SEE MORE JESUS · wanttoseemore.com

Nĩ Ũ Jesũ? — Wĩruti wa Bibilia ya KJV na Nomba cia Strong's

NĬ Ũ JESŨ · MŨTHIĨRE WA MAANDĬKO MATHERU, KWAMBĬRĬRIA KĨAMBĬRĬRIA NGINYA KŨGUŨRĨRIO

Ũrutani wa Mũthingi wa Bibilia — Ũhoro Mwega wa Jesu Kristũ

KIAMBĪRĪRIA

Mĩaka magana mũgwanja Jesũ atanaciarwo, mũnabii nĩandĩkire ũrĩa kaana kau gagetagwo. Rĩĩrĩ ti rĩĩtwa rĩrĩa ũngĩhe mũndũ. Ndũbataire gwĩtĩkia ũndũ o na ũrĩkũ nĩguo ũthome wĩruti ũyũ. No ũbataire gwĩthĩinĩria kuona. Hakuhĩ mũndũ o wothe ũrĩ muoyo nĩaiguĩte rĩĩtwa rĩa Jesũ. No andũ anini mũno nĩmathomete ũrĩa Bibilia yugaga ĩkĩaria ũhoro wake, na makarora ũhoro ũcio o ene. Ũrĩa wothe wĩtĩkĩtie ũmũthĩ, na ũrĩa wothe warutirwo, ndũrĩ ũhoro harĩ ithuĩ. Nĩtũkenete ũrĩ haha nĩguo woe ũmenyo waku wa Jesũ kuuma harĩa ũhoro ũcio woimĩte mbere. Mũhari o wothe wandĩkĩtwo wega wega, nĩgeetha wone kiugo giothe no ti gĩcunjĩ kĩaguo. Harĩa Bibilia yugaga ũndũ na njĩra ĩrĩ ta ĩmwe, wĩruti ũyũ nĩguo woigaga. Harĩa itua rĩoimaga na njĩra ya kũigithania mĩhari, wĩruti ũyũ nĩguo woigaga o na ũguo. Gũtirĩ ũndũ haha ũgweta o na ũmwe wa kiugo kĩa mũndũ o na ũrĩkũ wiki. Rĩu thoma ũrĩa mũnabii aandĩkire.

MUHURI WA KWAMBĨRĨRIA

Isaia 9:6Modern Bible↗ Nĩgũkorwo nĩtũciarĩirwo kaana, tũkaheo kahĩĩ, naguo wathani ũgaakorwo ciande-inĩ ciako. Nako gageetagwo Mũheani-Kĩrĩra-wa-Kũgegania, Mũrungu Mwene-Hinya, Ithe-wa-Andũ-wa-Tene-na-Tene, Mũnene-wa-Thayũ.

Kaana nĩgĩgaciarwo, na Mwana nĩakaheanwo → Rĩĩtwa rĩake rĩgeetagwo Mũrungu ũrĩ na Hinya.

Mĩaka magana mũgwanja mbere ya gũciarwo kwa Jesũ, mũnabii nĩandĩkire atĩ kaana kau gagetwo Ngai Mwene Hinya. Kaana ga Jesũ nĩgaakomire mũharatĩ-inĩ wa gũtũma indo cia mahiũ irĩe. Thoma mũhari ũcio kahora. Mĩhari ĩyo yugaga ndũmĩrĩri yothe ya wĩruti ũyũ.

1. A. NGAI ŨRĨA OIGĮTE, "NĨTWĨKE" — NGAI Ũmwe, NA ARĨA MARĨARĨRIAGA MARĨ MAKĨRIA MA ŨMWE

1. Kĩambĩrĩria 1:26Modern Bible↗ Ningĩ Ngai agĩathana, akiuga atĩrĩ, “Nĩtũũmbei andũ na mũhianĩre witũ, mahaanane na ithuĩ, nao maathage thamaki cia iria na nyoni cia rĩera-inĩ, na mahiũ ma thĩ yothe, na maathage ciũmbe ciothe iria ithiiagĩra thĩ.” (27) Nĩ ũndũ ũcio Ngai akĩũmba mũndũ na mũhianĩre wake mwene, akĩmũmba na mũhianĩre wa Ngai; akĩmomba marĩ mũndũ mũrũme na mũndũ-wa-nja.

NĨTWOOMBE MŨNDŨ NA MŨHIANO WITŪ, TA ŨRĨA TWĨHAANĬTE → NĪ ŨNDŪ ŪCIO NGAI OOMBĪRE MŪNDŪ NA MŪHIANO WAKE.

(Mawoni makwa mwene: Thoma Kĩambĩrĩria 1:26 na Kĩambĩrĩria 1:27 hamwe. Ndũkaninũkie ũtiganu ũrĩ gatagatĩ ka mĩhari ĩyo ĩĩrĩ. Kĩambĩrĩria 1:26 koiga "ithuĩ" na "witũ." Kĩambĩrĩria 1:27 koiga "mũhianano wake" na "Ngai oombire," mĩhari yeerĩ ĩrĩ ya mũndũ ũmwe. Bibilia yugaga mĩhari ĩyo yeerĩ hamwe itekwĩgiritanĩria. Bibilia o yugaga mĩhari ĩyo yeerĩ ũguo.)

2. Kĩambĩrĩria 3:22Modern Bible↗ Nake Jehova Ngai akiuga atĩrĩ, “Mũndũ ũyũ nĩatuĩkĩte o ta ũmwe witũ, akamenya wega na ũũru. Ndagĩrĩire gwĩtĩkĩrio atue matunda ma mũtĩ wa muoyo o namo, amarĩe nake atũũre nginya tene.”

MŨNDŨ ŨCIO NĨATŨĨKĨTE TA ŨMWE WITŨ, NĨ GŨKĨMENYA WEGA NA ŨŨRU.

3. Kĩambĩrĩria 11:7Modern Bible↗ Ũkai, tũikũrũke tũkahĩngĩcanie rũthiomi rwao, nĩgeetha matigacooke kũiguithania mĩario mũndũ na ũrĩa ũngĩ.”

NĨTŨIKŨRŨKE + TŨMINJANĨRIE RŨTHIOMI RWAO.

4. Isaia 6:8Modern Bible↗ Ningĩ ngĩigua mũgambo wa Mwathani ũkĩũria atĩrĩ, “Nũũ ngũtũma? Na nũũ ũgũthiĩ handũ haitũ?” Na niĩ ngĩcookia atĩrĩ, “Niĩ ũyũ haha. Ndũma!”

Na nũũ ũgũthiĩ handũ haitũ + Na niĩ ngĩcookia atĩrĩ?

(Meciria makwa ma mwega: Rora wega Isaia 6:8. Rungano rũu rũmwe rũrĩ na mĩhianĩre yeerĩ ĩrĩ thĩinĩ wa ciugo o ciiganaine: "Nĩ ũrĩkũ ngũtũma" na "nũũ ũgũthiĩ nĩ ithuĩ." Mwaria ũcio wo aahũthĩra mũhianĩre wa ũmwe na wa aingĩ hamwe. Ũndũ ũyũ ti mahĩtia ma kwandĩka, na ti Ngai akĩhũthĩra kiugo kĩa aingĩ akĩgweta we mwene arĩ o wiki. Mũthemba ũyũ wa maũndũ wonekaga kaingĩ, ibuku-inĩ nyingĩ tofauti cia Bibilia, ihinda-inĩ rĩa mĩcentury mĩingĩ.)

5. Gũcookerithia 6:4Modern Bible↗ Atĩrĩrĩ, wee Isiraeli, thikĩrĩria: Jehova Ngai witũ, we wiki nowe Jehova.

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H259 echad — ũmwe

Atĩrĩrĩ, wee Isiraeli, thikĩrĩria: Jehova Ngai witũ, we wiki nowe Jehova.

(Mawoni makwa mĩ mwene: Gũcookerithia 6:4 nĩyo ĩrũgamagĩrĩra wĩruti ũyũ wothe. Kũrĩ Ngai ũmwe, na no ũmwe: ti erĩ, ti atatũ, ti aingĩ. Rĩrĩa rĩothe rĩa Maandĩko thĩinĩ wa wĩruti ũyũ rĩngĩonania Ngai wa keerĩ nĩ rĩgatuĩka rĩratũmwo na njĩra ĩtarĩ njega, na Gũcookerithia 6:4 nĩyo geria rĩa ũguo. Ta rora kiugo gĩa Kĩhibirania kĩrĩa mũhari ũyũ ũhũthagĩra kũgweta "ũmwe." Kiugo kĩu nĩ echad. Nĩ kiugo o kĩu kĩhũthagĩrwo rĩrĩa hwaĩ-inĩ na rũciinĩ igetagwo Mũthenya ũMWE, o na gũtuĩka mũthenya ũrĩ na icunjĩ igĩrĩ, na o na rĩrĩa mũthuuri na mũtumia wake megwetwo Mwĩrĩ ũMWE, o na gũtuĩka nĩ andũ eerĩ. Bibilia nĩyathuurire kiugo gĩa "ũmwe" kĩrĩa kĩngĩiganania mũndũ ũkĩrĩ na thĩinĩ wakĩo. Kĩambĩrĩria 1:26 thutha ũcio nĩkuandĩka atĩ Ngai oigire "Nĩtũthondeke.")

6. Isaia 45:5Modern Bible↗ Niĩ nĩ niĩ Jehova, na gũtirĩ ũngĩ; tiga niĩ gũtirĩ Ngai ũngĩ. Nĩndĩrĩkuongagĩrĩra hinya, o na gũtuĩka wee ndũnjũũĩ

Niĩ nĩ niĩ Jehova + na gũtirĩ ũngĩ + tiga niĩ gũtirĩ Ngai ũngĩ.

(Meciria makwa niĩ mwene: Isaia 45:5 yugaga rũhuho rũrĩa rũngĩ rwa ũhoro ũyũ, na wĩrutani ũyũ ndũrĩ hĩndĩ ũkaaũthara. Ngai oigaga na njĩra ĩtarĩ na ũhitho atĩ gũtirĩ Ngai ũngĩ tiga we. Ũrĩa gũthomerera kũrĩa gũtigaru gwa mahuti maya kũngĩona gũtirĩ hĩndĩ gũkoongerera Ngai wa keerĩ. Kĩrĩa magaakorwo ma na ũrĩa kĩrĩ na magegania na kĩega gũkĩra Ngai wa keerĩ, nĩ Ngai ũmwe ũrĩa wĩmenyithanagia harĩ andũ.)

2. B. ŨRĨA WĨTAGWO MŨRAIKA WA JEHOVA — ŨRĨA O NAO WĨTAGWO NGAI

Kiugo gĩa Kĩhibirania kĩrĩa gĩtaũrĩtwo "mũraika" nĩ malaki (H4397). Malaki nĩ kuuga ũrĩa ũtũmĩtwo. Malaki yumbũraga wĩra wa mũndũ ũcio ũtũmĩtwo, ti mũthemba wake. Ta rora ũrĩa Bibilia yaria ũhoro wa mũndũ ũyũ mũtũmĩtwo hau thĩinĩ wa maũndũ marĩa marĩ na tha thĩinĩ.

3. B1. HAGARI WERŨ-INĨ — AKĨMWĨTA RĨĨTWA

Kĩambĩrĩria 16:7Modern Bible↗ Mũraika wa Jehova agĩkora Hagari hakuhĩ na handũ haatherũkaga maaĩ werũ-inĩ; gathima kau kaarĩ mũkĩra-inĩ wa njĩra ĩrĩa ya gũthiĩ Shuri. (8) Mũraika akĩmũũria atĩrĩ, “Hagari ndungata ya Sarai, uuma kũ na wathiĩ kũ?” Hagari akĩmũcookeria atĩrĩ, “Nĩ kũũrĩra ndĩroorĩra Sarai ũrĩa mwathi wakwa.” (9) Ningĩ mũraika wa Jehova akĩmwĩra atĩrĩ, “Cooka kũrĩ mũtumia ũcio mwathi waku na ũmwĩnyiihĩrie.” (10) Ningĩ mũraika agĩcooka akĩmwĩra atĩrĩ, “Nĩngaingĩhia njiaro ciaku ũndũ itagaatarĩka.”

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H4397 malak — mũraika / mũtũmwo

MŨRAIKA WA JEHOVA OIGA, NĪNGŨINGĪHIA HĨNGA YAKU MŨNO MŨNO.

Kĩambĩrĩria 16:13Modern Bible↗ Nake Hagari akĩhe Jehova ũcio wamwarĩirie rĩĩtwa rĩĩrĩ: “Wee nĩwe Ngai ũrĩa ũnyonaga,” nĩgũkorwo oigire atĩrĩ, “Rĩu niĩ ndĩkuona Ũrĩa ũnyonaga.”

Nake Hagari akĩhe Jehova ũcio wamwarĩirie rĩĩtwa rĩĩrĩ: “Wee nĩwe Ngai ũrĩa ũnyonaga.

(Meciiria makwa mwene: Maũndũ meerĩ thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 16 nĩmagĩrĩirwo nĩgũtũma mũthomi arũgame. Ũndũ wa mbere, ũrĩa wĩtagwo "mũraika wa Jehova" ekuuga "nĩngũingĩhia rũciaro rwaku." Ndoiga "Jehova nĩakũingĩhia rũciaro rwaku." Aaragia ta we mwene nĩwe wĩkaga wĩra wa kũingĩhia. Ũndũ wa keerĩ, rũnyoro rwa Bibilia rwene, no ti woni wa Hagari, nĩrwĩtaga mũraika ũyũ wa Jehova "Jehova ũrĩa wamwarĩirie." Hagari eetaga mũndũ o ũyũ "Wee Ngai." Mwandĩki wa ibuku rĩa Kĩambĩrĩria nĩetĩkanĩtie na Hagari.)

4. B2. GUOKO IGŨRŨ RĨA ISAKA — EHĨTĨTE NA WE MWENE

Kĩambĩrĩria 22:11Modern Bible↗ No mũraika wa Jehova akĩmwĩta kuuma igũrũ, akiuga atĩrĩ, “Iburahĩmu! Iburahĩmu!” Nake Iburahĩmu agĩcookia atĩrĩ, “Niĩ ũyũ haha.” (12) Akĩmwĩra atĩrĩ, “Ndũkahutie kĩmwana kĩu na guoko gwaku, na ndũgagĩĩke ũndũ o na ũrĩkũ. Rĩu nĩndamenya atĩ nĩwĩtigĩrĩte Ngai, tondũ ndũnarega kũruta mũrũguo, o we mũrũguo waku wa mũmwe, arĩ igongona.”

tondũ ndũnarega kũruta mũrũguo, o we mũrũguo waku wa mũmwe, arĩ igongona.

Kĩambĩrĩria 22:15Modern Bible↗ Nake mũraika wa Jehova arĩ igũrũ, agĩĩta Iburahĩmu hĩndĩ ya keerĩ (16) akĩmwĩra atĩrĩ, “Jehova ekuuga ũũ: Nĩndĩhĩtĩte na niĩ mwene, atĩ tondũ nĩwĩkĩte ũndũ ũyũ na ndũnarega kũndutĩra mũrũguo, o mũrũguo waku wa mũmwe-rĩ (17) ti-itherũ nĩngakũrathima na ndũme njiaro ciaku cingĩhe ta njata cia matu-inĩ na ta mũthanga ũrĩa ũrĩ hũgũrũrũ-inĩ cia iria. Njiaro ciaku nĩ ikegwatĩra matũũra marĩa manene ma thũ ciacio (18) na nĩ ũndũ wa rũciaro rwaku, ndũrĩrĩ ciothe cia thĩ nĩikarathimwo, tondũ wee nĩũnjathĩkĩire.”

NĨNDĨĨHĨTĨTE NA RĨĨTWA RĨAKWA, ĨKĨAGA JEHOVA → NA MBEŨ YAKU NDŨRĨRĨ CIOTHE CIA THĨ ĨGACIATHIMWO.

(Meciiria makwa mwene: Wĩcirie ũhoro wa ciugo igĩrĩ thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 22:11-18. Ciugo cia mbere nĩ atĩrĩ, "Ndũnaage kũhingĩrĩria mũrũguo harĩ NIĨ." Iburahĩmu nĩaraheanaga mũriũ wake kũrĩ Ngai. Mwaria thĩinĩ wa ciugo ici oigĩte atĩ mũriũ ũcio ndaigana kũhingĩrĩrio harĩ mwaria ũcio. Ciugo cia keerĩ nĩ atĩrĩ, "Nĩndĩĩhĩtithĩtie na ndĩ mwene, ũguo nĩguo Jehova ekuuga." Matukũ-inĩ ma tene, mũndũ nĩehĩtaga na mũndũ ũngĩ mũnene kũmũkĩra we mwene. Mũtũmwo mũũmbe ũrĩa ũtwaraga o ũhoro tu ndehĩtaga na we mwene. Mũtũmwo mũũmbe ndaandĩkaga kĩĩhĩtwa na rĩĩtwa rĩa kĩrĩkanĩro rĩa Ngai. Ahibirania 6:13 nĩyonanagia gĩtũmi. Ahibirania 6:13 yugaga atĩ Ngai nĩehĩtire na we mwene. Ahibirania 6:13 yonanagia gĩtũmi: "tondũ ndaarĩ na ũngĩ mũnene gũkĩra we wa kwĩhĩta nake.")

5. B3. JAKOBU NĨAKORWO NA MŨNDŨ AGĨTHITHITHIA — AGĨĨTA HANDU HORO "ŨTHIŨ WA NGAI"

Kĩambĩrĩria 32:24Modern Bible↗ Nake Jakubu agĩtigwo arĩ o wiki, na hagĩũka mũndũ maagianire nake o nginya gũgĩthererũka. (25) Na rĩrĩa mũndũ ũcio onire atĩ ndangĩmũhoota-rĩ, akĩmũhutia ihĩndĩ rĩa gĩtina gĩa kũgũrũ, nakuo kũgũrũ kwa Jakubu gũgĩthenyũkĩra hau gĩtina-inĩ, o makĩgianaga na mũndũ ũcio. (26) Na mũndũ ũcio akĩmwĩra atĩrĩ, “Reke ndĩthiĩre tondũ nĩ gwathererũka.” No Jakubu akĩmũcookeria, akĩmwĩra atĩrĩ, “Ndingĩreka ũthiĩ ũtandathimĩte.”

NĨ HAARĨ MŨNDŨ WARUTANĨTE HINYA NAKE → NDĨGAGŨTIGA ŨTHIĨ, TIGA WANJĨĨTHIMA.

Kĩambĩrĩria 32:28Modern Bible↗ Ningĩ mũndũ ũcio akĩmwĩra atĩrĩ, “Ndũgũcooka gwĩtwo Jakubu, no ũrĩĩtagwo Isiraeli, tondũ nĩũgianĩte na Ngai o na andũ, na ũkahootana.” (29) Jakubu akĩmwĩra atĩrĩ, “Ndagũthaitha, njĩĩra rĩĩtwa rĩaku.” Nowe akĩmũcookeria atĩrĩ, “Ũranjũũria rĩĩtwa rĩakwa nĩkĩ?” Agĩcooka akĩmũrathima marĩ o hau. (30) Nĩ ũndũ ũcio Jakubu agĩĩta handũ hau Penieli, akiuga atĩrĩ, “Tondũ nĩnyonete Ngai ũthiũ kwa ũthiũ, na akahonokia muoyo wakwa.”

ŨRĨ TA MŨTHAMAKI, NĨŨRĨ NA HINYA HARĨ NGAI → NĨNYONETE NGAI ŨTHIŨ KWA ŨTHIŨ, NA MUOYO WAKWA NĨMŨTŨŨRIE.

(Meciiria makwa: Maandĩko ma Kĩambĩrĩria 32 moĩtaga mũndũ ũyũ mũndũ. Mũndũ ũyũ ũragianaga na Jakubu oigaga Jakubu arĩ na hinya HARĨ NGAI. Jakubu etaga handũ hau "ũthiũ wa Ngai." Jakubu oigaga muoyo wake nĩwahonokirio. Jakubu areragia mũndũ ũyũ rĩĩtwa. Jakubu ndaheirwo rĩĩtwa, o kũũria kũngĩ. Ririkana kĩũria gĩkĩ gĩtaacookeirio ma ũhoro wa rĩĩtwa. Kĩũria o kĩu gĩcookaga rĩngĩ, ibuku-inĩ rĩngĩ rĩa Bibilia, mĩaka magana maingĩ thutha ũcio.)

6. B4. KĨHINGA KĨRĨA GĨAKANAGA NA MWAKI — MŨRAIKA ŨRĨA ARĨ NDĨ ŨRĨA NDĨ

Thaama 3:2Modern Bible↗ ↗ read this in your Bible

MŨRAIKA WA JEHOVA AKĨONEKANA NA RUURI RWA MWAKI → NGAI AGĨĨTA KUUMA GATĨ-INĨ KA GĨTHAKA.

Thaama 3:14Modern Bible↗ ↗ read this in your Bible

NDĨ ŨRĨA NDĨ → NDĨ NĨWE ŨNDŨMĨTE KŨRĨ INYUĨ.

(Mecoke makwa ma na niĩ: Thaama 3:2 yugaga mũraika wa Jehova. Mĩstari ĩĩrĩ thutha, Thaama 3:4 yugaga Jehova, na Ngai. Kĩhinga kĩrĩa kĩmwe, mwaki ũrĩa ũmwe, na mũgambo ũrĩa ũmwe nĩcio cionekaga harĩ mĩstari yeerĩ ĩyo. Bibilia ndĩrĩ hĩndĩ ĩtuaga ũndũ ũyũ ta ũkararanie. Mũgambo ũyũ wĩ ũmwe nĩguo ũheanaga rĩĩtwa rĩrĩa Isiraeli mangĩkuuĩte tene na tene: NĨ NIĨ NĨ NIĨ.)

7. MOONERIA MERĨ, ŨHORO O RŨ ŨMWE — kĩhinga kĩrĩa gĩacinaga na Jesũ arĩ nja cia hekarũ

Johana 8:56Modern Bible↗ Ithe wanyu Iburahĩmu nĩakenaga atĩ nĩakona mũthenya wakwa; na nĩawonire na agĩcanjamũka.” (57) Nao Ayahudi makĩmwĩra atĩrĩ, “Wee o na ndũkinyĩtie mĩaka mĩrongo ĩtano, na ũkoiga atĩ nĩwonete Iburahĩmu!” (58) Nake Jesũ akĩmacookeria atĩrĩ, “Ngũmwĩra atĩrĩ na ma, Iburahĩmu atanaciarwo, Niĩ ndũire!” (59) Maigua ũguo makĩoya mahiga mamũhũũre namo nyuguto, no Jesũ akĩĩhitha, akiuma kũu hekarũ-inĩ.

ABURAHAMU ATANATHĨĨA, NĨ NDĨ → NAO MAGĨOYA MAHIGA NĨGUO MAMŨIKĨRĨRIE.

(Meciiria makwa ma mwene: Iga ciĩhaano igĩrĩ ici hamwe, na wĩtĩkĩrie ũtiganu ũcio ũkũrutane. Kĩhinga-inĩ, mũgambo kuuma mwaki-inĩ uugaga NĨ NIĨ. Musa nĩehithagia ũthiũ wake kĩhinga-inĩ. Hekarũ-inĩ, mũndũ arũgamĩte mbere ya kĩrĩndĩ oigaga NĨ NIĨ. Kĩrĩndĩ nĩgĩkuuaga mahiga. Kĩrĩndĩ gĩtiarĩ na ũrigici igũrũ rĩa ũrĩa Jesũ oigire. Kĩrĩndĩ nĩgĩataũkĩirwo nĩ ũrĩa Jesũ oigire kũna. Kĩrĩndĩ nĩgĩatuire ciugo cia Jesũ cia bata wa gũikĩrĩrio mahiga. Ririkana ningĩ atĩ Jesũ ndoigire "Iburahĩmu atanagĩa, ndaarĩ" Jesũ ooigire NĨ NIĨ.)

8. B5. MANOA NA MŨTUMIA WAKE — RĨĨTWA RĨRĨA RĨGEGANIA

Atiirĩrĩri 13:3Modern Bible↗ Mũraika wa Jehova akĩmuumĩrĩra, akĩmwĩra atĩrĩ, “Ũrĩ thaata na ndũrĩ mwana, no nĩũkũgĩa nda ũciare kahĩĩ.

Mũraika wa Jehova akĩmuumĩrĩra → no nĩũkũgĩa nda ũciare kahĩĩ.

Atiirĩrĩri 13:17Modern Bible↗ Nake Manoa agĩtuĩria ũhoro kuuma kũrĩ mũraika wa Jehova akĩmũũria atĩrĩ, “Wee wĩtagwo atĩa, nĩguo tũgaagũtĩĩa hĩndĩ ĩrĩa kiugo gĩaku gĩgaatuĩka kĩa ma?” (18) Nake agĩcookia atĩrĩ, “Nĩ kĩĩ gĩgũtũma ũnjũũrie rĩĩtwa rĩakwa? Ndũngĩhota kũrĩmenya, nĩ rĩa magegania.”

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H6383 piliy — hitho / kũgegania

Nĩ kĩĩ gĩgũtũma ũnjũũrie rĩĩtwa rĩakwa? Ndũngĩhota kũrĩmenya, nĩ rĩa magegania?

Atiirĩrĩri 13:20Modern Bible↗ O rũrĩrĩmbĩ rũkĩrĩrĩmbũkaga kuuma kĩgongona-inĩ rũrorete igũrũ-rĩ, mũraika wa Jehova akĩambatĩra rũrĩrĩmbĩ-inĩ rũu. Nake Manoa na mũtumia wake mona ũguo, makĩĩgũithia magĩturumithia mothiũ mao thĩ. (21) Rĩrĩa mũraika ũcio wa Jehova aagire gũcooka kwĩyonithania kũrĩ Manoa na mũtumia wake, Manoa akĩmenya atĩ ũcio aarĩ mũraika wa Jehova. (22) Akĩĩra mũtumia wake atĩrĩ, “Ithuĩ rĩu no tũgũkua, tondũ nĩtuonete Ngai!”

Nake Manoa na mũtumia wake mona ũguo → Ithuĩ rĩu no tũgũkua, tondũ nĩtuonete Ngai.

(Meciiria makwa mũhithũrũku: Maũndũ matatũ nĩmoimĩrĩte na mbere thĩinĩ wa Atiirithi 13. Manoa nĩoragia rĩĩtwa, o ta ũrĩa Jakubu eekire thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 32. Rĩĩtwa rĩu rĩgacooka kũhithwo kuuma harĩ Manoa rĩngĩ, hĩndĩ ĩno na gĩtũmi kĩagwetetwo. Kiugo gĩa Kĩhibirania kĩrĩa kĩheanĩtwo nĩ ũndũ wa gĩtũmi kĩu nĩ piliy (H6383). KJV ĩgũtaũra piliy ta "kũhitha." Piliy nĩ kuuga kĩndũ kĩgakĩra kũmenyeka nĩ ũndũ wa magegania mao. Piliy yumanĩte na mũri o ũmwe na pele (H6382), kiugo kĩrĩa gĩtaũrĩtwo "Mũgegania" thĩinĩ wa Isaia 9:6, harĩa kaana karĩa gaaciarĩirwo ithuĩ getanagwo. Mũraika ũyũ wa Jehova mwene nĩacookaga akambata na igũrũ thĩinĩ wa rũrĩrĩmbĩ rwa kĩgongona. Ũndũ ũrĩa Manoa mwene aakinyire nĩ atĩrĩ ti "nĩtuonete mũraika." Ũndũ ũrĩa Manoa aakinyire nĩ atĩrĩ "nĩtuonete Ngai.")

9. B6. MŨNENE WA ITA WARĨ NJA YA JERIKO — AATHATHAIIRWO, NA IRAATŨ IGĨRUTWO

Joshua 5:13Modern Bible↗ Rĩrĩa Joshua aarĩ hakuhĩ na Jeriko, agĩtiira maitho akĩona mũndũ warũgamĩte mbere yake acomorete rũhiũ njora, akarũnyiita na guoko. Nake Joshua agĩthiĩ o harĩa aarĩ, akĩmũũria atĩrĩ, “Wee-rĩ, ũrĩ mwena witũ kana ũrĩ mwena wa thũ ciitũ?” (14) Nake agĩcookia atĩrĩ, “Ndirĩ mwena wanyu o na kana wa thũ cianyu, no njũkĩte ndĩ mũnene wa mbũtũ ya ita rĩa Jehova.” Nake Joshua akĩĩgũithia, agĩturumithia ũthiũ thĩ, akĩhooya, akĩmũũria atĩrĩ, “Wee, Mwathi wakwa, nĩ ndũmĩrĩri ĩrĩkũ ũkwenda kũũhe niĩ ndungata yaku?” (15) Nake mũnene ũcio wa mbũtũ ya ita rĩa Jehova agĩcookia atĩrĩ, “Amba ũrute iraatũ ciaku magũrũ, nĩgũkorwo handũ hau ũrũgamĩte nĩ haamũre.” Nake Joshua agĩĩka o ta ũguo.

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H8269 sar — mũnene / mũthamaki

JOSHUA AKĨGŨA THĨ NA ŨTHIŨ, AKĨHOOYA → RUTA KĨRAATŨ GĨAKU KŨGŨRŨ; NĨGŨKORWO HANDŨ HAU ŨRŨGAMĨTE NĨ HATHERU.

10. ŨRORI ŨNGĨ, GĨTONGA KĨRĨA KĨMWE — andũ erĩ meerĩirwo kũruta iraatũ

Thaama 3:5Modern Bible↗ ↗ read this in your Bible

Ndũgakuhĩrĩrie haha. Ruta iraatũ ciaku magũrũ, nĩgũkorwo handũ hau ũrũgamĩte nĩ handũ hatheru.

(Mecoke makwa mwene: Ririkana rĩathani rĩmwe rĩa hana, rĩgwetwo na ciugo hakuhĩ no ihaana, rĩheanĩirwo andũ eerĩ tofauti, matukũ ma mĩrongo ya mĩaka mari gatagatĩ. Kũu kĩhinga-inĩ, rĩathani rĩu rĩoimĩte mũgambo ũrĩa Maandĩko marĩtwaga LORD na Ngai. Nja ya Jeriko, rĩathani rĩu rĩoimĩte kũrĩ mũndũ ũrũgamĩte kũu arĩ na rũhiũ guoko-inĩ gwake. Joshua akagũa thĩ ngathĩ na akahooya mũndũ ũcio. Mũndũ ũcio ndaregire ũhoro ũcio wa kũhoywo. Ũria ũhoro ũcio na ũrĩa mũraika wa ma ũthondekagwo ekaga rĩrĩa mũndũ ageragia kũhooya mũraika ũcio. Mũraika ũcio oigire, "Nĩ ndĩ ndungata thiini waku" (Kũguũrĩrio 19:10), na "hooya Ngai" (Kũguũrĩrio 22:9). Johana aageririe kũhooya mũraika maita meerĩ, na maita macio meerĩ mũraika ũcio nĩaregire. Gũtirĩ mũndũ o na ũmwe waregire ũhoro wa kũhooya Joshua kũu nja ya Jeriko.)

11. B7. RĨRĨ, KĨRĨKANĪRO KĪERŪ KĪAARIA ŨNDŪ MŪNENE NA WĪ TAARĨFU MŪNO

Johana 1:18Modern Bible↗ Gũtirĩ mũndũ o na ũrĩkũ ũrĩ ona Ngai, o tiga Mũrũ wake wa Mũmwe ũrĩa ũikarĩte hamwe na Ithe, na nĩwe ũtũmĩte amenyeke.

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G1834 exegeomai — kũmenyithanio · ⚑ G3439 monogenes — ũrĩa wa mũmwe

Gũtirĩ mũndũ wonete Ngai rĩ na rĩ → Mwana ũrĩa Mũciare wa Iiki nĩamũguũrĩirie.

Johana 5:37Modern Bible↗ Nake Baba ũrĩa wandũmire nĩaheanĩte ũira ũngoniĩ we mwene. Inyuĩ mũtirĩ mwaigua mũgambo wake kana mũkona ũrĩa atariĩ

Inyuĩ mũtirĩ mwaigua mũgambo wake kana mũkona ũrĩa atariĩ.

1 Timotheo 6:16Modern Bible↗ Ningĩ nowe wiki ũtũũraga muoyo ũrĩa ũtathiraga, na agatũũra ũtheri-inĩ ũrĩa gũtarĩ mũndũ ũngĩhota kũũkuhĩrĩria. Gũtirĩ mũndũ ũrĩ wamuona kana ũngĩhota kũmuona. Nake arotĩĩagwo, na arogĩa na wathani ũrĩa ũtathiraga nginya tene. Ameni.

na agatũũra ũtheri-inĩ ũrĩa gũtarĩ mũndũ ũngĩhota kũũkuhĩrĩria → Gũtirĩ mũndũ ũrĩ wamuona kana ũngĩhota kũmuona. Nake arotĩĩagwo.

Rĩu iga icunjĩ igĩrĩ cia Bibilia mwena ũmwe na ũrĩa ũngĩ, na mũthome icunjĩ icio igĩrĩ hamwe.

Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ kiugaga, riita na riita, atĩ andũ nĩmoonire mũndũ ũyũ, makĩaria nake, makĩrĩa mbere yake, makĩnyiitana nake, na magĩtũũra muoyo.

Kĩrĩkanĩro Kĩerũ kiugaga, na ũteithũku, na maita matatũ, atĩ gũtirĩ mũndũ wonete Ngai Ithe rĩ, na gũtirĩ mũndũ ũngĩhota kuona Ngai Ithe.

Ciugo cierĩ nĩ cia ma. Mũndũ ũrĩa andũ moonire thĩinĩ wa Kĩrĩkanĩro gĩa Tene na Ithe ũrĩa andũ mataahotire kuona, nĩ ũndũ ũcio ti mũndũ o ũmwe. Johana nĩoigĩte nũũ mũndũ ũcio wonagwo. Oigaga atĩ mũndũ ũcio wonagwo nĩ Mũrũ ũrĩa wa mũmwe wa mũciarwo, Mũrũ ũrĩa arĩ gĩthũri-inĩ kĩa Ithe, na atĩ Mũrũ ũyũ nĩatongoretie Ngai Ithe, akĩmũumĩria handũ Ngai Ithe angĩahota kuonwo.

[MICEMANIO IGĨTWĨKANĨTIO — NDĨRĨ RIRĨA RĨMWE RĨUGĮTE ŨŨ RĪONEKA RĨO WĨKĨRE]

(Mwerekano wakwa mwene: Menyerera na wĩhaande na ma harĩ ũndũ ũyũ, tondũ nĩ ho hau mũndũ angĩambĩrĩria gwongerera Bibilia ũndũ. Ũrĩa ũrĩtwo NA WĨRE WA MŨRUGAMO: rũandĩko rwene rwa Kĩrĩkanĩro-gĩa-Tene rwĩtaga mũndũ ũyũ ũtũmĩtwo Jehova na Ngai, na andũ arĩa maacemanirie na mũndũ ũyũ ũtũmĩtwo o ũguo moigaga. Kĩene kĩu ti kĩoruta. Kĩene kĩu nĩ ũrĩa ciugo ciugaga. Ũrĩa ũKINYĨTWO NA GŨCOKANĨRĨRIA MĨĨRA: atĩ mũndũ ũyũ wonagwo nĩ Mũrũ wa Ngai kũna. Gũtirĩ mũhari o na ũmwe uugaga "mũraika wa Jehova thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 16 nĩ Jesũ." Ũtwo ũyũ ũkinyagĩrwo na kũiga Johana 1:18, Johana 5:37, na 1 Timotheo 6:16 hakuhĩ na maũndũ ma Kĩrĩkanĩro-gĩa-Tene na kũũria nũũ waroneka. Nĩkĩo gĩcũhĩ kĩu kĩrĩ ho, na gĩcũhĩ kĩu gĩgũikara ho.)

12. B8. NAKĨO MŨTŨMWA-ŨRĨA-ARĨ-JEHOVA NĨOONEKANAGA RĨNGĨ MŨTHIA-INĪ WA KĨRĨKANĬRO GĨA TENE

Malaki 3:1Modern Bible↗ Na rĩrĩ, Jehova Mwene-Hinya-Wothe ekuuga atĩrĩ, “Nĩngũtũma mũtũmwo wakwa, ũrĩa ũgaathondeka njĩra mbere yakwa. Hĩndĩ ĩyo Mwathani ũcio mũcaragia nĩagooka o rĩmwe thĩinĩ wa hekarũ yake; mũtũmwo ũcio wa kĩrĩkanĩro ũrĩa mwĩriragĩria nĩagooka.”

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H4397 malak — mũraika / mũtũmwo

NĨNGATŨMA MŨTŨMWO WAKWA + NĨAKAAMBĨRĨRIA NJĨRA MBERE YAKWA → MWATHANI NĨAKOKA O RĨMWE HEKARŨ-INĨ YAKE, O WE MŨTŨMWO WA KĨRĨKANĨRO.

13. MAONERO MANDŨ, ŨNDŨ O ŨRĨA WONEKAGA — mũtũmwo ũrĩa werĩirwo, na mũtũmwo ũrĩa wamenyekanĩtio

Mariko 1:2Modern Bible↗ O ta ũrĩa kwandĩkĩtwo ibuku-inĩ rĩa Isaia ũrĩa mũnabii atĩrĩ: “Nĩngũtũma mũtũmwo wakwa athiĩ mbere yaku, ũrĩa ũgũgũthondekera njĩra yaku.” (3) “Kũrĩ mũgambo wa mũndũ ũkwanĩrĩra werũ-inĩ akoiga atĩrĩ, ‘Haarĩriai njĩra ya Mwathani, rũngariai njĩra ciake.’” (4) Nĩ ũndũ ũcio Johana ookire akĩhunjagia, na akĩbatithanagĩria werũ-inĩ. Aahunjagia atĩ andũ merire, nĩguo marekerwo mehia mao, nĩgeetha mabatithio.

ATĨRĨRĨ, NĨNGUTHŨMA MŨTŨMWO WAKWA MBERE YA ŨTHIŨ WAKU → HAARĨRIAI NJĨRA YA MWATHANI.

(Meciiria makwa mwene: Malaki 3:1 yugaga andũ eerĩ arĩa matũmĩtwo thĩinĩ wa rugano rũmwe. Ũrĩa mũtũmwo wa mbere athiiaga mbere gũthererania njĩra. Ũrĩa ũngĩ mũtũmwo eetagwo "Mwathani" na "mũtũmwo wa kĩrĩkanĩro." Mũtũmwo ũyũ wa keerĩ nĩwe ũgũũka hekarũ-inĩ ya Mwathani mwene. Mariko amaambĩrĩria Ũhoro-Mwega wa Mariko na kũgwetwo kwa mũhari o ũcio wa Malaki 3:1. Mariko oigaga atĩ ũrĩa ũthereranagia njĩra nĩ Johana, kũu werũ-inĩ. Ũndũ ũyũ ũgatiga mũtũmwo wa keerĩ atetwo rĩĩtwa nĩ Mariko hĩndĩ ĩyo. Kĩrĩkanĩro-gĩa-Tene gĩathiraga gĩetereire mũtũmwo ũrĩa arĩ Mwathani. Kĩrĩkanĩro Kĩerũ kĩambagĩrĩria na mũtũmwo o ũcio agĩtoonya.)

14. NGŨ ĨRĨA ĨAIGĬRWO NA IGŨRŨ RĨA MWANA WA MŨMWE — ABURAHAMU NA ISAKU KĨRĨMA-INĨ

1. Kĩambĩrĩria 22:2Modern Bible↗ Nake Ngai akĩmwĩra atĩrĩ, “Oya mũriũ waku, o we ũrĩa wa mũmwe Isaaka, ũrĩa wendete, ũthiĩ rũgongo rwa Moria, na ũmũrute ta igongona rĩa njino kuo kĩrĩma-inĩ kĩmwe kĩa iria ngaakuonia.”

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H3173 yachiyd — Mũriũ wa mũmwe

Ĩ OYA RĨU MŨRŨGUO, MŨRŨGUO WA MŨMWE ISAKA, ŨRĨA WENDETE → ŨMŨRUTĨRE KŨU ARĨ IGONGONA RĨA NJINO.

2. Kĩambĩrĩria 22:6Modern Bible↗ Iburahĩmu agĩkĩoya ngũ icio cia igongona rĩa njino, agĩciigĩrĩra mũriũ wake Isaaka, nake agĩkuua mwaki na kahiũ. Na rĩrĩa o eerĩ mathiiaga hamwe

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H6086 ets — mũtĩ

Iburahĩmu agĩkĩoya ngũ icio cia igongona rĩa njino, agĩciigĩrĩra mũriũ wake Isaaka → Na rĩrĩa o eerĩ mathiiaga hamwe.

(Mawoni makwa mwene: Thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 22:6, ithe ndakuuaga ngũ. Isaka nĩwe ũkuuaga ngũ akĩambata kĩrĩma. Iburahiimu nĩekũkomia Isaka igũrũ rĩa ngũ icio. Kiugo gĩa Kĩhibirania kĩa ngũ icio nĩ ets (H6086). Nĩ kiugo kĩrĩa kĩmenyerekete gĩa mũtĩ ũrĩa ũrĩ muoyo, na o na wa mbaũ ciatemwo. Kiugo kĩo kĩmwe nĩkĩo gĩĩtanagia mũtĩ wa muoyo, na mũtĩ ũrĩa warĩ gatagatĩ ka mũgũnda.)

3. Kĩambĩrĩria 22:7Modern Bible↗ Isaaka akĩaria, agĩĩta ithe Iburahĩmu atĩrĩ, “Baba!” Iburahĩmu akĩmũcookeria atĩrĩ, “Niĩ ũyũ, mũrũ wakwa.” Isaaka akiuga atĩrĩ, “Ndĩrona tũrĩ na mwaki na ngũ! No rĩrĩ, gatũrũme ka igongona rĩa njino karĩ ha?” (8) Iburahĩmu agĩcookia atĩrĩ, “Mũrũ wakwa, Ngai we mwene nĩekũheana gatũrũme ka igongona rĩa njino.” Nao eerĩ magĩthiĩ na mbere marĩ hamwe.

Gatũrũme ka igongona rĩa njino kaarĩ ha? → Ngai nĩekwĩgaĩra we mwene gatũrũme.

4. Kĩambĩrĩria 22:13Modern Bible↗ Nake Iburahĩmu agĩtiira maitho, na hau kĩhinga-inĩ akĩona ndũrũme ĩnyiitĩtwo hĩa nĩ mĩrita. Agĩthiĩ ho, akĩoya ndũrũme ĩyo na akĩmĩruta ĩrĩ igongona rĩa njino handũ ha mũriũ.

NDŨRŨME ĨRĨA YANYITĨTWO NJEGENYA NĨ HĨĨA → AKĨMĨRUTA ĨTUĨKE IGONGONA RĨA GŨCINWO ITHENYA RĨA MŨRIŨ WAKE.

Kĩambĩrĩria 22:14Modern Bible↗ Nĩ ũndũ ũcio Iburahĩmu agĩĩta handũ hau Jehova-Nĩarĩheanaga. Na nginya ũmũthĩ kuugagwo atĩrĩ, “Kĩrĩma-inĩ kĩa Jehova-rĩ, nĩarĩtũheaga.”

Kĩrĩma-inĩ kĩa Jehova-rĩ, nĩarĩtũheaga.

(Meciiria makwa: Wĩcirie rĩngĩ ũhoro wa kĩũria kĩa mwana thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 22:7: gatũrũme kaha? Iburahĩmu nĩacokirie kĩũria kĩu. Ũcookio wa Iburahĩmu nĩ ũkinyaga kũraya gũkĩra ũrĩa aamenyaga. Iburahĩmu oigire, "Ngai nĩakoona gatũrũme ka igongona rĩa njino." Ciugo icio no ciũgane maũndũ meerĩ. Ũndũ ũmwe nĩ atĩ Ngai nĩekuona gatũrũme ka wĩra wake we mwene. Ũndũ ũrĩa ũngĩ nĩ atĩ Ngai nĩekũheana we mwene ta gatũrũme kau. Kĩrĩa Ngai aaheanire mũthenya ũcio nĩ NDũRũME, ti gatũrũme. Ndũrũme nĩ ndũrũme ĩrĩa ĩkũrĩte biũ. Ndũrũme ĩno nĩyakuire ithenya wa mwana ũcio, yohanĩtio na hĩa ciayo. Kĩũria kĩa Isaka nĩgĩcookeirio kĩrĩma-inĩ na njĩra ĩmwe. Kĩũria kĩa Isaka o na nakĩo nĩgĩtigĩtwo kĩrĩ mũhingo na njĩra ĩngĩ. Gatũrũme no gakĩrĩ ka kũrĩhwo. Iburahĩmu agĩtua handũ hau rĩĩtwa na kĩĩranĩro thaa ya thuutha: "kĩrĩma-inĩ kĩa Jehova nĩgũkuonekana.")

15. ŨRORERE ŨNGĨ, KĨONERO KĨRĨA KĨMWE — mũriũ ũrĩa wakuuire ngũ, na Mũriũ ũrĩa wakuuire mũtharaba

Kĩambĩrĩria 22:6Modern Bible↗ Iburahĩmu agĩkĩoya ngũ icio cia igongona rĩa njino, agĩciigĩrĩra mũriũ wake Isaaka, nake agĩkuua mwaki na kahiũ. Na rĩrĩa o eerĩ mathiiaga hamwe

Abrahamu nĩaigĩrĩire ngũ igũrũ rĩa Isaka mũriũ wake → Nao eerĩ magĩthiĩ hamwe.

Johana 19:17Modern Bible↗ Na ekuuĩire mũtharaba wake agĩthiĩ nginya harĩa heetagwo “Ha Ihĩndĩ rĩa Mũtwe” (na no ho hetagwo na Kĩhibirania, Gologotha.)

NAKE AKUUĨTE MŨTHARABA WAKE AGĨTHII, AGĨKINYA HANDŨ HETAGWO HA MŨTWE.

Johana 19:18Modern Bible↗ Hau nĩho maamwambire, na hamwe nake makĩamba andũ angĩ eerĩ, ũmwe mwena ũmwe na ũcio ũngĩ mwena ũcio ũngĩ; nake Jesũ arĩ gatagatĩ.

KŨU NĨKUO MAAMWAMBĨRE MŨTĨ-IGŨRŨ + JESŨ ARĨ GATAGATĨ.

(Meciiria makwa mwene: Baba, mũriũ wake wa mũmwe ũrĩa ithe endete, kĩrĩma, ngũ ciigĩrĩirwo mũgongo-inĩ wa mũriũ we mwene, na mũriũ agĩthiĩ na igũrũ arĩ na ngũ icio. Ũhoro ũyũ wekĩkire maita meerĩ thĩinĩ wa Bibilia. Mahinda ma mbere, thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 22, Ngai nĩaatiganĩirie kahiũ. Ngai nĩaigire ndũrũme handũ ha mũriũ ũcio. Mahinda ma keerĩ, mũtĩ-inĩ, gũtirĩ mũndũ watiganĩirie gĩkuũ. Hĩndĩ ĩno, Mũriũ nĩwe warĩ ithenya rĩa mũndũ ũngĩ. Ta wone ũrũgamĩrĩri ũngĩ gatagatĩ-inĩ ka macio meerĩ. Isaka nĩoririe atĩrĩ, "Gatũrũme karĩ ha?" Gũtirĩ macokio ma kĩũria kĩa Isaka mũthenya ũcio. Macokio nĩmokire thutha ũcio, Rũũĩ-inĩ rwa Jorodani, kuuma kũrĩ Johana. Johana nĩonanĩirie mũndũ ũrathiĩ agĩthiĩrĩria we.)

1. Johana 1:29Modern Bible↗ Mũthenya ũyũ ũngĩ, Johana akĩona Jesũ agĩũka na kũrĩ we, akiuga atĩrĩ, “Onei! Gatũrũme ka Ngai karĩa keheragia mehia ma kĩrĩndĩ!

akiuga atĩrĩ, “Onei! Gatũrũme ka Ngai karĩa keheragia mehia ma kĩrĩndĩ.

2. Kĩambĩrĩria 22:2Modern Bible↗ Nake Ngai akĩmwĩra atĩrĩ, “Oya mũriũ waku, o we ũrĩa wa mũmwe Isaaka, ũrĩa wendete, ũthiĩ rũgongo rwa Moria, na ũmũrute ta igongona rĩa njino kuo kĩrĩma-inĩ kĩmwe kĩa iria ngaakuonia.”

Johana 3:16Modern Bible↗ “Nĩgũkorwo Ngai nĩendire kĩrĩndĩ, akĩruta Mũrũ wake wa mũmwe, nĩgeetha mũndũ o wothe ũmwĩtĩkĩtie ndakoore, no agĩe na muoyo wa tene na tene.

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G3439 monogenes — ũrĩa wa mũmwe

MWANA WAKU WA MŨMWE, ŨRĨA WENDETE → NĨ AHEANIRE MWANA WAKE WA MŨMWE WACIARWO.

3. Ahibirania 11:17Modern Bible↗ Nĩ ũndũ wa gwĩtĩkia-rĩ, Iburahĩmu, rĩrĩa aageririo nĩ Ngai, nĩarutire Isaaka atuĩke igongona. Ũcio werĩirwo ciĩranĩro nĩehaarĩirie kũruta mũrũ wake wa mũmwe igongona (18) o na gũtuĩka Ngai nĩamwĩrĩte atĩrĩ, “Rũciaro rũrĩa rũgeetanio nawe rũkoima harĩ Isaaka.” (19) Iburahĩmu nĩatuĩte na ngoro atĩ Ngai no ariũkie mũndũ mũkuũ, na nĩ ũndũ ũcio no kwĩrwo na ngerekano atĩ nĩacookeirio Isaaka ta oimĩte kũrĩ arĩa akuũ.

AARUTIRE IGONGONA RĨA MŨRIŨ WAKE WA MŨMWE → ETĨKĨTIE ATĨ NGAI NĨ MŨHOTI KŨMŨRIŨKIA, O NA KUUMA KŨRĨ ARĨA AKUŨ.

(Meciiria makwa mĩene: Mwandĩki wa ibuku rĩa Ahibirania nĩahũthagĩra kiugo kĩrĩa kĩmwe gĩa Kĩngiriki kĩrĩa Johana ahũthagĩra harĩ Jesũ, kũgweta Isaka. Kiugo kĩu nĩ "mũrigithathi," monogenes (G3439). Mwandĩki wa Ahibirania atwĩraga ũrĩa Iburahĩmu eeciiragia hĩndĩ ya kwambata kĩrĩma-inĩ. Iburahĩmu eeciiragia atĩ Ngai no ahote kũriũkia kĩmwana kĩu kuuma kũrĩ arĩa akuũ. Iburahĩmu eerire aanake acio maarĩ mũthia-inĩ wa kĩrĩma, "Niĩ na kĩmwana tũrathiĩ kũu, na tũrathathaiya, thuutha ũcio tũgacooka kũrĩ inyuĩ." Iburahĩmu eetereire gũcooka na Isaka akĩharũrũka kĩrĩma. Mwandĩki wa Ahibirania oigaga atĩ Iburahĩmu nĩamũkĩrire Isaka rĩngĩ "ta kĩoneki." Kĩoneki gũkũ nĩ mũhianĩre kana rũũri. Thutha wa mĩthenya ĩtatũ kuuma watho ũrĩa waheirwo, mwana ũrĩa watariĩ ta mũkuũ nĩacookire arĩ muoyo.)

16. KĨMENYITHIA GĨA HANDŨ — kĩmenyithia gĩa gũteithĩrĩria, ti ũndũ mĩcemanio ĩyugaga tũhũ

2 Maũndũ ma Matukũ ma Tene 3:1Modern Bible↗ Hĩndĩ ĩyo Solomoni akĩambĩrĩria gwaka hekarũ ya Jehova kũu Jerusalemu Kĩrĩma-inĩ kĩa Moria, harĩa Jehova oimĩrĩire ithe Daudi. Hau nĩho kĩhuhĩro-inĩ kĩa ngano kĩa Arauna ũrĩa Mũjebusi, handũ harĩa Daudi aaheanĩte hekarũ ĩgaakwo.

Hĩndĩ ĩyo Solomoni akĩambĩrĩria gwaka hekarũ ya Jehova kũu Jerusalemu Kĩrĩma-inĩ kĩa Moria.

[MICEMANIO IGĨTWĨKANĨTIO — NDĨRĨ RIRĨA RĨMWE RĨUGĮTE ŨŨ RĪONEKA RĨO WĨKĨRE]

(Meciiria makwa niĩ mwene: Kĩandĩko gĩa Kĩambĩrĩria 22:2 kĩgwetaga handũ Ngai aatũmire Iburahimu athiĩ ta bũrũri wa Moria. 2 Maũndũ ma Matukũ 3:1 gwetaga handũ Solomoni aakire hekarũ ta kĩrĩma kĩa Moria, kũu Jerusalemu. Kĩrĩma kĩrĩa Isaka aakuhĩrĩirie kũrutwo igongona na kĩrĩma kĩrĩa igongona ciothe cia thutha cia hekarũ ciarutagĩrwo nĩ ũndũ ũcio marĩ na rĩĩtwa rĩmwe. Jerusalemu no nokuo itũũra rĩrĩa thigari ciambithirie Jesũ mũhaka-inĩ wa itũũra rĩu inene. Ugagai o ũrĩa mĩhari ĩyugaga. Mĩhari ndĩugaga atĩ Goligotha nĩrĩo rwaro rwa ihiga rĩmwe na Moria. No mĩhari yugaga atĩ nĩ rĩĩtwa rĩmwe, na irĩma imwe, na itũũra rĩmwe. Ciugo cia Iburahimu we mwene ciarĩ "Kĩrĩma-inĩ kĩa Jehova nĩkuo kũrĩoneka." Iburahimu aaririe ciugo icio na ihinda rĩa thutha.)

17. NDŨĨKI ĨRĨA YANYARIIRWO — MŨRAMARI ŨRĨA WARANĨRIA ŨHORO WA MSALABA MBERE MĨSALABA YAGĨA KUO

1. Isaia 52:13Modern Bible↗ Atĩrĩrĩ, ndungata yakwa ĩgeekaga maũndũ na ũũgĩ; nĩĩkambarario na yambatĩrio, o na ĩtũũgĩrio mũno. (14) O ta ũrĩa andũ aingĩ maagegirio mũno nĩ ũndũ wake, tondũ gĩthiithi gĩake nĩgĩathũkĩtio mũno, gĩgakĩra kĩa mũndũ o wothe, na mũhianĩre wake ũgathũkio gũkĩra mũhianĩre wa andũ (15) ũguo noguo akaamakia ndũrĩrĩ nyingĩ, nao athamaki nĩmagatumia tũnua twao nĩ ũndũ wake. Nĩgũkorwo maũndũ marĩa materĩtwo, nĩmakamoona, na maũndũ marĩa mataiguĩte, nĩmakamenya ũhoro wamo.

ŨTHIŨ WAKE WATHUKĨTIO GŨKĨRA MŨNDŨ O WOTHE → ŨGUO NĨKUO AGAAMINJAMINJA NDŨRĨRĨ NYINGĨ.

2. Isaia 53:1Modern Bible↗ Nũũ wĩtĩkĩtie ũhoro witũ, nakuo guoko kwa Jehova-rĩ, kũguũrĩirio ũ? (2) Nĩgũkorwo ndungata ĩyo yakũrire ĩhaana ta mũtĩ mwĩthĩ, na ta mũri ũmerete kũndũ kũmũ. Ndĩarĩ kĩĩrorerwa o na kana ĩgathakara ũndũ tũngĩaguucĩrĩirio nĩyo, ĩkĩoneka-rĩ, gũtirĩ kĩndũ kĩngĩatũmire tũmĩĩrirĩrie.

Nũũ wĩtĩkĩtie ũhoro witũ? → gũtirĩ kĩndũ kĩngĩatũmire tũmĩĩrirĩrie.

3. Isaia 53:3Modern Bible↗ Ndungata ĩyo nĩyanyararirwo na ĩkĩregwo nĩ andũ, aarĩ mũndũ wa kĩeha kĩingĩ na wonete thĩĩna. O ta mũndũ ũrĩa andũ mahithaga mothiũ mao matikamuone-rĩ, aanyararirwo, na ithuĩ tũtiigana kũmũtĩĩa.

MŨNDŨ WA KĨĨNA NA WĨ MENYERERE RUHONGE → NĨAAMENIRWO, NA TŨTIAMUONAGA ARĨ WA BATA.

4. Isaia 53:4Modern Bible↗ Ti-itherũ nĩwe woire wonje witũ, na agĩkuua kĩeha giitũ; no ithuĩ twatuire nĩkũhũũrwo aahũũrĩtwo nĩ Ngai, akamũgũtha na akamũnyamaria. (5) No rĩrĩ, aatihangirio nĩ ũndũ wa mahĩtia maitũ, o na akĩhehenjwo nĩ ũndũ wa waganu witũ; nakuo kũherithio kũrĩa gwatũmire tũgĩe na thayũ nĩwe waherithirio, na ithuĩ tũhonagio nĩ ũndũ wa nguraro ciake.

NIAGŨRIRIO NĨ ŨNDŨ WA MAHĨTIA MAITŨ + AGATHĨĨNŨO NĨ ŨNDŨ WA MEHIA MAITŨ → NA IBARA CIAKE NĨHO TWAHONIO.

5. Isaia 53:6Modern Bible↗ Ithuothe, nĩtũhĩtĩtie njĩra, tũgaturuura ta ngʼondu ciũrĩte, o mũndũ agathiĩ na njĩra yake mwene; nake Jehova nĩamũigĩrĩire waganu witũ ithuothe.

Ithuothe, nĩtũhĩtĩtie njĩra → nake Jehova nĩamũigĩrĩire waganu witũ ithuothe.

6. Isaia 53:7Modern Bible↗ Nĩahinyĩrĩirio na agĩthĩĩnio, nowe ndaatumũrire kanua gake; aakirire ki o ta ũrĩa gatũrũme gakiraga gagĩthiĩ gũthĩnjwo, na o ta ũrĩa ngʼondu ĩkiraga ki ĩrĩ mbere ya mũmĩenji guoya, noguo o nake ataatumũrire kanua gake.

AATWARĨRWO TA GATŨRŪME KARĨA GATHĨNJAGWO → NDAATUMŨRAGA KANUA GAKE.

7. Isaia 53:8Modern Bible↗ Eeheririo na ũndũ wa kũhinyĩrĩrio na gũtuĩrwo ciira ũtarĩ wa kĩhooto. Ha ũhoro wa rũciaro rwake-rĩ, nũũ ũngĩaria ũhoro waruo? Nĩgũkorwo eeheririo kuuma bũrũri wa arĩa matũũraga muoyo; na nĩ ũndũ wa mahĩtia ma andũ akwa nĩkĩo aahũũrirwo.

NĨAATINŨRĨTWO KUUMA BŨRŨRĨ-INĨ WA ARĨA MARĨ MUOYO → NĨ ŨNDŨ WA MĨHĨRĨGA YA ANDŨ AKWA NĨARĨ AHŨŨRĨTWO.

8. Isaia 53:9Modern Bible↗ Rĩrĩa aakuire aigirwo mbĩrĩra-inĩ ya andũ aaganu, o na agĩthikwo mbĩrĩra-inĩ ya andũ arĩa itonga, o na harĩa atekĩte ũndũ mũũru, kana kanua gake gakaaria maheeni.

Rĩrĩa aakuire aigirwo mbĩrĩra-inĩ ya andũ aaganu + o na agĩthikwo mbĩrĩra-inĩ ya andũ arĩa itonga → o na harĩa atekĩte ũndũ mũũru.

9. Isaia 53:10Modern Bible↗ No rĩrĩ, Jehova nĩonire arĩ wega amũhehenje, na agĩtũma athĩĩnĩke, na rĩrĩa Jehova agaatũma muoyo wake ũtuĩke igongona rĩa mehia-rĩ, nĩakoona rũciaro rwake, na amũingĩhĩrie matukũ make, naguo wendi wa Jehova nĩũkagaacĩra guoko-inĩ gwake.

RĨRĨA ŨKARĨKIA MŨOYO WAKE ŨTUĨKE ITAMBO RĨA MEHIA → NĬAKONA MBEŨ YAKE, AGATAMBŨRŨKIA MĨTHENYA YAKE.

10. Isaia 53:11Modern Bible↗ Thuutha wa ngoro yake gũthĩĩnĩka, nĩakoona uumithio wa gũthĩĩnĩka gwake, na aiganĩre; nĩ ũndũ wa ũmenyo wake, ndungata ĩyo yakwa thingu nĩĩgatũma andũ aingĩ matuĩke athingu, na nĩĩgakuua mawaganu mao, ĩmeherie. (12) Nĩ ũndũ ũcio nĩngamĩgayanĩria igai hamwe na arĩa anene, o na magayane indo cia gũtahwo na andũ arĩa marĩ hinya, tondũ nĩarutire muoyo wake akue, na agĩtaranĩrio na arĩa aagarari watho. Nĩgũkorwo nĩakuuire mehia ma andũ aingĩ, o na arĩa maahĩtĩtie akĩmathaithanĩrĩra.

NĨAITĨTE NGORO YAKE NGINYA GĨKUŨ + AGĨTARWO HAMWE NA ANĨNĨ → NĨKUUĨTE MEHIA MA AINGĨ, AKĨĨRUUGAMĨRĨRA ANĨNĨ.

(Mecoke makwa mwene: Thoma Isaia 53:9 na ũcoke ũthome Isaia 53:10 rĩngĩ, kũringana na ũrutani ũcio. Rĩa mbere rĩugaga ndungata nĩyakuire na ĩgĩthikwo mbĩrĩra-inĩ ya mũndũ mũtongu. Rĩa keerĩ rĩugaga ũrĩa thutha wa ngoro ya ndungata gũtuĩka igongona rĩa mehia, ndungata nĩĩkoona rũciaro rwayo na ĩtambũrũkĩrio matukũ mayo. Ũhoro ũcio ũĩrĩ ndũngĩhota gũtuĩka wa ma othe harĩ mũndũ ũrĩa ũtũũraga akuĩte. Ũhoro wa kũriũka nĩ mwandĩke thĩinĩ wa gĩcunjĩ gĩkĩ gĩa Isaia, mĩaka magana mũgwanja mbere ya kũriũka kwene gwĩkĩka.)

18. ŨRORERE ŨNGĨ, KĨONERO KĨRĨA KĨMWE — karatathi ka mũnabii, na mũndũ warĩ ngaari-ya-mbarathi agĩgathoma na mũgambo mũnene

Atũmwo 8:32Modern Bible↗ Mũndũ ũcio warĩ mũhakũre aathomaga gacunjĩ gaka ka Maandĩko: “Aatwarirwo o ta ngʼondu gĩthĩnjĩro-inĩ, na o ta ũrĩa gatũrũme gakiraga ki karĩ mbere ya mũndũ ũrĩa ũrakenja guoya, noguo o nake ataatumũrire kanua gake. (33) Nĩaconorithirio na ndaigana gũtuĩrwo ciira na kĩhooto. Nũũ ũngĩaria ũhoro wa njiaro ciake? Nĩgũkorwo muoyo wake nĩwehererio ũkiuma gũkũ thĩ.” (34) Mũndũ ũcio mũhakũre akĩũria Filipu atĩrĩ, “Ndagũthaitha, ta njĩĩra atĩrĩ, mũnabii araaria ũhoro wa ũ, nĩ ũhoro wake we mwene kana nĩ ũhoro wa mũndũ ũngĩ?” (35) Hĩndĩ ĩyo Filipu akĩrutia ũhoro hau, akĩmũhe Ũhoro-ũrĩa-Mwega ũkoniĩ Jesũ.

MŨNABII ARĨA ARĨRIA ŨNDŨ ŨYŨ NĨ ŨNDŨ WA ŨRĨKA? → FILIPO AKĨAMBĨRĨRIA MAANDĨKO-INĨ MO, AKĨMWĨRA ŨHORO WA JESU.

(Meciiria makwa niĩ mwene: Kĩĩ nĩ kĩũria kĩa ma, kĩũrĩtio na mũgambo nĩ mũndũ ũtarĩ waigua macookio makĩo. Kĩũria nĩ gĩkĩ: mũnabii araaria ũhoro wa ũ? Macookio ti woni wa Filipu wa mwene. Filipu nĩambĩrĩirie o mũhari ũcio wa Isaia 53. Filipu nĩahunjĩirie Jesũ kuuma mũhari-inĩ ũcio. Ũrutani wa atũmwo wa mwene wa Isaia 53 nĩwandĩkĩtwo nĩ ũndũ witũ. Gũtirĩ mũndũ ũbataraga kũgereria kũmenya ũrutani wa atũmwo wa Isaia 53.)

19. E. IMANUELI — NGAI ARĨ HAMWE NA ITHUĨ, KAANA GAACIARĨRWO, NA MŨRIŨ ŨHEANĨTWO

1. Isaia 7:14Modern Bible↗ Nĩ ũndũ ũcio-rĩ, Mwathani we mwene nĩakamũhe kĩmenyithia: Nĩgũkorwo mũirĩtu gathirange nĩakagĩa nda aciare kahĩĩ, nake agatue Imanueli.

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H6005 Immanuwel — Imanueli · ⚑ H5959 almah — mũirĩtu gathirange

Nĩ ũndũ ũcio-rĩ, Mwathani we mwene nĩakamũhe kĩmenyithia → Nĩgũkorwo mũirĩtu gathirange nĩakagĩa nda aciare kahĩĩ, nake agatue Imanueli.

2. Isaia 9:6Modern Bible↗ Nĩgũkorwo nĩtũciarĩirwo kaana, tũkaheo kahĩĩ, naguo wathani ũgaakorwo ciande-inĩ ciako. Nako gageetagwo Mũheani-Kĩrĩra-wa-Kũgegania, Mũrungu Mwene-Hinya, Ithe-wa-Andũ-wa-Tene-na-Tene, Mũnene-wa-Thayũ. (7) Naguo ũhoro wa gũtheerema kwa ũthamaki wake na thayũ gũtirĩ hĩndĩ igaathira. Agaathamakagĩra ũthamaki wake aikarĩire gĩtĩ kĩa ũnene kĩa Daudi, aũhaande na aũtiirĩrĩre na ciira wa kĩhooto na ũthingu, kuuma rĩu nginya tene. Kĩyo kĩa Jehova Mwene-Hinya-Wothe nĩkĩo gĩgaatũma maũndũ macio mekĩke.

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H6382 pele — wa kũgegania

KAANA NĨGĨACIARĨTWO + MWANA NĨAHETWO → RĨĨTWA RĨAKE RĨGETWO NGAI MŨHOTANI, ITHE WA TENE NA TENE → ŨINGĨHIO WA WATHANI WAKE NDŨRĨ MŨTHIA.

(Meciiria makwa jũa: Ta rora ũtaratara wa ciugo cierĩ cia ciĩko thĩinĩ wa Isaia 9:6. Ciugo icio cierĩ cia ciĩko ti ciugo o ĩmwe. Na gũtirĩ ũndũ wa tũhũ atĩ irĩ na ũtaratara ũcio. Kaana nĩ RĨCIARĨTWO. Mũriũ nĩ ARUUTWO. Gũciarwo kuonanagia ũrĩa kaana kaũkire gũkũ thĩ. Kũrutwo kuonanagia ũndũ wekĩkire kũrĩ Mũriũ ũrĩa waarĩ o kuo mbere. Rĩu, wĩcirie ma marĩĩtwa maheetwo kaana gaka. Isaia 9:6 ndĩroiga atĩ kaana gagatariĩ ta Ngai Mwene-Hinya. Isaia 9:6 yugaga atĩ "rĩĩtwa rĩake rĩgeetagwo Ngai Mwene-Hinya." Rĩĩtwa rĩa mbere thĩinĩ wa mũhari ũcio, Wa Magegania, nĩ pele (H6382). Pele nĩ ĩgayaine mũri o ũmwe na macokio marĩa Manoa aaheirwo thĩinĩ wa Atiirĩrĩri 13, hĩndĩ ĩrĩa oragia rĩĩtwa na akĩaga kũrĩgĩa. Thĩinĩ wa Isaia 9:6, rĩĩtwa nĩ rĩheanĩtwo.)

3. Isaia 9:2Modern Bible↗ Andũ arĩa matũũraga nduma-inĩ nĩmonete ũtheri mũnene; nao arĩa matũũraga bũrũri ũrĩ nduma ta ya gĩkuũ-rĩ, nĩmarĩirwo nĩ ũtheri.

Andũ arĩa matũũraga nduma-inĩ nĩmonete ũtheri mũnene.

4. Mika 5:2Modern Bible↗ “No rĩrĩ, wee Bethilehemu Efiratha, o na harĩa arĩ we mũnini mũno mĩhĩrĩga-inĩ ya Juda, thĩinĩ waku nĩkuo gũkoima ũrĩa ũgaatuĩka mwathi wa Isiraeli, ũrĩa kĩhumo gĩake nĩ gĩa kuuma tene, kuuma mĩndĩ na mĩndĩ.”

KUUMA HARĨ WE NĨGŨKOIMA ŨRĨA ŨGAATHANA ISIRAELI → ŨRĨA MATHĨĨ MAKE MOIMĨTE TENE, KUUMA TENE NA TENE.

(Meciiria makwa mwene: Kiugo kĩmwe kĩrĩ thĩinĩ wa Mika 5:2 nĩkĩnyiitĩte mĩthia yeerĩ ya wĩrutwo ũyũ wothe. Mũthamaki ũyũ OIMAAGA itũũra-inĩ inini. Kuuma itũũra inini nĩ kĩambĩrĩria, handũ mũndũ angĩceerera. GŨCIARWO kwa mũthamaki ũyũ nĩ kuuma tene, kuuma tene wa tene. Kuuma tene wa tene ti kĩambĩrĩria o na hanini. Mika oigaga ũhoro ũyũ wĩrĩ mũrũgamo-inĩ ũmwe. Mika ndoinainagia ũhoro o na ũrĩkũ wa ũhoro ũcio.)

20. F. MBEU YA MŨTUMIA NA MŨIRĨTU GĨTHENGI — KĨĨRANĨRO KĨA MBERE NA ŨHINGIO WARO

1. Kĩambĩrĩria 3:15Modern Bible↗ Na nĩngũtũma kũgĩe ũthũ gatagatĩ gaku na mũndũ-wa-nja ũyũ, na gatagatĩ ka rũciaro rwaku na rwake; nake nĩagakũhehenja mũtwe, nawe nĩũkamũgũtha ndiira ya kũgũrũ gwake.”

GATHĨ GAKO NA GATHĨ GAKE → NĨKO GAGAGŨTHECA MŨTWE, NAWE ŨKAMŨTHECA KĨĨRĨ GĨAKE.

(Mawoni makwa mwene: Ngai nĩaririe Kĩambĩrĩria 3:15 kũrĩ nyoka ũrĩa warĩ mũgũnda-inĩ, hĩndĩ ĩrĩa mehia matoonyire thĩ. Kĩambĩrĩria 3:15 nĩguo mwĩhĩtwa wa mbere wa mũhonokia thĩinĩ wa Maandĩko mothe. Ta wone mbeũ ĩrĩa ĩtaũragwo mũhari-inĩ ũyũ. Rĩngĩ, thĩinĩ wa Maandĩko mothe marĩa matigaire, rũciaro rũrũ rũtaũragwo kũgerera arũme. Ngerekano nĩ mbeũ ya Iburahĩmu, na mbeũ ya Daudi. Haha, kamwe, kĩambĩrĩria-inĩ biũ, rũciaro rũrĩa rũtaũragwo nĩ mbeũ ya MŨTUMIA. Ta wone o na ironda igĩrĩ cia mũhari-inĩ ũyũ, iria itarĩ cia ũnene o ro ũmwe. Ĩtumbũ rĩa mbeũ ya mũtumia nĩrĩrĩtiihagio. Mũtwe wa nyoka nĩũrĩhehenjagwo.)

2. Agalatia 4:4Modern Bible↗ No hĩndĩ ĩrĩa ihinda rĩrĩa rĩagĩrĩru kũna rĩakinyire, Ngai nĩatũmire Mũriũ, nake agĩciarwo nĩ mũndũ-wa-nja, na agĩciarwo arĩ wa gwathagwo nĩ watho (5) nĩguo akũũre andũ arĩa matũire mathagwo nĩ watho, nĩgeetha tũgĩe na kĩhooto gĩa gũtuĩka ciana ciake

NGAI NĨATŨMĨTE MŨRIU WAKE, ŨCIARĨTWO NĨ MŨTUMIA → NĨGŨKŨŨRA ARĨA MAARĨ RUNGU RWA WATHO.

(Meciria makwa mwene: Agalatia 4:4 yugaga atĩ Ngai NĨATŨMĨTE Mũrũ wake. Agalatia 4:4 thutha ũcio yugaga atĩ Mũriũ nĩ AGĨACĨRWO NĨ MŨTUMIA. Gũtũmwo nĩkuo kwagwetetwo mbere thĩinĩ wa kiugo kĩu. Gũciarwo nĩkuo kwagwetetwo thutha thĩinĩ wa kiugo kĩu. Ũtaratara ũcio nĩ wa bata. Mũndũ ndangĩtũmwo oimĩte handũ tiga arĩ o mũndũ ũcio nĩaikaraga kũu mbere.)

21. MOONO MEHARANĬTE, HAAHA HO HAMWE — kĩmenyithia kĩrĩa kĩerĩtwo, na kĩmenyithia kĩrĩa kĩaheanĩtwo

Isaia 7:14Modern Bible↗ Nĩ ũndũ ũcio-rĩ, Mwathani we mwene nĩakamũhe kĩmenyithia: Nĩgũkorwo mũirĩtu gathirange nĩakagĩa nda aciare kahĩĩ, nake agatue Imanueli.

Nĩgũkorwo mũirĩtu gathirange nĩakagĩa nda aciare kahĩĩ, nake agatue Imanueli.

Mathayo 1:18Modern Bible↗ Ũhoro wa gũciarwo kwa Jesũ Kristũ watariĩ ũũ: Nyina Mariamu nĩ oorĩtio nĩ Jusufu atuĩke mũtumia wake, no matanaikarania-rĩ, nĩamenyekire atĩ arĩ na nda ya Roho Mũtheru. (19) Nake Jusufu mũthuuri wake tondũ aarĩ mũndũ mũthingu na ndangĩendire kũmũconorithia kũrĩ andũ, agĩĩciiria amũtige na hitho. (20) No thuutha wa gwĩciiria ũndũ ũcio, mũraika wa Mwathani akĩmuumĩrĩra kĩroto-inĩ, akĩmwĩra atĩrĩ, “Jusufu, mũrũ wa Daudi, ndũkae gwĩtigĩra kũhikia Mariamu atuĩke mũtumia waku, tondũ nda ĩyo arĩ nayo nĩ ya Roho Mũtheru. (21) Nĩagaciara kahĩĩ, nawe nĩũgagatua Jesũ, tondũ nĩwe ũkaahonokia andũ ake kuuma mehia-inĩ mao.” (22) Na rĩrĩ, maũndũ macio mothe meekĩkire nĩguo ũrĩa Mwathani aarĩtie na kanua ka mũnabii ũhinge, rĩrĩa oigire atĩrĩ (23) “Mũirĩtu gathirange nĩakagĩa nda na nĩagaciara kahĩĩ, nao magaagatua Imanueli” ũguo naguo ũgĩtaũrwo nĩ kuuga, “Ngai hamwe na ithuĩ.”

NĨŨKĨĨTA RĨĨTWA RĨAKE JESU: NĨGŨKORWO NĨAGAKŨŨRA ANDŨ AKE KUUMA MEHIA-INĨ MAO → NĨMAKĨĨTA RĨĨTWA RĨAKE EMANUELI, RĨRĨA RĨGĨATAŨRWO NĨ ATĨ, NGAI ARĨ HAMWE NA ITHUĨ.

(Meciiria makwa ma mwene: Ũtiganu ũrĩ gatagatĩ-inĩ ka macokio meerĩ maya nĩguo mũrutani. Isaia 7:14 yugaga NĨWE ũgetana rĩĩtwa rĩa kaana kau Imanueli. Mathayo 1:23 yugaga NĨMO magetana rĩĩtwa rĩa kaana kau Emanueli. Nyina ũmwe nĩetaga kaana kake thĩinĩ wa ũhoro wa Isaia. Andũ othe nĩmetaga Jesũ thĩinĩ wa ũhoro wa Mathayo. Mathayo ningĩ nĩekaga ũndũ ũtekwenda gũtuĩrio nĩ mũthomi o wothe. Mathayo nĩarũgamaga na akoimbũra rĩĩtwa rĩu kũrĩ mũthomi, thĩinĩ wa Ũhoro-Mwega wa Mathayo wĩ mwene. Gũtirĩ mũthomi wa ũthiũrũrũka o na ũrĩkũ ũngĩaga kũmenya ũrĩa rĩĩtwa Emanueli riugĩte. Emanueli nĩ kuuga Ngai arĩ hamwe na ithuĩ. Mathayo ningĩ ndoigaga atĩ gũciarwo kwa Jesũ no kwaririkanirie Mathayo ũhoro wa ũrathi wa Isaia. Mathayo oigaga atĩ maũndũ maya mothe nĩMEEKĨTWO nĩgeetha ũrathi wa Isaia ũHINGĨRIRIE.)

1. Luka 1:31Modern Bible↗ Nawe nĩũkũgĩa nda na nĩũgaaciara mwana wa kahĩĩ, nawe nĩũkamũtua Jesũ. (32) Nake nĩagatuĩka mũnene na ageetagwo Mũrũ-wa-Ũrĩa-ũrĩ-Igũrũ-Mũno. Mwathani Ngai nĩakamũhe gĩtĩ kĩa ũnene kĩrĩa gĩa ithe Daudi (33) nake nĩagathamakĩra nyũmba ya Jakubu nginya tene; ũthamaki wake ndũgaathira o na rĩ.” (34) Mariamu akĩũria mũraika ũcio atĩrĩ, “Ũndũ ũyũ ũngĩhoteka atĩa, kuona atĩ ndĩ o mũirĩtu gathirange?” (35) Nake mũraika ũcio akĩmũcookeria, akĩmwĩra atĩrĩ, “Roho Mũtheru nĩagooka igũrũ rĩaku naguo hinya wa Ũrĩa-ũrĩ-Igũrũ-Mũno nĩũgakũhumbĩra, nĩ ũndũ ũcio mwana ũrĩa ũgaaciarwo nĩ mũtheru na ageetagwo Mũrũ wa Ngai.

ŨGWĨKA ŨNDŨ ŨYU RĨTA, NĨGŨKĨRIA NDĨRĨ NA MŨNDŨRUME? → KĨĨRA GĨĨTHERU KĨRĨA GĨGACIARWO NĨWE GĨGETWO MWANA WA NGAI.

(Mahakania makwa mwene: Kĩũria kĩa Mariamu kĩrĩa kĩrĩ thĩinĩ wa Luka 1:34 nĩ kĩũria kĩa ũũgĩ, na andũ nĩ makĩrũrĩa magĩkĩũria o ũguo nginya rĩu. Macokio marĩa aaheirwo ti ngarari. Nĩ ũmenyithania wa ũrĩa Ngai akirie gũĩka. Ta rora gĩtĩ kĩa ũthamaki kĩrĩa gĩtaũrĩtwo thĩinĩ wa Luka 1:32: "gĩtĩ kĩa ũthamaki kĩa ithe Daudi." Kĩu nĩ o gĩtĩ kĩrĩa Isaia 9:7 oigire mwana ũcio agaikara igũrũ rĩakĩo, na nĩ nyũmba o ĩyo ya ũthamaki ĩrĩa Thaburi ya 110 yandĩkĩtwo ĩkĩonania.)

22. G. KIUGO GĨATUĨKĨTE MWĨRĨ — NA ŨRĨA MŨNDŨ ANGĨAMUONA KŨNA

1. Johana 1:1Modern Bible↗ Kĩambĩrĩria-inĩ Ũhoro aarĩ o kuo, nake Ũhoro aatũũrĩte na Ngai, na Ũhoro aarĩ Ngai. (2) We aatũũrĩte na Ngai kuuma o kĩambĩrĩria. (3) Indo ciothe ciombirwo na ũndũ wake; gũtirĩ kĩndũ kĩa iria ciombirwo kĩagĩire atarĩ ho. (4) Thĩinĩ wake kwarĩ muoyo, naguo muoyo ũcio nĩguo warĩ ũtheri wa andũ.

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G3056 logos — Kiugo

Kĩambĩrĩria-inĩ Ũhoro aarĩ o kuo + nake Ũhoro aatũũrĩte na Ngai + na Ũhoro aarĩ Ngai → Indo ciothe ciombirwo na ũndũ wake.

(Meciiria makwa: Johana 1:1 ĩheanaga ciugo ithatũ mũhari ũmwe. O ũmwe wa ciugo icio ithatũ nĩ wa bata. Kiugo kĩa mbere nĩ "Kiugo kĩarĩ ho kĩambĩrĩria-inĩ." Kiugo, rĩĩtwa rĩa Mũrũ wa Ngai mbere ya kuoya mwĩrĩ wa mũndũ, gĩtiarĩ na kĩambĩrĩria. Kiugo kĩa keerĩ nĩ "Kiugo kĩarĩ na Ngai." Kiugo ti o rĩĩtwa rĩngĩ rĩa Ngai Ithe, tondũ mũndũ ndangĩkorwo na we mwene. Kiugo kĩa gatatũ nĩ "Kiugo kĩarĩ Ngai." Kiugo ti kĩũmbe kĩnini kĩrũgamĩte hakuhĩ na Ngai. Kweheria kĩmwe kĩa ciugo icio ithatũ nĩ gũtũma harehwo kĩrĩkanĩro kĩngĩ tiga kĩrĩa Johana aandĩkire.)

2. Johana 1:14Modern Bible↗ We Kiugo agĩtuĩka mũndũ na agĩtũũrania na ithuĩ. Nĩtuonete riiri wake, riiri wa Mũrũ wake wa Mũmwe, ũrĩa woimire kũrĩ Ithe aiyũrĩtwo nĩ ũtugi na ũhoro wa ma.

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G4637 skenoo — gũtũũra

KIUGO GĨGĨTUĨKA MWĨRĨ + GĨGĨTŨŨRANIA NA ITHUĨ → TWONA RIRIA RĨAKE, RIRIA TA RĨA MWANA WA ITHE WA MWE.

23. MOONERIA MERĨ, ŨHORO O RŨ ŨMWE — hema ĩrĩa yarĩ werũ-inĩ, na hema ya mwĩrĩ

Thaama 25:8Modern Bible↗ ↗ read this in your Bible

Ningĩ ũnjakithĩrie handũ haamũre → na niĩ nĩngatũũranagia nao.

Johana 1:14Modern Bible↗ We Kiugo agĩtuĩka mũndũ na agĩtũũrania na ithuĩ. Nĩtuonete riiri wake, riiri wa Mũrũ wake wa Mũmwe, ũrĩa woimire kũrĩ Ithe aiyũrĩtwo nĩ ũtugi na ũhoro wa ma.

KIUGO GĨGĨTUĨKA MWĨRĨ + GĨGĨIKARA GATAGATĨ-INĨ GAITŨ.

(Mĩario yakwa mwene: Kiugo gĩa Kĩngiriki kĩrĩa Johana ahũthĩrĩte harĩ "gũtũũra" thĩinĩ wa Johana 1:14 nĩ skenoo (G4637). Skenoo nĩ kuuga kwamba hema na gũtũũra thĩinĩ wa hema ĩyo. Matukũ ma tene, Ngai eerire andũ a Isiraeli mathondeke hema nĩguo Ngai atũũre gatagatĩ-inĩ kao, na maamĩakire na maru, mbaũ, na thahabu (Thaama 25:8). Thĩinĩ wa Johana 1:14, mbica ĩyo yumbũka rĩngĩ, no rĩrĩ hema-inĩ, nĩ mwĩrĩ wa mũndũ. Hema ĩrĩa yarĩ werũ-inĩ yarĩ mbica ya mbere ya ũhoro ũrĩa Johana aragia, ĩrongoretio harĩ mwĩrĩ wa Jesũ Kristo. Kĩrĩkanĩro Kĩerũ nĩ kĩonanagia hema ĩyo ta kĩĩruru, mbica ĩrĩa yarongoretie harĩ Jesũ Kristo, no thutha wa kũguũrania ũrĩa kĩĩruru kĩu kĩarongoretie. Johana oigaga ũhoro ũyũ na njĩra ĩtarĩ na ũhitho thĩinĩ wa Johana 1:14.)

1. Akolosai 1:15Modern Bible↗ Ũcio nĩwe mũhianĩre wa Ngai ũrĩa ũtonekaga, na nĩwe irigithathi harĩ indo ciothe iria ciombirwo. (16) Nĩgũkorwo nĩwe wombire indo ciothe: indo iria irĩ igũrũ na iria irĩ thĩ, iria cionekaga na iria itonekaga, o na angĩkorwo nĩ itĩ cia ũnene kana maahinya, kana aathani o na kana arĩa marĩ ũhoti; indo ciothe ciombirwo nĩwe na nĩguo ituĩke ciake. (17) Kristũ nĩwe warĩ kuo mbere ya indo ciothe, nacio indo ciothe itũũraga inyiitithanĩtio nĩwe.

NĨ WE WOOMBĪRE MAŨNDŪ MOTHE + NĨ WE ARĨ MBERE YA MAŨNDŪ MOTHE → NA NĨ WE MAŨNDŪ MOTHE MOOMĪRĪRIE.

2. Akolosai 2:9Modern Bible↗ Nĩgũkorwo ũiyũru wothe wa Ũngai ũtũũraga thĩinĩ wa Kristũ arĩ na mwĩrĩ (10) na inyuĩ nĩmũiyũrĩtwo nĩ muoyo thĩinĩ wa Kristũ, ũrĩa arĩ we Mũnene igũrũ rĩa hinya o wothe na ũhoti o wothe.

THĨINĨ WAKE NĨHO GŨIKARAGA ŨIYŨRU WOTHE WA ŨNGAI NA MWĨRĨ → INYUĨ MŨRĨ AKĨNYE THĨINĨ WAKE.

24. G5. ŨRĨA ŨNGĨMUONA — AATWĨRIRE KŨRĨA TWAGĨRĨIRWE NĨ GŨCARIA

Johana 5:39Modern Bible↗ Inyuĩ mũtuĩragia Maandĩko tondũ mwĩciiragia atĩ na ũndũ wamo nĩmwĩgwatĩire muoyo wa tene na tene. Maandĩko macio nĩmo moimbũraga ũhoro ũrĩa ũngoniĩ (40) no nĩmũregaga gũũka kũrĩ niĩ mũgĩe na muoyo.

TAHUURANIRIA MAANDĨKO → NĨ MO MAROIRA ŨIRA WAKWA.

(Mĩario yakwa niĩ mwene: Jesũ oigire ũndũ ũyũ thĩinĩ wa Johana 5:39-40 kũrĩ andũ arĩa maamenyaga Maandĩko gũkĩra andũ arĩa angĩ othe maarĩ muoyo hĩndĩ ĩyo. Nĩmangĩahotire kũmacokia na ngoro. Jesũ akĩmeera atĩ Maandĩko mothe marĩa meethĩte na ngoro nĩmoonanagia ũhoro wake, na atĩ o na kũrĩ ũguo matiangĩũka kũrĩ we nĩguo maheo muoyo. Kũmenya ciugo cia Maandĩko ti ũndũ ũmwe na kũmenya mũndũ ũrĩa ciugo icio ciaragia igũrũ rĩake. Gũtirĩ handũ hangĩ o na hamwe hangĩcaragio muoyo. Jesũ ndoigire mũthigaane maigua manyu. Ooigire mũthigaane Maandĩko.)

1. Luka 24:25Modern Bible↗ Nake Jesũ akĩmeera atĩrĩ, “Inyuĩ andũ aya mwagĩte ũũgĩ na mũtihiũhaga gwĩtĩkia maũndũ mothe marĩa anabii moigĩte! (26) Githĩ to mũhaka Kristũ ambe anyariirwo na acooke atoonye riiri-inĩ wake?” (27) Jesũ akĩmataarĩria ũhoro wothe ũrĩa waarĩtio Maandĩko-inĩ ũmũkoniĩ, ambĩrĩirie na maandĩko ma Musa na ma Anabii othe.

KWAMBĨRĨRIA NA MUSA NA ANABII OTHE → AATAARĨIRIE MAŨNDŨ MAKONANIA NAKE MWENE MAANDĨKO-INĨ MOTHE.

2. Luka 24:32Modern Bible↗ Nao makĩũrania atĩrĩ, “Githĩ ngoro ciitũ itiikũhĩahĩaga hĩndĩ ĩrĩa ekwaragia na ithuĩ njĩra-inĩ, na agĩtũtaarĩria ũrĩa Maandĩko moigĩte?”

GĨĨTĨ NGORO CIITŨ NDICIACĨNAGA THĨĨNĨ WITŨ, RĨRĨA AATŨHINGŨRĨRAGA MAANDĨKO?

3. Luka 24:44Modern Bible↗ Akĩmeera atĩrĩ, “Ũũ nĩguo ndamwĩrire hĩndĩ ĩrĩa ndaarĩ na inyuĩ atĩ: Maũndũ mothe marĩa mandĩkĩtwo ũhoro wakwa Watho-inĩ wa Musa, na Maandĩko-inĩ ma Anabii, na Thaburi, no nginya mahingio.” (45) Hĩndĩ ĩyo akĩhingũra meciiria mao nĩguo mamenye Maandĩko.

MAUNDŨ MOTHE NĨMAGĨRĨRWO NĨ KŨHINGĨRIO, MARĨA MAANDĨKĨTWO WATHO-INĨ WA MOSES, NA ATHAMBI-INĨ, NA THABURI-INĨ, ŨHORO-INĨ WAKWA → HĨNDĨ ĨYO AKĨMAHINGŨRA MEECIRIA MAO.

(Mawoni makwa mwene: Luka 24:44-45 nĩkuoiga macokio ma kĩũria kĩrĩa gĩcemanio gĩkĩ giothe kĩroragia. Macokio maya moimĩte kanua-inĩ ka Jesũ, thutha wa Jesũ kwariũka kuuma mbĩrĩra-inĩ. Jesũ nĩguoetire icunjĩ ithatũ cia Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ: watho wa Musa, na anabii, na thaburi. Icunjĩ ici ithatũ ciunutwo hamwe nĩcio Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ kĩrĩa gĩothe. Jesũ oigire Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ kĩrĩa gĩothe nĩ kĩarĩ na maũndũ makoniĩ we. Jesũ ndoigire nĩ o rũgongo rwa Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ rwarĩ na maũndũ makoniĩ we. Jesũ acio agĩcoka agĩĩka maũndũ meerĩ mataarĩ o mamwe nĩ ũndũ wa arutwo. Jesũ nĩoririkanirie ARUTWO MAANDĨKO. Jesũ nĩoririkanirie ŨŨMENYI wa arutwo. Mũndũ nĩabataire maũndũ meerĩ maya mothe. Mũndũ no akorwo na Bibilia yothe moko-inĩ make no agĩkorwo abataraga Jesũ oohore maitho make one Jesũ thĩinĩ wa Bibilia. Thoma Bibilia. Ĩra Jesũ agũkũnũrĩre Bibilia. Thiĩ na mbere gũthoma Bibilia.)

4. 1 Johana 1:1Modern Bible↗ Ũhoro ũrĩa warĩ kuo kuuma o kĩambĩrĩria, ũrĩa tũiguĩte, na ũrĩa tuonete na maitho maitũ, na tũkawĩrorera, namo moko maitũ makaũhutia, o ũhoro ũcio wa Kiugo kĩa muoyo, nĩguo tũhunjagia. (2) Muoyo ũcio nĩwonithanirio; na ithuĩ nĩtũwonete na tũkaheana ũira waguo, na ithuĩ tũkamũhunjagĩria ũhoro wa muoyo wa tene na tene, ũrĩa watũire na Ithe witũ, na ũkĩonithanio kũrĩ ithuĩ. (3) Ithuĩ tũmũhunjagĩria kĩrĩa tuonete na tũkaigua, nĩgeetha o na inyuĩ mũgĩe ngwatanĩro na ithuĩ. Nayo ngwatanĩro iitũ nĩ ngwatanĩro na Ithe witũ, o na Mũriũ Jesũ Kristũ.

TWAIGUĨTE + TWONETE NA MAITHO MAITŨ + TWACŨTHĬRĬRĬE + MOKO MAITŨ NĨMOHUTITIE → MUOYO ŨCIO WA TENE NA TENE, ŨRĨA WARĨ NA ITHE, NA ŨKĨONANĬRIO KŨRĨ ITHUĨ.

(Meciiria makwa mwene: Johana nĩaandĩkĩte maũndũ na wendi thĩinĩ wa 1 Johana 1:1: aiguĩte, onete, arorete na kĩyo, na ahutĩtie na moko make. Johana ndaracookagia ũhoro wa gwĩciiria kana wa muoyo. Johana nĩararaga ũhoro wa mũndũ ũrĩa aarĩĩanaga nake irio. Thĩinĩ wa kiugo o kĩmwe, Johana ekũgwetaga mũndũ ũcio ta "muoyo ũrĩa wa tene na tene, ũrĩa warĩ na Ithe." Mũndũ ũrĩa Atũmwo mahutirie na moko mao no we mũndũ o ũcio warĩ na Ithe mbere ya kĩambĩrĩria. Ũguo nĩguo ũhoro wothe wa 1 Johana 1:1-3. Johana nĩoigaga atĩ we nĩ mũira wa ũhoro ũyũ, ti mũndũ wa gwĩciiria ũhoro ũyũ.)

25. H. NĨKĨ GĨKUŨ KĨAGĨRĨIRWO GĨTUĨKE ŨGUO — MŨTARO WA GŨCOKA KWĨ NGAI

26. H1. THIINA, UGA NA WOROĨ

Isaia 59:2Modern Bible↗ No rĩrĩ, mawaganu manyu nĩmo mamũtigithanĩtie na Ngai wanyu; namo mehia manyu nĩmo matũmĩte amũhithe ũthiũ wake, akarega kũmũigua.

No rĩrĩ, mawaganu manyu nĩmo mamũtigithanĩtie na Ngai wanyu.

Aroma 3:23Modern Bible↗ nĩgũkorwo andũ othe nĩmehĩtie na makanyiihĩrwo nĩ riiri wa Ngai

nĩgũkorwo andũ othe nĩmehĩtie na makanyiihĩrwo nĩ riiri wa Ngai.

27. H2. NĨKĨ THAKAME, NA TĨ ŨNDŨ ŨNGĨ MŨHŨTHŨ

Ahibirania 9:22Modern Bible↗ Na ti-itherũ, kũringana na watho hakuhĩ indo ciothe itheragio na thakame, na hatarĩ gũitwo gwa thakame-rĩ, gũtirĩ kũrekerwo kwa mehia.

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G859 aphesis — Kũrekerwo kwa mehia

na hatarĩ gũitwo gwa thakame-rĩ, gũtirĩ kũrekerwo kwa mehia.

Alawii 17:11Modern Bible↗ Nĩgũkorwo muoyo wa kĩũmbe ũrĩ thĩinĩ wa thakame, na nĩyo ndĩmũheete mwĩhorohagĩrie nayo kĩgongona-inĩ; thakame nĩyo ĩhorohagĩria muoyo wa mũndũ.

Nĩgũkorwo muoyo wa kĩũmbe ũrĩ thĩinĩ wa thakame → thakame nĩyo ĩhorohagĩria muoyo wa mũndũ.

Ahibirania 10:4Modern Bible↗ tondũ gũtingĩhoteka thakame ya ndegwa na ya mbũri yeherie mehia.

tondũ gũtingĩhoteka thakame ya ndegwa na ya mbũri yeherie mehia.

(Mahĩrĩga makwa mũno: Rũgamia mĩhari ĩno ĩtatũ hamwe, na mũtaratara wothe wa kũrutwo magongona wa tene wĩguũrie guo mwene. Muoyo ũrĩ thakame-inĩ. Mehia mareagĩrĩria muoyo. Matukũ-inĩ ma tene, magongona ma nyamũ nĩmoheanaga ũhoro wa kũhorohia mehia (kũhumbĩrwo gwa kahinda ka mehia kwarĩ gwa gũcookereria mũndũ mũrũgamo wake mbere ya Ngai), mũthenya na mũthenya, kwa mĩnyaka magana maingĩ. Ahibirania kuuga wega atĩ magongona ma nyamũ matingĩahotire kũnyihanyiha mehia biũ. Kaĩ magongona macio mothe maarutagwo nĩ ũndũ wa kĩ? Maigaga thiirĩ wa mehia ũkĩoneka atĩ ndũrarĩhwo. Maarĩ kĩririkania kĩnene, kĩrĩa gĩacookagĩrĩrwo mũthenya o mũthenya, atĩ muoyo warĩ mũbata gũtuĩkwo, na maigaga kĩririkania kĩu kĩrũmĩte nginya rĩrĩa gĩkuũ kĩmwe kĩrĩa gĩangĩahotire kũrĩha thiirĩ wa mehia biũ kĩokire.)

28. H3. ŪRIA AAIKŪRŪKĪTE KŪRĪA KŪRAIHU

Afilipi 2:5Modern Bible↗ Mwĩciirĩrie wanyu wagĩrĩirwo ũtuĩke o ta ũrĩa warĩ na Kristũ Jesũ: (6) We-rĩ, o na gũtuĩka aarĩ Ngai, ndonire kũiganana na Ngai taarĩ ũndũ wa gũkumbatĩrio (7) nowe nĩgũtiganĩria aatiganĩirie ũnene wake wothe, agĩtuĩka ta ngombo, agĩciarwo ta andũ a gũkũ thĩ. (8) Nake ahaana ta mũndũ-rĩ, akĩĩnyiihia, na agĩathĩka o nginya akĩũragwo, o kũũragwo kũrĩa kwa mũtharaba!

AARĨ NA MŨHIANĨRE WA NGAI → NĨOIRIRE MŨHIANĨRE WA NDUNGATA → AATHĨKĨIRE NGINYA GĨKUŨ, O NA GĨKUŨ KĨA MŨTHARABA.

(Meciiria makwa jũa: Ta rora ũtaratara wa gũikũrũka thĩinĩ wa Afilipi 2:6-8. Jesũ aarĩ na mũhianĩre wa Ngai. Jesũ nĩaeheririo ũgumo. Jesũ nĩoire mũhianĩre wa ndungata. Jesũ nĩoire mũhianĩre wa andũ. Jesũ nĩekũũhinyagĩrĩria. Jesũ nĩakĩrĩte gwathĩkĩra. Jesũ nĩakuire. Paulo agĩcooka agĩongerera ciugo igĩrĩ iria ciugo ĩyo yaandĩkĩtwo itaabatarĩtio nacio: "o na gĩkuũ kĩa mũtharaba." Kuuga o ũguo atĩ Jesũ nĩakuire tiguo gwatigana harĩ Paulo. Njĩra ĩyo kũũrĩa gĩkuũ kĩa Jesũ gĩekĩkire nĩ nyũmũ ya ũhoro wa Paulo.)

29. H4. ŨRĨA KWA MA KWAMŨRUTĨRE — KWĨĨRĨO MBERE, NAKĨO GĨGĨCOKA KWĨĨRWO THUTHA

Isaia 50:6Modern Bible↗ Ndaneanire mũgongo wakwa kũrĩ andũ arĩa maahũũraga, kĩreru gĩakwa ngĩkĩnengera arĩa maangũũraga nderu; ndiahithire ũthiũ wakwa atĩ nĩguo ndikanyũrũrio, kana ndige gũtuĩrwo mata.

Ndaneanire mũgongo wakwa kũrĩ andũ arĩa maahũũraga → ndiahithire ũthiũ wakwa atĩ nĩguo ndikanyũrũrio, kana ndige gũtuĩrwo mata.

Thaburi 22:16Modern Bible↗ Ndĩĩmũrigiicĩrie nĩ magui; ndĩĩmũthiũrũrũkĩrie nĩ gĩkundi kĩa andũ arĩa meekaga ũũru, nĩmatheecangĩte moko na magũrũ makwa. (17) Mahĩndĩ makwa no hote kũmatara mothe; andũ marandora na makangũũrĩra maitho. (18) Maragayana nguo ciakwa, nayo kanjũ yakwa makamĩcuukĩra mĩtĩ.

nĩmatheecangĩte moko na magũrũ makwa → Maragayana nguo ciakwa, nayo kanjũ yakwa makamĩcuukĩra mĩtĩ.

Mathayo 27:35Modern Bible↗ Ciarĩkia kũmwamba mũtĩ-igũrũ, cikĩgayana nguo ciake na njĩra ya gũcicuukĩra mĩtĩ.

NĪMAMWAMBĪRE MSALABA-INĪ, NA MAGĨGAWANA NGUO CIAKE, MAGĪCHUUKA MĪTĪ → NĪGŪKĪA ANDĪKĪTWO GŪHINGE.

Johana 19:34Modern Bible↗ Handũ ha ũguo-rĩ, mũthigari ũmwe agĩtheeca Jesũ mbaru na itimũ, na o rĩmwe hakiura thakame na maaĩ.

ITHE RĪATHECERETE MBAVO YAKE → NA KAHINDA-INĪ KĨU GWĨKĨRE THAKAME NA MAĨ.

(Meciiria makwa mwene: Daudi aandĩkire ũhoro wa moko na magũrũ hatũhĩtwo Thaburi-inĩ ya 22. Daudi aandĩkire ũhoro wa thigari ikĩgayana nguo Thaburi-inĩ ya 22. Daudi aandĩkire ũndũ ũyũ mĩaka ngiri ĩmwe mbere ya mũndũ o na ũmwe kũu Isiraeli kuona kwambwo mũtĩ-inĩ. Daudi ndaarĩ akĩgweta ũndũ wamũhutĩtie we mwene. Mathayo aandĩkire mĩaka mĩingĩ thutha, thutha wa Jesũ kwambwo mũtĩ-inĩ gwĩkĩka. Mathayo aandĩkire atĩ thigari ciekire o ũrĩa Thaburi ya 22 yoigĩte. Mathayo oigaga gĩtũmi thigari cieekire ũguo: "nĩguo ũndũ ũcio ũhinge." Thoma ũhoro ũcio wĩrĩ hamwe. Daudi aandĩkire ũhoro wake akĩrora mbere na mahinda-inĩ, atarĩ na njĩra ya kũmenya atĩ kwambwo mũtĩ-inĩ nĩgũgekĩka. Mathayo aandĩkire ũhoro wake akĩrora thutha kũrĩ kwambwo mũtĩ-inĩ, atarĩ na njĩra ya kũrega atĩ kwambwo mũtĩ-inĩ nĩgwekĩkire.)

30. H5. GĨTŨMI KĨA GĨKUŨ — MŪTARO, TĮGUOKO ŪNDŪ WA KĪEHA

Aroma 5:8Modern Bible↗ No Ngai nĩonanĩtie wendo wake kũrĩ ithuĩ na njĩra ĩno: Atĩ hĩndĩ ĩrĩa twatũire tũrĩ ehia-rĩ, Kristũ nĩatũkuĩrĩire. (9) Kuona atĩ rĩu nĩtũtuĩtwo athingu na ũndũ wa thakame yake-rĩ, githĩ tũtigakĩhonokio makĩria kuuma harĩ mangʼũrĩ ma Ngai nĩ ũndũ wake! (10) Tondũ-rĩ, angĩkorwo hĩndĩ ĩrĩa twarĩ thũ cia Ngai nĩtwaiguithanirio nake na ũndũ wa gĩkuũ kĩa Mũriũ, na tondũ rĩu tũrĩ aiguithanie na Ngai-rĩ, nĩtũrĩkĩragĩrĩria kũhonokio nĩ ũndũ Kristũ arĩ muoyo.

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G2644 katallasso — aiguithanĩtio

O TŨKĨRĨ EHIA, KRISTO NĨATŨKUĨĨRE → TŨKĨIGUANANIRIO NA NGAI NĨ ŨNDŨ WA GĨKUŨ KĨA MWANA WAKE.

2 Akorinitho 5:18Modern Bible↗ Maũndũ maya mothe moimaga kũrĩ Ngai, ũrĩa watũiguithanirie nake we mwene thĩinĩ wa Kristũ, na agĩtũhe ũtungata ũcio wa ũiguithanio: (19) atĩrĩ, Ngai arĩ thĩinĩ wa Kristũ nĩwe wĩĩiguithanagĩria thĩ kũrĩ we mwene, ategũtarĩra andũ mehia mao. Nake nĩatwĩhokeire ndũmĩrĩri ĩyo ya ũiguithanio. (20) Nĩ ũndũ ũcio ithuĩ tũrĩ abarũthi matũmĩtwo a kwarĩrĩria Kristũ, o taarĩ Ngai ũrathaithana na tũnua twitũ. Twamũthaitha handũ-inĩ ha Kristũ atĩrĩ: Ĩtĩkĩrai kũiguithanio na Ngai. (21) Ngai nĩatũmire ũcio ũtaarĩ na wĩhia atuĩke mwĩhia nĩ ũndũ witũ, nĩgeetha thĩinĩ wake tũtuĩke ũthingu wa Ngai.

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G2643 katallage — ũiguano

NGAI AARĨ THĨINĨ WA KRISTO, AGĨIGUITHANIA THĨ NAKE MWENE → AATŨMIRE ŨRĨA ŨTOĨ MEHIA ATUĨKE MEHIA HANDŨ HAITŨ.

1 Timotheo 2:5Modern Bible↗ Nĩgũkorwo kũrĩ Ngai o ũmwe, na mũiguithania o ũmwe wa kũiguithania Ngai na andũ, nake nĩwe mũndũ, o we Kristũ Jesũ (6) ũrĩa werutire atuĩke wa gũkũũra andũ othe. Naguo ũira wa ũhoro ũcio nĩwaheanirwo ihinda rĩaguo rĩrĩa rĩagĩrĩire rĩakinya.

NGAI ŨMWE + MŨKĨRIRIRIA ŨMWE GATAGATĨ-INĨ KA NGAI NA ANDŨ, MŨNDŨ KĨRĨSITŨ JESŨ.

(Meciria makwa niĩ mwene: Mũiguithania (ũrĩa ũrũgamaga gatagatĩ ka ikundi igĩrĩ ciamũre nĩguo acookanĩrĩrie ikundi icio igĩrĩ) no nginya akorwo arĩ wa ikundi icio igĩrĩ na kũhingĩrĩria, kana ndangĩhota gũtungata ta mũiguithania. Rora ũrĩa 1 Timotheo 2:5 yugaga atĩ mũiguithania nĩwe: "mũndũ ũrĩa Kristo Jesũ." No nginya akorwo arĩ mũndũ, kana ndangĩhota kũrũgama harĩa andũ marũgamaga na akue gĩkuũ kĩa mũndũ. Na rĩrĩ rora ũrĩa 2 Akorinitho 5:19 yugaga atĩ nĩ ma thĩinĩ wa gĩkuũ kĩu: "Ngai aarĩ thĩinĩ wa Kristo." Na no nginya akorwo arĩ Ngai, kana gĩkuũ gĩake nĩ o gĩkuũ kĩngĩ gĩa mũndũ ũngĩ gũkua, gĩtekũrehere mũndũ o na ũrĩkũ ũhonokio (kũhonokania kuuma mehia-inĩ na kũrĩhwo kwa mehia). Nĩkĩo gĩtũma icookio rĩa kĩũria "Jesũ nĩ ũ" itarĩ kĩũria kĩa mwena kĩa athomi oiki. Ũrutani wothe wa ũhonokio ũhingagĩrĩria harĩ rĩo.)

31. H6. NYOKA ĨRĨA ĨKŨRĨTWO IGWA-INĨ — MŨBICHA WA TENE ŨRĨA ETIRĩIRE WE MWENE

Ndari 21:8Modern Bible↗ Nake Jehova akĩĩra Musa atĩrĩ, “Thondeka nyoka ũmĩcuurie gĩtugĩ igũrũ; mũndũ o wothe ũrĩĩrũmagwo-rĩ, aamĩrora nĩarĩtũũraga muoyo.” (9) Nĩ ũndũ ũcio Musa agĩthondeka nyoka ya gĩcango, akĩmĩcuuria gĩtugĩ igũrũ. Na rĩrĩ, hĩndĩ ĩrĩa mũndũ o wothe aarũmwo nĩ nyoka na aarora nyoka ĩyo ya gĩcango, agatũũra muoyo.

MUNDU O WOTHE WARUMĨTWO, ANGĨROORA NĨO, NĨAGATŨRA MUOYO.

32. ŨRORAGE ŨNGĨ, MŨHAANANO O ŨMWE — mũtĩ wa nyũmba werũ-inĩ, na mũtharaba kĩrĩma-inĩ

Johana 3:14Modern Bible↗ Na o ta ũrĩa Musa aambararirie nyoka ya gĩcango werũ-inĩ, ũguo no taguo Mũrũ wa Mũndũ akaambarario (15) nĩguo ũrĩa wothe ũmwĩhokete agĩe na muoyo wa tene na tene. (16) “Nĩgũkorwo Ngai nĩendire kĩrĩndĩ, akĩruta Mũrũ wake wa mũmwe, nĩgeetha mũndũ o wothe ũmwĩtĩkĩtie ndakoore, no agĩe na muoyo wa tene na tene. (17) Nĩgũkorwo Ngai ndaatũmire Mũrũwe gũkũ thĩ aciirithie kĩrĩndĩ, no nĩguo kĩrĩndĩ kĩhonoke nĩ ũndũ wake.

TAARĨRĨA MUSA AAMBARARĨRIE NJOKA WERŨ-INĨ, ŨGUO NĨ ŨGUO MŨRŨ WA MŨNDŨ AKWAGĨRĨIRWO GWAMBARARIO → ŨRĨA WOTHE ŨRĨA MWĨTĨKĨTIE WE NDAGATHIRA.

(Meciria makwa mwene: Ũhoro ũyũ wa ngwatanĩro gatagati ka Ndari 21 na Johana 3 ti ngwatanĩro ĩrĩa thomo ũyũ wombire. Jesũ nĩoigĩte ũhoro ũyũ wa ngwatanĩro na kanua na hinya, akĩaria ũhoro wa ũrĩa arĩ we mwene. Andũ arĩa maakuaga werũ-inĩ matierirwo kwĩhonia, kũgĩa na ũũmĩrĩru, kana kwĩgunĩra kĩhonia. Meerirwo MAROREKE kĩrĩa Ngai aambararirie igũrũ ya mũtĩ. Arĩa maarorire magĩtũũra na muoyo. Rĩu-rĩ, oya maũndũ macio meerĩ ũmanyiitanie hamwe na wone ũndũ ũyũ wa kũgega. Nyamũ ya njoka ya gĩcango ĩrĩa yaambararirio igũrũ ya mũtĩ yagĩrĩirwo ihaana o ta kĩndũ kĩrĩa gĩakoragia andũ arĩa maamĩroraga. Paulo oigaga ũhoro ũngĩ wa ma wa kũgegania ta ũcio, wĩgiĩ mũtharaba, akiuga atĩ Jesũ NĨAATUĨKIRIO mehia handũ-inĩ ha ithuĩ, o na akorwo we mwene ndoĩ mehia (2 Akorinitho 5:21). Kĩhonia nĩkĩo kĩaambararirio na mũhianĩre o ũcio wa kĩrumi.)

33. ITHE MWENE NĮ ETAGA MŨRŨ "NGAI" NA "MWATHANI"

1. Ahibirania 1:1Modern Bible↗ Matukũ-inĩ ma tene Ngai nĩarĩirie maithe maitũ na tũnua twa anabii maita maingĩ, na njĩra mwanya mwanya (2) no matukũ-inĩ maya ma kũrigĩrĩria-rĩ, ithuĩ nĩatwarĩirie na njĩra ya Mũriũ, ũrĩa aatuire mũgai wa indo ciothe, o we ũrĩa thĩ yothe yombirwo na ũndũ wake. (3) Mũrũwe-rĩ, nĩwe wonanagia ũkengi wa riiri wake, na nĩwe mũhianĩre mũkinyanĩru kũna wa ũrĩa Ngai atariĩ, ningĩ nĩwe ũnyiitĩrĩire indo ciothe na kiugo gĩake kĩrĩ hinya. Nake aarĩkia gũtheria andũ mehia-rĩ, nĩaikarire thĩ guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ũnene kũu igũrũ.

NĨATWĨRĨTE NĨ ŨNDŨ WA MŨRIŨ WAKE + NĨ ŨNDŨ WAKE O NAKE OOMBĬTE THĨ CIOTHE → ŨKENGI WA RIIRI WAKE, NA MŨHIANO WA MWĨRE WAKE.

2. Ahibirania 1:5Modern Bible↗ Nĩ ũndũ-rĩ, nĩ mũraika ũrĩkũ Ngai arĩ eera atĩrĩ, “Wee nĩwe Mũrũ wakwa; ũmũthĩ nĩndatuĩka Thoguo”? O na kana akĩmwĩra atĩrĩ, “Nĩ niĩ ngũtuĩka Ithe, nake atuĩke Mũrũ wakwa”? (6) Na ningĩ-rĩ, Ngai aarehe irigithathi rĩake gũkũ thĩ, oigire atĩrĩ, “Araika othe a Ngai nĩmamũinamĩrĩre, mamũhooe.”

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G4416 prototokos — mũciare wa mbere

Nĩ ũndũ-rĩ, nĩ mũraika ũrĩkũ Ngai arĩ eera atĩrĩ, “Wee nĩwe Mũrũ wakwa? → Araika othe a Ngai nĩmamũinamĩrĩre, mamũhooe.

(Mawoni makwa mwene: Gĩcunjĩ kĩa mbere gĩothe kĩa ibuku rĩa Ahibirania kĩrutaga ngwatanĩro ĩmwe ndaaya. Ngwatanĩro ĩyo nĩ atĩ Mũriũ ti mũraika, na ndaigana gũtuĩka mũraika. Ũhoro ũyũ nĩ wa bata kũmenyeka thĩinĩ wa wĩrutwo ũrĩa ũrĩkĩtie kũhũthĩra mahuti maingĩ ũkĩaria ũhoro wa mũndũ wĩtagwo "mũraika wa Jehova." Kiugo gĩa Kĩhibirania malak kĩratũũra kĩgĩtaarĩria ũtũmwo. Mũriũ wa Ngai we mwene nĩwe watũmĩirwo ũtũmwo ũcio mahinda-inĩ mamwe ma Rĩathani rĩa Tene. No mwandĩki wa ibuku rĩa Ahibirania ndarekagĩria mũndũ o wothe atare Mũriũ hamwe na araika arĩa mombirwo. Araika nĩmerutwo kũhoya Mũriũ.)

3. Ahibirania 1:8Modern Bible↗ No ha ũhoro ũkoniĩ Mũriũ ekuuga atĩrĩ, “Wee Ngai, gĩtĩ gĩaku kĩa ũnene nĩgĩgatũũra tene na tene, nakĩo kĩhooto nĩkĩo gĩgaatuĩka mũthĩgi wa ũthamaki waku. (9) Wee wendete ũthingu no ũgathũũra waganu; nĩ ũndũ ũcio, Ngai, o we Ngai waku, nĩakwambararĩtie gũkĩra athiritũ aku othe na ũndũ wa gũgũitĩrĩria maguta ma gĩkeno.” (10) Ningĩ akoiga atĩrĩ, “Wee Mwathani, o kĩambĩrĩria-inĩ, nĩwaarire mĩthingi ya thĩ, o narĩo igũrũ nĩ wĩra wa moko maku. (11) Icio nĩgũthira igaathira, no wee nĩgũtũũra ũgaatũũra; igaathira o ta nguo. (12) Ũgaacikũnja o ta ũrĩa nguo ndaaya ikũnjagwo; ikaagarũrũka o ta ũrĩa nguo igarũrũkaga. No wee ndũgarũrũkaga, na mĩaka yaku ndĩrĩ hĩndĩ ĩgaathira.”

No ha ũhoro ũkoniĩ Mũriũ ekuuga atĩrĩ, “Wee Ngai, gĩtĩ gĩaku kĩa ũnene nĩgĩgatũũra tene na tene → o kĩambĩrĩria-inĩ, nĩwaarire mĩthingi ya thĩ, o narĩo igũrũ nĩ wĩra wa moko maku.

(Meciria makwa mwene: Thoma ciugo ithano cia mbere cia Ahibirania 1:8 rĩngĩ: "No harĩ Mũrũ oigire." Ũcio ti woni wa mwandĩki wa ibuku rĩa Ahibirania igũrũ rĩgiĩ Jesũ. Nĩ mwandĩko wa Ngai Ithe akĩarĩria Mũrũ mwene. Ithe ekwĩta Mũrũ "Wee Ngai," agacooka akĩmwĩta "Mwathani," na thutha ũcio akamũnengera igweta rĩa gũthondeka thĩ na igũrũ. Mũndũ angĩenda kũngʼetana atĩ Mũrũ ndarĩ hĩndĩ eetagwo Ngai thĩinĩ wa Maandĩko-inĩ, mũndũ ũcio no nginya aarĩrie mũkinyanĩro ũyũ, harĩa Ithe eeĩtaga Mũrũ Ngai.)

34. ŨRORERE ŨNGĨ, KĨONERO KĨRĨA KĨMWE — rwĩmbo rwandĩkĩirwo mũthamaki, na Ithe akĩrũgwetera Mũriũ wake

Thaburi 45:6Modern Bible↗ Wee Ngai, gĩtĩ gĩaku kĩa ũnene gĩgũtũũra tene na tene; mũthĩgi waku wa kĩhooto nĩguo ũgaatuĩka mũthĩgi wa ũthamaki waku. (7) Wee wendete ũthingu no ũgathũũra waganu; nĩ ũndũ ũcio Ngai, o we Ngai waku, nĩakwambararĩtie gũkĩra athiritũ aku othe na ũndũ wa gũgũitĩrĩria maguta ma gĩkeno.

Wee Ngai, gĩtĩ gĩaku kĩa ũnene gĩgũtũũra tene na tene → o we Ngai waku, nĩakwambararĩtie gũkĩra athiritũ aku othe na ũndũ wa gũgũitĩrĩria maguta ma gĩkeno.

Thaburi 102:25Modern Bible↗ O kĩambĩrĩria-inĩ, nĩwaarire mĩthingi ya thĩ, o narĩo igũrũ nĩ wĩra wa moko maku. (26) Icio nĩgũthira igaathira, no wee nĩgũtũũra ũgaatũũra; igaakũra o ta nguo, ithire. Ũgaacigarũrĩra ta nguo, icooke iteeo. (27) No Wee ndũgarũrũkaga, nayo mĩaka yaku ndĩrĩ mũthia.

O kĩambĩrĩria-inĩ, nĩwaarire mĩthingi ya thĩ → No Wee ndũgarũrũkaga, nayo mĩaka yaku ndĩrĩ mũthia.

(Meciiria makwa niĩ mwene: Gũkũ nĩ handũ harĩa gũthoma icunjĩ igĩrĩ hamwe kũhutanĩtie na kũrutĩte wĩra wa ma. Thaburi ya 45 nĩ rwĩmbo rwa ũhiki. Thaburi ya 102 nĩ ihooya rĩa mũndũ ũrĩ thĩĩna-inĩ. Thaburi ya 102, ciugo icio ciarĩirwo Jehova, Ngai wa Isiraeli, ũrĩa wombire thĩ. Thaburi cierĩ ciandĩkirwo mĩaka magana maingĩ Jesũ atanaciarwo Bethilehemu. Ahibirania 1 nĩguoya thaburi cierĩ. Ahibirania 1 yumbũragia thaburi cierĩ ta ciugo cia Ngai Ithe. Ahibirania 1 ĩgĩcookia thaburi cierĩ harĩ Mũrũ. Ta rora mĩgwatanĩro minini ya ciugo gatagati ka thaburi cia mbere na kũgwo kũgwetwo Ahibirania 1. Bibilia ndĩhithaga mĩgwatanĩro ĩyo minini, na wĩruti ũyũ o naguo ndũrahĩtha. Kĩrĩa gĩtagarũrũkaga gatagati ka thaburi na Ahibirania 1 nĩ ũrĩa mũndũ ciugo icio ciugagĩrĩrio.)

35. J. JEHOVA AAIRE MWATHANI WAKWA — MŨHARI ŨRĨA WATHIRIRE NGARARA

1. Thaburi 110:1Modern Bible↗ Jehova nĩerire Mwathani wakwa atĩrĩ: “Ikara guoko-inĩ gwakwa kwa ũrĩo, nginya rĩrĩa ngaatũma thũ ciaku ituĩke gaturwa ka makinya maku.” (2) Mũthĩgi wa hinya waku-rĩ, Jehova nĩakaũtambũrũkia kuuma Zayuni; nĩũgaathana ũrĩ gatagatĩ ga thũ ciaku.

CIUGO CIA KIHEBERI ⚑ H113 adown — Mwathani · ⚑ H3068 Yehovah — Jehova

JEHOVA NĨEERIRE MWATHANI WAKWA, IKARA GUOKO-INĨ GWAKWA KWA ŨRĨO → NGINYA NGAATUE THŨ CIAKU GĨTĨ GĨA MAKINYA MAKU.

(Meciiria makwa mwene: Rangi ĩno ya Thaburi 110:1 ĩrĩ na ũhoro mũingĩ gũkĩra ũrĩa wonekaga rĩrĩa mũndũ arathoma o rĩmwe. Thĩinĩ wa Kĩngeretha, ciugo cierĩ nĩcio ciandĩkĩtwo ta "Lord" (Mwathani). Kĩmenyithia kĩrĩa kĩonanagia ũtiganu nĩ mũthiĩre wa kwandĩka na ndemwa nene. Kiugo kĩa mbere kĩandĩkĩtwo na ndemwa nene guothe, LORD. Kiugo kĩa keerĩ gĩtiandĩkĩtwo na ndemwa nene. Rungu rwa Kĩngeretha, kũrĩ ciugo igĩrĩ cia Kĩhibirania itigana. Kiugo kĩa mbere gĩa Kĩhibirania nĩ rĩĩtwa rĩa kĩrĩkanĩro kĩa Ngai, Yehova (H3068). Ndemwa nene thĩinĩ wa KJV hĩndĩ ciothe cionanagia kiugo kĩa Kĩhibirania nĩ Yehova. Kiugo kĩa keerĩ gĩa Kĩhibirania nĩ adown (H113), kiugo kĩa mwathi kana mũnene. Mũhianĩre wa kiugo gĩkĩ ũrĩa ũhũthagĩrwo haha nĩ "Mwathi wakwa." Daudi, akĩandĩka thaburi ĩno, nĩaandĩkĩte ũhoro wa Ngai akĩaria na mũndũ ũrĩa Daudi eĩtaga Mwathi wake mwene. Rĩu wĩcirie kĩũria kĩa hatarĩ. Daudi aarĩ Mũthamaki wa Isiraeli. Nũũ warĩ Mwathi wake? Macookio makĩragĩrĩria kũgega rĩrĩa wecũirie atĩ Ngai eehĩtĩte atĩ Kristũ akoima thĩinĩ wa nyũmba ya Daudi mwene, njiaro thutha ũcio. Mũndũ ndaĩtaga mũrũ wa mũrũ wake wa mũrũ "Mwathi wakwa.")

36. J2. NĨWE MWENE WOIRIE ŨHORO ŨCIO, NA GŨTIRĨ O NA ŨMWE WATIGĨRIE GŨCOKIA

Mathayo 22:41Modern Bible↗ Na hĩndĩ ĩyo Afarisai monganĩte hamwe-rĩ, Jesũ akĩmooria atĩrĩ (42) “Mwĩciiragia atĩa ũhoro wa Kristũ? Muugaga nĩ mũrũ wa ũ?” Nao makĩmũcookeria atĩrĩ, “Nĩ mũrũ wa Daudi.” (43) Nake akĩmooria atĩrĩ, “Nĩ kĩĩ gĩagĩtũmire Daudi akĩaria arĩ na Roho amwĩte ‘Mwathani’? Nĩgũkorwo oigire atĩrĩ (44) “‘Mwathani eerire Mwathani wakwa atĩrĩ: “Ikara guoko-inĩ gwakwa kwa ũrĩo, nginya ngaiga thũ ciaku rungu rwa makinya maku.” ’ (45) Angĩkorwo Daudi amwĩtaga ‘Mwathani-rĩ’, angĩgĩtuĩka mũriũ wake atĩa?” (46) Gũtirĩ mũndũ wahotire kũmũcookeria, na kuuma mũthenya ũcio gũtirĩ mũndũ wacookire kũgeria kũmũũria ciũria ingĩ.

ANGĨKORWO DAVIDI NĨAMWĨTAGA MWATHANI, HAKĨRĨ ATĨA NĨ MŨRIŨ WAKE? → NA GŨTIRĨ MŨNDŨ WAHOTIRE KŨMŨCOOKERIA KIUGO.

(Meciria makwa mwene: Jesũ ndaigana kwĩra Afarisai ũhoro wa macokio ma kĩũria gĩake mwene thĩinĩ wa Mathayo 22:41-46. Nĩoririe, agĩtiga gũtakorwo na macokio. Gũtirĩ macokio nginya rĩu, na o na rĩu no ũguo, harĩ o na macokio o mamwe mangĩiganana. Kristũ nĩ mũrũ wa Daudi kũringana na mwĩrĩ, na nĩ Mwathani wa Daudi kũringana na ũrĩa aarĩ atanaciarwo Daudi.)

37. J3. PETERO NĨAHŨTHĨRIRE RĨANDĨKO O RĨRĨA MŨTHENYA ŨRĨA KANĨTHA WAAMBĨRĨRIE

Atũmwo 2:32Modern Bible↗ Ngai nĩariũkĩtie Jesũ ũcio, na ithuĩ ithuothe tũrĩ aira a ũhoro ũcio. (33) Kuona atĩ nĩatũũgĩrĩtio guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ngai, na nĩamũkĩrire kĩĩranĩro kĩa Roho Mũtheru kuuma kũrĩ Ithe, nake nĩatũitĩrĩirie Roho ta ũrĩa mũrona rĩu na mũkaigua. (34) Nĩgũkorwo Daudi ndaambatire agĩthiĩ igũrũ, no nĩoigire atĩrĩ, “‘Mwathani nĩeerire Mwathani wakwa atĩrĩ: “Ikara guoko-inĩ gwakwa kwa ũrĩo (35) o nginya rĩrĩa ngaatua thũ ciaku gaturwa ka makinya maku.” ’ (36) “Nĩ ũndũ ũcio andũ othe a Isiraeli nĩmamenye atĩrĩ: Ngai nĩ atuĩte Jesũ, o ũcio mwambire, Mwathani na Kristũ.”

DAUDI NDAAMBATIRE IGŨRŨ → NGAI NĨATUĨTE JESŨ ŨCIO, ŨRĨA MWAMBITHĬRIE MŨTHARABA, MWATHANI NA KRISTŨ.

(Meciria makwa mwene: Ngarari ya Petero thĩinĩ wa Atũmwo 2:29-36 nĩ nyinyi. Ngarari ya Petero ndĩbataraga ũũgĩ o na ũrĩkũ. Daudi aandĩkire ũhoro wa mũndũ ũgũikara thĩ guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ngai. Daudi ndoimboakire agĩthiĩ gũikara guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ngai. Mũndũ no athiĩ akerorere mbĩrĩra ya Daudi, Petero ekuuga ciugo nini mbere. Nĩ ũndũ ũcio thaburi ĩyo ndĩarĩ ya Daudi. Petero acooka agwetera mũndũ ũrĩa thaburi ĩyo yaarĩ ya kwerekera harĩ we. Petero agwetaga mũndũ ũyũ atarĩ na hinya wa kũhoreria ũndũ ũcio o na hanini: "Jesũ ũcio mwamwambire mũtĩ-igũrũ." Petero eetaga mũndũ ũyũ "Mwathani o na Kristũ.")

38. J4. THAABŨRĨ ĨYO NĨ YOIGAGA ŨNDŨ ŨNGĨ RĨNGĨ — NA IBUKU RĨA AHEBERI RĨAKĨTE NGARARI YARĨO YOTHE IGŨRŪ RĨA ŨNDŨ ŨCIO

Thaburi 110:4Modern Bible↗ Jehova nĩehĩtĩte na ndangĩĩricũkwo, akoiga atĩrĩ: “Wee ũrĩ mũthĩnjĩri-Ngai nginya tene, o ta ũrĩa Melikisedeki aatariĩ.”

Jehova nĩehĩtĩte na ndangĩĩricũkwo, akoiga atĩrĩ → Wee ũrĩ mũthĩnjĩri-Ngai nginya tene, o ta ũrĩa Melikisedeki aatariĩ.

Ahibirania 5:5Modern Bible↗ Nĩ ũndũ ũcio, o nake Kristũ ndaigana kwĩyoera ũgooci wa gũtuĩka mũthĩnjĩri-Ngai ũrĩa mũnene. No nĩ Ngai wamwĩrire atĩrĩ, “Wee nĩwe Mũrũ wakwa; ũmũthĩ nĩndatuĩka Thoguo.” (6) Na handũ hangĩ oigĩte atĩrĩ, “Wee ũrĩ mũthĩnjĩri-Ngai nginya tene, o ta ũrĩa Melikisedeki aatariĩ.”

Nĩ ũndũ ũcio, o nake Kristũ ndaigana kwĩyoera ũgooci wa gũtuĩka mũthĩnjĩri-Ngai ũrĩa mũnene → Wee ũrĩ mũthĩnjĩri-Ngai nginya tene, o ta ũrĩa Melikisedeki aatariĩ.

Ahibirania 7:3Modern Bible↗ Ndaarĩ na ithe kana nyina, kana kĩruka gĩake, na ndaarĩ na kĩambĩrĩria kĩa matukũ kana mũthia wa muoyo wake, nĩ ũndũ ũcio, we ahaana ta Mũrũ wa Ngai, egũtũũra arĩ mũthĩnjĩri-Ngai nginya tene.

Atarĩ na kĩambĩrĩria kĩa matukũ, kana mũthia wa muoyo → Aikaraga arĩ mũthĩnjĩri-Ngai nginya tene.

Ahibirania 7:24Modern Bible↗ No tondũ Jesũ atũũraga muoyo nginya tene-rĩ, ũthĩnjĩri-Ngai wake nĩ wa gũtũũra nginya tene. (25) Nĩ ũndũ ũcio nĩahotaga kũhonokia kũna arĩa othe mokaga kũrĩ Ngai magereire harĩ we, nĩgũkorwo egũtũũra amathaithanagĩrĩra.

NĨATŨŨRAGA TENE NA TENE, NA ARĨ NA ŨTHĨNJĨRI-NGAI ŨTANGĨGARŨRWO → NĨ ŨNDŨ ŨCIO NO AHONOKIE KŨNA ARĨA MOKAGA KŨRĨ NGAI NĨ ŨNDŨ WAKE.

(Meciiria makwa mwene: Thaburi nyinyi nĩĩkoragwo na maũndũ maingĩ. Thaburi ya 110 yugaga ũhoro wa mũndũ ũrĩa Daudi eetaga Mwathani wake, ũikarĩte guoko-inĩ kwa ũrĩo kwa Ngai. Thaburi ya 110 yugaga ũhoro wa mũthamaki ũrĩa ũthamakaga kuuma Zayuni. Thaburi ya 110 yugaga ũhoro wa mũthĩnjĩri-Ngai wa tene na tene, wa mũhari mũkũrũ gũkĩra ũthĩnjĩri-Ngai wa Isiraeli, mwĩhĩtĩre nĩ Ngai na mwĩhĩtwa ũrĩa Ngai ataagacookia na thutha. Thĩinĩ wa Isiraeli ya tene, watho wagĩrĩte ũtwe wa ũthamaki na ũtwe wa ũthĩnjĩri-Ngai wega ũtiganĩte. Mũndũ ndeetĩkĩrĩtio kũgĩa na ũtwe ũcio eerĩ hamwe watho-inĩ ũcio. Thaburi ya 110 nĩyheaga mũndũ ũmwe ũtwe ũcio eerĩ. Ibuku rĩa Ahibirania rĩrahũthĩra icunjĩ nyingĩ rĩgĩtaarĩria ũhoro wa mũndũ ũcio nĩwe ũ.)

39. K. ARIUKĨTIO KUUMA MBĨRĨRA-INĨ — NA ATŨŨRAGA THĨĨNĨ WAKU

40. K1. ŨHORO WA MA, NA ŨRĨA WAHEANIRWO

1 Akorinitho 15:3Modern Bible↗ Nĩgũkorwo ũhoro ũrĩa niĩ ndaamũkĩrire nĩguo ndaamũheire, ũrĩ wa mbere na wa bata mũno: atĩ Kristũ nĩakuire nĩ ũndũ wa mehia maitũ o ta ũrĩa Maandĩko moigĩte (4) na atĩ nĩathikirwo, na atĩ mũthenya wa gatatũ akĩriũkio kũringana na ũrĩa Maandĩko macio moigĩte

KRISTO NĨAKUĨĨTE NĨ ŨNDŨ WA MEHIA MAITŨ KŨRINGANA NA MAANDĨKO + AGĨTHIKWO + AGĨCOOKA AKĨRIŨKIO MŨTHENYA WA GATATŨ.

1 Akorinitho 15:20Modern Bible↗ No rĩrĩ, ti-itherũ Kristũ nĩariũkĩtio akoima kũrĩ arĩa akuũ, agatuĩka maciaro ma mbere ma arĩa makuĩte.

Kristũ nĩariũkĩte kuuma kũrĩ arĩa akuũ, na agatuĩka maciaro ma mbere ma arĩa maakomete.

41. K2. ŨRĨA KŨRIŨKA KWONANIRIE IGŨRŨ RĨAKE

Aroma 1:3Modern Bible↗ ũrĩa ũkoniĩ Mũrũwe, ũrĩa ta mũndũ warĩ wa rũciaro rwa Daudi. (4) Na rĩrĩ, Roho wa ũtheru nĩonanirie na ũhoti atĩ Jesũ Kristũ nĩ Mũrũ wa Ngai tondũ wa ũrĩa aariũkire akiuma kũrĩ arĩa akuũ: o we Jesũ Kristũ Mwathani witũ.

NĨOMBĨTWE KUUMA MBEU YA DAVIDI KWĨRĨNGANA NA MWĨRĨ → AKĨONANIRIO ATĨ NĨ MWANA WA NGAI NA HINYA, NA ŨGWĨTHAAMBŨRA WAKE KUUMA KŨRĨ ARĨA AKUŨ.

(Meciiria makwa: Paulo ekĩra icunjĩ cierĩ cia macokio thĩinĩ wa kiugo kĩmwe rĩngĩ, na mũtaratara wacio, thĩinĩ wa Aroma 1:3-4. Jesũ ookire kuuma rũciaro-inĩ rwa Daudi, na mwĩrĩ. Jesũ nĩoonanirio ta Mũrũ wa Ngai na hinya, na njĩra ya kuuma mbĩrĩra-inĩ. Mũndũ o wothe no oige atĩ nĩ Mũrũ wa Ngai. No Jesũ wiki nĩwe ũrĩ na ũguũrio ũcio wonanĩtio na kuriũka kuuma kũrĩ arĩa akuũ.)

42. K3. KĨRĨKANĨRO GĨA TENE NĨKĨO KĨOIGIRE MBERE

Thaburi 16:10Modern Bible↗ tondũ ndũkandiganĩria mbĩrĩra-inĩ, o na kana ũreke Ũrĩa-waku-Mũtheru abuthe. (11) Nĩũũmenyithĩtie njĩra ya gũthiĩ muoyo-inĩ; nĩũkanjiyũria gĩkeno ndĩ harĩa ũrĩ, hamwe na mwago wa tene na tene ndĩ guoko-inĩ gwaku kwa ũrĩo.

tondũ ndũkandiganĩria mbĩrĩra-inĩ → o na kana ũreke Ũrĩa-waku-Mũtheru abuthe.

Atũmwo 2:29Modern Bible↗ “Ariũ na aarĩ a Ithe witũ, no ndĩmwĩre ndĩ na ũũmĩrĩru atĩ ithe witũ Daudi nĩakuire na agĩthikwo, na mbĩrĩra yake ĩrĩ o gũkũ nginya ũmũthĩ ũyũ. (30) Nowe aarĩ mũnabii na nĩamenyete atĩ Ngai nĩamwĩrire na mwĩhĩtwa atĩ nĩagaikarĩria ũmwe wa rũciaro rwake gĩtĩ gĩake kĩa ũnene. (31) Nĩ ũndũ nĩamenyete ũhoro ũcio mbere, nĩaririe ũhoro wa kũriũka gwa Kristũ, atĩ ndaatiganĩirio mbĩrĩra-inĩ, o na kana mwĩrĩ wake ũkĩbutha.

DAVIDI NĨAAKUĨTE NA AGĨĨTHIKWA → NĨONĨTE ŨNDŨ ŨYU MBERE, AKĨARĨRĨRIA ŨRIUKI WA KRISTO.

43. K4. NA RĨRĨ — ATŨŨRAGA THĨĨNĨ WA ANDŨ ARĨA AHONOKĨTIE

Aroma 8:11Modern Bible↗ Na ningĩ angĩkorwo Roho wa Ngai ũrĩa wariũkirie Jesũ kuuma kũrĩ arĩa akuũ atũũraga thĩinĩ wanyu-rĩ, o we ũcio wariũkirie Kristũ kuuma kũrĩ arĩa akuũ nĩagatũma mĩĩrĩ ĩyo yanyu ĩkuaga ĩgĩe na muoyo nĩ ũndũ wa Roho wake, ũcio ũtũũraga thĩinĩ wanyu.

ROHO WA ŨRĨA WARIŨKIRIE JESŨ KUUMA KŨRĨ ARĨA AKUŨ ARĨ THĨINĨ WANYU → NĨAKARIŨKIA O NA MĨĨRĨ YANYU ĨRĨA ĨKUUAGA.

Agalatia 2:20Modern Bible↗ Niĩ nĩndĩkĩtie kwambanĩrio hamwe na Kristũ, na rĩu ti niĩ ndũũraga muoyo, no Kristũ nĩwe ũtũũraga muoyo thĩinĩ wakwa. Muoyo ũrĩa ndũũraga mwĩrĩ-inĩ ũyũ ndũũraga na ũndũ wa gwĩtĩkia Mũrũ wa Ngai, ũrĩa wanyendire na akĩĩruta nĩ ũndũ wakwa.

NĨNGAMBĬTWO MSALABA-INĨ HAMWE NA KRISTO → TIGA NĨ NIINI, NO NĨ KRISTO ŨTŨŨRAGA THĨĨNĨ WAKWA.

Akolosai 1:27Modern Bible↗ O acio nĩo Ngai oonire arĩ wega kũmenyithia hitho ya ũtonga ũrĩa ũrĩ riiri kũrĩ andũ-a-Ndũrĩrĩ, nayo hitho ĩyo nĩ atĩ Kristũ arĩ thĩinĩ wanyu, o we kĩĩrĩgĩrĩro gĩa gũkaagĩa na riiri.

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G3466 musterion — Mũhiga

HITHO ĨNO = KRISTŨ ARĨ THĨĨNĨ WANYU, KĨĨRĨGĨRĨRO KĨA RIRI.

Johana 14:23Modern Bible↗ Nake Jesũ agĩcookia atĩrĩ, “Mũndũ o wothe ũnyendete nĩarĩathĩkagĩra ũrutani wakwa. Baba nake nĩarĩmwendaga, na nĩtũrĩũkaga kũrĩ we tũtũũranagie nake.

MŨNDŨ ANGĨNYENDA, NĨEKŨMENYERERA CIUGO CIAKWA → NA NĨTŨGOOKA KŨRĨ WE, NA TŨGAIKARA NAKE.

(Meciiria makwa: Rũmĩrĩra mũhari wothe wa ũhoro ũyũ nginya mũthia waguo. Jesũ aarĩ hamwe na Ithe mbere ya kĩndũ o gĩothe kũũmbwo. Jesũ nĩoimĩrĩire andũ Kĩrĩkanĩro-inĩ gĩa Tene, na andũ acio maatũũrire muoyo. Jesũ nĩaciarirwo nĩ mũtumia tũũnĩ-inĩ tũnini. Jesũ nĩooragirwo kĩrĩma igũrũ, mũtĩ-inĩ, nja ya itũũra inene. Jesũ nĩoimire mbĩrĩra-inĩ. Kĩrĩkanĩro rĩroiga rĩu atĩ Jesũ atũũraga thĩinĩ wa andũ. Mũthia ũyũ nĩguo ũhoro ũyũ wathiaga na mbere kuo hĩndĩ ciothe. Muoroto wa ũhoro ũyũ ndwakoretwo wa gũtiga hoya ũkoniĩ ũrĩa Jesũ arĩ. Muoroto wa ũhoro ũyũ nĩ atĩ ũrĩa wĩ maũndũ macio mothe nĩenda gũtũũra thĩinĩ waku. Ririkana o na Johana 14:23: "nĩtũgooka." Mũgambo wa andũ aingĩ ũrĩa waguũrire Ibuku rĩa Kĩambĩrĩria 1:26 no ũrĩ ho haha.)

44. NĨEGŨCOKA — NA ŨTHURI ŨRĨA ŨGŨTŨŨRA TENE NA TENE

45. L1. NĨOKAGA, NA RĨĨTHO O RĨOTHE RĨKAMWONA

Atũmwo 1:9Modern Bible↗ Aarĩkia kuuga ũguo, akĩoywo na igũrũ o meroreire, narĩo itu rĩkĩmũhumbĩra magĩtiga kũmuona rĩngĩ. (10) O hĩndĩ ĩyo maikarĩte macũthĩrĩirie mũno akĩambata matu-inĩ-rĩ, o rĩmwe andũ eerĩ mehumbĩte nguo njerũ makĩrũgama o hau maarĩ. (11) Makĩmooria atĩrĩ, “Andũ aya a Galili, mũrũgamĩte haha mũcũthĩrĩirie igũrũ nĩkĩ? Jesũ o ro ũcio, ũrĩa weherio harĩ inyuĩ aatwarwo igũrũ-rĩ, agaacooka o ro ũguo mwamuona agĩthiĩ.”

Jesũ o ro ũcio, ũrĩa weherio harĩ inyuĩ aatwarwo igũrũ-rĩ, agaacooka o ro ũguo mwamuona agĩthiĩ.

Kũguũrĩrio 1:7Modern Bible↗ Atĩrĩrĩ, nĩ gũũka arooka na matu, na gũtirĩ riitho rĩtakamuona, o na andũ arĩa maamũtheecire nĩmakamuona; nao andũ othe a thĩ nĩmagacakaya nĩ ũndũ wake. Ũguo nĩguo gũgaatuĩka! Ameni.

na gũtirĩ riitho rĩtakamuona + o na andũ arĩa maamũtheecire nĩmakamuona.

1. 2 Athesalonike 1:7Modern Bible↗ no inyuĩ arĩa mũtũire mũthĩĩnagio amũhe kĩhurũko, o hamwe na ithuĩ. Ũndũ ũcio nĩũkahinga hĩndĩ ĩrĩa Mwathani Jesũ akaaguũranĩrio oimĩte igũrũ arĩ thĩinĩ wa mwaki ũgwakana, hamwe na araika ake arĩa marĩ hinya. (8) Nake nĩakaherithia andũ arĩa matooĩ Ngai na matathĩkagĩra Ũhoro-ũrĩa-Mwega wa Mwathani witũ Jesũ. (9) Nao nĩmakaherithio na kwanangwo kũrĩa gũtagathira, na mahingĩrĩrio nja matikoone ũthiũ wa Mwathani, o na ũnene wa hinya wake (10) mũthenya ũrĩa agooka nĩguo atũũgĩrio thĩinĩ wa andũ ake arĩa atheru, o na andũ othe arĩa mamwĩtĩkĩtie magege nĩ ũndũ wake. O na inyuĩ mũgaakorwo mũrĩ amwe ao tondũ nĩmwetĩkirie ũira witũ ũrĩa twamũheire.

CIUGO CIA KIRIIKI ⚑ G1557 ekdikesis — ũrĩhi

NA MWAKI ŨRĨA WAAKANA, AKĨRĨHĬRIA ARĨA MATAAMENYETE NGAI, NA ARĨA MATATHĨKĨIRE ŨHORO-ŨRĨA-MWEGA → HĨNDĨ ĨRĨA AGEKA KŨGOOCWO THĨINĨ WA ANDŨ AKE AAMŨRE.

(Meciiria makwa mwene: Thoma 2 Athesaloniki 1:8 kahora. 2 Athesaloniki 1:8 nĩ yugaga ikundi igĩrĩ, ti kĩrĩndĩ kĩmwe. Gĩkundi kĩa mbere gĩtingĩũĩ Ngai. Gĩkundi gĩa keerĩ gĩtiathĩkagĩra Ũhoro-ũrĩa-Mwega. Kũmenya na gwathĩka nĩcio ciugĩtwo hamwe rungũ rũmwe. Ta rora na 2 Athesaloniki 1:10, ĩrĩa ĩrĩ nyũmũ ya kiugo o kĩmwe. Ũgooki o ũrĩa ũmwe wa Jesũ ũrĩa ũrĩ mwaki kũrĩ gĩkundi kĩmwe nĩguo riiri kũrĩ gĩkundi kĩrĩa kĩngĩ. Ũyũ nĩ ũhoro ũmwe waku. Mũndũ arĩ mbaru ĩrĩkũ ya ũhoro ũcio nĩgũtuĩkanagio rĩu, ti thutha.)

2. Kũguũrĩrio 19:11Modern Bible↗ Ningĩ nĩndonire igũrũ rĩhingũkĩte na hau mbere yakwa haarĩ na mbarathi njerũ, nake ũrĩa wamĩhaicĩte etagwo Mwĩhokeku na Wa-ma. Nake atuuaga ciira, na akarũa mbaara arũmĩtie kĩhooto. (12) Namo maitho make mahaana ta mwaki ũgwakana, na arĩ na thũmbĩ nyingĩ mũtwe. Nĩandĩkĩtwo rĩĩtwa, rĩtarĩ mũndũ ũngĩ ũrĩũĩ tiga we wiki. (13) Ehumbĩte nguo ĩrindĩtwo thakame-inĩ, narĩo rĩĩtwa rĩake etagwo Kiugo-kĩa-Ngai.

ŨRĨA WAIKARĨRE IGURŪ RĨAKE ETAGWO MWĨHOKEKI NA WA MA → RĨĨTWA RĨAKE RĨĨTAGWO KIUGO KĪA NGAI.

Kũguũrĩrio 19:16Modern Bible↗ Nguo-inĩ yake na kĩero-inĩ gĩake nĩandĩkĩtwo rĩĩtwa rĩĩrĩ: “MŨTHAMAKI WA ATHAMAKI, NA MWATHANI WA AATHANI.”

MŨTHAMAKI WA ATHAMAKI, NA MWATHANI WA AATHANI.

(Meciiria makwa: Ririkana rũgeni rũnini rũrĩ thĩinĩ wa Kũguũrĩrio 19:12. Jesũ aarĩ na rĩĩtwa rĩandĩkĩtwo rĩrĩa gũtaarĩ na mũndũ wamenyaga, no we mwene nowe wamenyaga rĩĩtwa rĩu. Marĩĩtwa marĩa wĩrutani ũyũ ũheetwo moimĩrĩte thĩinĩ wa gĩcunjĩ o kĩu. Marĩĩtwa macio nĩ Mwĩhokeku na wa Ma. Kiugo kĩa Ngai. Mũthamaki wa athamaki, na Mwathani wa aathani.)

46. L4. MABUKU MAAHINGŪRWO

Kũguũrĩrio 20:11Modern Bible↗ Ningĩ ngĩona gĩtĩ kĩnene mũno kĩa ũnene kĩa rangi mwerũ, na ngĩona ũrĩa wagĩikarĩire. Nayo thĩ na igũrũ ikĩũra, ikĩehera ũthiũ-inĩ wake, ikĩaga handũ ingĩikara. (12) Na ningĩ ngĩona arĩa akuũ, anene na arĩa anini, marũgamĩte mbere ya gĩtĩ kĩu kĩa ũnene, namo mabuku makĩhingũrwo. Narĩo ibuku rĩngĩ rĩkĩhingũrwo, na nĩrĩo ibuku rĩa muoyo. Nao andũ arĩa akuũ magĩtuĩrwo ciira kũringana na ciĩko iria meekĩte, o ta ũrĩa kwaandĩkĩtwo mabuku-inĩ macio. (13) Narĩo iria rĩrĩa inene rĩkĩruta arĩa akuũ maarĩ thĩinĩ warĩo, nakĩo gĩkuũ na Kwa-ngoma ikĩruta arĩa maarĩ thĩinĩ wacio, na o mũndũ agĩtuĩrwo kũringana na ciĩko iria eekĩte. (14) Thuutha ũcio gĩkuũ na Kwa-ngoma igĩikio iria-inĩ rĩa mwaki. Icua rĩu rĩa mwaki nĩrĩo gĩkuũ gĩa keerĩ. (15) Na rĩrĩ, mũndũ o wothe akorwo rĩĩtwa rĩake rĩtionekire rĩandĩkĩtwo ibuku-inĩ rĩa muoyo-rĩ, agĩikio iria-inĩ rĩu rĩa mwaki.

MABUKU NĨMOHERETWO + IBUKU RĨNGĨ RĨKĨOHERWO, RĨRĨA RĨRĨ IBUKU RĨA MUOYO → ŨRĨA WOTHE ŨTOONEKANE ANDĨKĨTWO IBUKU-INĨ RĨA MUOYO NĨAIKĨRIRWO IRIA-INĨ RĨA MWAKI.

(Meciiria makwa mwene: Mĩthemba ĩĩrĩ ya mabuku nĩyonekaga hau gĩtĩ-inĩ kĩa ũnene thiini wa Kũguũrĩrio 20:12. Rũthemba rũmwe rwa ibuku nĩ rwandĩkaga maũndũ marĩa andũ meekĩte. Rũthemba rũrĩa rũngĩ nĩ rwandĩkaga marĩĩtwa, na rwĩtagwo ibuku rĩa muoyo. Kũguũrĩrio 20:12 ndĩoiga atĩ mũndũ o na ũrĩkũ nĩ aahonokire nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa maandĩkĩtwo ibuku-inĩ cia ciĩko. Kũguũrĩrio 20:15 yugaga atĩ ũndũ ũrĩa wamenyithanirie itua nĩ kana rĩĩtwa rĩa mũndũ rĩandĩkĩtwo ibuku-inĩ rĩa muoyo.)

47. L5. ŨTHUURI, ŨKOIGWO NA ŨTHENGE-INI TAARĨRIA ŨRĨA BIBILIA ĨARIRIAGA ŨNDŨ O NA Ũ RĨKĨA

Johana 3:18Modern Bible↗ Ũrĩa wothe ũmwĩtĩkĩtie ti wa gũciirithio, no ũrĩa wothe ũtamwĩtĩkĩtie ũcio nĩarĩkĩtie gũtuĩrwo ciira, nĩgũkorwo ndehokete rĩĩtwa rĩa Mũrũ wa Ngai wa mũmwe.

no ũrĩa wothe ũtamwĩtĩkĩtie ũcio nĩarĩkĩtie gũtuĩrwo ciira.

Johana 3:36Modern Bible↗ Ũrĩa wothe wĩtĩkĩtie Mũriũ, arĩ na muoyo wa tene na tene, no ũrĩa wothe ũregete Mũriũ ndakona muoyo, nĩgũkorwo egũtũũra arakarĩirwo nĩ Ngai.”

Ũrĩa wothe wĩtĩkĩtie Mũriũ, arĩ na muoyo wa tene na tene.

Aroma 6:23Modern Bible↗ Nĩgũkorwo mũcaara wa mehia nĩ gĩkuũ, no kĩheo kĩrĩa Ngai aheanaga nĩ muoyo wa tene na tene thĩinĩ wa Kristũ Jesũ Mwathani witũ.

Nĩgũkorwo mũcaara wa mehia nĩ gĩkuũ → no kĩheo kĩrĩa Ngai aheanaga nĩ muoyo wa tene na tene thĩinĩ wa Kristũ Jesũ Mwathani witũ.

(Mecirie makwa mwene: Aroma 6:23 nĩ mũhari wa mũthingi wa mathomo maya mothe. Aroma 6:23 nĩ ciugo nyinyi imwe irĩ na icunjĩ igĩrĩ. Mehia marĩ na kĩrĩho kĩrĩa kĩagĩrĩire kũrĩhwo, na kĩrĩho kĩu nĩ gĩkuũ. Kĩrĩho kĩu kĩrĩhagwo na njĩra ĩmwe ya njĩra igĩrĩ. Ũndũ ũmwe, mũndũ nĩarĩhaga kĩrĩho kĩu we mwene, nginya tene na tene, kana mũndũ ooyaga kĩrĩa Jesũ aarĩhĩte kĩndũ, taarĩ kĩheo. Ũguo nĩguo ũthuuri wothe. Gũtirĩ mũndũ ũhonokaga gũthuura ũndũ ũcio, tondũ kwaga gũthuura no ta gũthuura njĩra ya mbere. Maũndũ mothe marĩ thĩinĩ wa mathomo maya, kuuma "reke tũthondeke mũndũ" thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 1:26 nginya gĩtĩ kĩa ũnene thĩinĩ wa Kũguũrĩrio 20, nĩmakoretwo magĩakĩra na mbere kũrora itua rĩu rĩmwe. Nĩ hatarĩ na ihinda rĩa gũthuura itua rĩu. Jesũ no aracaria.)

1. Atũmwo 4:12Modern Bible↗ Naguo ũhonokio ndũngĩoneka harĩ mũndũ ũngĩ o wothe, nĩ ũndũ gũtirĩ rĩĩtwa rĩngĩ gũkũ thĩ rĩheanĩtwo kũrĩ andũ rĩngĩtũhonokia.”

Naguo ũhonokio ndũngĩoneka harĩ mũndũ ũngĩ o wothe → nĩ ũndũ gũtirĩ rĩĩtwa rĩngĩ gũkũ thĩ rĩheanĩtwo kũrĩ andũ rĩngĩtũhonokia.

KŨHINGA

Kũguũrĩrio 22:17Modern Bible↗ Nake Roho o na mũhiki mekuuga atĩrĩ, “Ũka!” Nake ũrĩa ũkũigua nĩoige atĩrĩ, “Ũka!” Mũndũ o wothe mũnyootu, nĩoke; na ũrĩa wothe ũkwenda, nĩamũkĩre kĩheo kĩrĩa kĩa maaĩ ma muoyo, atekũgũra.

Nake Roho o na mũhiki mekuuga atĩrĩ, “Ũka → nĩamũkĩre kĩheo kĩrĩa kĩa maaĩ ma muoyo, atekũgũra.

Johana 3:17Modern Bible↗ Nĩgũkorwo Ngai ndaatũmire Mũrũwe gũkũ thĩ aciirithie kĩrĩndĩ, no nĩguo kĩrĩndĩ kĩhonoke nĩ ũndũ wake.

Nĩgũkorwo Ngai ndaatũmire Mũrũwe gũkũ thĩ aciirithie kĩrĩndĩ → no nĩguo kĩrĩndĩ kĩhonoke nĩ ũndũ wake.

(Meciiria makwa jũmwe: Ũndũ ũrĩa wa mũico wa gwĩta andũ ũrĩ thĩinĩ wa Bibilia ndũrenda kĩndũ, na nĩ wa kwĩrwo mũndũ o wothe. Kiugo kĩrĩa kĩhũthĩrĩtwo nĩ "o wothe." Kiugo kĩu gĩtitigagia mũndũ o na ũmwe nja, na gwĩkwo na muoroto. Gĩtigagia mũndũ ũrĩa mũũru mũno ũrathoma ũthomo ũyũ nja, kana mũndũ ũrĩa akoretwo akiuga aca kuuma mĩaka. Jesũ, ũrĩa arĩ maũndũ maya mothe, nĩwe uugaga Ũka. Ũrĩa mũndũ endagwo nĩ gwĩka no gũũka na kuoya maaĩ ma muoyo.)

KĨGERANIO GĨA GWĨMENYERIA

1. Kĩambĩrĩria 1:26 — Nake Ngai akiuga, Rekei tũthondeke mũndũ na mũhianĩre witũ, ahaanane na ithuĩ:

a) kũringana na mũhianano witũ

b) rora, kwarĩ wega mũno

c) nĩ mũhianĩre wa Ngai aamũũmbire

2. Isaia 7:14 — Ta rora, mũirĩtu gathirange nĩakagĩa nda, na aciare kaana ka mũrũ:

a) na nĩũgeeta rĩĩtwa rĩake Jesũ

b) na nĩakeeta rĩĩtwa rĩake Imanueli

c) na nĩmagetana rĩĩtwa rĩake Emanueli

Nake Manoa akĩĩra mũtumia wake atĩrĩ, Ti-itherũ tũgũkua:

a) tondũ ndĩ mũndũ mwene mĩromo ĩtarĩ theru

b) nĩgũkorwo handũ harĩa ũrũgamĩte nĩ tĩĩri mũtheru

c) tondũ nĩtuonete Ngai

4. Thaburi 110:1 — Jehova eerire Mwathani wakwa, Ikara guoko-inĩ gwakwa kwa ũrĩo:

a) nginya ngwĩke thũ ciaku ithako cia magũrũ maku

b) wathanaga gatagatĩ-inĩ ka thũ ciaku

c) o nginya ndũme thũ ciaku itũĩke gaturwa ka magũrũ maku

Ahibirania 1:8 — No rĩrĩ, akĩaria ũhoro wa Mũrũ, akoiga, Gĩtĩ gĩaku kĩa ũnene, wee Ngai, nĩ tene na tene:

a) rũthigi rwa ũthingu nĩ ruo rũthigi rwa ũthamaki waku

b) rũthanju rwa ũthamaki waku nĩ rũthanju rũrũngĩrĩru

c) na wathani ũgaakorwo igũrũ rĩa kĩande gĩake

6. Kĩambĩrĩria 22:8 — Ngai nĩegwĩtuĩra we mwene gatũrũme ga iruta rĩa njino:

a) agĩgĩũigĩrĩra Isaaka mũriũ wake

b) nĩ ũndũ ũcio magĩthiĩ eerĩ hamwe

c) ta mwenya mwaki na ngũ

7. 2 Athesalonike 1:9 — Arĩa makaaherithio na mwanangĩko wa tene na tene kuuma mbere ya Mwathani:

a) na kuuma riiri wa hinya wake

b) ũrĩa ũrĩ gĩkuũ gĩa keerĩ

c) na nĩ ũndũ wa riiri wa ũnene wake

KĨBATHO GĨA MACOKIO: 1-a, 2-b, 3-c, 4-c, 5-a, 6-b, 7-a

AIRA A KWĨRA HĨTHIA ĨĨ

Macokio maya matirũgamĩrĩire mwario wa mwandĩki ũmwe wiki. Musa, Joshua, mwandĩki wa ibuku rĩa Atiirĩrĩri, mwandĩki wa mabuku ma Maũndũ ma Matukũ, na Daudi othe nĩmarutithanĩirie. O na Isaia, Mika, na Malaki nĩ mekũrutithanĩirie. O na Mathayo, Luka, na Johana nĩ mekũrutithanĩirie. Petero nĩaaririe hĩndĩ ya Bendegothe. Filipu nĩaaririe njĩra-inĩ ya werũ. Paulo nĩaandĩkire marũa manana. Mwandĩki wa ibuku rĩa Ahibirania nĩwe ũrĩmĩrĩirie. Ũguo nĩ mĩario ikũmi na ĩtano, kũu mabuku-inĩ mĩrongo ĩrĩ na ĩnana ma Bibilia, kwambĩrĩria gĩcunjĩ kĩa mbere kĩa ibuku rĩa Kĩambĩrĩria nginya gĩcunjĩ kĩa mũico kĩa ibuku rĩa Kũguũrĩrio. Mĩario yothe ĩyo ikũmi na ĩtano nĩ yaragia ũndũ ũmwe wĩgiĩ mũndũ ũmwe.

ŨŨ NDŨRANIRI ŨYŨ WAGAWANYIKA

Njĩra ĩrĩa kĩĩruru kĩonanagia ũtheri: ngũ iria yaigirĩirwo mũgongo wa Isaka (Kĩambĩrĩria 22:6) na mũtharaba ũrĩa waigirĩirwo mũgongo wa Mũrũ (Johana 19:17). Kĩĩruru kĩu kĩoonekire kĩrĩma-inĩ. Mwĩrĩ ũcio woonekire nja ya itũũra.

Ũrĩa ciugo ciarĩ na bata: kiugo kĩmwe gĩa Gĩthungu "Mwathani" kĩrũgamĩrĩire ciugo igĩrĩ tofauti cia Kĩhibirania thĩinĩ wa Thaburi 110:1. Ciugo icio igĩrĩ cia Kĩhibirania nĩ Yehova (H3068) na adoni (H113). Ngarari yothe ĩrĩa Jesũ aaheanire thĩinĩ wa Mathayo 22:45 ĩhingĩirwo ũhoro-inĩ ũcio wa ũtiganu.

→ Ũrĩa ũhoro ũyũ ũkũhutagia: Jesu ti o ũrĩa woka. Jesu ti o ũrĩa ũgũũka. Jesu nĩwe ũrĩa wendaga gũtũũra thĩinĩ waku rĩu (Akolosai 1:27, Agalatia 2:20).

Ũguo nĩ ta kuuga atĩa harĩ tene na tene: mũcaara wa mehia nĩ gĩkuũ. Kĩheo kĩa Ngai nĩ muoyo wa tene na tene thĩinĩ wa Jesũ Kristũ Mwathani witũ (Aroma 6:23). Icio nĩcio njĩra iĩrĩ tu iria mũndũ arĩhaga thiirĩ wa mehia.

Njĩra ya kũrora ithuĩ-inĩ: Thaburi 110:4 na ibuku rĩa Ahibirania mũrango wa 7 nĩcio ihingũraga ũhoro wothe wa ũrutani wa ũthĩnjĩri-Ngai wa Melikizedeki. Ũrutani ũyũ ũtaarĩirie mũthamaki na mũthĩnjĩri-Ngai magĩkĩgwatanĩrio thĩinĩ wa mũndũ ũmwe, mũkũrũ gũkĩra watho, na wehokeirwo na mwĩhĩtwa ũrĩa Ngai atagacookia. Ũrutani ũyũ ũbataire gũthomwo wega wongerere.

→ Njĩra ya kũhũthũra: ciugo cia "ithuĩ" na "iitũ" cia Kĩambĩrĩria 1:26, hamwe na "Jehova ũmwe" wa Gũcookerithia 6:4, nĩciũgũraga mũrango wa wĩruti wa kũna wa Ũngai. Ũngai nĩ Ngai ũmwe, na Ithe, na Mũriũ, na Roho Mũtheru magwetetwo ta andũ atatũ mĩgambo-inĩ ĩgũrũ ya Bibilia yothe. Wĩruti ũyũ warigiicire o mũthia-inĩ wa wĩruti ũcio wa kũna.

→ Njĩra ya mwena: 2 Athesalonike 1:7-10 na Kũguũrĩrio 19:11-16 nĩciguũragĩria ũrutani wothe wa gũcooka kwa Jesũ. Ũrutani ũcio ũrĩ na ma ya gũcooka kwa Jesũ, na ihenya rĩa gũcooka kwa Jesũ, na watho wa gũikara mwĩiguĩte mũgĩetereire gũcooka kwa Jesũ. Uga na ũtaananu: Maandĩko moigaga ma ya gũcooka kwa Jesũ no makarega kũheana ratathi wa gũcooka kwa Jesũ (Mathayo 24:36, Atũmwo 1:7). Ũtungata ũyũ o naguo nĩ ũraga kũheana ratathi wa gũcooka kwa Jesũ.

Njĩra ya kũrora ithuĩ-inĩ: Kĩambĩrĩria 3:15, mbeũ ya mũtumia, nĩyo ĩhingũraga ũhoro wothe wa mũhabu wa Mbeũ ĩrĩa yerĩirwo. Mũhabu ũyũ ũthiiaga na Iburahĩmu (Kĩambĩrĩria 22:18), na Daudi (Thaburi 132:11), na nĩwĩtanĩtio ũhoro-inĩ wa Agalatia 3:16.

→ Kũguũrio kũngĩhoteka: Jakubu nĩoririe mũndũ ũrĩa aakorainie nake thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 32 rĩĩtwa rĩake mwene, na akĩregwo (Kĩambĩrĩria 32:29). Manoa nĩoririe mũraika wa Jehova rĩĩtwa rĩake mwene, na akĩĩrwo atĩ rĩĩtwa rĩu rĩarĩ piliy (H6383), rĩa kũgegania mũno kũrĩ mũndũ kũrĩmenya (Atiirĩrĩri 13:18). Isaia agĩcooka akiuga atĩ kaana karĩa gaatũciarĩirwo GAGETAGWO Mũgegania, pele (H6382), kuuma mũri o ro ũcio (Isaia 9:6). Rĩĩtwa rĩrĩa rĩagitĩirwo Kĩrĩkanĩro-inĩ gĩa Tene nĩrĩo rĩanagĩrĩrio igũrũ rĩa kaana. Mũthia-inĩ wa Bibilia, akĩhaica akiuma igũrũ, Jesũ arĩ na rĩĩtwa rĩrĩa gũtarĩ mũndũ ũrĩmenyaga tiga we mwene (Kũguũrĩrio 19:12). Rĩĩtwa nĩrĩheanĩtwo, na rĩĩtwa rĩu rĩrĩ o na kũrĩa kũriku gũkĩra ũrĩa wĩrutwo ũyũ wonanĩtio.

GWĪTANO GŨTHERU — WEE WĨ MŪNDŪ ŨRĨA WĨ, THII NA MBERE GŨTHOMA

Ndũrĩ mũbata gũtuĩka Mũkristiano nĩguo ũthome wĩruti ũyũ. Maũndũ maingĩ no makorwo nĩmo magũtwarĩte gũkũ. No gũkorwo nĩ gũcaria ũndũ gũgũtwarĩte gũkũ. No gũkorwo nĩ ngarari ĩgũtwarĩte gũkũ. Kĩũria kĩrĩa ũkoretwo ũkuuĩte kwa mĩaka no gĩkorwo nĩkĩo kĩgũtwarĩte gũkũ. Kwenda kũmenya ũhoro wa wĩtĩkio wa mũndũ ũngĩ no kũkorwo nĩ guo kũgũtwarĩte gũkũ. Kĩndũ gĩothe kĩrĩ thĩinĩ wa mũthiringo ũyũ nĩ gĩaku, kĩheanĩtwo tũhũ, na rũthiomi rwaku mwene. Tũtiũragia rĩĩtwa rĩaku. Tũtiũragia bũrũri waku. Tũtiũragia ũrĩa wĩtĩkĩtie. Wĩruti ũmwe ndũngĩhota gũtaarĩria biũ ũhoro wa Jesũ. Twaigana wĩra witũ wothe harĩ kĩũria gĩkĩ, na wĩruti ũyũ o na kũrĩ ũguo watheremaga o njĩra ĩmwe thĩinĩ wa Bibilia. Jesũ aarĩ ho mbere ya kĩambĩrĩria. Jesũ arĩ ho rĩu. Jesũ nĩagacooka. Gũtirĩ ithangũ rĩmwe rĩngĩhota kũrĩkia gũtaarĩria maũndũ macio mothe. Mĩruti ĩngĩ ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa tha ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa ũũgĩ ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa ũmenyo ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa ũkirĩrĩria ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ya ũhoro wa wĩtĩkio wa ngoro ĩrĩ o ho ĩgĩetereire. Mĩruti ĩngĩ nĩĩrooka. Thoma mĩruti ĩyo na kĩhaarĩria kĩrĩa ũngĩenda. Thuthuria mĩthiitũ iitũ o ũrĩa ũgũthiĩ na mbere. Mũhari o wothe wa Maandĩko thĩinĩ wa mĩruti ĩno nĩ mwandĩke wega mũno, na kĩgooto. Ndũrĩ hĩndĩ ũrĩenda gwĩtĩkia ciugo ciitũ tũhũ. No wĩthuthurie mũhari o wothe wee mwene.

Kwĩrutĩra kũngĩ kũmwe nĩgũkũrũmĩrĩra ũyũ. Tũtigũcookera atĩ kwĩrutĩra kũu nĩ kũhithĩtwo. Kwĩrutĩra kũu nĩ wĩrutwo wa ũrĩa mũndũ agĩrĩirwo nĩ gwĩka nĩguo ahonokio. Thoma wĩrutwo ũcio rĩu ũngĩenda gũthoma rĩu. Thoma ũndũ ũngĩ mbere ũngĩenda gũthoma ũndũ ũngĩ mbere. Gũtirĩ mũndũ ũratara. Mũrango ũrĩ mũhingũku o na ũrĩkũ ũthuurĩte. Paũlũ nĩaririe ciugo iria irĩ mũhuro thĩinĩ wa itũũra inene rĩiyũrĩte igongona cia ngai iria itaarĩ Ngai wake mwene. Paũlũ nĩaririe ciugo icio kũrĩ andũ arĩa mataigana kũũria Paũlũ ũkĩe itũũra-inĩ rĩu inene:

Atũmwo 17:26Modern Bible↗ Kuuma harĩ mũndũ ũmwe, nĩathondekire ndũrĩrĩ ciothe cia andũ nĩguo matũũre kũndũ guothe thĩ; na agĩtua mahinda mao o na kũndũ kũrĩa megũtũũra. (27) Ngai eekire ũguo nĩgeetha andũ mamũmaathe na hihi mamũhambatĩrie mamuone, o na gũtuĩka ndarĩ haraaya na o ũmwe witũ.

NĨAŨMBĨTE NDŨRĨRĨ CIOTHE CIA ANDŨ KUUMA THAKAME ĨMWE → NĨGUO MACARIE MWATHANI, NA MAMUONE + NDARĨ HARAAYA NA O ŨMWE WITŨ.

CIUGO CIA KIHEBERI

These are the keywords for this study. Tap any dotted word in the verses above to see its meaning here.

“mũraika / mũtũmwo” — H4397 malak — ũrĩa mũtũme; mũtũmwo; mũraika

Kiugo gĩkĩ nĩkĩonanagia ũtũmi, ti mũthemba wa ũndũ. Kiugo gĩkĩ nĩgĩhũthagĩrwo harĩ andũ. Kiugo gĩkĩ nĩgĩhũthagĩrwo harĩ anabii. Kiugo gĩkĩ nĩgĩhũthagĩrwo harĩ ciũmbe cia igũrũ. Kiugo gĩkĩ gĩtingĩmenyithania KĪĨ mũndũ ũrĩa watũmĩtwo arĩ. Kiugo gĩkĩ o nakĩo kĩmwe kĩonanagia atĩ mũndũ nĩ watũmĩtwo. Rũrango rũrĩa rũthiũrũrũkĩirie kiugo kĩu thiini wa Bibilia nĩrũagĩrĩirwo nĩ gũkũmenyithia matigari. Rũrango rũrĩa rũthiũrũrũkĩirie kiugo kĩu nĩrũmenyithanagia matigari macio ũhoro-inĩ ũyũ.

“Ngai” — H430 elohim — Ngai; ngai; Ngai wa ma

Elohim nĩ mũhaka wa maũndũ maingĩ. Elohim nĩyahũthagĩrwo kaingĩ mũno nĩ ũndũ wa Ngai ũrĩa wa ma ũmwe, hamwe na ciugo cia ũrũme ũmwe. Kiugo gĩkĩ kĩene nĩkĩo gĩkuuĩte ũiganu ũrĩa wĩrutwo ũyũ ũratuĩria.

“Jehova” — H3068 Yehovah — rĩĩtwa rĩa kĩrĩkanĩro kĩa Ngai, o rĩrĩa rĩandĩkĩtwo thĩinĩ wa KJV ta LORD na marũgamo manene.

Kũrĩa guothe rĩĩtwa MWATHANI rĩandĩkĩtwo na taipu nene thĩinĩ wa Kĩrĩkanĩro gĩa Tene, Jehova nĩrĩo rĩĩtwa rĩa Kĩhibirania rĩrĩ thĩinĩ wa kiugo gĩa Gĩthũngũ MWATHANI.

“Mwathani” — H113 adown — mwathi; mwene; mũnene; ũrĩa wathaga

Thĩinĩ wa Thaburi 110:1, mũhaka wa adown wandĩkĩtwo "Mwathani wakwa." Adown nĩ kiugo kĩngĩ gĩa Kĩhibirania kũngĩ gũkĩra Yehova, o we Mwathani ũrĩa waaragia na Mwathani wa Daudi mũhari-inĩ ũcio.

“ũmwe” — H259 echad — ũmwe; kũrĩ na ũrũmwe; wa mbere

Echad nĩkĩo kiugo kĩrĩ thĩinĩ wa "Jehova Ngai witũ nĩ Jehova ũmwe." Echad nĩkĩo kiugo o kĩu gĩtũmagĩrwo harĩ hwaĩ-inĩ na rũciinĩ gwĩtwo mũthenya Ũ MWE. Echad nĩkĩo kiugo o kĩu gĩtũmagĩrwo harĩ mũndũ mũrũme na mũtumia wake gũtuĩka mwĩrĩ Ũ MWE.

“Mũriũ wa mũmwe” — H3173 yachiyd — wiki; ũrĩa wiki; wa mwana wa mũmwe

Kĩbuku gĩa Kĩambĩrĩria gĩa 22 gĩgwĩtaga Isaka "mũrũguo wa mũmwe" maita matatũ mataarĩ hamwe. Yachiyd nĩ kuuga ũrĩa wa mũmwe wiki.

“mũtĩ” — H6086 ets — mũtĩ; mbaũ; mbaũ cia gwaka; mbaũ nyaraganu; rũthanju

Ets nĩ kiugo kĩmwe gĩa Kĩhibirania kĩonanagia mũtĩ ũrĩ muoyo hamwe na ngũa iria itemetwo. Ets nĩ kiugo kĩa ngũa iria Iburahamu aigĩrĩire Isaaka.

“wa kũgegania” — H6382 pele — kĩndũ kĩa magegania; kĩndũ gĩa kũgegania; kĩndũ kĩrĩa kĩrĩ igũrũ rĩa ũmenyo

Pele nĩrĩo rĩĩtwa rĩa mbere rĩrĩa rĩaheirwo mwana thĩinĩ wa Isaia 9:6.

“hitho / kũgegania” — H6383 piliy — wa magegania; ũrĩ wa magegania mũno gũkĩrĩrĩrwo kũmenyeka

Piliy nĩrĩo kiugo kĩrĩa mũraika wa Jehova aaheire Manoa kũgũtaarĩria rĩĩtwa rĩake. Piliy ũkoima mũri ũmwe na rĩĩtwa pele thĩinĩ wa Isaia 9:6.

“mũirĩtu gathirange” — H5959 almah — mũirĩtu mwĩthĩ ũtahikĩtie; mũirĩtu gathirange; mũirĩtu

Almah nĩrĩo rĩgamba rĩhũthagĩrwo thĩinĩ wa Isaia 7:14.

“Imanueli” — H6005 Immanuwel — Ngai arĩ hamwe na ithuĩ

Imanueli nĩ rĩĩtwa rĩrĩ o rĩo rĩrĩ ta ũhoro mũkinyanĩru. Mathayo nĩataũragĩra mũthomi rĩĩtwa rĩrĩ.

“mũnene / mũthamaki” — H8269 sar — mũndũ mũnene; mũtongoria; mũnene wa mbũtũ; mũthamaki; mwathi

Sar nĩ rĩĩtwa rĩa ũnene rĩrĩa mũndũ ũrĩa warĩ na rũhiũ rwa njora rwakũnjũrwo eyugaga arĩ nja ya Jeriko.

“NĨ NIĨ” — H1961 hayah — gũkorwo; gũtũũra; gũtuĩka

Hayah nĩ kĩgio kĩa kiugo kĩrĩa kĩrĩ rungu rwa "NDĪ ŨRĨA NDĪ" mũrĩmĩrĩri-inĩ ũrakanĩte na mwaki.

CIUGO CIA KIRIIKI

“Kiugo” — G3056 logos — kiugo; ũndũ wa kuuga; kĩndũ kĩrĩa kioigĩtwo; kuumbũra meciiria

Johana ndaambĩrĩirie Ũhoro-Mwega wa Johana na ũciari. Johana aambagĩrĩria Ũhoro-Mwega wa Johana mbere ya kĩambĩrĩria.

“gũtũũra” — G4637 skenoo — kwamba hema; gũikara kambĩ; gũtũũra hema-inĩ

"Kiugo gĩgĩtuĩka mwĩrĩ, na gĩgĩtũũrania na ithuĩ." Mũhari ũyũ nĩũtaarĩirie Ngai agĩtũũra na mwĩrĩ wa mũndũ ta ũrĩa mũndũ atũũraga hema-inĩ.

“ũrĩa wa mũmwe” — G3439 monogenes — mũciare wa mwana ũmwe; wa mũthemba ũmwe; ũrĩa wa mũthemba wake wiki

Kiugo Monogenes kĩrahũthĩrwo harĩ Mũrũ. Monogenes o na kĩrahũthĩrwo harĩ Isaaka thĩinĩ wa Ahibirania 11:17.

“kũmenyithanio” — G1834 exegeomai — gũtongoria kuuma; kũruta nja; kwaria wega na ũkinyanĩru; kũmenyithania

Gũtirĩ mũndũ wonete Ngai. Mũriũ ũrĩa wa mũmwe nĩatongoretie Ngai akoimĩra hau akĩoneka.

“aiguithanĩtio” — G2644 katallasso — gũtiga ũthũ ũtuĩke ũrata; gũcookia ũrata

Katallasso nĩrĩo rĩgĩtaũra gĩtũmi kĩrĩa gĩothe gĩa mũtharaba, na kiugo kĩmwe.

“ũiguano” — G2643 katallage — gũcookereria ũtugi; kũrehanĩria mĩena ĩĩrĩ ĩrĩa yatigithanirio.

Katallage yumanĩte na mũri o ro ũrĩa katallasso ĩrĩ naguo igũrũ. Katallasso yonanagia ũndũ wa gũcookanĩrĩria (gũcookereria ũrata gatagatĩ ka andũ eerĩ arĩa maatiganĩte). Katallage yonanagia kĩrĩa kiumanaga na gũcookanĩrĩria kũu.

“Kũrekerwo kwa mehia” — G859 aphesis — gũtũma athiĩ; kũrekererio; kũrekereria; kũrekanĩra mehia

Tiga gũitwo gwa thakame, gũtirĩ kũrekerio kwa mehia.

“Mũhiga” — G3466 musterion — hitho; ũndũ ũrĩa waahithĩtwo tene na rĩu ũgekĩoimbũrwo

Thĩinĩ wa Bibilia, hitho ndĩrĩ ndeto ya kũratha. Hitho thĩinĩ wa Bibilia nĩ ũhoro mũhithe ũrĩa Ngai eyathĩrĩire kwĩra andũ.

“ũrĩhi” — G1557 ekdikesis — kĩrĩa kiumaga ciira-inĩ wa kĩhooto; kũhingĩrĩria kwene kwa mahĩtia

Ekdikesis nĩ kiugo kĩrĩa kĩhũthĩrĩtwo thĩinĩ wa 2 Athesalonike 1:8. Ekdikesis ndĩgwĩta marakara matagĩrĩirwo mũthiũrũrũkanio. Ekdikesis nĩ kuonania atĩ ciira wa kĩhooto nĩguo wĩkĩtwo biũ.

“mũciare wa mbere” — G4416 prototokos — irigithathi; wa mbere gũciarwo

Ithe nĩoigire atĩrĩ, "Nĩ maromũthathaiya araika othe a Ngai," ũhoro ũcio ũkoniĩ Mwana.

Well done — keep going.

Take the graded Bible Quiz on this study →Jesũ nĩ Ũ? — Gĩcunjĩ gĩa 2 · Maandĩko ma KJV marĩ na Nomba cia Strong →

Previous Subject← Ndagĩrĩirwo Nĩ Gwĩka Atĩa Nĩguo Ndĩhonoke? — Gĩcunjĩ gĩa 2 · Maandĩko ma KJV marĩ na Nambari cia Strong's

↓ Download this study (PDF)

The most important question anyone can ask: What must I do to be saved?

Read the answer →

SOURCES & CREDITS

Scripture: Kikuyu Bible (CC BY-SA 4.0) — a redistributable edition, looked up exactly and never machine-translated.

Alternate chapter/verse numbering reconciled with STEPBible TVTMS (CC BY 4.0).

Strong's numbering & original-language data: OpenScriptures Hebrew Bible (CC BY 4.0); STEPBible.org — TAHOT/TAGNT/TBESH/TBESG (CC BY 4.0); Robinson-Pierpont Byzantine Majority Text (Public Domain); Strong's dictionary, 1890 (Public Domain).

Typography: Google Noto fonts (SIL Open Font License 1.1).

Notice something wrong with this translation? Let us know