¿Ri Utinamit ri Dios Kub'ij Chirij ri Etamab'al? — Ub'anik pa Kik'aslemal · Tzij re ri KJV rachi'l ri Strong's Numbers
K'ASLEMAL PA RUB'ANIK · RI B'INEM RUK' DIOS — YUQ'IK, B'INEM, ANIM, TZAQATEM
Etamanik — Ronojel Utaqanik pa Uwuj Loq'alaj
TZIJ RI KAJALATAJ
Ri etamanik man kʼaslik ta pa jun winaq; rajawaxik kutzukuj. Are kʼu ri tzukunik jun bʼinem. Jun akʼal man kubʼano ta ri bʼinem pa jun qʼij: nabʼe kuxukubʼa rib', xuquje' ronojel kʼakʼ chi rech; kuretamaj uchʼabʼal ri utat xuquje' uwach ri utat. Kʼa te riʼ kakʼutuj che bʼinem, jun jun taqʼej, xuquje' kabʼino, xuquje' ri uxukut ri ja kux etaman rech. Kʼa te riʼ kakʼiy, xuquje' kʼamik kʼa; xuquje' ri winaq ri utz kʼamik kubʼan jun ojqʼabʼem, xuquje' ri ojqʼabʼem kʼo ukʼisik, xuquje' pa ukʼisik jun tojbʼal.
Ri retamaxik ri Dios junam kʼu riʼ. Ri tzij pa Hebreo are daath (H1847, etamanik), xuquje' kuxik pa yada (H3045, retamaxik) — kubʼij ri Strong: retamaxik utz rukʼ kaqʼalajin, kux etaman — retamaxik jun amiwal ri utz etaman, man xaq xew ta retamaxik wuj. Ri tzij pa Griego are gnosis (G1108, etamanik), kuxik pa ginosko (G1097, retamaxik).
Chattzʼetaʼ kʼu riʼ rukʼ chomanik nabʼe cher katchapleʼ: pa tzibʼanik, ri etamanik are nabʼe retamaxik jun Ajchoqʼaqʼ. We tijonik kukʼam ri etamanik pa ronojel ubʼinem jun winaq: jas kutzukuj are chi xa kubʼano ri xukubʼem xuquje' kasikʼij chwa che rech; jas kubʼano rukʼ we kʼo chik rukʼ; jas kabʼino rukʼ, xuquje' kuya kan choqʼabʼ jacha jun ajchʼoꞌjaj pa uchʼoꞌj ri Dios; xuquje' jas kux riʼ pa ukʼisik ri ojqʼabʼem, jawjeʼ kretamaj wi pune are areꞌ etaman rukʼ, xuquje' jawjeʼ ri utzij ri qaDios kꞌo chi na kꞌo taj ukʼisik. Chatzukuj.
OXIB' KUCHOLIJ KE'K'UT WI RI JUN CHOMANIK RI'
1. Jawije' k'o wi ri etamabal, xuquje' jas kub'ano ri jun winaq are' nabꞌe kuriq?
2. Ri jun winaq, ¿jas kub'ano rukʼ retaʼmabʼal are chi kʼo chik rukʼ, xuqujeʼ jas kʼutik kajqʼatax pa ri qʼij usaq kʼaslemal?
3. ¿Jas kꞌo kubꞌan ri anitzꞌ pa ri kꞌisbꞌal — jas kuxik ri etaꞌmabꞌal pa ri kꞌisbꞌal, xuqujeꞌ jachin tzij ri kꞌo chibꞌe qꞌij saq?
(Nu pixab' pa in wanima — chiwilampe' jas kuk'am ub'i' ri tzij. gnosis (G1108, etamab'al) upetik che'l pa ginosko (G1097, retamaxik), xuquje' ri Strong's kub'ij chi ginosko are retamaxik pa jun tzijob'al chi qas tzij — are ronojel ub'antajik, ub'ilik, ukojik, xuquje' uxukulem. Ri gnosis k'o jun rachb'il chi nim na uwach pa Tzib'atalik: epignosis (G1922, etamab'al), che'l pa epiginosko (G1921, retamaxik chi tzaqat) — ri Strong's kub'ij chi are uk'amik retal, tzaqat unaqajik, uk'ulaxik. Ri nab'e are retamaxik; ri ukab' are retamaxik ri xtzaqat chi na. Chiwilampe' ri etal pa ronojel ri k'utuj: kaqak'iyirisaj qi pa gnosis, kojnoj che epignosis — xuquje' pa ukisik ri b'e, kinwetamaj na jun no'j jetaq ri in in etamam chi kanoq.)
(Ri nuchomanik pa wi'iïl — daath (H1847, etamanik) kape pa yada (H3045, retamaxik) — xuquje' deah (H1844, etamanik) sibalaj nakaj k'o wach rukʼ, ronojel kekiaj che jun xaq' — xuquje' ri Strong kubʼij chi ri yada pa utzilal are retamaxik rumal ri KAYWIL — are qas etamanik, jacha' rukʼ jun ajtij komon. Ri retamaxik ri Dios pa ri Ojer Testamento man are ta jun etamanik naj k'o wi; are jun etamanik nakaj. Xuquje' chak'axaj chiretamaxik jawi' k'o wi we tzij: rumal ri noʼjbʼal jun ja kabʼan; rumal ri chʼobʼonik kabʼantajik; xuquje' rumal ri ETAMANIK ri jay tzʼaqat kʼo wi ronojel qʼinomal jeb'elik xuquje' utz. Ri noʼjbʼal kubʼan ri ja; ri daath kutzʼaqatisaj ri jay. Ri etamanik are ri qʼinomal kʼamik apanoq.)
1. QAJIQ'ANIK — JAS UBʼANIK RIRETAMAXIK
(Ri nuchomanik pa wachalal — ronojel bꞌinem kuchapleꞌj pa taqaj, xuquje' jacha' ri etamabal. Man kꞌo ta jun alaj ak' kꞌulanik rukꞌ retamaxik ri Dios; rajawaxik kꞌo chi kutzukuj. Chiwila' kꞌut jawjeꞌ kubꞌij ri wuj chi ri tzukunik kachapleꞌtaj: pa uxibꞌin-ib' cho ri Ajawxel. Jun alaj akꞌal kuoqꞌej ri man kꞌo ta rukꞌ, xuquje' ri Ajawxel kuta' ri uoqꞌej rech etamabal — daath (H1847, etamabal) — jacha' ri kuta' jun tat ri ral. Chatoqꞌej, chatzukuj, chakꞌutuj: ri tzij bꞌantajinaq are che ri kutzukuj, xuquje' ri sipanel are ri Dios.)
CHEʼ RIʼ KACHʼOB NA LA ANIMAʼ ANI XIBʼIN-IBʼ CHUWACH RI AJAWXEL + KARIQ NA LA RETAʼMABʼAL RI DIOS.
(Nuya' na'oj wachalal — chi'wila ri uchol ri koq'ik: sik'in, taqej ri achii, tzukuj, kanoj — K'A RIK'IL kariqitaj. Xuquje' chi'wila ri etal pa ri tzij B: ri tzij chi're are' biynah (H998, na'oj chomanik). Ri sik'inik rech etamabal xuquje' ri sik'inik rech na'oj chomanik jun xa sik'inik. Ri achi ri kutzukuj etamabal jas ri kekitzukuj ri winaq ri saqpuwaq, kuriq na jun q'inomal nim uwach chuwach ri saqpuwaq: are' ri retamabal ri DIOS.)
CHUTA CHE RI DIOS, RI KUYAʼO CHE KONOJEL RI WINAQ RUKʼ UTZILAJ KʼUXAJ + KAYAʼTAJ CHA RE.
(Ri nuchomanik pa wanima' — chakoj ri Salomón rachiel ri Santiago pa junam k'olibal: ri Ajawxel kuya' ri no'jibal, kubij jun; ta'oj che ri Dios, ri kuya' che konojel rukuk' ronojel ranima', kubij ri jun chik. Ri riqow man loq'oj taj. Pa uchi' RE k'o wi ri etamabal petinaq wi; ri kutzukuj xa jun kuk'amawa'ej pa jaqal uq'ab'.)
K'ATE K'U RI KETA'MAJ + WE KUJTZOKOPIJ KETA'MAJ RI AJAWXEL.
(Ri nuchomanik pa wanima — are' waꞌe ri nabꞌe uchakubꞌal ri akꞌal: kutereneꞌj. radaph (H7291, to follow on) are' ri utzij ri Strong rech utereneꞌxik jun jastaq rukꞌ chuqꞌabꞌ. Ri akꞌal retaꞌmam uwach ri utat rumal chi kutereneꞌj chi kꞌo pa ronojel ri ja. Ri retaꞌmaxik ri Ajawxel je waꞌ: man kchꞌekik ta pa jun qꞌij, xane kyaꞌik che ri kutereneꞌj.)
11.JUAN 7:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri qas karaj kubꞌan ri urayibꞌal ukꞌuꞌx ri nuTat chuchꞌobꞌo we ri nukꞌutuꞌn kape rukꞌ ri Dios o xaq pa we wi kinbꞌij we jastaq riꞌ.
WE JACHIN ACHI KRAJ KUBʼAN RI URAYIBʼAL → KRETAMAJ RI KʼUTUNIK.
12.MATEO 11:29K'ak'a' Biblia↗Jach↗Chinimaj ri nutaqanik, xuqujeꞌ chiwetaꞌmaj iwe wukꞌ, rumal cher in kinjororik xuqujeꞌ qas kinmochꞌ wanimaꞌ. Wukꞌ in utz kixuxlanik.
CHIKAMA' RI NUYUGO PA IWI' + CHIWETAMAJ CHWE → KIRIQ NA UXLANEM PA RI IWANIMA'.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — ri qajem kkꞌis pa jun Ajaw. Ri Ajaw man kubꞌij taj, chitijoj iwibꞌ xaq xiw rukꞌ ri nuwuj; kubꞌij: chitijoj iwibꞌ wukꞌ IN. Xuquje ri banik kꞌo nabꞌe choch ri etaꞌmanik — we kꞌo jun winaq karaj kubꞌan ri urayibꞌal, kꞌo na kꞌo ri kretaꞌmaj chirij ri tijonik — jacha ri jun akꞌal kꞌo bꞌik pa ubꞌinem nabꞌe choch ri retaꞌmaxik jas ubꞌanik ri bꞌinem. Kamik chi xariqo, chatyakatajoq, chatbꞌinoq.)
2. BINEM — SUCH KA BʼAN CHECH WE KʼOʼLIQ AWECH
(Ri nuchomanik pa wamaq'el — ri ak'al kꞌo chik chuwach raqan; kamik kꞌut peta chi ri chajinik. Ri etamabꞌal ri riqitajinaq rajawaxik kꞌolotal, xuqujeꞌ ri etamabꞌal ri kꞌolotalik rajawaxik k'aslemaxik pa kꞌaslemal. Chaꞌtaꞌmaj kanoq ri kꞌeb'laj taqanik re wa' q'atbꞌal pa kiwach ri qꞌalajisanelab': CHꞌUTINEM che, xuqujeꞌ KꞌOLOJ che. Xuqujeꞌ chaꞌtaꞌmaj kanoq ri kꞌutunik ri kꞌolik pa unikꞌajal: ri etamabꞌal ri kꞌo pa uxaq winaq kꞌolem rikꞌ, kanimarisan jun winaq; ri etamabꞌal kꞌo rukꞌ loqꞌanik, kayakow jun winaq, xuqujeꞌ ri uchaq' kachiꞌl rukꞌ.)
1.2 PEDRO 3:18K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xane kixkꞌiy pa ri toqꞌobꞌ xuqujeꞌ ri etaꞌmanik rech ri Ajawxel qaKolonel Jesucristo. Che areꞌ yaꞌtal wi ri juluwem kamik xuqujeꞌ ronojel qꞌij. Jeriꞌ.
(Nuchomanik in wa'—tsaphan (H6845, uk'olik) are ri utzij ri Strong chirech uk'olik jun q'inomal. Are' waral utzij ri salmo, ri atzij nuk'olom pa wanima. Ri ajnoj kuya kanoq ri etamanik pa jun kolibal ri man kuriq ta wi ri eleq'om: pa ranima ri' ri' xa. Ri anima are' ri kaxa rech wa q'inomal.)
5.COLOSENSES 1:9K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are xqatabꞌej rech we riꞌ, man uj tanalinaq taj che ubꞌanik chꞌawem piꞌwiꞌ. Kaqata che ri Dios rech kubꞌano chi rukꞌ etaꞌmabꞌal kiwetaꞌmaj ri rayibꞌal ukꞌuꞌx rukꞌ ronojel etaꞌmanik xuqujeꞌ chꞌobꞌonik pa ri Uxlabꞌixel.
NOJINAQ CHI RETA'MABAL RI RAJAWAXIK + PA RONOJEL NO'JIBAL XUQUJE' NA'OJ RECH UXLABAL.
6.COLOSENSES 1:10K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rech je kixnoꞌjinik jetaq ri karaj ri Ajawxel, xuqujeꞌ kaqaj choch ronojel ri kibꞌano. Rech kixwachinik pa ronojel ri chak ri kibꞌano, xuqujeꞌ rech kixkꞌiy pa ri etaꞌmanik rech ri Dios.
CHIXBʼIN JUNAM RUKʼ RI AJAWXEL PA RONOJEL KIʼKOTEMAL + KIXKʼIYIK PA RETAʼMABʼAL RI DIOS.
(Ri nuchomanik pa wibʼ — chi tzuʼ ri etaʼmatalik, xuqujeʼ chi na'oj ri nima'q taq tzij. Pa Pedro are gnosis (G1108, etaʼmabʼal), ri retaʼmaxik; waral kꞌut are epignosis (G1922, etaʼmabʼal), ri Strong kubʼij chi are qꞌalaj etaʼmabʼal, tzꞌaqat naʼoj, kꞌamawaʼnik — ri etaʼmabʼal ri xtzꞌaqatirik. Xuqujeʼ chi tzuʼ jas kel bꞌik ri utzꞌaqatirem: chi bꞌinik pa uqꞌijilabꞌem ri qꞌij, chi uwachij na, xuqujeꞌ ri kꞌiyirem kape PA ri bꞌinem. Ri etaʼmabꞌal man kʼo taj kꞌolibꞌal chi tzꞌuyul; kꞌo pa bʼe.)
7.FILIPENSES 1:9K'ak'a' Biblia↗Jach↗Kinta kꞌu pa ri nuchꞌawem chi ri iloqꞌanik, kanimar na pa etaꞌmabꞌal xuqujeꞌ pa noꞌjibꞌal.
RECH KE'PETIK ALAQ IB'ANOJ ANIM CHUPAM RI LOQ'OQ'ANIK + PA RI ETA'MANIK XUQUJE' PA RONOJEL CH'OB'ONIK.
8.1 CORINTIOS 8:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are kꞌu ri jastaq ri tzujtal chikiwach ri e bꞌanom taq tyox. Qonojel qetaꞌm jas ubꞌantajik we riꞌ. Ri etaꞌmabꞌal kuya nimal, are kꞌu ri loqꞌanik kubꞌan che jun chi kakꞌiyik.
RI ETAꞌMABꞌAL KUYA NIMAL + ARE KꞌU RI LOQꞌANIK KUBꞌAN CHE JUN CHI KAKꞌIYIK.
(In nuqas' pixab' —chuwäch waral k'o wi ri ojtal chirij ronojel ri kunik'oj. Ri etamab'al chi rilik xa taq' rib', kajun ri kaqïq' kunojisaj ri tz'um. Ri loq'onïk kuyak, kajun ri jun winäq kuyak jun ja. Ri Pablo kub'och rech ri LOQ'ONÏK katqiy nim chupam ri etamab'al —ri loq'onïk kuq'am b'i ri etamab'al, ri etamab'al k'o chupam ri loq'onïk. Chatb'inoq rik'in kib'ï, o ri b'inem katzow.)
PA RONOJEL A BʼE CHANABʼEJ RECH + AREʼ KUBʼAN UTZ CHI A BʼE.
(Ri nuchomanik pa wanimaa' — ri kojik rech etamabal k'o waral pa jun tzij. Etamaxik are' yada (H3045, retamaxik): CHAWETAMAJ Areh pa ronojel ri abʼinem — pa ulew, pa ja, chuchiʼ ri uchiʼ tinamit — xuquje' kubʼan usukʼumal ri bʼe chawach.)
(In nuchomanik — ta'ne ri ka'ib' k'ut, jat pa uchi'. Jawjeri' k'is na ri etamanel, kamik jun tinamit; jawjeri' k'olik ri etamanel, koch'ariktal ri jun winäq — koach (H3581, chuq'ab'). Ri uyakik ri etamanel man jun ta ch'utin taq jastaq: are' uk'aslemal jun tinamit xuquje' uchuq'ab'al jun winäq. Ri chuq'ab'al xya'ik rumal jun rajawaxik. K'olik jun anima' che b'anom chirij.)
3. UJANIQ LE ETZ'ANEM — CH'AKANEM RECH JUN AJCH'OY PA RE UCHOQ'AB' AJAWAXEL
(Nuch'ob'onik in — kamik ri b'inem kux jun anin, ri anin kux jun ch'oj. Chawilampe jawjeˈ tajin kub'an wi ri ch'oj pa taq ri e qajil taqchibal riˈ: konojel ri jastaq ri e nim taquyaˈ kikˈij chirij ri ETAˈMANIK re ri Dios — ri kˈatb'al tzij re ri ch'oj are' ri etaˈmanik. Rumal la', ri achi re ri Dios kukˈam ri esphada re ri Uxlab'ixel, kuyak ri etaˈmanik pa ri uchiˈ, xuquje' kuya' ri utzij rukˈ chuqˈab' xa jun uwach ta xuquje' rukˈ nim taquyaˈ. Ri ajch'o'j kuya' kanoq ri jastaq ri kˈolom kanoq rumal.)
1.2 CORINTIOS 10:4K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri cheꞌyabꞌal ri kaqakojo kujchꞌoꞌjinik man rech ta uwachulew, xane ri chꞌoꞌjibꞌal ri kaqakojo sibꞌalaj kꞌo uchuqꞌabꞌ pa Dios chutukixik ri chuqꞌabꞌ rech ri itzel.
Ri cheꞌyabꞌal ri kaqakojo kujchꞌoꞌjinik man rech ta uwachulew + xane ri chꞌoꞌjibꞌal ri kaqakojo sibꞌalaj kꞌo uchuqꞌabꞌ pa Dios chutukixik ri chuqꞌabꞌ rech ri itzel.
2.2 CORINTIOS 10:5K'ak'a' Biblia↗Jach↗Kaqatukij ronojel uwach nimal xuqujeꞌ chomanik ri kuqꞌatej ri retaꞌmabꞌal ri Dios, xuqujeꞌ kaqakꞌam bꞌik ronojel uwach chomanik rech kumochꞌ ribꞌ chuxeꞌ raqan uqꞌabꞌ ri Cristo.
KEQATZAQ RI CHOMANIK + RONOJEL RI NIM TAQ JASTAQ RI KUNIMARISAJ RIB' CHIRIJ RETA'MABʼAL RI DIOS + KAQAK'AM PA PRESOIL RONOJEL CHOMANIK.
3.2 CORINTIOS 4:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rumal cher ri Dios ri xutaq ri tunal ri katunanik xtunan pa ri qꞌequꞌmal, Areꞌ xtunan ri tunal pa taq qanimaꞌ rech jeriꞌ xqetaꞌmaj ri ujuluwem ri Dios ri karepqꞌunik pa ri Cristo.
LE SAQIL RECH RETAʼMAXIK UJUYUBʼAL DIOS + PA UWACH JESUCRISTO.
(Ri nuchomanik in — ri ajchʼoʼj kukʼam jun tunal, man xaq xuwi ta jun sakachʼichʼ. Ri junam Ajaw ri xtaqan chi ri tunal katunanik pa ri qʼequʼmal pa ri majibʼal, are xtunanik PA TAQ QANIMA; xuquje ri tunal ri uyaʼom are ri utunal ri etaʼmabʼal rech ri ujuluwem, pa uwach ri Jesucristo. Ri achi ri xrilo ri uwach riʼ, kʼo jun jastaq karesaj chikiwach ri e tzʼuyul pa ri qʼequʼmal.)
4.Efesios 6:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗Chikojo ri tobꞌal ijolom rech ri kolotajem, xuqujeꞌ chiwukꞌaj ri sakꞌibꞌal rech ri Uxlabꞌixel, are ri utzij ri Dios.
RI CHIʼ RI SACERDOTE RAJAWAXIK KUYAʼ RI ETAʼMANIK + ARE UTAQOʼN RI AJAWXEL RECH RONOJEL AJCHʼEKAJ.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — shamar (H8104, chajinik) are ri utzij ri ajchajinel: che uchajixik, ri jastaq ri kꞌo pa uchajixik jun tinamit rumal jun winaq. Ri etaꞌmanik kꞌo chajim pa TZIꞌ xuqujeꞌ pa uk'ux — chajim kanoq, chajim che tzij, chajim che ri e petinaq che utzukuxik ri taqanik pa uchiꞌ. Xuqujeꞌ chiwilampe achike ubꞌi ri ajchajinel: malak (H4397, taqoꞌn). Ri winaq ri kuchajij ri etaꞌmanik are jun achi taqom bꞌik.)
7.1 PEDRO 3:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xane are nim chiwila ri Cristo ri iwAjaw ri kꞌo pa iwanimaꞌ. Rukꞌ utzilal chibꞌij chike ri winaq ri ketow chiꞌwe jachin chirij jeqel wi ikꞌuꞌx.
8.2 TIMOTEO 2:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗Chabꞌana ri achuqꞌabꞌ, rech katqaj cho ri Dios, jeꞌ jas jun ajchak ri maj kukꞌixibꞌej, ri kakwinik sukꞌ kuqꞌaxaj ri tzij rech qas tzij.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3718 orthotomeo — rutzukik' pa uxukut ub'antajik · ⚑ G4704 spoudazo — Etamabal
Chabꞌana ri achuqꞌabꞌ, rech katqaj cho ri Dios + ri kakwinik sukꞌ kuqꞌaxaj ri tzij rech qas tzij.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — ri ukʼutunik ri ajchʼoʼj aj chʼoʼj are retaʼmaxik. spoudazo (G4704, retaʼmaxik) are Strong's rech kakubʼan kʼaslemal, rech kubʼan chi ani; xuqujeʼ orthotomeo (G3718, sukʼ ubʼanik) are ubʼanik jun sukʼ chʼajchʼojirisan. Jun ajchak kuchʼay sukʼ, o kkʼixibʼ cho ri uchak. Chachʼaya ri tzij pa sukʼil, man rajawaxik ta kakʼixibʼ chuwach ri Dios xuqujeʼ chikiwach nikʼaj chik winaq.)
RI TINAMIT RI KETA'AM UWACH RI KIDIOS KAKICHAP KI CHUQ'ABʼ, XUQUJEʼ KIBʼAN NIMAQ TAQ CHAQʼABʼ.
10.2 TIMOTEO 2:24K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xuqujeꞌ maj jun patanil rech ri Ajawxel ri xaq chꞌoꞌj karilij, xane rajawaxik utz kanoꞌjin kukꞌ konojel, kakwinik kuya kꞌutuꞌn, man aninaq taj kayojtajik.
RI RAJCHAK RI QAJAWXEL MAN KACH'OJIN TA + KAKIBʼAN UTZ CHIKE KONOJEL WINAQ, ETAMANEL CHI UKʼUTIK.
11.2 TIMOTEO 2:25K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xaq jeriꞌ rukꞌ mochꞌochꞌem, chaꞌsukꞌumaj ri e kꞌulel, kuꞌl akꞌuꞌx che ri Dios rech kubꞌan chike chi kakikꞌex kikꞌuꞌx, rech kaketaꞌmaj ri qas tzij.
Xaq jeriꞌ rukꞌ mochꞌochꞌem, chaꞌsukꞌumaj ri e kꞌulel → rech kaketaꞌmaj ri qas tzij.
(Nu personal chomanik — chixe' chuwach ri banik re ri ajchak. Ri e chʼojib'al kʼo pa uqʼab' e chuqʼaʼ, xa ta ne kachʼojin; sibʼalaj chuchʼutin ranima', xuquje' kukʼut rukʼ chuchʼutin wach. Xuquje' chixe' ri etal: ri kʼamik retal are epignosis (G1922, etaʼmanik), ri tzij etaʼmanik ronojel — xuquje' are ri Dios kuya' bʼi. Uj kojok kuya' tzaqik ri nimalaj banik; man kujkwin taj kojjaqo' ri ranima' jun winaq. Ri ajchak kukʼut; ri Ajawxel kuya' ri etaʼmanik.)
12.1 CORINTIOS 9:26K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xaq jeriꞌ, ri in man kinxikꞌan taj jetaq ri winaq ri man ketaꞌm taj jawjeꞌ kꞌopan wi; xuqujeꞌ man kinbꞌan ta chꞌoꞌj jetaq ri xaq kyaqiqꞌ kuchꞌayo.
CHIXANIMAJ K'UT, MAN JETAQ TA JUN MAN RETAM TA JAWI KAB'E + CHIXCH'OJ K'UT, MAN JETAQ TA JUN KUCH'AY RI KAQ'IQ'
(Nuchomanik in tajin — waral ri ajanik xuquje' ri ajch'o'j e k'o pa jun kolb'al, ri etamabäl are' kuq'at kib' chwäch ri mem alaj winaq. Ri Pablo kururuj ri b'e MAN K'O TA RETZELAL — retam ri b'e xuquje' ri kuk'is wi. Man kuch'oj ta rik'in ri kaq'iq' — retam uwach ri rajkajaw xuquje' ri chaq'iy. Ri winaq ri retam jachin ri xkojon wi kururuj jun b'e etamam chik. Ri k'isb'al kuk'ut chi awach.)
4. RI QʼISBꞌAL BꞌE — RI ETAꞌMABꞌAL, XUQUJEꞌ RI TZIJ, KꞌO CHIBꞌÉ AMAQꞌEL
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — konojel ri banom ukꞌaslemal kꞌo ukꞌisik, are kꞌu we kꞌisik riꞌ man jun tapya taj; are jun uwach. Chꞌobꞌo la ri kikibꞌij ri qꞌalajisanelabꞌ chirij ri kꞌo chi upam ri kꞌisibꞌal: ri uwachulew nojinaq che retaꞌmabꞌal ri Ajawxel, konojel ketaꞌman uwach chapatan pa ri chꞌutin kꞌa pa ri nim, xuqujeꞌ ri xa jubꞌiqꞌ retaꞌm che tzꞌaqat chik — wach chuwach, etaꞌmatal na jetaq ri uj etaꞌmatal chik. Xuqujeꞌ chuxeꞌ ronojel waꞌ kꞌo ri tzij ri xchꞌaw chirij waꞌ, ri kakꞌoji na chibꞌe qꞌij saq.)
XA'JUYUB' RAJAWAXIK KANOJINAQ RUK' RETA'MABAL RI UJUYIB'AL AJAW.
(Nuq'axkomal in - kaʼib' qʼalajisanel taq winaq, jun tzij, xuqujeʼ jun tzij ri tajin kk'iy. Ri Isaías kubʼij deah (H1844, etaʼmabʼal) - ri etaʼmabʼal rech ri Ajawxel; ri Habacuc kubʼij ri etaʼmanik - yada (H3045, retaʼmaxik) - rech ri QʼIJSAQ rech ri Ajawxel. ¿Jawjeʼ kilitajik ri qʼijsaq riʼ? Ri taqoʼn xub'ij kanoq chaqe: ri saqil rech ri etaʼmabʼal rech ri qʼijsaq rech ri Dios, pa ri uwach ri Jesucristo. Ri uwachulew katzʼaqat na rukʼ ri kukʼam la kamik pa ranimaʼ ri ajchʼoʼj.)
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3313 meros · ⚑ G1097 ginosko — Etaꞌmanik
QETA'M PA JASTAQ + QATZIJOJ PA JASTAQ.
5.1 CORINTIOS 13:10K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are kꞌu we xpe ri qas sukꞌ ubꞌanik, kasach na uwach ri man sukꞌ taj ubꞌanik.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G5046 teleios
Are kꞌu we xpe ri qas sukꞌ ubꞌanik → kasach na uwach ri man sukꞌ taj ubꞌanik.
6.1 CORINTIOS 13:12K'ak'a' Biblia↗Jach↗Chanim kꞌut man qas ta kaqil uwach ri Dios, xaq je kaqilo jacha ta ne are kaqil ri qapalaj pa jun kaꞌyebꞌal; kape kꞌu na ri qꞌij are kaqil qibꞌ rukꞌ ri Dios. Chanim kꞌut wetaꞌm ri man qas ta tzꞌaqat ubꞌanik, kape kꞌu na ri qꞌij are kinwetaꞌmaj na jas ri xbꞌan chi retaꞌmaxik nuwach in.
Chanim kꞌut man qas ta kaqil uwach ri Dios, xaq je kaqilo jacha ta ne are kaqil ri qapalaj pa jun kaꞌyebꞌal; kape kꞌu na ri qꞌij are kaqil qibꞌ rukꞌ ri Dios + kape kꞌu na ri qꞌij are kinwetaꞌmaj na jas ri xbꞌan chi retaꞌmaxik nuwach in.
(My personal thoughts — see the two tags in one place, and hear the finish line. Now I know is ginosko (G1097, to know); then I will know is epiginosko (G1921, to know fully) — the very fullness we were being filled toward the whole way. Knowledge in part is not lost at the line; the PART is done away because the whole has come. The mirror is taken down, and the face is there.)
7.2 TIMOTEO 1:12K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rumal waꞌ kinriq kꞌax. Man kinkꞌix ta kꞌut rumal cher wetaꞌm jachin che in kojoninaq wi, xuqujeꞌ kuꞌl na kꞌuꞌx chi kꞌo ukwinem chinuyakik pa ri kꞌisbꞌal qꞌij, ri wayeꞌm.
IN NAʼO UPA JUN JELIQʼ AT XINKOJONIK + AT KʼOLIQ RUKʼ CHUQʼABʼ CHUCHAJIJIK RI JASʼ XINYAʼO PA UQʼABʼ, KʼA PA RI QʼIJ RIʼ.
(Ri nuchomanik pa wanima — ri tzij "etamanik" waral are eido (G1492, retaman), ri Strong's kubʼij chi rajawaxik are kilik. Pa ukisbʼal ri uxikinik ri Pablo, ri retamabʼal are jun kilik: wetam RAJAWAL — man xaq xiwi ri xa jastaq, xane ri Ajawaxel. Ri ukisbʼal rech ri etamabʼal man are ta jun qʼalajrisanik ri kachap chuqʼabʼ; are jun Ajawxel ri kilik.)
8.JUAN 17:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri kꞌaslemal ri maj ukꞌisik are chi ketaꞌmax wach la, xa jun Dios, xuqujeꞌ ri Jesucristo ri xtaq la loq.
Pa Cristo awatal wi ronojel ri qꞌinomal rech ri etaꞌmabꞌal xuqujeꞌ ronojel noꞌj.
(Ri nuk'ux nuchomanik — chnaq'axaj ri crawling: chatzukuj rech jacha' ri saqilaj puaq, chatzukuj jacha' ri awatal q'inomal. Waral pa ri kꞌisbal kꞌo wi ri qꞌinomal ntoq'exik, xuquje' chwilape' JAWI'IL: pa Areꞌ. Ronojel ri qꞌinomal rech noꞌjibꞌal xuquje' etaꞌmanik, awatal chupam ri Cristo. Ri tzukunel man xaq xuwi ta jun jastaq tajin kutzukuj; xuchapleꞌj utzukuxik jun Winaq ronojel qꞌij, xuquje' pa Areꞌ man kꞌo ta jun jastaq kajawataj.)
ARE CHI RI KAKINIMARISAJ RIB KANIMARISAJ RIB CHUPAM WA’ + CHI KACHOMAJ XUQUJE’ RETA’MAJ NUWACH.
FILIPENSES 3:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗Qas ne tzij wi, man kꞌo ta kutayij ronojel ri xinbꞌan kanoq rumal chi are sibꞌalaj nim na uqꞌij ri retaꞌmaxik uwach ri wAjaw Cristo Jesús cho we jastaq riꞌ.
KINYUK RONOJEL TAQ JASTAQ JUNAM RUK' XA MAN K'O TA UTZ + RUMAL RI NIMALAJ ETAMABʼAL CHIRIJ AJAWXEL JESUCRISTO NUAJAWAL.
1 JUAN 5:20K'ak'a' Biblia↗Jach↗Qetaꞌm kꞌut chi ri uKꞌojol ri Dios xpetik chuyaꞌik qetaꞌmabꞌal rech jeriꞌ kaqetaꞌmaj uwach ri kꞌaslik Dios. Qas uj kꞌo wi rukꞌ ri uKꞌojol Jesucristo. Are waꞌ ri kꞌaslik Dios, xuqujeꞌ are jun alik kꞌaslemal.
XPETIK ULOQ RALK'WAL RI DIOS + XUYA' CHAQE JUN NA'OJIB'AL, RECH KETIQ QANA'O AJANIL RI QAS TZIJ.
2 CORINTIOS 13:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗Naꞌtaj chiꞌwe chi are urox mul waꞌ kixinsolij. Ronojel jastaq ri xkꞌulmatajik rajawaxik kachomax na rij kukꞌ kebꞌ o oxibꞌ winaq ri qas xiꞌlowik.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3144 martus
Ronojel jastaq ri xkꞌulmatajik rajawaxik kachomax na rij kukꞌ kebꞌ o oxibꞌ winaq ri qas xiꞌlowik.
(Nuchomanik pa wanima — oxib' qatzij, xuquje' chi kijujunal kuya' na'oj ri retamaxik Areh choch ronoje jastaq. Ri Jeremías kub'ij: Ri kunimarisaj rib' chunimarisaj rib' rumal wa': chi retam nub'anik. Ri Pablo kuya' pa jun retz'ab'aj ronoje jastaq rumal ri nim uk'ojib'al ri retamaxik ri Cristo. Ri Juan kub'ij: xpe ri K'ajolaxel xuquje' xuya' qanoj'ik, rech kaqetamaj uwach areh ri qas tzij. Uq'ijilanik, uch'ak, xuquje' k'aslemal — pa uchi' keb' o oxib' qatzij k'o kub'anom takal: ri retamaxik Areh are ri b'eqal.)
CHQATEREJ U ETAMAXIK RI AJAWXEL + RI URELIK B'ANTAJINAQ JUNAM RUK' RI AQ'AB'AL
14.MATEO 11:27K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri Jesús xubꞌij chike ri winaq ri e kꞌo chilaꞌ: Ri nuTat uyaꞌom chwe ronojel ri jastaq rumal cher xaq xwi areꞌ retaꞌm nuwach. Maj chi jun qas etaꞌmaninaq uwach ri nuTat, xaq xwi ri in. Rumal laꞌ kintzijoj ri nuTat chike nikꞌaj winaq chik, rech kaketaꞌmaj uwach.
MAJUN WINAQ RETAꞌMAM UWACH RI TATAXEL, XANE XA RI KꞌAJOL + ARE' CHIRECH JACHIN KUKꞌUT WI RI TATAXEL RI KꞌAJOL.
15.2 CORINTIOS 4:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rumal cher ri Dios ri xutaq ri tunal ri katunanik xtunan pa ri qꞌequꞌmal, Areꞌ xtunan ri tunal pa taq qanimaꞌ rech jeriꞌ xqetaꞌmaj ri ujuluwem ri Dios ri karepqꞌunik pa ri Cristo.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1108 gnosis — k'utunik
XSAQIRIK PA QANIMA + RI USAQIL RETA'MAXIK RI UQ'INOMAL RI DIOS PA UWACH RI JESUCRISTO.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — ri Oseas xubꞌij, chujtereneꞌ chuchꞌobꞌik ri Ajawxel, ri upetik junam rukꞌ ri saqirem ri qas kachiꞌtal wi. Ri saqirem xpetik. Man kꞌo ta jun retaꞌm uwach ri Tataxel xane rumal ukꞌutik ri Alkꞌwaꞌl; xuqujeꞌ ri Dios, ri xtaqan ri tunal chi elenaq loq pa qꞌequꞌm pa uchapleꞌxik, xtunanik pa qanimaꞌ — ri tunal are retaꞌmaxik ujuluwem pa RUWACH ri Jesucristo. Ri etaꞌmanik ri xutereneꞌj ri Oseas kamik kꞌo uwach xuqujeꞌ kꞌo ubꞌiꞌ.)
UKONOJEL RONOJEL LE AK'AJOL KUKIKOJ RETA'MABAL RUK' RI AJAWXEL + NIM NA NA RI JAQIB'AL K'U'X KE LE AK'AJOL.
JUAN 6:45K'ak'a' Biblia↗Jach↗Pa ri kiwuj ri e qꞌalajisal taq utzij ri Dios tzꞌibꞌatalik: Kabꞌix na chike konojel ri ucholajil. Qas tzij wi xapachin ri kutatabꞌej ri kubꞌij ri Tataxel xuqujeꞌ karetaꞌmaj ri kubꞌij kape na wukꞌ in.
KONOJEL KEKʼUTUX RUMAL RI DIOS + KONOJEL RI WINAQ RI XUTATABEJ, XUQUJEʼ XRETAʼMAJ CHIRIJ RI QAJAWXEL, KAPETIK RUKʼ IN.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — kamik kinmulij ronojel ri bꞌe cho ri wachoch. Nabꞌe ri kuchꞌem: ri xibꞌin-ibꞌ cho ri Ajawxel are ri majibꞌal; chasiqꞌij, chatzukuj, chakanoj jacha ri saq puwaq, xuquje' ri Ajawxel kuya' — pa uchiꞌ kel wi ri etaꞌmabꞌal. Kꞌate riꞌ ri bꞌinem: chatkꞌiyoq chupam, chayakaꞌ pa animaꞌ, chatbꞌinoq pa jun bꞌe rekꞌaqal, xuquje' chaya' bꞌe che ri loqꞌanik chi kꞌiyoq chupam, rech man kanaqꞌtaj taj. Kꞌate riꞌ ri anim bꞌinem xuquje' ri chꞌoꞌj: chatukuꞌ ronojel jastaq nim ri kꞌo chuxeꞌ ri retaꞌmabꞌal ri Dios, chayak pa achiꞌ, chaya' ri atzij rukꞌ chuqꞌabꞌal, chakot ri tzij pa usukꞌal. Kꞌate riꞌ ri kꞌisbꞌal bꞌe: ri tzꞌaqat ri xkꞌis, ri uwach ilitajinaq, etaꞌmatal jacha ri at etaꞌmatal, xuquje' ronojel ri qꞌinomal ri riqitajinaq ewatal chupam ri Kristo — xuquje' ri tzij ri xubꞌij chi ronojel waꞌ kꞌolik amaqꞌel. Xuquje' chawilampe' ri etal pa Isaias: limmud (H3928, tijoxinaq) are utzij Strong rech jun tijoxel, jun tijoxel. Ri xtijow chawe ri nabꞌe axukun kꞌa te riꞌ katijoxik na, xuquje' ri e ralkꞌwaꞌl chawij — konojel keꞌtijox na rumal ri Dios. Ronojel winaq ri kꞌo utijoxik rukꞌ ri Tataxel kape rukꞌ Areꞌ. Chatereneꞌj chawetamaxik ri Ajawxel.)
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO
Are' waral e k'o ri taq tzij k'utb'al rech we etamanik. Chach'ich' jun tzij ri e k'o taq puntos chupam le versículos chi rilik ri kub'ij waral.
rire' ri taqoꞌn rech ri Ajaw Dios rech ri qꞌatoj tzij chikiwach ri e nimaꞌq taj
“k'utunik” — H1844 deah — k'utunik
ri uwach ulew kanoj che retaʼmabal ri Ajawxel
“k'utum” — H3928 limmud — tijom, etaꞌmam, tijoxel
chomab' aweꞌ awal ri xtaꞌtaj chuchiꞌ ri Ajawxel
KꞌUTB'AL RETAMABꞌAL
1. Proverbios 1:7 — Ri xibʼinriqʼij che ri Ajawxel are:
a) uchapleb'al ri etamab'al
b) uxeꞌal ri noꞌjibꞌal
c) ri k'utuxik kech ri ajmaqib'
2. Proverbios 2:4-5 — We ta katzukuj junam rukʼ saqpuwaq, xuquje katzukuj junam rukʼ ewatalik puwaq; kʼa te riʼ kachʼobʼ na la ri xibʼinriʼil che ri UJTATAXEL, xuquje:
a) kariq uxlanem ri awanimaʼ
b) rilitajik uwach ri etamabꝉ rech ri Dios
c) rilik'aj ub'antajik ri etamab'al rech ri Ajawxel
3. Oseas 6:3 — Kꞌa te riꞌ kaqetamaj, we kaqa:
a) tikeriik chuqꞌabꞌirisaxik retaꞌmaxik ri Ajawxel
6. Malaquías 2:7 — Ri chi'ich rech ri sacerdote kraj kuchajij ri etamabal, xuquje' rajawaxik kkitzukuj ri taqanik pa ri uchi': rumal are:
a) jun ajchak ri man rajawaxik taj kaqꞌixbꞌ
b) rajchak ri Ajawxel
c) rusukʼulel ri Ajawxel rech ri qʼatbʼal tzij
7. 1 Corintios 13:12 — Chanim kꞌut man qas ta kaqil uwach ri Dios, xaq je kaqilo jacha ta ne are kaqil ri qapalaj pa jun kaꞌyebꞌal; kape kꞌu na ri qꞌij are kaqil qibꞌ rukꞌ ri Dios. Chanim kꞌut wetaꞌm ri man qas ta tzꞌaqat ubꞌanik, kape kꞌu na ri qꞌij are:
Are kinwetaꞌmaj na jas ri xbꞌan chi retaꞌmaxik nuwach in
Jas jeꞌ ri muj kuya' saqil: ri chiꞌaj rech ri sacerdote rajawaxik kuyak ri etamabꞌal, rumal cher are riꞌ ri takanel rech ri Ajawxel rech ri qꞌatbꞌal tzij (Malaquías 2:7) — chakoj waꞌ ri patän chuxukut ri ajawinel sacerdocio ri kukꞌut ri uqꞌijilanik ri Areꞌ ri xatusikꞌij lo pa ri qꞌequꞌmal chuxeꞌ ri sibalaj jeꞌlik saqil rech (1 Pedro 2:9), tzꞌaqat chuchꞌobꞌik uwach ri utukel.
Jas kukꞌut ri kꞌakꞌ tzujunik: man kakiya ta chik kꞌutunik chikiwach ri e rachiꞌl, kakibꞌij: Chetaꞌmaj ri Ajawxel: rumal cher konojel keꞌtaꞌmaj nuwach (Jeremías 31:34) — xuqujeꞌ ri kꞌakꞌ tzujunik kukꞌam chi junam tzij: Kinya na ri nutaqanik pa ri kichoꞌmabꞌal, xuqujeꞌ konojel keꞌtaꞌmaj nuwach, chapatal pa ri e chꞌutiꞌn kꞌa pa ri e nimaꞌq (Hebreos 8:10-11). Ri xubꞌij kanoq ri qꞌalajisal utzij, are waꞌ kubꞌan ri tzujunik.
Jas kꞌo kutzij ri tzij: "kamik wetaꞌm" are' ginosko (G1097, retaꞌmaxik); "kꞌa te riꞌ kinwetaꞌmaj" are' epiginosko (G1921, retaꞌmaxik chi tzꞌaqat) — jun kꞌolibꞌal, kebꞌ tzij (1 Corintios 13:12); xuqujeꞌ ri uqꞌalajisaxik ri qas tzij (2 Timoteo 2:25) xuqujeꞌ ri retaꞌmaxik ri urayibꞌal (Colosenses 1:9) kukꞌam bꞌik we junam tzij tzꞌaqat — chakꞌutu jachin tzij kꞌo pa jachin kꞌolibꞌal, xuqujeꞌ jas rumal.
→ Jinsa' kuriq na ri xtitikil ta chik: are' waꞌ ri kꞌaslemal ri man kꞌo ta uqꞌisik, ri ketaꞌmax la (Juan 17:3) — xuqujeꞌ ronojel ri uwachulew nojinaq na che ri retaꞌmabꞌal ri Ajawxel (Isaías 11:9); ri etaꞌmanik ri xchapleꞌtaj pa ri bꞌinem kꞌamowik retal kꞌa ta na kꞌyaqir ri kaj xuqujeꞌ ri uwachulew, rumal cher ri utzij man kekꞌis taj (Mateo 24:35).
Jun b'e chik: ri che' re etamab'al re ri utz xuquje' ri itzel xk'oje' pa ri nab'e uchi'ja re ri wuj (Génesis 2:9,17) — ri etamab'al ri xk'am chirij ri tzij xuk'am lo ri kamikal; ri etamab'al re ri Dios ri sipam pa Cristo, are' k'aslemal ri man k'is taj (Juan 17:3) — chatzukuj.
→ Jun kꞌutbꞌal rech relebꞌal: ri etaꞌmabꞌal kuya nimal, are kꞌu ri loqꞌanik kuyak ri ja (1 Corintios 8:1), xuqujeꞌ ri Pablo kuchꞌaw pa oración rech ri loqꞌanik kachꞌabꞌe na chi pa ri etaꞌmabꞌal (Filipenses 1:9) — ri etaꞌmabꞌal ri man kꞌo ta chupam ri loqꞌanik kuya nimal che jun achi; ri etaꞌmabꞌal ri kꞌo chupam ri loqꞌanik kuyak ri ja. Ri kꞌolibꞌal are ri loqꞌanik; ri qꞌinomal are ri etaꞌmabꞌal.