Baibulo Jikuti Uli Pa Ngani Ja Kulikolanga (Kulipimika)? — Liunjili 2 · Malembo ga KJV ni Numba sya Strong's
PART 2 · LILIWO LYASOPA LYAKUKUULA PACHIWALO CHA MAJIGANYO GA M'MALEMBA
Kulilekasya — Chiwundo Chekulungwa cha Chikulupi
LILOWE LYAUGUNDA
Kulipima ni machili ga mundu gagalimbile kwa jwiwe. Musingi wamasile kutaŵa yalakweyi: kulipima ni kulikolelela, isogosi ya Mbumu; ni mundu jwakusochela yalakweyi akulisumisya, mmo Ahabu ŵasumisyisye kutenda yakusakala. Sano ŵaumboni ŵasaŵa akwika pa usyene wumowoula. Liloŵe lya Chigiliki ni egkrateia (G1466, kulikolelela), lyakutaŵidwa pa kratos (G2904, machili) — machili gagali mwitima, ulamusi pachanasyene. Liloŵe lyakalakala ni mashal (H4910, kulamula), liloŵe lya kwenye chilongola; ni jwanchimwene akutaŵa liloŵeli pachitendele cha mundu.
Mmanyilile chenechi: mundu akukombola kwikamula musi nambo asyene akukamulikwa ni misako jajili mwitima mwakwe. Jwakulamula ntima wakwe ali jwambone kupunda ŵamachili; jwangali ulamusi ali musi wagumulikwe, wangali ipupa, ni mmagongo gose gakwinjila mwakwapepusya. Nambo isogosi yi ikukula kutyochela kwa Mbumu, ngaŵa kutyochela kwa usyene wa dembwe. Mkole nganisyo syambone. Mchesejeje. Mgose chiilu chenu. Mlamulile mwitima mwenu, mpela ila Danieli ŵalamulile. Mtijile, mpela ila Yusufu ŵatijile. Pakuŵa uweka ukutujiganya kukana ukoswefu ni misako ja pachilambo, ni mundu jwakulikolelela akutuka kukwenda chindanda chachikaseka.
Sosani chenechi mwakusachilika.
MAULO GATATU AGAYANJILE LILI LISOMO
1. Kutindiganya (temperance) ni chichi, ni kupitila kwapi - kutyochela ku usyene wa dhambi, pane kutyochela kwa Mbumu?
2. Mundu jwakulilongosya ntima wakwe ni jwantiuli, ni mundu jwangalilongosya ntima wakwe ni jwantiuli?
3. Ana mundu jwakulikolanga ali mwakuti akutu chitupa chao mmwakutiuli, ni chikatawu chi chachiŵichidwe paujo pao?
MSINGI WAWO KUUŊA UTAŴIKE KALASA — KULITHIMA
MSINGI → KULITAWALA MTIMA NI KUJIGOSA, ISOKA YA MBUMU (GALATIANS 5:23).
MSINGI → AHABU NDI JWATANDAGA UKOLOSI PA CHILEKASI CHAKWE, NI ŴASUMICHE MWANANSI PAKUTENDA YAKUSAKALA (1 MAFUMU 21:20).
MSINGI → ESAU KWA LIWULO LIMOWE LYA CHAKULYA ŴASUMISYE UHALIŴAKO WAKWE (HEBERI 12:16).
MSINGI → HAWA ŴALOLILE + ŴASAKILE + ŴATOLILE = CHISAKO CHA CHIILU + CHISAKO CHA MESO + KULIKWESYA KWA UMI (GENESIS 3:6; 1 YOHANE 2:16).
MSINGI → KRISTU AJIGANYICE KUPILIKANA KUPITILA YAWALAGASILE (HEBREWS 5:8).
MSINGI → KRISTU AJITULUCHISYE NI KUWA JWAKUPILIKANA MPAKA PA CHIWA (AFILIPI 2:8).
THE FOUNDATION → MUNDU JWALIJOSE JWAKUKANGA MASOKA JUKULITHIBA MU YINDU YOSOPE (1 AKORINTO 9:25).
(Nganisyo syangu jekulungwa — mgalasiche mbumba ja maloŵe, ligongo galiwatu gakutyochela pannyumba pamope. egkrateia (G1466, kulikanya) ni sadaka jene; egkrateuomai (G1467, kutenda kulikanya) ni kutenda kwakwe; egkrates (G1468, jwamwenye pa chindu) ni mundu jwakwe, mpela mu Tito 1:8 — jwakulinjila, jwachilungamo, jwaswela, jwakulikanya. Ni yosope itatu iyi iŵelechedwe pa kratos (G2904, machili) — ulamusi, machili gamakulungwa, machili. Mlungu ŵasagulile liloŵe lya MACHILI kwa sadaka ji. Kulikanya nganiŵa kulepela; iyo ni machili gagalambulidwe mundenimo, mundu jwali ni ulamusi pa mwakwe jwatakwe. Ni mgalasiche nepho (G3525, kuleka ukana) — Strong's jikuti mate kutagulila kuŵa jwakwelewesya, kutama mmasogolelo. Mundu jwakulinjila ni mundu jwakuloleka.)
(Nganisyo syangu jwaajika — miyambo jiwili ji jikuŵecheta jiganyo limpepe kwa maloŵe gaŵili, ni kusagula kwa maloŵe kwakutujiganya chindu. M'Miyambo 16:32 liloŵe lili mashal (H4910, kulamula) — liloŵe lya ulamusi, lyalikutumichisyidwa pa kuŵecheta yindu yakulanguchisya yayitesyedwe kulamula chilo ni muusi (Genesis 1:18), soni pakuŵecheta Yusufu jwaŵele nkulamusi jwa chilambo chosope cha Misili (Genesis 45:8). M'Miyambo 25:28 liloŵe lili matsar (H4623, kulingana), lyalikuchoma kwa liloŵe atsar (H6113, kusiŵilila). Liloŵe limpepe lili nkulamusi jwakutama pa chindanda cha uchimwene; lyaline lili kusiŵilila kwakukamulisya lusanja. Mlungu akuwalanjila mbumu jwa mundu jwakwe kuŵa yindu iŵili yakulandana — ulamusi wakulamulidwa ni musi wakulindidwa.)
LICHOMBE LYAKUUGULA
ŴAGALATIA 5:22Kombolana↗Nambo mundu jwakulongoswa ni Mbumu jwa Akunnungu akuŵa ni unonyelo ni lukondwa ni chitendewele ni upililiu ni ntima wa kutyosya ni umbone ni chikulupilichiko
2. TAWENI MSANA WA MALINGANICHO GENU — MTAME, MISOGOLE
1.1 Petulo 1:13Kombolana↗Kwa ligongo lyo, mmeje chile ni kuchesya. Mmichanje chilolelo chenu chose mu umbone wa Akunnungu uchimpegwe katema Che Yesu Kilisito pachaunukulikwe.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G3525 nepho — Kulilolechesya
TAŴANI CHIWUNO CHA LUNDA LWENU + MMANI ŴAKULILEKANGANYA + NCHEMBECHEYE MPAKA KUMBESI.
2.1 Petulo 5:8Kombolana↗Nlilolechesye ni nchesyanje! Pakuŵa jwammagongo jwenu Jwaulamba, akusyungulasyungula mpela lisimba lyalikutongola lichinsosaga mundu jwakummila.
Nipele tukagona mpela ŵane wo + nambo tuchesye ni kulilongosya twachinsyene.
2.1 Ŵasesalonike 5:8Kombolana↗Nambo uwe tuli ŵandu ŵa muusi, tukusachilwa kulilongosya twachinsyene. Tukusachilwa kukamulangana ni chikulupi ni unonyelo mpela chakuwala cha chisyano cha kulichinga pantima, ni chilolelo chetu cha ukulupusyo nti chisoti cha chisyano chakulichinga mu ntwe.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G3525 nepho — Kulilolechesya
UWEJI, WATU WA MSI, TUJITAWALE + LIKASI LYA CHIKULUPI NI CHIONJI + NI LIPUPA LYA NDOPE JA UKULUWIKA.
(Nganisyo syangu jachinsyene — wagona ali nkugona chilo, ni ŵakuloŵela ali nkuloŵela chilo (1 Ŵathesalonike 5:7); nambo ŵanganya ŵaŵa ndi ŵanache ŵa muusi. Nnole chachiwala mundu jwakulikolela: chikwao cha pa nfua, ni chisoti cha ngondo. Kulikolela ni ngondo. Ni chisoti cha ngondo chili CHIKULUPILO — mtima wakulikolela ni mtima wachikulupilo, mpela yaakuti Petulo soni: mlikolele, ni nchikulupilile mpaka kumbesi.)
4. NGASAMLAMULA SAMBI — NGATULI PASI PA MACHILA GA CHILICHOSE
(Nganisyo syangu jachimisyene — exousiazo (G1850, kulamulila mmwamu) — Strong's jikuti, kuikanya pasi pa mashili. Aju ni mayeso ga mundu jwakulilamulila pa yindu yakuloleka: nganti kupe, ana ichi ni yakuloleka? nambo, ana ichi chichinyilamulila? Chindu chakuloleka chachikun'jimbila chikutendekwa mmasyene wenu; ni pangali mundu jwakukombola kukutumichila achinsyene aŵili.)
2.Ŵaloma 6:12Kombolana↗Nipele, nkasileka sooni sambi sitawale mu iilu yenu ya kuwa, kuti nkasijitichisya tama sya pachiilu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G936 basileuo
Nipele, nkasileka sooni sambi sitawale mu iilu yenu ya kuwa.
3.Ŵaloma 6:13Kombolana↗Kasinyikoposya iŵalo yenu nachiŵamuno chimo kwa ligongo lya kutenda sambi. Nambo nlityosye mwachinsyene kwa Akunnungu nti ŵandu ŵasyuswe, ni nnyityosye iŵalo yenu itumiche kwa kupanganya yambone paujo pa Akunnungu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G3936 paristemi
NGA MUNTUPE VIWALO VYENU KU SAMBI + LIPELECHENI MWASYENE KWA MLUNGU + VIWALO VYENU MENE KUTENDA CHIWALO CHA UJONJO.
4.Ŵaloma 13:14Kombolana↗Mwatende ŵandu ammone Ambuje Che Yesu Kilisito mu utame wenu, kasinganisya tama syangalumbana syampagwile nasyo ni kusikuya.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G4307 pronoia
WAWALAI AMBUYE YESU KILISITU + NGANDI MUKUJITENDEKA CHISOKOSO CHA KUNANGA CHINYUMA.
(Nganisyo syangu jachinsyene — basileuo (G936, kutawala) ni liloŵe lya mwenye: sambi likusosa chitengu cha uchimwene m'chiilu chakuwa, nambo kulilekanganya kukuti, ngasilitawala. Sano pronoia (G4307, kulinganya kalakala) ni kulinganya — kupanga ndondomeko mwakuchengeta chikanaŵe. Mundu jwakulikolela asakupanga ndondomeko jiliyose kwa ligongo lya usyene wakusakala; ngakusunga chindu chilichose kwa ligongo lya mmagongo mwakwe. Akuwala Ambuje Yesu Kilisito, ni kutaŵa iŵalo ya chiilu chakwe kwa Akunnungu.)
DANIYELI ŴASACHILILE MWA NTIMA WAKWE → KUTI NGASALIFYA MWALICHE.
(Nganisyo syangu jangalu — sum (H7760, kuŵika) jikugopolela kuŵika, kutaya: Daniel A SYIŴICHILE mu ntima jwakwe pakanaŵe kuŵichidwa chakulya cha mwenye pameso pakwe. Chiwilichiko chaiche pakanaŵe mgao wa chakulya. Kulipilila ngakuŵelechedwa mu ndaŵi ja masoko; jikuŵichidwa chiwilichiko chapoyocho.)
NGA NGATENDE KUTENDA YELI NNYASA JAJIKULU JI, NI KULEMWA MUNDU JWA M’MASE?
4.Genesis 39:12Kombolana↗↗ read this in your Bible
ŴAALEKESISYE LISUNGO LYAKWE M'MAKONO MWAKWE + AKUTUCILE, NI ŴATYOCILE.
5.2 TIMOSEO 2:22Kombolana↗Nliŵambasye ni tama ja uchanda ni nsose kupanganya yakusaka Akunnungu ni nkole chikulupi ni unonyelo ni chitendewele pamo ni ŵandu wose ŵakwapopelela Ambuje kwa ntima wambone.
(Nganisyo syangu jwamwine — Yusufu ali chiswe cha lilamulo nkanaŵe kulembedwa lilamulo. Jwakwanjile chiwungu chakwe chalinganichisye nkanaŵe kwika nkulinga — mbwe none ndende yiuli yakusakala yekulungwa yi, ni kulemwa Mlungu? — mpela iyaŵele nsyene chisimu cha Danieli chalinganichisye nkanaisyika chakulya. Sano paŵankamwile mwinjilo wakwe, ŵaliji mwinjilowo ni kutila — nus (H5127, kutila). Paulo akulembela chindu chichoíchoíchi kwa Timoseo mu liloŵe limo: pheugo (G5343, kutila) — mtilanje soni misyene ja uchanda. Nkuchiona: liloŵe nganilyaŵa jimila ni kumenyana, nambo TILA — soni pamo ni kutilaku, kuya: nkuye chilungamiko, chikulupi, chinonyelo, chitendele. Yusufu ŵasokwete mwinjilo nambo ŵalilinjile mwausyene.)
MALIWO
2 Petulo 1:6Kombolana↗Mu umanyilisi wenu njonjechesye kuukombola ntima ni mu kuukombola ntima mo njonjechesye upililiu ni mu upililiu wenu njonjechesye kwalamba Akunnungu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1466 egkrateia — Kulikolanga mtima
KU UMANYILISI KUUKOMBOLA NTIMA + KU KUUKOMBOLA NTIMA UPILILIU + KU UPILILIU KWALAMBA AKUNNUNGU.
Tito 2:12Kombolana↗Nombewo ukutujiganya kuti tuleche chigongomalo ni tama syangalumbana sya pachilambo pano, tutameje kwa kulilongosya achinsyene ni kuŵa ŵambone paujo pa Akunnungu ni kutama kwa kwanonyelesya Akunnungu mu chilambo chino
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G4996 sophronos — Mwakulinjilila
KUKANA UWE WA KULEKA KUMUOGOPA MULUNGU NI ISOWEZI YA PACHILAMBO + KUTAMA MWA KULITAWALA, MWALUNGWANA, NI MWA KUMUOGOPA MULUNGU.
Tito 2:13Kombolana↗tuchilindililaga lyuŵa lya upile lyatukulilolela, pelepo chiutyochele ukulu wa Akunnungu Ŵakulu ni Nkulupusyo jwetu Che Yesu Kilisito.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1680 elpis
tuchilindililaga lyuŵa lya upile lyatukulilolela + pelepo chiutyochele ukulu wa Akunnungu Ŵakulu ni Nkulupusyo jwetu Che Yesu Kilisito.
(Ganisyo syangu jachinsyene — aji ni chiwalanjilo cha umboni wosope. Kulitawala mtima ni chisogosi cha Msimu, ni litala mu ngazi jajikwela kutyochela ku chikulupi mpaka ku unonyelo. Ni sheria ja msimu wa mundu jwasyene; lunda lwakulinganya lwakonjechedwa; chiilu changalongoswa ni jwine jwalijose; mtima wakulimbangana wa Danieli; sajo syakuutuka sya Yusufu. Sano jwakwiganya jwakwe ni jwani? UPILE — upile wa Mlungu wauyichenayo ukulupusyo ukutujiganya kukana ungapanganya Mlungu ni ilokolo ya pachilambo, ni kutama mwakulitawala mtima, ali AKULOLELA chilolelo chelecho chachikuwe. Mundu jwakulitawala mtima jukuwa mpaka akombole kuleka chindu, ligongo akulolela kutyochelela; ni singwa jakwe ngajiwola sooni, soni ngajijonanjika kalikose.)
MASIKU GA CHIGILIKI
Aga ni maloŵe gakusachilwa ga somo ali. Kwaŵayani liloŵe lililyose lyalikwete tuchindondo m'mavesi gapachanya kuti nkaiwone mate gakwe kuno.
3. Miyambo 16:32 — Jwalijwalijose pakutumbila ali jwambone kumpunda jwamachili; ni jwakulikamulila mtima wakwe kumpunda:
a) jwakwaukamula musi
b) ŵamachili
c) jwakugawanya makutu
4. Miyambo 25:28 — Jwakwete kupunda mtima wakwe ali chisawu:
a) lino lyakuwatika, ni sajo jajikutuka
b) lusanja lwakupendemela, ni lupanda lwakutenganatenga
c) musinda wagumulidwe, wangali makoma
5. Romans 13:14 — Nambo mwatende ŵandu ammone Ambuje Che Yesu Kilisito mu utame wenu, kasinganisya tama syangalumbana syampagwile nasyo ni kusikuya:
a) tama syangalumbana syampagwile nasyo, kuti nkusikuye
b) chiilu, chindaawale chichi
c) malaŵiro
6. 2 Petulo 1:6 — Mu umanyilisi wenu njonjechesye kuukombola ntima; ni mu kuukombola ntima mo:
a) upililo
b) uchimbichimbi
c) chikondi cha ulongo
7. Tito 2:12-13 — Nombewo ukutujiganya kuti tuleche chigongomalo ni tama syangalumbana sya pachilambo pano, tutameje kwa kulilongosya achinsyene ni kuŵa ŵambone paujo pa Akunnungu ni kutama kwa kwanonyelesya Akunnungu mu chilambo chino tuchilindililaga:
a) ugombole wa chindu chagulidwe
b) lyuŵa lya upile lyatukulilolela, ni kuutyochela ukulu wa Akunnungu Ŵakulu ni Nkulupusyo jwetu Che Yesu Kilisito
c) mawunde gasa ni chilambo chasa, chikutamaga chilungamika
Mwakuti chisisi chikwikaga lulanga: Yusufu ŵatiŵilile, ŵakopweche kwasa (Genesis 39:12); nambo Daudi ŵasigalile chiŵela ku Yerusalemu, ŵalolile, ni kutola (2 Samuel 11:1-4) — mundu juŵatiŵilile ni mundu juŵasigalile, jwakonjedwa kwa lijiganya lyakwe lyasyene.
Mmwatendaga maloŵe gakumana: lilamulo lyili mu Miyambo 16:32 ndi mashal (H4910, kulamula), ni lilamulo lyili mu Miyambo 25:28 ndi matsar (H4623, kulinganya) — liloŵe limo lili ulongozi, line lili kulinjila — mnyichane liloŵe lyalikwanjilila pamalo gani, ni ligongo lyakwe.
Mwa yankulyape yaubiwuke wasambano ukuchisalichisya: ŵandu ŵa Kilisito ŵapachikwisye chiilu pamo ni chinonyelo ni tamaa syakwe (Agalatiya 5:24), soni naga tukutama mu Mbumu, tujende soni mu Mbumu (Agalatiya 5:25) — malembo gagali chiŵandichile pa nsingi, gali chiŵakonjile kwa kulijiganya kwakwe.
Mmwamwe iŵaŵalaliche: Paulo ŵalaliche pakwamba chilungamiko, kulikanya, ni chiweruzo chachiyicha, ni Felikisi ŵanjenjemele (Masengo 24:25) — liloŵe lilyolilyo egkrateia (G1466, kulikanya) lili pa ulaliki chilikati cha chilungamiko ni chiweruzo.
