ri María, rumal cher are ri Tyoxalaj Uxlabꞌixel xtikoꞌnij che. (21) Kakꞌojiꞌ kꞌu na jun ral ala, kakoj na Jesús che ubꞌiꞌ, rumal cher areꞌ kakolow na ri utinimit che ri kimak. (22) Ronojel we jastaq riꞌ xbꞌantajik rech kakꞌulmataj ronojel ri ubꞌim loq ri Ajawxel chuchiꞌ ri qꞌalajisal rech ri utzij, are xubꞌij: (23) Ri qꞌapoj ali kux na yawabꞌ winaq. Kakꞌojiꞌ na jun ral ala, ri kabꞌix na Emanuel che, ri kel kubꞌij: Are ri Dios kꞌo qukꞌ.
KAB'IJ CHI RI UBI' JESUS: RUMAL CHI KAKOLOW RI UTINAMIT CHUWACH KIMAK → KAB'IJ CHI RI UBI' EMMANUEL, RI TZUJUTAL K'UTUB'AL, ARE' DIOS QUK' UJ.
(Nuchoman pa wi in: Ri jalatajem chikixoʼl ri kieb' tzijobʼelil are ri kʼutuʼnem. Isaías 7:14 kubʼij chi AREʼ kuya' ubʼiʼ ri akʼal Emanuel. Mateo 1:23 kubʼij chi KIʼ kekiya' ubʼiʼ ri akʼal Emanuel. Jun chi chuchuʼ kuya' ubʼiʼ ri ral pa ri tzijobʼelil rech Isaías. Konojel winaq kekiya' ubʼiʼ ri Jesús pa ri tzijobʼelil rech Mateo. Ri Mateo xuqujeʼ kubʼan jun kwenta ri man rajawaxik ta chi jun kʼamal wuj kuchʼob' apan. Ri Mateo kutakej uxeʼel xuqujeʼ kuqʼalajisaj ri bʼiʼaj chuwach ri kʼamal wuj, chupam ri utzijobʼelil ri wuj rech Mateo pa uwiʼ. Man kʼo ta jun kʼamal wuj pa jun qʼij ri kutzaq kanoq ubʼanik ri kʼutuʼnem rech ri bʼiʼaj Emanuel. Emanuel karaj kubʼij Dios kukʼ uj. Ri Mateo xuqujeʼ man kubʼij ta chi ri alaxik rech ri Jesús xa xnaʼtaj che ri Mateo ri utzij Isaías. Ri Mateo kubʼij chi konojel wa' xbʼantajik rech kuk'utu ri utzij Isaías.)
1. LUCAS 1:31K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Katiktaj na jun akꞌal chawe, kalax na, kakoj Jesús che ubꞌiꞌ. (32) Kanimar na uqꞌij, kabꞌix na ukꞌojol ri Nimalaj Dios che. Ri Ajawxel Dios kukoj na che nim taqanel jetaq ri qamam David. (33) Amaqꞌel kataqan na puꞌwiꞌ ri tinimit Israel, ri utaqanik maj ukꞌisik. (34) Ri María xubꞌij: ¿Jamo riꞌ kakꞌulmataj we riꞌ? Man in kꞌolinaq ta in rukꞌ achi. (35) Ri ángel xubꞌij che: Ri Tyoxalaj Uxlabꞌixel kaqaj na loq paꞌwiꞌ. Ri ukwinem ri nimalaj Dios katuchꞌuq na. Rumal riꞌ, ri neꞌ riꞌ ri kakꞌojiꞌ na, jun Tyoxalaj akꞌal, xuqujeꞌ kubꞌiꞌnaꞌj na Ralkꞌwaꞌl ri Dios.
JAS KUBꞌANO WAꞌ, RUMAL CHE MAJA JUN ACHI WETAꞌM? → RI TYOXALAJ ALKꞌWALꞌAL RI KALAX AWUMAL AT, KABꞌIX RE UKꞌAJOL RI DIOS.
(Ri nu-chomanik: Ri kʼutunik rech ri María pa Lucas 1:34 jun kʼutunik rech utzalaj noʼj, xuqujeʼ eʼ kʼi winaq kkikʼutuj na kanoq wakami. Ri tzij ri xyaʼtaj che man are' ta jun chʼojixik. Are' jun tzijonik rech ri kubʼan na ri Dios. Chiwilaʼ ri tem tzalam ri kbʼix pa Lucas 1:32: "ri tem tzalam re ri utat David." Are' waʼ junam tem tzalam ri xubʼij ri Isaías 9:7 chi ri akʼal kubʼan na tzʼaqat chuwiʼ, xuqujeʼ are' waʼ junam rachoch ajawarem ri xtzijox pa Salmos 110.)

22. G. RI TZIJ XUX TYOʼJIL — XUQUJEʼ JAS KUBʼAN JUN WINAQ CHURIQIK

1. JUAN 1:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Pa ri majibꞌal tzi kꞌo chi wi ri Tzij, ri Tzij kꞌo rukꞌ ri Dios, ri Tzij are Dios xuqujeꞌ. (2) Ri Tzij kꞌo wi loq rukꞌ ri Dios pa ri majibꞌal rech ronojel. (3) Rumal rech Areꞌ xbꞌan ronojel ri jastaq, we ta mat rumal rech areꞌ mat xbꞌan ronojel ri jastaq ri kꞌolik. (4) Pa Areꞌ kꞌo wi loq ri kꞌaslemal, xuqujeꞌ ri kꞌaslemal are kitunal ri winaq.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G3056 logos — Tzij
Pa ri majibꞌal tzi kꞌo chi wi ri Tzij + ri Tzij kꞌo rukꞌ ri Dios + ri Tzij are Dios xuqujeꞌ → Rumal rech Areꞌ xbꞌan ronojel ri jastaq.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ: Ri Juan 1:1 kuya oxibꞌ tzij pa jun tzij. Rajawaxik ronojel oxibꞌ tzij. Ri nabꞌe tzij are "ri Tzij kꞌolik chiꞌ ri majibꞌal." Ri Tzij, jun bꞌiꞌaj che ri Ukꞌajol Dios majaꞌ kukꞌam ri utyoꞌjal achi, man kꞌo ta jun umajibꞌal. Ri ukabꞌ tzij are "ri Tzij kꞌolik rukꞌ ri Dios." Ri Tzij man xaq ta jun chik ubꞌiꞌaj ri Qajaw Dios, rumal cha jun winaq man kꞌo taj rukꞌ areꞌ. Ri urox tzij are "ri Tzij are Dios." Ri Tzij man jun taj ajchoqꞌabꞌ kꞌolik chuxukut ri Dios. We kesax jun chike ri oxibꞌ tzij, kux jun chik tzij, man are taj ri xutzꞌibꞌaj ri Juan.)
2. JUAN 1:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Tzij xux winaq, xkꞌojiꞌk chiqaxoꞌl. Xqil ri ujuluwem, are ujuluwem ri xa jun uKꞌojol ri Tataxel Dios, nojinaq che toqꞌobꞌ xuqujeꞌ qas tzij.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G4637 skenoo — xkʼoji wi
Ri Tzij xux winaq + xkꞌojiꞌk chiqaxoꞌl → Xqil ri ujuluwem, are ujuluwem ri xa jun uKꞌojol ri Tataxel Dios.

23. JALAJOJ KꞈUTUNEM, JUNAM KꞈOLIBꞈAL — ri ja pa ri chaqiꞈj ulew, xuquje' ri ja rech chꞈakulaj

Exodus 25:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
CHIKIBʼANA JUN LOQʼALAJ JA CHWE → RECH KINKʼOJIʼ CHI KIXOʼL.
JUAN 1:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Tzij xux winaq, xkꞌojiꞌk chiqaxoꞌl. Xqil ri ujuluwem, are ujuluwem ri xa jun uKꞌojol ri Tataxel Dios, nojinaq che toqꞌobꞌ xuqujeꞌ qas tzij.
Ri Tzij xux winaq + xkꞌojiꞌk chiqaxoꞌl.
(Nuchomanik pa nuwach: Ri tzij pa Griego ri kukoj ri Juan che "xk'oje' wi" pa Juan 1:14 are' skenoo (G4637). Ri skenoo kub'ij chi kaya' jun ja k'olib'al xuquje' kk'oje' chupam ri ja k'olib'al. Pa ojer taq q'ij, ri Dios xub'ij chike ri tinamit Israel chi kkinuj jun ja k'olib'al rech ri Dios kkowin kk'oje' pa kinik'aj, xuquje' xkinuj rumal tz'uum, che', xuquje' q'anapuaq (Exodo 25:8). Pa Juan 1:14, ri junam wachib'al kutzalij loq, are'k'ut ri ja k'olib'al are' jun chakul achi. Ri ja k'olib'al pa ri k'iche'laj are' jun nab'e wachib'al rech ri qastzij ri kutzijoj ri Juan, kuk'ut loq chwach ri uchakul ri Jesucristo. Ri K'ak' Testamento kuk'ut chi ri ja k'olib'al are' jun muxu'j, jun wachib'al ri kuk'ut chwach ri Jesucristo, xa xuqujeq' rilik su ri muxu'j xuk'utu' wi. Ri Juan kub'ij lo sib'alaj sak' pa Juan 1:14.)
1. COLOSENSES 1:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Cristo are ukaꞌyebꞌal ri Dios ri man kilitaj taj. Are nim uqꞌij choch ronojel ri jastaq ri xetikik. (16) Rumal rech areꞌ xetikitaj ronojel ri jastaq pa ri kaj xuqujeꞌ choch ri uwachulew, ri jastaq ri kiꞌlitaj uwach, xuqujeꞌ ri man kiꞌlitaj ta uwach, tꞌuyulibꞌal kech e taqanelabꞌ, kwinem, e chuqꞌabꞌ xuqujeꞌ winaq ri kabꞌan ke. Xtikitaj loq rumal areꞌ xuqujeꞌ rech areꞌ. (17) Are kꞌo nabꞌe choch ronojel ri jastaq, xa rumal areꞌ e kꞌolik, are xuqujeꞌ kabꞌanowik chi kechakun ronojel.
RUMAL AREꞌ XBꞌAN RONOJEL + AREꞌ KꞌO NABꞌE CHIKIWACH RONOJEL → RUMAL AREꞌ KꞌO KANOQ RONOJEL.
2. COLOSENSES 2:9K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Rumal cher ronojel ri kux ri Dios kꞌo pa Cristo pa ri utyoꞌjal jun winaq. (10) Ri ix kꞌut xixux tzꞌaqat pa Cristo, ri Areꞌ are jolomaj rech ronojel chuqꞌabꞌ xuqujeꞌ kwinem.
Rumal cher ronojel ri kux ri Dios kꞌo pa Cristo pa ri utyoꞌjal jun winaq → Ri ix kꞌut xixux tzꞌaqat pa Cristo.

24. G5. JAS KARIQ WI — XUB'IJ CHIQE JAWIJE KATZUKUX WI

JUAN 5:39K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri ix kisolij uwach ri utzij ri Dios rumal cher iwetaꞌm chi chilaꞌ kiriq wi kꞌaslemal ri maj ukꞌisik xuqujeꞌ are waꞌ ri kuya nuqꞌalajisaxik. (40) Pune jeriꞌ, ix man kiwaj taj kixpe wukꞌ chukꞌamawaꞌxik we kꞌaslemal riꞌ.
CHITZUKUJ RI TZ'IBTALIK → ARE' TAQ RI' KEQ'ALAJRISAJ CHWIJ.
(Ri nuchoman pa wanimaa': Ri Jesús xubij waꞌ pa Juan 5:39-40 chike ri achyab' ri sib'alaj kiketamaj ri Tzij re ri Dios chikiwach konojel ri e k'aslik pa ri qꞌij riꞌ. Kekunik kikꞌut chi mam. Ri Jesús xubij chike chi ronojel ri Tzij re ri Dios ri kikꞌutum pa kijolom kꞌo ta puꞌwi' are, xuqujeꞌ chi man kekaj taj kepe rukꞌ rech kikꞌamawaꞌj ri k'aslemal. Ri retaꞌmaxik ri tzij re ri Loqꞌalaj Tzij man are ta junam rukꞌ ri retaꞌmaxik ri ajchoqꞌe ri tzij riꞌ tajin katzijoxik. Man kꞌo ta chi jun kꞌolib'al chik jawije' kiriq wi ri k'aslemal. Ri Jesús man xubij taj chi tikaꞌmaj ri qano'jib'al. Xubij chi tikaꞌmaj ri Loqꞌalaj Tzij.)
1. LUCAS 24:25K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Jesús xubꞌij chike: Sibꞌalaj maj iwetaꞌmabꞌal, xuqujeꞌ sibꞌalaj kakabꞌalaj ikꞌuꞌx, chukojik ronojel ri xkibꞌij kan ri e qꞌalajisal taq utzij ri Dios. (26) ¿La man kꞌu choqꞌaqꞌ na kuriq taq waꞌ we kꞌax riꞌ, ri Cristo are majaꞌ kok pa ri rajawarem? (27) Xuchapleꞌj kꞌu utzijoxik rij ri bꞌiꞌtal loq chirij kumal ri e qꞌalajisal taq rech ri utzij ri Dios, xuchapleꞌj la rukꞌ ri Moisés xuqujeꞌ konojel ri e qꞌalajisal taq rech ri utzij ri Dios, ri kitzꞌibꞌam loq pa ri uchoch wuj.
XUCHAPLEꞌJ CHE RI MOISÉS XUQUJEꞌ RONOJEL RI E QꞌALAJISAL TAQ UTZIJ RI DIOS → XUKꞌUT CHIKE PA RONOJEL RI TZꞌIBꞌATALIK RI JASTAQ RI KꞌO CHIRIJ RIJAꞌ.
2. LUCAS 24:32K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Kakibꞌij kꞌu chibꞌil taq kibꞌ: ¿La chi man kaqꞌaqꞌan ri qanimaꞌ are tajin katzijon la qukꞌ pa ri bꞌe chirij ri uchoch wuj?
¿MA XA TA XPORO RI QAK'U'X PA QANIMA, ARE CHI XUJAQ CHIQAWACH RI TZ'IB'ATALIK?
3. LUCAS 24:44K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Are xinkꞌojiꞌ iwukꞌ, xinbꞌij chiꞌwe chi kakꞌulmataj ronojel ri tzꞌibꞌatal loq chwij, pa ri taqanik rech ri Moisés, xuqujeꞌ pa ri kiwuj ri e qꞌalajisal taq rech ri utzij ri Dios, xuqujeꞌ pa ri wuj rech Salmos. (45) Xujaq kꞌu ri kichomabꞌal rech kakichꞌobꞌ ri tzꞌibꞌatal kan pa ri uchoch wuj.
RAJAWAXIK KKIB'AN RONOJEL RI TZIB'AM PA RI TAQANIK RECH MOISÉS, XUQUJE' PA RI QAJ CHI'AJ, XUQUJE' PA RI SALMOS, CHIRIJ WE IN → K'ATE K'U RI XUJAQ KIK'UX RECH KKICHOB'O.
(Nuchomanik pa in wa'e: Lucas 24:44-45 kuya' ri tzij chirij ri jastaq are kuta' ronojel we tijonik. We tzij riʼ kel loq pa uchiʼ ri Jesús, chirij chi ri Jesús xkʼastaj loq chikixoʼl ri kaminaqib. Ri Jesús xubʼij uwach oxibʼ taq uch'ihilal ri Ojer Testamento: ri utaqanik ri Moisés, ri e qʼalajisanelab, xuquje' ri Salmos. We oxibʼ ch'ihilal riʼ, xa jun, are ronojel ri Ojer Testamento. Ri Jesús xubʼij chi ronojel ri Ojer Testamento kʼo jastaq chirij areʼ chupam. Man xubʼij ta ri Jesús chi xa jujun taq uch'ihilal ri Ojer Testamento kʼo jastaq chirij areʼ chupam. Ri Jesús kʼa te riʼ xubʼan kaʼibʼ taq jastaq pa kiwiʼ ri utijoxelabʼ. Ri Jesús xujaq ri Tzibʼatalik chikiwach ri tijoxelabʼ. Ri Jesús xujaq ri kinaʼbʼal ri tijoxelabʼ. Jun winaq rajawaxik ronojel we kaʼibʼ taq jastaq riʼ. Jun winaq kukoj chi ronojel ri Loqʼalaj Wuj pa uqʼabʼ, xuquje' rajawaxik na chi ri Jesús kujaq ri ubʼoqʼoch rech kril ri Jesús chupam ri Loqʼalaj Wuj. Chasikʼij ri Loqʼalaj Wuj. Chata' che ri Jesús chi kujaq ri Loqʼalaj Wuj chawach. Chatikitaj apanoq chusikʼixik ri Loqʼalaj Wuj.)
4. 1 JUAN 1:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri kꞌo wi loq are majoꞌq katik ronojel ri jastaq, ri xqato, ri xqil rukꞌ ri qabꞌoqꞌoch, ri qas xqachap rukꞌ ri qaqꞌabꞌ, ri tzij ri kuya kꞌaslemal, are waꞌ ri kaqatzijoj chiꞌwe. (2) We kꞌaslemal riꞌ xukꞌut ribꞌ chiqawach rumal waꞌ kaqatzijoj xuqujeꞌ kaqaqꞌalajisaj chiꞌwe ri jun alik kꞌaslemal ri ojer kꞌo rukꞌ ri Tataxel Dios. (3) Kaqatzijoj chiꞌwe ri xqilo xuqujeꞌ xqato rech kꞌo qariqoj ibꞌ iwukꞌ, xuqujeꞌ rukꞌ ri Tataxel Dios, rachiꞌl ri ukꞌojol Jesucristo.
XQATO + XQIL RUK' QAB'AQWACH + XQAK'UT UWACH + XQACHAP RUK' QAQ'AB' → ARE RI JUN K'ASLEMAL RI MAN K'O TA UK'ISIK, RI K'O RUK' RI TATAXEL, XUQU'JE XUK'UT RIB' CHIQAWACH OJ.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ: Ri Juan kuya' kib' ri kanaʼb'al pa jun k'exek pa 1 Juan 1:1: xtatab'ex, xilitajik, xka'yex utz, xuquje' xchapik rukʼ ri qaqʼab'. Ri Juan man tajin kutzijoj ta jun na'oj o jun chomanik. Ri Juan tajin kutzijoj jun winaq ri kuwaʼ rukʼ. Pa ri junam tzij, ri Juan kub'ij che ri winaq riʼ "ri jun k'aslemal ri man kʼisik taj, ri xk'ojiʼ rukʼ ri Tataʼixel." Ri winaq ri xchapik kikʼab' ri apóstoles are' junam winaq ri xk'ojiʼ rukʼ ri Tataʼixel pa nabʼe taq q'ij choch ronojel. Are' waʼ ronojel ri kub'ij 1 Juan 1:1-3. Ri Juan kub'ij chi are' ri' jun testigo che waʼ ri sujb'al, man jun ta ri kub'an chomanik chirij.)

25. H. JAS RUMAL RAJAWAXIK WI RI KAMIKAL — RI BʼE CHI TZALIJ RUKʼ RI DIOS

26. H1. RI KꞌAX, TZIJOM PA UTZILAL

Isaiah 59:2K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI IMAK XKIJACH CHIKIXOʼL IWECH RUKʼ RI IDIOS.
ROMANOS 3:23K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Xa kꞌu rumal cher konojel xemakunik rumal riꞌ maj ke che ri ujuluwem ri Dios.
Xa kꞌu rumal cher konojel xemakunik rumal riꞌ maj ke che ri ujuluwem ri Dios.

27. H2. JAS CHE KIKꞌ, MAN JUN CHIK RI SIBꞌALAJ CHꞌANIM

HEBREOS 9:22K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri taqanik kubꞌij chi rukꞌ kikꞌ kachꞌajchꞌobꞌex ronojel, jeriꞌ rumal we man katixtobꞌ kikꞌ man kakuyutaj ta ri makaj.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G859 aphesis — Kuyubꞌ na mak
jeriꞌ rumal we man katixtobꞌ kikꞌ man kakuyutaj ta ri makaj.
Leviticus 17:11K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI UKʼASLEMAL RI TIʼJ K'O PA RI KIKʼ → ARE RI KIKʼ KABʼANOW TOJB'AL MAK RECH RI ANIMA.
HEBREOS 10:4K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Rumal cher ri kikikꞌel ri e wakax xuqujeꞌ ri e kꞌisikꞌ man kakwin taj kuchup ri makaj.
Rumal cher ri kikikꞌel ri e wakax xuqujeꞌ ri e kꞌisikꞌ man kakwin taj kuchup ri makaj.
(Nu naʼoj pa jun taq'alil: Chakoj la oxib' tzij taq' junam xuquje' ronojel ri ojer taq sipanik rech kamisanik kukʼut chi rib'. Ri k'aslemal k'o pa ri kikʼ. Ri mak kraj jun k'aslemal. Pa ojer taq q'ij, ri sipanik e chikopil xkiya' toqob'il (jun k'olib'al richin jun q'atoj q'ij choch ri mak ri kukoj chi utz chik ri winaq choch ri Ajaw), q'ij chi q'ij, richin jarabinaq junab'. Ri Hebreos kub'ij pa saqil chi ri sipanik e chikopil man kekwin taj kesaj bik ri mak. ¿Jasaʼ ri' kuya' ronojel taq we sipanik, kʼa te riʼ? Xkiya' kanoq ri kʼas rech ri mak man tojtal taj, kʼutinaq chi kʼaslik. E jun naʼtabʼal nim uwach, kʼak kʼa kʼa, q'ij chi q'ij, chi jun k'aslemal roqoxik, xuquje' xkikoj kanoq we naʼtabʼal kʼa xopan ri jun kamikal ri xkwinik xutoj ronojel ri kʼas rech ri mak.)

28. H3. JAS NIMAL XQAJ LOQ

FILIPENSES 2:5K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri inoꞌjibꞌal rajawaxik je kuxik jetaq ri rech ri Cristo Jesús (6) ri areꞌ, pune are Dios, man xukoj ta uchuqꞌabꞌ chubꞌixik chi tzi are wi Dios. (7) Xane xubꞌan nitzꞌ chibꞌil ribꞌ jeꞌ jas jun ajchak, xalax pa ri uwachulew jetaq jun winaq, xuqujeꞌ xubꞌan achi chibꞌil ribꞌ. (8) Are xubꞌan achi chibꞌil ribꞌ, xumochꞌ ribꞌ, xnimanik xeꞌ kꞌa pa ri kamikal, kamikal cho ri ripbꞌal.
Are kꞌo pa ujalajik ri Dios → xukꞌam ri ujalajik jun patanijel → xnimanik kꞌa pa ri kamikal, ri kamikal cho ri cruz.
(Ri nuchomanik pa in wa': Chawila' ri k'utunik rech qajem pa Filipenses 2:6-8. Ri Jesús k'olik pa ub'antajik Dios. Ri Jesús xesax ri uq'ijilanik. Ri Jesús xukoj ub'antajik jun patanijel. Ri Jesús xukoj ri kikaslemal achi'ab'. Ri Jesús xoq'exataj. Ri Jesús xnimanik. Ri Jesús xkamik. Ri Pablo kuya' ki'ib' chik tzij ri man rajawaxik ta pa ri tzij: "xa kamik pa cruz." Xaq xuquje' ubixik chi ri Jesús xkamik man uxlab' ta pa ri chomanik rech Pablo. Ri jastaq rech ri kamik ri xuk'ulmaj ri Jesús are' jun ch'aqa' chik che ri chomanik rech Pablo.)

29. H4. RI QAS XUTOJ — BITAL NAB'E, XUQUJE' BITAL CHI JUMUL CHI RIJ

Isaiah 50:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
XINYAꞈ WIJ CHIKIWACH RI Eꞈ CHꞈAꞈYONELAꞈ → MAN XINMUQ TA WACH CHUWACH KꞈIXIBꞈAL XUQUJEꞈ CHUꞈBꞈAꞈL.
Psalm 22:16K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
XKIKOJ CH'AQ'A' PA RI NUQ'AB' XUQUJE RI RAQAN → KIJACH RI NUATZ'YAQ CHIKIWACH, KIKIQASAJ SUERTE PU WI' RI NUATZ'YAQ.
MATEO 27:35K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Kꞌa te riꞌ xkiripo xuqujeꞌ xoꞌk pa etzꞌanem rech kakilo jachin kachꞌekow bꞌik ri ratzꞌyaq.
XKIRIP CHIRIJ RI CRUZ, XKIJACH RI URATZꞌYAQ, XKIYAꞌ SUERTE CHIRIJ → RECH KATZꞌAQAT RI TZꞌIBꞌATAL KANOQ.
JUAN 19:34K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Pune jeriꞌ jun chike ri ajchꞌoꞌjabꞌ chajil tinimit xujut bꞌik ri cheꞌ chꞌeyabꞌal che ri ukꞌalkꞌaꞌx ri Jesús, jeriꞌ xel loq kikꞌ xuqujeꞌ ja che.
JUN LANSA XOK PA UXUKUT → ANIM XEL BIK KIKʼ XUQUJEʼ JAʼ.
(Ri nuchomanik pa wanima: Ri David xutzꞌibꞌaj chirij ri qꞌabꞌ xuquje ri aqan ri xkoj pa ri Salmo 22. Ri David xutzꞌibꞌaj chirij ri ajchꞌoꞌjabꞌ ri xkijach ri kiatzꞌyaq pa ri Salmo 22. Ri David xutzꞌibꞌaj waꞌ jumul mil junabꞌ nabꞌe che ri ta jun winaq pa Israel kilowik jun crucifixión. Ri David man tajin ta kutzꞌibꞌaj chirij jun jastaq ri xkꞌulmatajik che areꞌ pa uwiꞌ. Ri Mateo xutzꞌibꞌaj kanoq nikꞌaj siglos ikꞌowinaq, kꞌa te riꞌ ri crucifixión rech ri Jesús xkꞌulmatajik. Ri Mateo xutzꞌibꞌaj kanoq chi ri ajchꞌoꞌjabꞌ xkibꞌan xaq junam rukꞌ ri xubꞌij ri Salmo 22. Ri Mateo kubꞌij subꞌalaj rumal ri ajchꞌoꞌjabꞌ xkibꞌan waꞌ: "rech kutzꞌaqatisaj na." Chasikꞌij ri kꞌiꞌaal tzij junam. Ri David xutzꞌibꞌaj ri utzij tajin kukaꞌyej apanoq pa ri qꞌij, maj retaꞌmabꞌal we kꞌo na kakꞌulmatajik ri crucifixión. Ri Mateo xutzꞌibꞌaj ri utzij tajin kukaꞌyej chirij ri crucifixión, maj kꞌo kubꞌan che man xkꞌulmataj ta ri crucifixión.)

30. H5. JAS URAJ RI KAMIKAL — JUN Q'AB'ARIL, MAN JUN K'AXKO'L TAJ

ROMANOS 5:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Dios xukꞌut ri uloqꞌanik chiqawach, jeriꞌ rumal ri are uj aꞌjmakibꞌ na, ri Cristo xkam rumal qe. (9) Xbꞌantaj sukꞌ chaqe rumal ri ukikꞌel, xuqujeꞌ kujkoltaj na che ri nimalaj uqꞌatoj tzij ri kape na. (10) Are taq uj ukꞌulel kan ri Dios, xujutzir rukꞌ, rumal ri ukamikal ri Ukꞌojol, rumal kꞌu che ri uj utzirinaq chi rukꞌ ri Dios, kujkoltaj na rumal ri ukꞌaslemal ri Ukꞌojol.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G2644 katallasso — junamisam
KAMIK PA TAQ RI QAMAK NAJTAKALIK, RI CRISTO XKAM CHIQECH → XUJUTZIRISAJ KUK' RI DIOS RUMAL RI UKAMIK RI UK'AJOL.
2 CORINTIOS 5:18K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ronojel we jastaq riꞌ che ri Dios petinaq wi, are ri Dios rumal ri Jesús xujrutzirisaj rukꞌ areꞌ, xuqujeꞌ xuya chaqe chi kaqatzijoj chike nikꞌaj chik we utz laj taq tzij riꞌ. (19) Ri Dios pa Cristo xeꞌrutzirisaj rukꞌ Areꞌ ri winaq rech ri uwachulew, man are ta xril ri kimak, xuqujeꞌ xuchilibꞌej chaqe uj chi kaqatzijoj ri utz laj taq tzij. (20) Xaq jeriꞌ ujutaqoꞌn ri Dios, jer ta ne tzi are Dios kachꞌaw chiqachiꞌ uj kubꞌij chiꞌwe ri rajawaxik kibꞌano. Rumal riꞌ kaqata chiꞌwe puꞌbꞌiꞌ ri Dios chixutziroq rukꞌ ri Dios. (21) Ri man xretaꞌmaj ta wi mak, qumal qe je xbꞌan ajmak chech, rech jeriꞌ ri uj kujuxik sukꞌ cho ri Ajawxel Dios pa Cristo.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G2643 katallage — utzirisanik
RI DIOS KꞌO PA CRISTO, TAJIN KUBꞌAN UTZ CHIK RI UWACHULEW RUKꞌ AREꞌ → XUBꞌAN CHE AREꞌ KUX MAK PA QAWIꞌ, RI MAN RETAꞌM TAJ MAK.
1 TIMOTEO 2:5K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Rumal cher xa jun ri Dios xuqujeꞌ xa jun riꞌ chꞌawenel cho ri Dios pa kiwiꞌ ri winaq, areꞌ ri Jesucristo ri achi (6) ri xuya ri ukꞌaslemal chi kikolik konojel ri winaq. Are waꞌ ri qꞌalajisanik ri xuya ri Dios pa ri kꞌyaqal qꞌotaj.
JUN DIOS + JUN K'AMOL B'E CHIKIXOL DIOS XUQUJE' WINAQ, RI ACHI CRISTO JESÚS.
(Ri nuchomanik pa in wi': Jun mediador (ri jun ri k'o pa uxalq'at kikojol ri e ka'ib' taq winaq ri e jachinaq chik kikojom kib', rech kuk'am chi jumul ri e ka'ib' winaq) rajawaxik kuk'utu' chi tzeqel rech ronojel ri e ka'ib' taq winaq, we mat man kakowin ta chi ub'anik ri uchak' rech mediador. Chi kaya' q'atzij che ri 1 Timoteo 2:5 kub'ij chi ri mediador are': "ri achi Cristo Jesús." Rajawaxik kuk'oji' che jun achi, we man je ta ri', man kakowin taj kutakej ri kekowin wi ri winaq xuquje' kukam ri kamik rech winaq. Kamik chi kaya' q'atzij che ri 2 Corintios 5:19, ri kub'ij chi qas tzij chi upam ri kamik la'e: "Ri Dios k'o chupam ri Cristo." Xuquje' rajawaxik kuxik ri Dios, we man je ta ri', ri ukamik xa jun chik winaq ri kakamik, man kuya' ta ri kolb'al (ri kolotajem che ri mak xuquje' ri q'atbal tzij rech ri mak) che jino winaq. Are' k'u umak ri k'utunik "jachin ri Jesús" man xaq ta jun k'utunik ri kaqaj xew chike ri etamanela'. Ronojel ri k'utuxik rech ri kolotajem k'o chupam we jun jastaq ri'.)

31. H6. RI KUMATZ PA RI CHE' — JUN OJER ETAL RI XUKOJ PA RIB'

Numbers 21:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RONOJEL RI TZʼAPITAJINAQ, ARETAQ KRILO, KAKʼASLIK.

32. JALAJOJ KAꞌYEꞌEM, JUNAM RETAL — ri cheʼ pa ri qʼatal ulew, xuqujeʼ ri cruz puwiʼ ri juyubʼ

JUAN 3:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Jetaq ri xubꞌan ri Moisés xuxekebꞌa ri kumatz pa ri katzꞌinow ulew, je xuqujeꞌ kabꞌan na che uxekebꞌaxik ri uKꞌojol ri Achi. (15) Jeriꞌ rech xapachin ri kakojon che kuriq na kꞌaslemal ri maj ukꞌisik. (16) Ri Dios sibꞌalaj xuꞌloqꞌaj ri winaq ri e kꞌo choch ri uwachulew, xuya ri xa jun uKꞌojol rech xapachin ri kakojon che man kasach ta uwach xane kꞌo ukꞌaslemal ri maj ukꞌisik. (17) Ri Dios man xutaq ta loq ri uKꞌojol chuqꞌatik tzij pa kiwiꞌ ri winaq ri e kꞌo choch ri uwachulew, xane xpetik rech rumal rech kekolotaj ri winaq.
Jetaq ri Moisés xuyak ri kumatz pa ri juyub, je laʼ kʼo chi kyak ri Ukʼojol Achi → Xapachin ri kukojo upam, man kasach ta uwach.
(Nuchomanik pa wanimaʼ: We jun riqoj chikixoʼl Números 21 xuqujeʼ Juan 3 man are ta jun riqoj ri xuchapleʼj we kʼutuxbʼal riʼ. Ri Jesús xubʼij chi rilik xuqujeʼ chi tzij ri riqoj riʼ, chirij ri uwach areʼ. Ri winaq ri e kaminaqik pa ri kʼichelaj man xbʼix ta chike chi keʼkichʼajchʼobʼej kibʼ, chi keʼkichajij kanimaʼ, xuqujeʼ chi kakisach kikuxlanik rukʼ jun kunabʼal. Xa xbʼix chike chi keʼkaʼy ri xuyaʼ Dios chikaj pa cheʼ. Ri xekaʼy, xekʼasik. Kamik chomaj chi ri kebʼ kʼutbʼal riʼ junam xuqujeʼ chinaʼtaj chi jun kʼax naʼoj kʼo chupam. Ri kumatz bʼronse ri xyaʼ chikaj pa cheʼ, xbʼan che ri ubʼantajik junam rukʼ ri jun ri kakamisan chike ri winaq ri kekaʼy che areʼ. Ri Pablo kubʼij jun qas kʼax qastzij chirij ri cheʼ, kubʼij chi ri Jesús XBʼANTAJ che mak pa qawiʼ uj, pune areʼ man retaʼm ta wi jas uwach mak (2 Corintios 5:21). Ri kunabʼal xyaʼ chikaj rukʼ ri junam ubʼantajik rukʼ ri etzelal.)

33. RI TAT PACHE'CH KUB'IJ CHI RE RI K'AJOLAXEL "DIOS" XUQUJE' "AJAW"

1. HEBREOS 1:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ojer uloq ri e qꞌalajisal taq tzij xkibꞌij ri utzij ri Dios chike ri e qatat qanan. Kꞌi mul xkitzijoj ri tzij xuqujeꞌ jaljoj xkibꞌan chubꞌixik. (2) Kamik kꞌut pa we kꞌisbꞌal qꞌij junabꞌ, ri Dios xujuchꞌabꞌej xa rumal ri Ukꞌojol. Rumal rech ri ukꞌojol xutik ronojel ri jastaq, xuqujeꞌ xubꞌan che ri ukꞌojol xux ajchoqꞌe rech ronojel ri jastaq. (3) Ri kꞌojolaxel Dios are utunal ri ujuluwem ri Tataxel Dios, xuqujeꞌ je kapetik jas ri Tataxel, are xuqujeꞌ ri kꞌojolaxel ukꞌaꞌninaq ronojel ri jastaq rukꞌ ri tzij rech ri ukwinem. Ri ukꞌojol ri Dios xkwinik xubꞌano chi ri Dios xukuy ronojel ri qamak, kꞌa te riꞌ xpaqiꞌ chikaj rech xeꞌtꞌuyul pa uwiqiqꞌabꞌ ri tꞌuyul wi ri Dios.
Ri Dios xchʼaw chqe rumal ri Ukʼojol + Rumal areʼ xubʼan xuqujeʼ ri uwachulew → Are ri saqilal re ri ujuluwem, xuqujeʼ ri qʼalaj retal ri ubʼanik.
2. HEBREOS 1:5K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Rumal cher ri Dios man xubꞌij taj che jun ángel: At at nukꞌojol, kamik riꞌ kinux aTat. Xuqujeꞌ man xubꞌij ta che jun ángel: In kinux na uTat xuqujeꞌ Areꞌ kux na nukꞌojol. (6) Xuqujeꞌ are xutaq loq ri Dios ri ukꞌojol pa we uwachulew riꞌ, xubꞌij: Qꞌijilaꞌx ri ubꞌiꞌ kumal konojel ri angelibꞌ.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G4416 prototokos — nabʼe alaxem
Rumal cher ri Dios man xubꞌij taj che jun ángel: At at nukꞌojol? → Qꞌijilaꞌx ri ubꞌiꞌ kumal konojel ri angelibꞌ.
(Nu pixabʼ pa in wal: Ronojel ri nabʼe uwuj ri wuj rech Hebreos kubʼan jun nimalaj tzijonem chi kʼo rukʼ. Ri tzijonem are chi ri Ajkʼwal man jun angel taj xuqujeʼ man jubʼiqʼ jun angel. We jastaq riʼ rajawaxik kachʼobʼotaj pa jun etamanik ri xa kʼa xutzʼapij nim uwach chike ri jun kʼutbʼal ubʼiʼ "ri angel rech ri Ajawxel." Ri tzij pa hebreo malak kubʼij jun samaj rech taqonik. Ri Ukʼwal ri Dios areʼ xubʼan ri samaj riʼ pa jujun mul pa ri Ojer Testamento. Xa ta ne ri tzʼibʼanel rech ri wuj rech Hebreos man kuya ta bʼe che jachin ri kuꞌkoj ri Ajkʼwal kukʼ ri tiktal angelabʼ. Ri angelabʼ bʼanom chike keqʼijilaʼj ri Ajkʼwal.)
3. HEBREOS 1:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Are katzijon ri Dios chirij ri kꞌojolaxel, kubꞌij: Ri ajawarem la Dios jeqel chibꞌe qꞌij saq, kakoj ri kwinem la chubꞌanik ri sukꞌal. (9) Xloqꞌaj la ri sukꞌal xuqujeꞌ xetzelaj la ri etzelal; rumal riꞌ ri Dios, ri Dios la, xuqꞌij aceite rech kiꞌkotemal pa wiꞌ la, xuya qꞌij la chikiwach ri achiꞌl la. (10) Xuqujeꞌ kubꞌij: Ajawxel, xtik la loq ri uwachulew pa ri majibꞌal rech ronojel xuqujeꞌ lal xbꞌanow la ri e kaj. (11) We jastaq riꞌ kasach na kiwach, are kꞌu ri lal jeqel la chibꞌe qꞌij saq. We jastaq riꞌ kejar na jetaq ri kakibꞌan ri atzꞌyaq. (12) Kebꞌus na la jetaq ri kabꞌan che jun manta, xuqujeꞌ kekꞌexen na jetaq ri atzꞌyaqibꞌal; ri lal kꞌut man kakꞌexen ta wi la, xuqujeꞌ ri junabꞌ la maj ukꞌisik.
Chirij ri Ukʼojol kubʼij: Ri atzʼalam, at Dios, kʼo na chibʼe qʼij saq → At, Ajawxel, pa ri majibʼal xaya ri uxeʼal ri uwachulew.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ: Chasikꞌij chi jumul ri e job tzij nabꞌe rech Hebreos 1:8: "Are kꞌu che ri Ukꞌojol kubꞌij." Are waꞌ man are ta uchomanik ri xtzꞌibꞌan ri wuj Hebreos chirij ri Jesús. Are kutzꞌibꞌaj ri Dios Qatat tajin kachꞌaw pa jun laj kꞌolibꞌal rukꞌ ri Ukꞌojol. Ri Qatat kubꞌij che ri Ukꞌojol "Dios," kꞌa te riꞌ kubꞌij che ri Ukꞌojol "Ajawxel," kꞌa te riꞌ kuya uqꞌij ri Ukꞌojol rumal cher are xubꞌan ri uwachulew xuquje ri kaj. We jun winaq kraj kubꞌij chi ri Ukꞌojol man kabꞌix ta Dios che pa ri Tzꞌibꞌatalik, rajawaxik che ri winaq riꞌ kuchꞌobꞌo we tzij riꞌ, jawjeꞌ ri Qatat kubꞌij che ri Ukꞌojol Dios.)

34. JUNAM RETAꞌXIK, JUNAM UXEꞌAL — jun bꞌix tzꞌibꞌatal pa uwiꞌ jun ajawinel, xuqujeꞌ ri Tataxel kutzijoj che ri Ukꞌojol

Psalm 45:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
Ri atzꞌuq, Dios, kꞌo chibꞌe qꞌij saq → ri Dios, ri aDios, xattzꞌaqan rukꞌ ri aceite rech kiꞌkotemal chikiwach ri awachbꞌil.
Psalm 102:25K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
OJER KAT YAꞌOW UTAQANIK RI UWACHULEW → AT ARE JUNAM, XUQUJEꞌ RI AJUNABꞌ MAN KꞌO TA UQꞌISIK.
(Nuchomanik pa wa': Are wa' jun kꞌolibꞌal jawjeꞌ ri usikꞌixik kebꞌ tzꞌibꞌatalik pa junam kꞌo qas patanik. Ri Salmo 45 are jun bꞌix rech kꞌulanem. Ri Salmo 102 are uchꞌawem jun achi ri kꞌo pa kꞌax. Pa Salmo 102, we tzij riꞌ tajin kꞌut chirij ri Ajawxel, ri uDios ri Israel, ri xbꞌanow ri uwachulew. Ronojel ri kebꞌ salmos xetzꞌibꞌax jekꞌule oxibꞌ siglo nabꞌe cho ri ralaxik ri Jesús pa Belén. Ri Hebreos 1 kukoj utzij ronojel ri kebꞌ salmos. Ri Hebreos 1 kukꞌut ronojel ri kebꞌ salmos jetaq ri utzij ri Dios Tataxel. Ri Hebreos 1 kukoj ronojel ri kebꞌ salmos chirij ri Ukꞌojol. Chꞌobꞌo ri jubꞌiqꞌ jaljoj taq tzij chikixoꞌl ri salmos nabꞌe xuquje ri tzij ri kojtal pa Hebreos 1. Ri Loqꞌalaj Uwuj man kuewaj taj we jubꞌiqꞌ jaljoj taq tzij riꞌ, xuquje wa' etamanik man kuewaj taj. Ri man kꞌexer taj chikixoꞌl ri salmos xuquje ri Hebreos 1 are uwach ri achi chirij tajin kabꞌix ri tzij.)

35. J. RI AJAW XUB'IJ CHE RI NU-AJAW — RI TZIJ RI XUK'IS RI CH'OJIN

1. Psalm 110:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI AJAWXEL XUBʼIJ CHE RI WAJAW: CHATTZʼUYUL PA RI WIQIQI QʼABʼ → KʼA KINYA' NA RI AKʼULEL CHUXEʼ RAQAN.
(Nuchomanik pa wa'jun: Wa jun tzij pa Salmo 110:1 kuya' nim kichajil chuwach ri nabꞌe usolik. Pa Ingles, ronojel ri kꞌabꞌlaj tzij "Lord" tzꞌibꞌatal. Xa jun etaꞌmabꞌal pa upam ri jaljoj: ri tzꞌibꞌanik nimalaj letras. Ri nabꞌe tzij tzꞌibꞌatal rukꞌ nimalaj letras, LORD. Ri ukabꞌ tzij man rukꞌ ta nimalaj letras tzꞌibꞌatal. Chuxeꞌ ri Ingles, e kꞌo kebꞌ jaljoj tzij pa Hebreo. Ri nabꞌe tzij pa Hebreo are ri ubꞌiꞌ ri Ajawaxel rech ri trato, Yehovah (H3068). Ri nimalaj letras pa KJV amaqꞌel kuqꞌalajisaj chi ri tzij pa Hebreo are Yehovah. Ri ukabꞌ tzij pa Hebreo are adown (H113), jun tzij chirij jun ajchoqꞌe o jun taqanel. Ri uwach ri adown ri kꞌo waral kubꞌij "wajaw." Ri David, are tajin kutzꞌibꞌaj wa salmo, kutzꞌibꞌaj ri Dios tajin kachꞌaw rukꞌ jun ri David kubꞌij che are ri Rajaw. Chanim chomaj ri sachbꞌal. Ri David are ri ajawinel rech Israel. ¿Jachin ri Rajaw? Ri tzij k'ax chik naꞌtabꞌal are ta kꞌo naꞌtabꞌik chi ri Dios xubꞌij loq chi ri Cristo kel na pa rachoch ri David, kꞌi qꞌij chik. Jun achi man are ta amaqꞌel kubꞌij che ri rijaꞌl "wajaw.")

36. J2. AREʼ XUTAʼ CHIKE CHIRIJ, MAJ JUN XKWIN CHUYAʼIK TZALIJ TZIJ

MATEO 22:41K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri fariseos kimulim kibꞌ are xuta ri Jesús chike: (42) ¿Jas kichomaj ix chirij ri Cristo? ¿Ralkꞌwaꞌl jachinaq? Ri fariseos xkibꞌij che: Ralkꞌwaꞌl ri David. (43) ¿Jas kꞌu che ri David nojinaq che ri Uxlabꞌixel xubꞌij Ajawxel che? Are xubꞌij: (44) Xubꞌij ri Ajawxel che ri wajaw: chattꞌuyul pa ri nuwiqiqꞌabꞌ kꞌa keꞌnya na konojel ri akꞌulel pa awaqan. (45) Ri David we kubꞌij “wajaw” che ri Mesías ¿jas ta kꞌu che riꞌ ukꞌojol? (46) Xa ta ne jun xkwinik xutzalij uwach ri xubꞌij ri Jesús, xa ta ne jun tzij xkibꞌij che, tzi che ri qꞌij riꞌ maj chi jun karaj kubꞌan kꞌotbꞌal chiꞌ che ri Jesús.
We kꞌu ri David kubꞌij Ajawxel che, ¿jas kꞌu ubꞌanik sibꞌalaj ukꞌojol? → Xuqujeꞌ man jun winaq xkwinik xuchꞌaw jun tzij che.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ: Ri Jesús man xubꞌij taj chike ri fariseos ri utzij ri ukꞌutunik ri xukꞌut areꞌ pa Mateo 22:41-46. Xukꞌutuj xuqujeꞌ xukanaj kanoq man xtzalij taj uwach. Kꞌa kamik man xtzalij taj uwach, xuqujeꞌ xa jun uwach kꞌo ri kaqꞌat che we kꞌutunik riꞌ. Ri Cristo are ukꞌojol ri David chirij ri tyoꞌjil, xuqujeꞌ are Ajawxel rech ri David chirij ri xkꞌojiꞌ nabꞌe choch ri David.)

37. J3. RI PEDRO XUKOJ RI JUNAM TZIJ PA RI QʼIJ AREʼ XUCHAPLEʼJ RI IGLESIA

HECHOS 2:32K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Dios kꞌut xukꞌastajisaj ri Jesús chkixoꞌl ri kaminaqibꞌ, qonojel uj xqil ri xkꞌulmatajik. (33) Xnimarisax kꞌu uqꞌij, xtꞌuyubꞌax pa ri uwiqiqꞌabꞌ ri Dios jetaq ri chiꞌtal loq che, xuqujeꞌ xyaꞌtaj ri Tyoxalaj Uxlabꞌixel che, rech che taq we qꞌij riꞌ kuya loq pa qawiꞌ jetaq ri tajin kiwilo. (34) Ri David man xpaqiꞌ taj pa ri kaj pune xubꞌij: Ri Ajawxel xubꞌij che ri wAjaw: Chattꞌuyul pa ri nuwiqiqꞌabꞌ (35) Kinya na chawe chi katchꞌeken, pa kiwiꞌ konojel ri akꞌulel. (36) Rumal kꞌu waꞌ chetaꞌmaxoq chi waꞌ we Jesús riꞌ ri xiripo, ri Dios xubꞌan Cristo che xuqujeꞌ rajaw ronojel ri kꞌolik.
Ri David man xjaqan ta bꞌik pa ri kaj → ri Dios xubꞌan che we Jesús riꞌ, ri xikamisaj cho ri cruz, Ajawxel xuqujeꞌ Cristo.
(Nu personal chomanik: Ri uchomanik ri Pedro pa Hechos 2:29-36 jubʼiqʼ nim. Ri uchomanik ri Pedro man rajawaxik taj nikʼaj etaʼmabʼal chik. Ri David xutzʼibʼaj chirij jun ajchoqʼe tzʼuyul pa uwiqiqʼabʼ ri Dios. Ri David man xpaqiʼ taj chi tzʼuyem pa uwiqiqʼabʼ ri Dios. Jun winaq kꞌo kutzuꞌ ri umuqubꞌal ri David, kubʼij ri Pedro pa nikʼaj versiculo nabʼe. Rumal riꞌ ri salmo man are ta chirij ri David. Ri Pedro kubʼij kꞌu apanoq ri bꞌiꞌaj rech ri achi ri chirij tajin kubʼij ri salmo. Ri Pedro kubʼij ri bꞌiꞌaj rech we achi riꞌ man kꞌo taj jubʼiqʼ kꞌutuꞌ: "we Jesús riꞌ, ri xikamisaj chuwach cruz." Ri Pedro kubʼij chirij we achi riꞌ "Ajawxel xuqujeꞌ Cristo.")

38. J4. ARE' RI SALMO KUBꞌIJ JUN CHIK — XUQUJE' RI WUJ HEBREOS KUYA' RONOJEL RI UTZIJ CHIRIJ

Psalm 110:4K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
RI AJAWXEL XUB'AN JURAMENTO, MAN KUK'EX TA UK'U'X → LA' AT SACERDOTE AMAQ'EL PA UB'E' MELQUISEDEC.
HEBREOS 5:5K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Je xuqujeꞌ ri Cristo man xaq ta pa rech wi xubꞌan chꞌawenel cho ri Dios pa kiwiꞌ ri winaq, xane are ri Dios xraj chi jeriꞌ kakꞌulmatajik, are ri Dios xbꞌin che: At, at nukꞌojol kamik xinux atat (6) Xuqujeꞌ pa ri Tzꞌibꞌatalik kubꞌij: At, at chꞌawenel wi cho ri Dios pa kiwiꞌ ri winaq jetaq ri xuxik ri Melquisedec.
Je xuqujeꞌ ri Cristo man xaq ta pa rech wi xubꞌan chꞌawenel cho ri Dios pa kiwiꞌ ri winaq → at chꞌawenel wi cho ri Dios pa kiwiꞌ ri winaq jetaq ri xuxik ri Melquisedec.
HEBREOS 7:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Man kꞌo jun etaꞌmaninaq jawjeꞌ xepe wi ri utat unan, man e kꞌo ta ratiꞌt uꞌmam, xuqujeꞌ man etaꞌmatal jampaꞌ xchapleꞌtaj loq ri ukꞌaslemal xuqujeꞌ jampaꞌ kakꞌisik, jun chꞌawenel cho ri Dios pa kiwiꞌ ri winaq, kajunumataj rukꞌ ri uKꞌojol ri Dios, ri kꞌaslik chibꞌe qꞌij saq.
MAJA UMAJIBꞈAL QꞈIJ, MAJA UKꞈISIBꞈAL KꞈASLEMAL → KꞈOLIK JUNAM SACERDOTE AMAQꞈEL.
HEBREOS 7:24K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Jesús rumal che ri maj ukamik, are wa chꞌawenel pa kiwiꞌ ri winaq, ri kꞌaslik chibꞌe qꞌij saq. (25) Rumal kꞌu riꞌ ri Jesús kakwinik kuꞌkol konojel ri keqebꞌ rukꞌ ri Dios jeriꞌ rumal cher ri Areꞌ kꞌaslik chibꞌe qꞌij saq chubꞌanik chꞌawem pa kiwiꞌ konojel ri winaq amaqꞌel.
ARE' K'O CHI AMAQ'EL + K'O RUK' JUN SACERDOCIO MAN KAJALATAJ TA → KUYA' UCHUQ'AB' CHUKOLIK KONOJEL CHI TZ'AQAT.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ: Jun chꞌutin salmo kꞌo nim uchuqꞌabꞌ chupam. Ri Salmo 110 kubꞌij ubꞌiꞌ jun ajawxel ri David kubꞌij che "wajawxel," tꞌuyul pa uwiqiqʼabʼ ri Dios. Ri Salmo 110 kubꞌij ubꞌiꞌ jun ajawinel kataqan pa Sión. Ri Salmo 110 kubꞌij ubꞌiꞌ jun sacerdote chibꞌe qꞌij saq, re jun taqanik ojer chik chuwach ri sacerdocio re Israel, tzꞌaqatisam rukꞌ jun juramento re ri Dios ri man kutzelej ta chwij. Pa ojer Israel, ri taqanik kꞌo kꞌo kanoq ri ukwinaqil ajawinel xuquje' ri ukwinaqil sacerdote pa jujunal. Jun achi man yaꞌtal taj che kꞌamik kebꞌ kwinaqil pa ukꞌabꞌ we taqanik riꞌ. Ri Salmo 110 kuya ri kebꞌ kwinaqil pa uqꞌabꞌ jun winaq xa jun. Ri wuj re Hebreos kuya kꞌi taq chꞌabꞌem pa ukꞌutik jachin we winaq riꞌ.)

39. K. XKꞌASTAJ PA RI MUKUBꞌAL — RUKꞌ KꞌO KꞌASLIK PA IWANIMAꞌ

40. K1. RI QAS TZIJ, XUQUJEꞌ JAS UBꞌANIK XYA'IK

1 CORINTIOS 15:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Rumal cher nabꞌe na xintzijoj chiꞌwe ri xinkꞌamawaꞌj in: Ri Cristo xkꞌam rumal ri qamak jetaq ri kubꞌij ri Tzꞌibꞌatalik (4) xmuqiꞌk, xuqujeꞌ xkꞌastaj churox qꞌij jetaq ri kubꞌij ri Tzꞌibꞌatalik.
RI CRISTO XKAM RUMAL RI QAMAK JAS UK'UTUXIK PA RI TZ'IB'ATAL KANOQ + XMUQ + XK'ASTAJ CHIK PA URUX Q'IJ.
1 CORINTIOS 15:20K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Qetaꞌm kꞌut chi ri Cristo xkꞌastaj chikixoꞌl ri kaminaqibꞌ, nabꞌe kꞌastajel kukꞌut chiqawach chi kekꞌastaj na konojel ri xekamik.
RI CRISTO XKꞈASTAJ CHIKIXOꞈL RI KAMINAQIBꞈ, XUXIK NABꞈE WACH KECHꞈ RI EWARINAQ.

41. K2. JAS RI XUKꞌUT RI KꞌASTAJIBꞌAL CHIRIJ AREꞌ

ROMANOS 1:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗ We utz laj tzij katzijon chrij ri Ukꞌojol ri Dios, Jesucristo Rijaꞌl ri David pa ri tyoꞌjal (4) pa ri Uxlabꞌal ri katyoxirisanik, xqꞌalajisaxik chi are Ukꞌojol ri Dios, jeriꞌ rumal xkꞌastaj chikixoꞌl ri kaminaqibꞌ. Are waꞌ ri Jesucristo ri Ajawxel.
XALAX PA RIJATZ RI DAVID CHUXOꞌL RI TYOꞌJIL → XKꞌUTUX CHI ARE UKꞌAJOL RI DIOS RUKꞌ CHUQꞌABꞌ, RUMAL RI KꞌASTAJIK CHIKIXOꞌL RI KAMINAQIB.
(Nuchomanik pa wi: Ri Pablo kuya chi jumul ri kieb' k'utb'al re ri tzij pa jun sutin tzij, chi taqe rech, pa Romanos 1:3-4. Ri Jesús xpe rumal ri rachalal ri David, pa tyoxlaj ch'akulal. Ri Jesús xk'ut nab'e chi are ral ri Dios rukuk'am chuq'ab', rumal chi xel loq pa muqb'al. Konojel winaq kkowin kkib'ij chi e ral ri Dios. Xa xew ri Jesús k'o wi jun q'alajisan re wa' rumal chi xkaslemaj chik pa kikamikal.)

42. K3. RI OJER TRATO XUBIJ NABE

Psalm 16:10K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ↗ read this in your Bible
MAN KAYA' TA KANOQ RI WANIMA PA XIB'ALB'A → NA KAYA' TA CHIK CHI RI ATIYOXIL KRIL RI QʼAYINEM.
HECHOS 2:29K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Loqꞌalaj taq qachalal, chichomajmpeꞌ. Ri qamam David man tajin ta kubꞌij we jastaq riꞌ chibꞌil ribꞌ areꞌ, rumal cher areꞌ kaminaq chik, xmuqik, xuqujeꞌ ri jul ri xmuq wi kꞌa kaqil na uwach kamik. (30) Ri David rumal cher jun qꞌalajisal utzij ri Dios, retaꞌm chi ri Dios uchiꞌm loq chi jun chike ri e ralkꞌwaꞌl kataqan na pa kiwiꞌ ri tinimit. (31) Ri David ojer xril loq ri kakꞌulmataj na, xuqꞌalajisaj kꞌu ri ukꞌastajibꞌal ri Cristo, xubꞌij chi Man kakanaj ta kan chkixoꞌl ri kaminaqibꞌ, man kaqꞌay ta ri utyoꞌjal.
Ri David xkam xuqujeꞌ xmuqiꞌk → Are karilo waꞌ nabꞌe, xchꞌaw chirij ri kꞌastajibꞌal re ri Cristo.

43. K4. XUQUJEꞌ KAMIK — KꞌO KꞌASLIK CHI KECH RI TINAMIT RI XUKOL

ROMANOS 8:11K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Xuqujeꞌ we are ri Uxlabꞌal ri xkꞌastajisan ri Jesús chikixoꞌl ri kaminaqibꞌ kꞌo pa iwanimaꞌ, areꞌ kayoꞌw na ikꞌaslemal rumal ri Uxlabꞌixel, ri kꞌo chiꞌwe.
RI UXLABꞌIXEL RIJ AREꞌ RI XKꞌASTAJISAN RI JESÚS CHKIXOꞌL RI E KAMINAQIB KꞌO PA IWANIMAꞌ → KUYAꞌ NA KꞌASLEMAL CHIRIJ RI IWATIꞌJ RI KAMINAQ CHIK.
GÁLATAS 2:20K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Xinriptaj rukꞌ ri Cristo, rumal riꞌ man in kꞌas ta chik xaq pa we wi, are ri Cristo kꞌas chwe. Ri tajin kinriq chanim pa ri nutyoꞌjal, kiriqo pa ri nukojobꞌal che ri Ukꞌojol ri Dios, Areꞌ xinloqꞌanik xuqujeꞌ xujach ribꞌ rumal we.
IN RIPOM RUKʼ RI CRISTO → MAN IN TAJ, XANE ARE RI CRISTO KʼASLIK PA NUWÄCH.
COLOSENSES 1:27K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Chike we winaq riꞌ ri Dios xraj xukꞌut ri ujuluwem rech ri uqꞌinomal ri awatal loq chikiwach ri man aꞌj Israel taj, are waꞌ ri Cristo ri kꞌo pa iwanimaꞌ ri kuꞌlibꞌal kuꞌx rech juluwem.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G3466 musterion — Etamanïk
WA' RI AWATAL = CRISTO PA IWANIMA', RI KUB'ULIB'AL K'U'X RECH RI NIMAL.
JUAN 14:23K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Jesús xubꞌij che: Ri kinuloqꞌaj in kunimaj riꞌ ri nutzij. Kaloqꞌax kꞌu na rumal ri nuTat, kaqabꞌan xuqujeꞌ na qachoch pa ranimaꞌ xuqujeꞌ kujulkꞌol na chupam.
WE JUN WINAQ KINRAJ, KUCHAJIJ RI NUTZIJ → KOJPETIK RIK'IN, KAQAB'AN QAK'OLIB'AL RUK'.
(Nuchomanik pa wanima': Chatereneja ronojel ub'e' we tijonik kuk'am kanoq pa ri uk'isb'al. Ri Jesús xk'ojiꞌ rukꞌ ri Tataxel are kꞌamajaꞌ kabꞌan wi jastaq. Ri Jesús xkꞌutuꞌ chikiwach ri achijab' pa ri Ojer Taq Tzij, xuqujeꞌ ri achijab' riꞌ xkꞌasiꞌk. Ri Jesús xalax che jun ixoq pa jun alaj tinamit. Ri Jesús xkamisax pa jun juyub', pa cheꞌ, chuchiꞌ jun tinamit. Ri Jesús xel loq pa muqbꞌal kaminaqib'. Ri Loq'alaj Wuj kamik kubꞌij chi ri Jesús kꞌaslik PA KIWI' ri winaq. We uk'isb'al riꞌ are jawjeꞌ kꞌo wi ronojel ub'e' we tijonik chirij. Ri rajawaxik re we tijonik man are ta chi kachꞌekik pa jun tzij chirij jachin ri Jesús. Ri rajawaxik re we tijonik are chi ri jun ri are ronojel we jastaq riꞌ, karaj kꞌo pa awanima'. Chinaꞌtaj chawe xuqujeꞌ ri Juan 14:23: "kujpetik." Ri uchꞌabꞌal ri e kꞌi ri xujaqow ri Loq'alaj Wuj pa Génesis 1:26 k'o na chanim waral.)

44. KAPE CHI NA — XUQUJEʼ RI CHAʼOJ RI KʼO PA AMAQʼEL

45. L1. KAPETIK, XUQUJEꞌ RONOJEL BꞌOQꞌOCH KꞌO KUꞌIL NA CHE

HECHOS 1:9K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Are xbꞌiꞌtaj we jastaq riꞌ rumal ri Jesús, ko xkaꞌyex kumal ri tijoxelabꞌ, kꞌa te riꞌ qas chikiwach xwaꞌjilisax bꞌik, xkꞌam bꞌik chikaj, xchꞌuq bꞌik pa jun sutzꞌ, man xekwin ta chik xkil uwach. (10) Ri tijoxelabꞌ tajin kekaꞌy apanoq cho ri kaj are paqal ri Jesús, xaq kꞌa teꞌ xeqet kebꞌ achyabꞌ kukꞌ, kikojom saq taq katzꞌyaq, xkibꞌij chike: (11) Achyabꞌ aꞌj Galilea, ¿jas che tajin kixkaꞌy chikaj? Ri Jesús ri xkꞌam bꞌik chiꞌwach pa ri kaj, kape chi na junmul jetaq ri xubꞌano are xeꞌek.
Achyabꞌ aꞌj Galilea, ¿jas che tajin kixkaꞌy chikaj? Ri Jesús ri xkꞌam bꞌik chiꞌwach pa ri kaj, kape chi na junmul jetaq ri xubꞌano are xeꞌek.
APOCALIPSIS 1:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗ ¡Chiwilampeꞌ, ri Cristo kape na pa ri sutzꞌ! Konojel ri winaq kakil na rukꞌ ri kibꞌoqꞌoch, xuqujeꞌ konojel ri winaq ri e kꞌo cho ri uwachulew ri xekamisan bꞌik koꞌqꞌ na rumal rech. Jeꞌ jeriꞌ.
RONOJEL WACH KEKILOʼ + XUQUJEʼ ARE CHI RI XKITZʼOPIJ.
1. 2 TESALONICENSES 1:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri ix kꞌut ri kiriq kꞌax, kuya na uxlanem chiꞌwe, xuqujeꞌ kuya na uxlanem chaqe uj. We jastaq riꞌ kakꞌulmataj na are kukꞌut ribꞌ ri Ajawxel Jesús cho ri kaj, rukꞌ qꞌaqꞌ ri kajininik, e rachiꞌl ri rangelibꞌ ri kꞌo kikwinem (8) kuluqꞌata tzij pa kiwiꞌ ri man kakinimaj ta ri utz laj tzij rech ri Ajawxel Jesús. (9) Ri winaq ri man kekojon ta che ri utz laj tzij kakiriq na jun alik kꞌaxkꞌolal, keꞌsax na bꞌik cho ri ukaꞌyebꞌal ri Ajawxel, kekꞌam na bꞌik naj jawjeꞌ ri man kekwin taj kakil wi ri ujuluwem xuqujeꞌ ri ukwinem ri Dios. (10) Jeriꞌ kakꞌulmataj na pa ri qꞌij are kape ri Ajawxel Jesucristo rech jeriꞌ konojel ri utinimit ri uchaꞌom apanoq nim karilo xuqujeꞌ kuqꞌijilaꞌj. Ri ix kꞌut ix kachiꞌl we tinimit riꞌ rumal xixkojonik che ri qꞌalajisanik ri xqabꞌij chiꞌwe.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO ⚑ G1557 ekdikesis — qʼatoj tzij
Pa qʼaqʼ sipojinaq kuya kʼax chike ri man ketaʼm ta uwach ri Dios, xuqujeʼ ri man kaniman ta ri utzij ri Utz Tzij → Are chiʼ kape chuyaʼik uqʼij chikixoꞌl ri utinamit.
(Ri nuchomanik pa nuanimaʼ: Chasikʼij kʼuluʼ 2 Tesalonicenses 1:8. Ri 2 Tesalonicenses 1:8 kubʼij kebʼ molaj winaq, man xa jun taj. Ri nabʼe molaj man ketaʼm taj ri Ajawaxel. Ri ukabʼ molaj man kakinimaj taj ri utzij ri Evangelio. Ri etaʼmanik xuquje ri nimanik kʼutum junam pa jun tzij. Chawilaʼ xuquje ri 2 Tesalonicenses 1:10, are jun kʼutbʼal rech ri junam tzij. Ri junam petbʼal re ri Jesus are qʼaqʼ chirij jun molaj xuquje are juluwem chirij ri jun chik molaj. Waʼ are jun xa jun bʼanoj. Jachin che kʼo pa jun kʼamaj rech waʼ bʼanoj kʼutum kamik, man are ta kʼa nabʼe.)
2. APOCALIPSIS 19:11K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Kꞌa te riꞌ xinwilo ri kaj jaqalik, xuqujeꞌ xukꞌut ribꞌ jun saq kej. Ri kejeninaq chirij ubꞌiꞌnam Sukꞌ xuqujeꞌ Qas tzij. Rumal cher sibꞌalaj sukꞌ chubꞌanik ri utaqanik xuqujeꞌ sukꞌ kanoꞌjinik are kachꞌoꞌjinik. (12) Ri ubꞌoqꞌoch kajunumataj rukꞌ ri qꞌaqꞌ are karepepik, xuqujeꞌ kꞌo sibꞌalaj kꞌi korona pa ri ujolom kꞌa te riꞌ tzꞌibꞌatal jun bꞌiꞌaj ri xwi Areꞌ etaꞌmaninaq. (13) Ukojom jun ratzꞌyaq ri muꞌtal pa kikꞌ, ri ubꞌiꞌ are: UTZIJ RI DIOS.
RI TZꞌUYUL CHIRIJ UBꞌI RIꞌ UTZILAJ, QAS TZIJ → RI UBꞌI KUBꞌIJ RI UTZIJ RI DIOS.
APOCALIPSIS 19:16K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Tzꞌibꞌatal che ri ratzꞌyaq xuqujeꞌ che ri raqan we bꞌiꞌaj riꞌ: TAQANEL pa kiwiꞌ taqanelabꞌ xuqujeꞌ AJAWXEL pa kiwiꞌ ajawxelabꞌ.
TAQANEL pa kiwiꞌ taqanelabꞌ xuqujeꞌ AJAWXEL pa kiwiꞌ ajawxelabꞌ.
(Nu na'oj pa wa': Chataꜫmaj jun ch'utin tzij pa Apocalipsis 19:12. Ri Jesús kꜫo jun ub'i' tz'ib'atal ri man jun winaq man retaꜫm taj, xane xaq xiꜫ Areꜫ retaꜫm ri b'i' riꜫ. Ri b'i'aj ri kaya' che wa' k'utuwik k'o chi pa ri junam tzijonem. Ri b'i'aj riꜫ are Ajkꜫamal Kojonel xuquje Qas Tzijil, Ru Tzij ri Dios, Rajawal Ajawab' xuquje Ajawxel kech Ajawab'.)

46. L4. RI TAQ WUJ XJAQATAJ

APOCALIPSIS 20:11K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Xinwil xuqujeꞌ jun saqlaj tꞌuyulibꞌal xuqujeꞌ ri tꞌuyul chupam. Ri kaj xuqujeꞌ ri ulew xaꞌnimaj bꞌik cho ri tꞌuyul pa ri tꞌuyulibꞌal, man kꞌo ta chi jun xilow kiwach. (12) Kꞌa te riꞌ xinwil ri e nitzꞌ xuqujeꞌ nimaq taq kaminaqibꞌ e takꞌal cho ri Dios, xejaqataj kꞌu ri wuj, kꞌa te riꞌ xjaq chi jun wuj are waꞌ ri wuj rech kꞌaslemal, xqꞌat kꞌu tzij pa kiwiꞌ ri e kaminaqibꞌ rumal ri kichak ri xriqitaj pa ri wuj. (13) Ri plo xuꞌjach ri kaminaqibꞌ ri e kaminaq chupam, ri kamikal xuqujeꞌ ri qꞌaqꞌ ri man kꞌo ta ukꞌisik xeꞌkijach xuqujeꞌ ri e kaminaq chikipam, xqꞌat kꞌu tzij pa kiwiꞌ chi kijujunal jas taq na kꞌu ri xkichakuj. (14) Xekꞌyaq kꞌu bꞌik ri kamikal rachiꞌl ri ajawarem rech ri kamikal pa ri cho ri bꞌantal che qꞌaqꞌ. Are waꞌ ri ukabꞌ kamikal. (15) Are kꞌu ri man xriqitaj ta ri ubꞌiꞌ pa ri wuj rech kꞌaslemal, xkꞌyaq bꞌik pa ri cho ri kꞌo qꞌaqꞌ chupam.
RI WUJ XJAQATAJIK + JUN CHIK WUJ XJAQATAJIK, ARE' RI WUJ RE KOMANIK KASLEMAL → ANIN RI MAN XRIQ TAJ CHI TZ'IB'ATAL PA RI WUJ RE KASLEMAL, XKUB'IX PA RI NIMALAJ Q'AQ'.
(Ri nuchomanik pa wachalal: E kaʼib' uwach wuj kekʼut chuwach ri tem pa ri wuj Apocalipsis 20:12. Jun uwach wuj kutzʼibʼaj ri xkibʼan ri winaq. Ri jun chik uwach wuj kutzʼibʼaj ri kibʼiʼ ri winaq, ubʼiʼnam "uwuj kʼaslemal". Ri Apocalipsis 20:12 man kubʼij taj chi xkolotaj jun winaq rumal ri tzʼibʼatal pa ri wuj rech kibʼanik. Ri Apocalipsis 20:15 kubʼij chi xaq jun kʼolik che xchayik ri kʼisbʼal: we tzʼibʼatal o man tzʼibʼatal ta ri ubʼiʼ jun winaq pa ri uwuj kʼaslemal.)

47. L5. RI CHʼOBʼOJ, UBʼIXIK CHI SUKʼ JAS KUBʼIJ RI LOQʼALAJ WUJ CHIRIJ RONOJEL JASTAQ.

JUAN 3:18K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri kakojon che Areꞌ man kaqꞌat taj tzij puꞌwiꞌ, are kꞌu ri man kakojon taj xqꞌat taj tzij riꞌ puꞌwiꞌ, rumal cher man xkojon taj che ri ubꞌiꞌ ri xa jun uKꞌojol ri Dios.
are kꞌu ri man kakojon taj xqꞌat taj tzij riꞌ puꞌwiꞌ.
JUAN 3:36K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri winaq ri kakojon che ri Kꞌojolaxel Dios, kꞌo ukꞌaslemal ri maj ukꞌisik, are kꞌu ri winaq ri karetzelaj ri Kꞌojolaxel Dios man kayaꞌtaj taj ukꞌaslemal xane kaqꞌat na tzij puꞌwiꞌ rumal ri Dios.
ARE RI KUKOJO CHIK RI K'AJOLAXEL K'O RI K'ASLEMAL JUNELIK.
ROMANOS 6:23K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Jeriꞌ rumal cher ri tojbꞌal rech ri mak are ri kamikal, ri usipanik kꞌu ri Dios are ri jun alik kꞌaslemal pa Cristo Jesús, ri Ajawxel.
Jeriꞌ rumal cher ri tojbꞌal rech ri mak are ri kamikal → ri usipanik kꞌu ri Dios are ri jun alik kꞌaslemal pa Cristo Jesús, ri Ajawxel.
(Ri nuchomanik pa wi': Romanos 6:23 are' ri k'o pa unik'ajal ronojel we etamanik ri'. Romanos 6:23 are' jun ch'utin tzij ri k'o kieb' uxaq. Ri mak k'o rajil ri rajawaxik katoj, ri toj are' kamikal. Ri toj k'exwach kaban' pa jun kieb' b'anik. O jun winaq kutoj retal jono' pa ronojel q'ij, o jun winaq kukoj ri toj xub'an chik ri Jesús, jer jun sipanik. Are' ronojel ri chaq'ab' rech chaq'ab'. Man jun winaq kel ta pa uk'u'x ri chaq'ab' ri', rumal cha' ri man kuchaq' taj are' junam kuk'ex ri nab'e b'anik. Ronojel ri k'o pa we etamanik ri', kajun che' "chi qab'ana' ri winaq" pa Génesis 1:26 kok pa ri tem k'o pa Apocalipsis 20, tajin katik'a chi rij ri jun chaq'ab' ri'. K'a k'o na q'ij chi kachaq' ri'. Ri Jesús tajin kusik'ij na.)
1. HECHOS 4:12K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Maj chi jun bꞌiꞌaj ri kꞌo xeꞌ ri kaj yaꞌtal chike ri winaq kakwinik kuya koltajem.
MAJA JUN KOLOTAJEM CHIRIJ JUN CHIK → MAJA JUN CHIK BꞌI CHUXEꞌ KAJ RI YAꞌTAL CHIKIXOꞌL WINAQ, RUMAL RI RAJAWAXIK KOJKOLOTAJIK.

CH'OKI'K

APOCALIPSIS 22:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Uxlabꞌixel rech ri Dios rachiꞌl ri rixoqil ri alaj Chij kakibꞌij: Peta la Ajawxel Jesús, ri kakitatabꞌej we riꞌ kibꞌij: Peta la. Ri kachaqiꞌj uchiꞌ petoq xuqujeꞌ xapachin ri karaj chuqumuj rech ri jaꞌ rech kꞌaslemal, man tojom taj.
Ri Uxlabꞌixel rech ri Dios rachiꞌl ri rixoqil ri alaj Chij kakibꞌij → Ri kachaqiꞌj uchiꞌ petoq xuqujeꞌ xapachin ri karaj chuqumuj rech ri jaꞌ rech kꞌaslemal, man tojom taj.
JUAN 3:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Ri Dios man xutaq ta loq ri uKꞌojol chuqꞌatik tzij pa kiwiꞌ ri winaq ri e kꞌo choch ri uwachulew, xane xpetik rech rumal rech kekolotaj ri winaq.
Ri Dios man xutaq ta loq ri uKꞌojol chuqꞌatik tzij pa kiwiꞌ ri winaq ri e kꞌo choch ri uwachulew → xane xpetik rech rumal rech kekolotaj ri winaq.
(Nuchomanik pa wanimaꞌ: Ri kꞌisbal sikꞌinik pa ri Loqꞌalaj Tzij man kꞌo taj rajil, xuquje' katzuj chike konojel winaq. Ri tzij ri kꞌo chi rilik are "jachin ri karaj." Ri tzij riꞌ man kuya ta bꞌik jun winaq, rumal cher jeꞌ raj wa. Man kuya ta bꞌik ri sibalaj itzel winaq ri kꞌo tajin kusikꞌij we tijonik riꞌ, xuquje' man kuya ta bꞌik ri winaq ri xubꞌij chi man je' taj chi jun k'ihe' junab. Ri Jesús, ri are ronojel wa, are kubꞌij: Chatanoq. Xa jun jastaq rajawaxik kubꞌan jun winaq, are chi katanoq xuquje' kukꞌam ri jaꞌ rech kꞌaslemal.)

KꞌUTB'AL RETAMABꞌAL

1. Génesis 1:26 — Ri Dios xubʼij: Chqabʼana ri achi pa ri qawachibʼal:
a) junam qib'
b) chiwila', sib'alaj utz
c) pa uwach ri Dios xuban che
2. Isaías 7:14 — Chiwila', jun ali ri man reta'm ta achi kuk'am na ral, kukuj na jun ala':
a) xuqujeʼ kabʼij chi Jesús ubʼiʼ
b) xuqujeʼ kabʼij Emanuel ubʼiʼ
c) xuqujeꞌ kakibꞌij Emanuel che ubꞌiꞌ
3. Jueces 13:22 — Xubij ri Manoa che ri rixoqil: Qas kujkam na:
a) rumal in jun achi ri kʼo tzʼil chiʼaj
b) rumal cher ri kʼolibʼal chiʼ katakʼat wi are loqʼalaj ulew
c) rumal xqil ri Dios
4. Salmos 110:1 — Ri Ajawxel xubij che ri nuAjaw: Chattz'uyul pa ri nuwiqiqal q'ab':
a) kʼa kinya na ri akʼulel chuxeʼ ri awaqan
b) chataqanij pa kinikꞌajal ri akꞌulel
c) kꞌa aretaq kinya' ri akꞌulelabꞌ pa uxeꞌ awaqan
5. Hebreos 1:8 — Are kʼut che ri Ukꞌojol xubꞌij ri Dios: Ri atzꞌaqbꞌal, at Dios, kꞌo amaqꞌel, chibꞌe qꞌij saq:
a) jun cetro re sukʼumal, are' waʼ ri ucetro re ri ajawarem la
b) ri b'ara rech ri ajawarem sib'alaj sukʼ b'ara
c) xuquje' ri taqanik kakanaj cha ruwiqik'ab'
6. Génesis 22:8 — Ri Dios kuya' na ri alaj chij che sipanik rech poroj q'aq':
a) xuquje' xuya' puwi' ri Isaac ukajol
b) je riʼ xebʼe junam ri kikaʼ
c) chiwila' ri q'aq' xuquje' ri si'
7. 2 Tesalonicenses 1:9 — Ri kekꞌulmataj na kikꞌaxkꞌolil ri man kꞌo ta uqꞌisik, chuwach ri Ajawxel:
a) xuquje' che ri juluwem re ri ukwinem
b) are' ri ukab' kamikal
c) xuqujeʼ rumal ri uqʼij ri unimal
RI SUKʼ TZIJ: 1-a, 2-b, 3-c, 4-c, 5-a, 6-b, 7-a

RI E QALAJISANELAB' CHIRIJ WA'E CHAK'ABEM

Ri sukʼ tzij riʼ man xaq xa taj kʼo pa uchʼabʼal jun tzʼibʼanel. Ri Moisés, ri Josué, ri tzʼibʼanel rech ri wuj Jueces, ri tzʼibʼanel rech ri wuj Crónicas, xuqujeʼ ri David, konojel kakiya kikʼuʼx chirij. Je xuqujeʼ ri Isaías, ri Miqueas, xuqujeʼ ri Malaquías. Je xuqujeʼ ri Mateo, ri Lucas, xuqujeʼ ri Juan. Ri Pedro kachʼaw pa ri Pentecostés. Ri Felipe kachʼaw pa jun bʼe pa ri desierto. Ri Pablo kutzʼibʼaj pa waqxaqibʼ taq wuj. Ri tzʼibʼanel rech ri wuj Hebreos kutzʼapij. Riʼ are oʼlajuj chʼabʼal, pa juwinaq waqxaqibʼ wuj rech ri Loqʼalaj Wuj, chaqij ri nabʼe capítulo rech ri wuj Génesis kʼa pa ri kʼisbʼal capítulo rech ri wuj Apocalipsis. Konojel ri oʼlajuj chʼabʼal kakibʼij ri junam tzij chirij ri junam winaq.

PU'AQ WAʼE KʼUTUNEM RIʼ KʼO UBʼANOJ RECHA

Jas jun muj kukut ri saq: ri che' ri xya' chirij ri Isaac (Génesis 22:6) xuquje' ri cruz ri xya' chirij ri K'ajolaxel (Juan 19:17). Ri muj xkanaj kanoq pa ri juyub'. Ri ch'akulal xkanaj kanoq chirij ri tinamit.
→ Jas ta ub'anik ri tzij: jun tzij pa Ingles ub'i' "Lord" kuk'ut kib' kieb' jalajoj taq tzij pa Hebreo pa Salmo 110:1. Ri kieb' tzij pa Hebreo are Yehovah (H3068) xuquje' adown (H113). Ronojel ri k'utunik ri xub'ij ri Jesús pa Mateo 22:45 kuya' uwach pa ri jaljotajem riq'in.
→ Jas jeꞌ kuꞌtukubꞌaꞌ chawe: Ri Jesús man xaq xwi ta are ri xpe. Ri Jesús man xaq xwi ta are ri petinaq. Ri Jesús are ri karaj kꞌaslik pa awanimaꞌ kamik (Colosenses 1:27, Gálatas 2:20).
Are' ri' kel wi chi rech ri jumul q'ij: ri tojbal rech ri mak are' ri kamikal. Ri sipanik rech ri Dios are' ri k'aslemal jumul q'ij pa Jesucristo ri qajaw (Romanos 6:23). Are' ri' ri keb' b'anik chirech ri winäq kutoj wi ri uk'as rech ri mak.
→ B'e rech taq'aj: Salmo 110:4 xuquje' ri wuj Hebreos, ukab'lajuj taq tzalan, kujaq ri ronojel k'utuxik chirij ri qatb'al tzij rech sacerdote rech Melquisedec. We k'utuxik kub'ij chi jun ajawib' xuquje' jun sacerdote k'o pa jun achi xa jun, ojer chik che ri taqanik, xtaqtajik ruk' jun tzujunik ri Dios man kutzelej ta chik rij. We k'utuxik rajawaxik jun nimalaj k'utuxik chi rech.
→ B'e chi jalajoj: Ri "oj" xuqu'je "qa" pa Genesis 1:26, junam rukuk'am ri "jun Ajaw" pa Deuteronomio 6:4, kujaq k'a ri nimalaj etamanik chirij ri Tyoxalaj Dios. Ri Tyoxalaj Dios jun Dios, rachi'l ri Tataxel, ri K'ajolaxel, xuqu'je ri Loq'olaj Uxlab'ixel b'i'anik e oxib' jalajoj alaxik pa ronojel ri Loq'olaj Wuj. We etamanik xaq xkichap ri uchi' ri nimalaj etamanik.
→ Jun bʼe chi kꞌutunem: 2 Tesalonicenses 1:7-10 xuquje' Apocalipsis 19:11-16 kkijaq ub'e ronojel ri k'utuwik chirij ri utzalijem ri Jesús. We k'utuwik kuk'am uwach ri qas tzij chi kutzalij ri Jesús, ri anin kub'an ri utzalijem ri Jesús, xuquje' ri taqanik rech kojna'kajik chi rech ri utzalijem ri Jesús. Chab'ij pa saqil: Ri Tz'ib'atalik kub'ij ri qas tzij chi kutzalij ri Jesús, are k'ut man kuya' taj ri q'atb'al q'ij rech ri utzalijem ri Jesús (Mateo 24:36, Hechos 1:7). We chak man kuya' ta xuquje' ri q'atb'al q'ij rech ri utzalijem ri Jesús.
→ B'e rech taq'aj: Génesis 3:15, ri riqal rech ri ixoq, kujaq ri ronojel b'e rech ri Riqal ri tzujtal. We b'e kok pa Abraham (Génesis 22:18), pa David (Salmo 132:11), xuquje' kub'i'aj pan choq'ab' pa Gálatas 3:16.
→ Kꞌolik jun uqꞌalajisaxik: Ri Jacob xuta che ri achi ri xchꞌoꞌjin rukꞌ pa Génesis 32 ri ubꞌiꞌ we achi riꞌ, xuqujeꞌ man xya taj che (Génesis 32:29). Ri Manoa xuta che ri ángel rech ri Ajawxel ri ubꞌiꞌ ri ángel riꞌ, xbꞌix kꞌu che chi ri bꞌiꞌaj are piliy (H6383), sibꞌalaj kꞌutunel rech man ketaꞌmax taj (Jueces 13:18). Ri Isaías kubꞌij kꞌu chi ri akꞌal ri kalax na chaqe kabꞌix na che Kꞌutunel, pele (H6382), rech ri junam raiz (Isaías 9:6). Ri bꞌiꞌaj ri man xyaꞌtaj taj pa ri Ojer Taqanik, kꞌo kꞌu tajin kaqꞌalajisax puꞌwiꞌ jun akꞌal. Pa ukꞌisbꞌal ri Loqꞌalaj Wuj, tajin kel loq pa ri kaj, ri Jesús kꞌo na jun ubꞌiꞌ ri man kꞌo ta jun winaq retaꞌm xane xaq xuwi are (Apocalipsis 19:12). Ri bꞌiꞌaj xyaꞌik, xuqujeꞌ ri bꞌiꞌaj naj chik unimal chuwach ri xbꞌix pa we tijonik riꞌ.
JUN SIQ'IJ JAQ'IL — APACHIN CHI AT, CHATZIJOJ B'IK
Man rajawaxik taj katux kristiano rech kasomaj we tijonik ri'. E k'ii jastaq b'antinaq katok loq waral. Jun tzukunik b'antinaq katok loq waral. Jun ch'a'oj b'antinaq katok loq waral. Jun kwestión ri xaq'axaj pa taq junab' b'antinaq katok loq waral. Ri araj etamaxik uwach ukojonik jun chik winaq b'antinaq katok loq waral. Ronojel ri k'o pa we cholnab'al ri' awech, man rajil taj, pa ri atzij. Man kaqata' taj ri ab'i'. Man kaqata' taj ri atinamit. Man kaqata' taj jas ri kakoj. Jun tijonik man kkowin taj kub'ij ronojel uwach ri Jesús. Xqaya' ronojel ri qach'ekub'al che we kwestión ri', xuqiqa' we tijonik ri' xaq xa jun b'e xub'in pa ri Loq'alaj Wuj. Ri Jesús k'o chik nab'e chuwach ri majibal. Ri Jesús k'o kamik. Ri Jesús ktzalij loq. Man jun taj wuj kkowin kutzalij ub'ixik ronojel ri'. E k'o chik nik'aj tijonik taq kkeb'oyob'ej waral. Tijonik chirij toqob'isanik kkeb'oyob'ej waral. Tijonik chirij no'jibal kkeb'oyob'ej waral. Tijonik chirij etamab'al kkeb'oyob'ej waral. Tijonik chirij kowirem k'ux kkeb'oyob'ej waral. Tijonik chirij utzilal cho ri Dios kkeb'oyob'ej waral. E k'o chik nik'aj tijonik ri kepetik. Chasomaj we tijonik taq ri' pa jachike laj cholajem ri kaj la'. Cheslok'oj ri qatzij are chi katsomaj. Ronojel tzij pa we tijonik taq ri' tz'ib'atalik ronojel rukojol, rumal ri qaj chi jewa'. Man rajawaxik taj kakoj xa qatzij. At katkowin kach'obo ronojel versículo pa awi'.
KꞮo chik jun sikꞮinik kape kanoq chirij we jun riꞮ. Man kaqabꞮan ta chi we sikꞮinik riꞮ awatalik. We sikꞮinik riꞮ are ri etaꞮmanik chirij ri kubꞮan jun winaq rech kutoꞮtaj. ChasikꞮij we etaꞮmanik riꞮ kamik we kaj kasikꞮij kamik. ChasikꞮij jun chik nabꞮe we are kaj kasikꞮij jun chik nabꞮe. Man kꞮo ta jun kajilan waꞮ. Ri uchiꞮ ja kꞮo jaqal, pa ronojel wi. Ri Pablo xubꞮij ri tzij kꞮo chi taqꞮaj pa jun tinamit nojinaq che taq altar rech dios ri man are ta ri Dios rech areꞮ. Ri Pablo xubꞮij we tzij riꞮ chike ri winaq ri man xkita ta che ri Pablo chi kꞮoꞮk pa ri tinamit riꞮ:
HECHOS 17:26K'ak'a' Biblia↗Jach↗ Xa jun achi xukoj che kikꞌiyarisaxik ri winaq cho ri uwachulew. Kꞌamajaꞌ kutik ri achi are xuchomaj jas jeꞌ kubꞌan na jas jeꞌ kanoꞌjin na, xuqujeꞌ ri kꞌolibꞌal ri kakꞌojiꞌ wi na. (27) Ri urayibꞌal ukꞌuꞌx ri Dios chike ri winaq pa ronojel tinimit are chi kakitereneꞌj ri ubꞌe ri Dios, kakitzukuj ri Dios, pune man naj taj kꞌo wi ri Dios, chaqe.
Xa jun achi xukoj che kikꞌiyarisaxik ri winaq cho ri uwachulew → Ri urayibꞌal ukꞌuꞌx ri Dios chike ri winaq pa ronojel tinimit are chi kakitereneꞌj ri ubꞌe ri Dios, kakitzukuj ri Dios, pune man naj taj kꞌo wi ri Dios + pune man naj taj kꞌo wi ri Dios, chaqe.

TZIJ K'ISBAL TZ'IB'ATAJINAQ PA HEBREO

Are' waral e k'o ri taq tzij k'utb'al rech we etamanik. Chach'ich' jun tzij ri e k'o taq puntos chupam le versículos chi rilik ri kub'ij waral.
“anjel / taqoyanel”H4397 malakjun taqom; jun taqoanel; jun ángel
We tzij kꞌo ubꞌiꞌ jun chak, man are ta jun kꞌaslemal. We tzij kkoj chirij achijabꞌ. We tzij kkoj chirij qꞌalajisanelabꞌ. We tzij kkoj chirij taq ajkajulew. We tzij pa uwach chi rilik man kubꞌij taj JAS uwach ri taqchiꞌtal winaq. We tzij pa uwach chi rilik xaq kubꞌij chi jun winaq xtaqchiꞌx. Ri utzij chi kꞌo chirij pa Loqꞌalaj Wuj are kꞌo che kubꞌij ri nikꞌaj chik. Ri utzij chi kꞌo chirij pa Loqꞌalaj Wuj kubꞌij ri nikꞌaj chik pa taq we tzijoxik.
“Dios”H430 elohimDios; ajawxelab'; ri qas Dios
Elohim jun tzij ri kuk'ut janipa'. Elohim kokisax amaq'el chirij ri jun qas tzij Dios, rachi'l taq tzijob'al ri xa jun. We tzij are' kuk'ut ronojel ri kanik'oj che we etamanik.
“Ajawxel”H3068 Yehovahri b'i'aj rech ri traton rech ri Dios, tz'ib'atalik pa ri KJV je' AJAWXEL pa nimaq tz'ib'
Jawjeꞌ ri kꞌolik ri tzij AJAWXEL pa nimaꞌq letra pa ri Ojer Testamento, ri Yehovah are ri ubꞌiꞌ pa hebreo ri kꞌo chuxeꞌ ri tzij pa inglés AJAWXEL.
“Ajaw”H113 adownajaw; ajawal; ajchoq'e; ri kataqan
Pa Salmo 110:1, ri kanoq' che adown "Wajaw" kub'ij. Adown jun tzij Hebreo, jaljoj rukuk' Yehovah, ri Ajaw ri katz'apinik che ri Rajaw David pa we tzij ri'.
“jun”H259 echadjun; junam; nab'e
Echad are' ri tzij k'o pa "Ri Ajaw ri qaDios are' jun Ajaw." Echad are' junam ri tzij kokisax chech ubixik chi ri aq'ab' xuquje' ri saq'ij are' jun q'ij. Echad are' junam ri tzij kokisax chech jun achi xuquje' ri rixoqil kekux jun ch'akulal.
“xa jun kʼajol”H3173 yachiydxa jun; xa jun chik; utukel; loq'alaj
Ri Génesis 22 oxmul kubʼij chi ri Isaac are ‹ri xa jun akʼajol›. Ri tzij Yachiyd karaj kubʼij ri xa jun, ri man kʼo ta chi jun chik.
“Cheꞌ”H6086 etsjun che'; che'; che'; jun tz'alam che'; jun ch'atum che'
Ets are jun tzij pa qꞌij Hebreo ri kuchꞌobꞌ ronojel: ri kꞌaslik cheꞌ xuqujeꞌ ri qꞌatom siꞌj. Ets are ri tzij rech ri siꞌj ri xuya Abraham puꞌwiꞌ Isaac.
“sibʼalaj utz”H6382 pelejun mayijb'al; jun kajmab'al; jun jastaq ri man kach'ob'ik taj
Pele are ri nabʼe bʼiʼaj yaʼom che ri akʼal pa Isaías 9:6.
“awas / sib'alaj utz”H6383 piliysibʼalaj nim uqʼij; sibʼalaj nim uqʼij chi man kʼo ta kachomaj
Piliy are ri tzij ri xuya ri ángel rech ri Ajawxel che ri Manoa rech kubʼij ri ubʼiʼ areʼ. Piliy petinaq che ri junam raíz rukʼ ri bʼiʼaj pele pa Isaías 9:6.
“ali”H5959 almahjun ali ri man kꞌulan taj; jun tzꞌaqat ali; jun ali
Almah are' ri tzij ri xkoj pa Isaías 7:14.
“Emanuel”H6005 ImmanuwelRi Dios kʼo qukʼ
Ri Immanuwel are jun bʼiʼaj ri pa ri riʼ are jun tzʼaqat tzij. Ri Mateo kukʼex ri bʼiʼaj riʼ chuwach ri kusikʼij uwach.
“aj taqanel / ajawinel”H8269 sarjun ajawal winaq; jun q'atal tzij; jun k'amal b'e; jun ajaw; jun ajawinel
Sar are ri titulo ri kubꞌij ri achi rukꞌ ri espada jaqal chuchiꞌ ri Jericó.
“IN IN”H1961 hayahkux; k'olik; kux na
Hayah are ri utza'm tzij ri k'o chuxe' ri tzij "IN IN RI IN" chuchi ri che' ri xporopik.

RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO

“Tzij”G3056 logosjun tzij; jun bʼiʼtalik; ri tzij ri bʼiʼtal; ri ukʼutuxik naʼoj
Ri Juan man kuchapleꞌj taj ri Utzij ri Dios rech Juan rukꞌ jun alaxem. Ri Juan kuchapleꞌj ri Utzij ri Dios rech Juan nabꞌe cho ri uchapleꞌxik.
“xkʼoji wi”G4637 skenookuyak jun ja' rech bꞌenam; kakanaj kanoq; kakꞌojiꞌ pa jun ja' rech bꞌenam
"Ri Tzij xux tyoꞌjil, xkꞌojiꞌ chikixoꞌl." We versículo riꞌ kubꞌij chi ri Dios xkꞌojiꞌ pa jun tyoꞌjil achi jetaq jun winaq kꞌo pa jun moqbꞌal.
“xa jun alaxem”G3439 monogenesxa jun alaxem; xa jun uwach; ri xa jun chi rech ronojel
Ri tzij Monogenes kokisax chirij ri K'ojol. Ri tzij Monogenes kokisax chirij ri Isaac pa Hebreos 11:17.
“xkʼutuʼx”G1834 exegeomaikesaj bʼik; kukʼam bʼik; kubʼij tzʼaqat; kuya' etamaxik
Man jun ta winaq iwilom uwach ri Dios. Ri xa jun ral ri Dios xukesaj ri Dios pa relik jawi kkuya' kilitaj wi ri Dios.
“junamisam”G2644 katallassorech kʼexem che etzelanik pa achbʼilanik; rech tzalij chi utzil.
Ri tzij Katallasso kubʼij ronojel ri rumal ri cruz, pa jun tzij.
“utzirisanik”G2643 katallageri tzalijem rech ri utzil; ri kikumatajik kaib' k'ol ri jach'alik kanoq
Katallage petinaq che junam rachoch rutzij ri katallasso ri kok'owik. Katallasso kubij ri b'anik rech utz chik ubanik (tzalijem ri achi'il chi kikojol keb' winäq ri xkijach kib'). Katallage kubij ri kel wi ri utz chik ubanik.
“Kuyubꞌ na mak”G859 aphesisjun taqik b'i; jun jal ub'e; jun ya'ik b'e; kuyb'al mak
We man xtix ta ri kikʼ, maj kesaxik ri mak.
“Etamanïk”G3466 musterionjun awatal; jun jastaq ojer ewatalik, xa kꞌu kamik xtzijox chik
Pa ri Loqꞌalaj Tzij, jun etaꞌmabꞌal ri awas man are ta jun kꞌaxkꞌolil rech kesol. Jun etaꞌmabꞌal pa ri Loqꞌalaj Tzij are jun awas ri Dios xuchomaj ubꞌixik.
“qʼatoj tzij”G1557 ekdikesisri kʼut lo pa ri sukʼumal; jun tzʼaqat usukʼumaxik ri makuj
Ekdikesis are ri tzij ajilabʼal ri kʼolik pa 2 Tesalonicenses 1:8. Ekdikesis man kel ta kubʼij chi jun oyowal man kʼo utzʼaqat. Ekdikesis kel kubʼij chi jun qʼatoj tzij bʼanom tzʼaqat.
“nabʼe alaxem”G4416 prototokosnabe ral; nabe xalax
Ri Qatat kubꞌij "chi kiya loqꞌoxik ronojel ri angelib rech ri Dios che" chirij ri Ukꞌajol.

Utz xabʼan — chabʼana chi na.

Chab'ana' ri k'utunik rech ri Biblia ri kaya' etal pa we tijonik →¿Jachin ri Jesús? — Ukabꞌ Taqꞌexelal · Tzꞌibꞌatalik pa ri KJV rukꞌ taq Numeros re Strong →
Ojer taq Etamanik← Jas Kinbꞌan Rech Kinkolotajik? — Ukabꞌ Taqanik · Tzꞌibꞌatalik KJV rukꞌ Taqoꞌn Strong's
↓ Chakʼama we tijonik riʼ (PDF)

Are' ri sibʼalaj nim uqʼij kʼutunik ri kubʼan jun winaq: ¿Jas rajawaxik kinbʼano rech kinkolotajik?

Sik'ij ri tzij →

SOURCES & CREDITS

Scripture: K’iche’ of Totonicapan NT (CC BY 4.0) — a redistributable edition, looked up exactly and never machine-translated.
Alternate chapter/verse numbering reconciled with STEPBible TVTMS (CC BY 4.0).
Strong's numbering & original-language data: OpenScriptures Hebrew Bible (CC BY 4.0); STEPBible.org — TAHOT/TAGNT/TBESH/TBESG (CC BY 4.0); Robinson-Pierpont Byzantine Majority Text (Public Domain); Strong's dictionary, 1890 (Public Domain).
Typography: Google Noto fonts (SIL Open Font License 1.1).
© SEE MORE JESUS · wanttoseemore.com — shared under Creative Commons Attribution 4.0 (CC BY 4.0).
Notice something wrong with this translation? Let us know