Nzambi Kalembayi Inki Mu Diambu Dya Bufula? — Ntambu 2 · Masonukwa ma KJV ye Bibalu bya Strong
KITINI 2 · LONGI YAMPA YITUNGULU MU MALONGI MA FUNDASIO MA NKAND'A NZAMBI
Diligence — Malongi ma nsi ma Kibiblia
MVOVO WANTWALA
Konso wu kwikama wonso weti yuvula kiuvu kiaki: buevi mfweti zabila vo ndiela telama ku nsuka? Mvutu wa Nzambi ka wu nzayu ko, ayi ka wu bikwa mu tsiadisu ko. Nzambi wutula mvutu mu diambu dia mutu veka, ayi wunkunkulanga wawu diela dia sala mu kikhulu. Kasi kisalu kia nitu kaka ko, ayi ngindu yoyi ilembo dienda-dienda ko. Yawu ntima wumvimba wufubukusu mu diambu dimosi, wubuedika nlemvo mu nlemvo. Nsilu wumosi ko mu nkanda wusalu mu diambu dia mutu wa vilu. Mutu wa vilu wuntubanga vo nzila yidi ngolo, ayi welembo lambalala. Vayi mutu wa kwikama, wunlembo telamanga mu suka; welembo tomba, weti bumba, weti sala, weti longuka. Mu ndinga yankulu, mutu wa kwikama ayi wolo yamboti bimbikilwanga mu mvovo mosi kaka, kadi wolo ka bavwananga ko mu nzila — bansimbanga mo mu kimba. Kioki wusina kimba, wukidi wu kizolanga ko. Kioki wukimbanga lumbu ka lumbu, Nzambi wela kukudikisa kio. Yandi kakukibikilanga vo mvani wa mfutu — wawu diyina dia yandi veka mu diambu dia yandi veka — ayi wukibundisidi kuidi mutu wa kwikama: vanga mambu mama, ayi ndiengi wutebukanga nkatu ko; vanga mambu mama, ayi mwelo wela zibuka mu kimpaka kioso. Wau i Nzambi wutulwanga va ntuala aku mu longoki kiaki. Tomba kio bumboti.
NGIUVU TATU ZI LONGOKO YAYI ZIVANA MVUTU:
1. Bakristu balomboswa mu kusala ye kikhalu kioso mu kukumika mvuama yaudi — ye nani wunsalanga mambu mama, nkatu kabelanga diambu diambi?
2. Nki diambu ki tuba mu kiadi ki kiaba, mu moyo, ye mu mabanza ma mutu wu kisalu — ye ma mutu wu vologo?
3. Nani Nzambi keti futa, ye buevi bawu bansiala mu diligence bela kumonika kwa yandi mu lumbu kiandi kizingu?
KIFUNDU KIKALA KIMENA KUTULA — LUYENGO
DILIGENCE (SPOUDE) = LUVIAVIA + LUZOLO LUANGOLO + KIKANI — YIKALA KIMPANGI KI BASILUNGU YE BALESI (2 Peter 1:5; Proverbs 12:24; Proverbs 6:6-11).
NKUA-VUNZU KELA KALA VA KIYEKO + BILANGA BIANDI BIMENIKINI NA NZUBA (Proverbs 12:24; Proverbs 24:30-34).
YANDI KELE MFUTUKISI YA BANTU BOSO BANLUKAKA YANDI NA BUKALU (Baebeleo 11:6).
› MONIKA BUKIYA BUMOSI MU DIAKA MU DIONGO DIA KIETIKA KIA KUYIWA NATE KU NSUKA (Baebreo 6:11-12).
› BEENA BASUMBUKA MU DIA KUAKUBA KUBAKAMBWA KUENDI MU NDUNDU (2 Petelo 3:14).
› NUKA BUDIDI BUAKÛ, BUÊJA KU LUKUÊLU LUÊYE --> KUKALA KANA MUSHISHIKÎDI KANA MUTUKÛLA MBUTU KO (2 Petelo 1:5-8).
NUSALA NA BUKIENGI MU KIETIKISA LUBOKOLO YE LUSOLO LUENO --> LULENDI BWA KO (2 Petelo 1:10).
Kiam kioki Bwadidi 2 kikakumuna kadidi kina mosi mu bantu bampa ba nsina.
(Ngindu ya kibumu kiami — Mpeve wasola spoude (G4710, kikebi), disongidila lukombolo, ki zelos (G2205), disongidila lukazu. Tiya dilenda kubela lukazu mu kikala ki tiya ye ku kwenda ko. Lukombolo lu kwendaka. Kikebi ki kwena ko buevi lukazu lu bela mu ntima mu nzo — kikala kaka kwenda kwa malu.)
NSENGO A NTWALA
2 Piela 1:10Kabula↗Diawu, bakhomba ziama, bika lumonisa bufula mu kindisa lutelo lueno ayi tsobobolo eno. Bila enati lumvanga mambu mama buna lulendi bua ko
LUSADILA NGOLO → MBILA YENO YE LUVUVUKU LUENO BIKINU → ENU VO LUVANGA MAWU, KE LUBWA KO.
(Mabanza mama ba muini — wa masiku ma mambu momo: "kuvana bunda" i spoudazo (G4704, kuvana bunda), i sadila mbangu; "kuwedila" i bebaios (G949, kuwedila), kuwa kikinu ye kilenda; "kubwa" i ptaio (G4417, kubwa), i kutumbukana. Kuvana mbangu, ye kutelama kuenda kiedila mu kikinu, ye kulu ku ke kubwa ko ata kimosi. Lubokolo ye luvutuku i bia Nzambi; kuvangisa biau biwedila i bunda kia muini wowo wabokolo — yayi yawonso ndongokolo mu mbandu yimosi.)
1. LULOMBO — LONGUKA, VUKAMANANA, DIATA MU LUFUANANA
1.2 TIMOTE 2:15Kabula↗Nuana mu monika va meso ma Nzambi banga mutu wufuana, banga kisadi kikambu mona tsoni; kinlonga mu busonga mambu ma kiedika.
(Ngindji za munu — "kulonga" mu mbe kâ i tadila kaka mikanda. Yawu spoudazo (G4704, kutwadisa bukhalu), dizu di dimosi didisonekesuwa "kutwadisa bukhalu" ye "kukhala mu bukhalu" — mu kusadisa lulendo, mu kubasisa ngolo. Mvangi wa kisalu udikuminwa mu kuwa vo wakhutukini yeno ku diambu dia kieleka.)
2.EFESO 4:3Kabula↗Lunuana ngolo mu keba kithuadi mu Pheve Yinlongo, mu nzila yi ndembama.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4704 spoudazo — kuvana bunkualunga
Lunuana ngolo mu keba kithuadi mu Pheve Yinlongo → mu nzila yi ndembama.
3.EFESO 5:15Kabula↗Diawu, lukeba mu diambu di phila yoyo lufueti diatila mu bufuana. Lubika ba banga bivungisi, vayi bika luba batu badiela.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G199 akribos
DIATA MU LUFUNDUKU → KO BONGO BAZOBA, VANA BONGO BANDUENGA.
(Mabanza mama ya muini — akribos (G199, ku bwina), yidi ku songwa "mu lulendo" vava, disongidila mu kubwina, mu kiedika — kikondwa ki bulembami. Bwina ki tondele ku nswalu kaka; kidi lukebulu lu vangama mu lekwa yawonso yenda kuenda.)
2. MUNTU WA BUKIENGI YE MUNTU WA VILAWUSU — KIMBANGI KIAMPA KIA KINGANA
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G949 bebaios — kyeleka
Kondo ya moyo, ya kieleka ye ya ngolo yina ke nikinaka ve.
2.LOMA 12:8Kabula↗Woso widi dikaba di kindisanga batu bika kakindisanga. Woso widi dikaba di kaba bika kakabanga mu kambu maniunguta. Woso widi dikaba di tumina bika kadisadila bumboti. Woso widi dikaba di monanga batu kiadi, bika kadisadila mu khini.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4710 spoude — Kikebi
YANDI WUNYADILANGA, MU KIKEBO.
3.LOMA 12:11Kabula↗—Kisalu: lubika bumolo. —Pheve: lulema mu pheve. —Pfumu: luba bisadi bimboti.
KE LUVISU KO MU KISALU + YILAMA MU MPEVE + SADILA MFUMU.
(Mabanza mama ya mwini — "kisalu" vava i dyambu dya spoude (G4710, bwina) yawu kibeni: kanga ve nzolo mu bwina kyaku. Lulukulu lwalu lusi ko mu diambu dya mfumu, ko. Lusi mu diambu dya nsualu a mwela mu sadila Mfumu.)
4.YUDA 1:3Kabula↗Bakiluzolo, phuila yingolo ndiba mu kulusonikina mu diambu di phulusu yoyi yidi yeto mu kithuadi. Vayi buabu mbueni mfunu wu kulusonikina muingi ndilukindisa mu nuana mu diambu di minu kioki bavana banlongo mu khumbu yimosi kaka.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4710 spoude — Kikebi
MONO VANA LULENDO YONSO MU SONIKA → NWANA NGOLO MU DIAMBU DIA LUKWIKILU.
5.2 Piela 1:19Kabula↗Ayi tubeki mambu ma mimbikudi makitulu makinda; mu mawu lufueti lubukila bila madi banga muinda wunlema mu tombi nate buisi butona kienzuka ayi mbuetete yi nsuka yintotuka mu mintima mieno.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G949 bebaios — kyeleka
DIAMBU DIA MBIKUDULU DIA KIELEKA MPI → LUKEBA, BONSO KIA KIENZULA, NATE E LUMBU KIA TUKA.
4. NNANI ANFUTUKA — WA BANTU BANKIMBILANGA YANDI NA BUKIENGI
KEBA NTIMA'AKU NA BUKIYA BUAMPASI → KADI MU'AU MUANWENA MABUNDU MA LUZINGU.
YUDA 1:21Kabula↗Lukikeba mu luzolo lu Nzambi mu vingilanga mamboti ma Pfumu eto Yesu Klisto mu diambu di luzingu lu kalumani.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G5083 tereo
LUKEBA NITU ZENO MU ZOLA KUA NZAMBI → MU VINGILA KIADI MU LUZINGU LUA MVU KA MVU.
(Ngindu ndenda za munu ame — mu munu wubidi mambu makinda; ovo munu wutatu wutubidi diaka: n'singa wa masatu ka wubasukanga ko nswalu. Musa wutubidi vo, keba muela waku na ndiakala; kingana kitubidi vo, keba ntima waku na ndiakala yawonso; Yuda wutubidi vo, keba ndinu mu luzolo lua Nzambi. Nkeba tatu, ndiakala mosi. Tala ndimba za mambu: nkeba ya kala ndeti i shamar (H8104) ye natsar (H5341), lupangu ye lukengelo; nkeba ya Yuda i tereo (G5083), i keba banza kina bakebilanga na disu. Ndimba zole, lukanu lumosi: kioki Nzambi kakuvana, kikeba wo.)
KINSIKI YE LUZITUSU
Yindula kitsutsu kizala va ntoto. Ubwene mfulu'kiawu, vayi mfulu buangu kena ta kukusonga ki kimeni kilembikanga kio ko — buadi kadi kimosi, buadi kadi diaka kima kiakaka kya bunda dimosi, ye bosi vayi wutalanga kaka kitsutsu, wulendi kaka gimbanga kaka. Kitsutsu kiasalanga kisekele nate kienzu kiakieleka kikusonganga kima kiawukieleka. Bosi wubaluka tala kitsutsu, wubwene vo mfulu'kikimeni kiakaka bakala yandi kiasianga vana.
Yau i mona bifuani bia Kalunga wa Ntete. Bidi bitsutsu bikieleka, biankele mu mfulu wau kiakikieleka kya nitu ya kieleka — "kitsutsu kia mambu makuiza; vayi nitu i ya Klisto" (Kolosai 2:17). Vayi kitsutsu "ke fuani ya kieleka ko" (Ba-Ebele 10:1), va kadi mosi kalendi tanganga ko mambu mawonso ma kieleka mu kitsutsu kiakaka. Mu ntangu Klisto wizila, kienzu kiasongele nitu — ye bubu tubalukanga tala kitsutsu, tubwene vo mfulu'ki nani i wau kiananga mu ntangu yawonso.
4.Deuteronomy 6:17Kabula↗↗ read this in your Bible
NUFWETI LUFWETI KEBA MALONGI MA MFUMU NZAMBI ENU.
5.TITE 3:8Kabula↗Mambu momo madi makuikama ayi thidi ti wumalongila mu bufula muingi bobo bawilukila Nzambi bakiyekula mu ba batheti mu vanganga mamboti. Mambu mama madi mamboti ayi ma mfunu kuidi batu.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G5431 phrontizo
KUKEBA MU KULUNGISA MAVANGA MAMBOTE → MAMBOTE YE MAFUNDA KUIDI BANTU.
(Ngindu ya nzo — diligansi yina ya kimosi, kansi ibaluka. Ku nsi ya Mose, yau kwendaka na lukengele mu nsiku yina ya sonama mu matadi. Mu Kristu, yau ke na lukengele mu kulungisa mikanda ya mbote yina ke kwenda na kuwakana ya lukwikilu ya kimeka kubaka. Diligansi ke fwaka ve; yau ke lungisama. Kusimba nsiku ke bala ntangu yayi kuvanda kulungisa mikanda ya lukwikilu ya luzingu.)
BAWU BANSIANGA MFUMU BELA VUTUKISA NGOLO YAWU → BELA ZAWULA, YE KE BELA LEMBAKANA KO.
2 Piela 1:11Kabula↗ayi buna bela kuluyakula bumbote mu kipfumu ki mvu ka mvu ki Pfumu eto ayi Mvulusi eto Yesu Klisto.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G2023 epichoregeo
NZILA YA KOTA YALUNGA KUA NGE MU BUNENE MU KIMFUMU KIA MVU AND MVU.
(Mabanza mama ya kimuntu — tala kyoso kya longukulu mu mpeve mosi. Nzambi kavudisi ko muntu mu kudyaka ntima na kwenda kubaka kana wafwana kutelama. Yandi yekele tula diambu diadi mu koko kya muntu yina yandi na kimosi ayandi kubinga kimpikwati. Tula kimpikwati, ayandi mbila i kwikama, ayandi kulu kena fwa lumbu kimwe. Vwatikisa koko, ayandi mwela wu zolele ayandi kena na kima ko. Koko kya mpikwati kena yala; mwela wa mpikwati wela kumana kikuya; muntu wa mpikwati kena telama va meso ma bantotila. Ayandi va zulu kya mawonso mama, Nzambi ke tendula yandi mosi mfutisi ya bantu bakubasakidila. Yayi, keba ntima yaku, keba mwela waku, keba yaku mosi. Longuka, nuana, kwenda mu keba. Kolo ko, mu kadi ntangu ya kwela kena tulu. Nzambi yina wu kubingaka na kwenda, wasilaka na kuvuza ngolo yaku mu kwenda, tii bwa mwelo wa kimfumu kya mvu ya mvu kena zibuka kikilu.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
Mwenya odi kizimu us nenga mwinda: bukhwenu wubaka thete mu bitadi bia matadi (Deuteronomy 6:17) buau bubaka lelo mu simba bisalu biambote biabuena mu lukwikilu luazingu (Titus 3:8). Lukanu lusimbulu lukiedika lubaka bisalu biambote biasimbulu.
→ Diambu adieno tsikulu wumona diau: "nuana ngolo" disongwanga mu kimvuka kiandi ki bikanu — longuka (2 Timoteo 2:15), vava ngolo (Efeso 4:3), diata mu lulendo (Efeso 5:15). Mvovo mosi, spoudazo (G4704, nuana ngolo), utubwanga mu mavondo mayingi.
Mambu boni malutidi mfunu: mvovo wu Sika (Hebreo) mu diambu di kubikama (charuts, H2742, diligent) wulenda mpe tendula wolo yamboti, wu tomboso, ye lukanu. Mvovo wu Kingeleki mu diambu di kubikama (spoude, G4710, diligence) wutendulanga nsualu. Mutu wu kubikama i mutu wubaka lukanu, wukwendanga ku ntuala.
Diambu diadi disundamana kwa ngeye: keba ntima waku mu bunkembo bwaku boso (Bingana 4:23). Kadi vunga ve mu kisalu kiaku (Roma 12:11). Tomba Mfumu Nzambi mu ntangu bela kummona (Yezaya 55:6). Bunkembo butuka lelo, mu diambu koko diaku dieti mona mu vanga.
Mambu mama mansundu mu mvu ya mvu: nzila yela kubudulu mu luvalu mu Kimfumu kya mvu ya mvu (2 Petelo 1:11). Kikhulu ki lembo widi mu luzingu lwalu kaka ko; kiawu i lukutusulu lwa luzingu lunkaka.
Nzila ya lukumu: "vanga mu kikebi" (spoudazo, G4704) i diaka mvovo wina kunima kwa "vanga bunkufi mu kebila buwumosi bua Mpeve" (Efeso 4:3) — landakana dikanda dia mvovo wawu mosi ye tala kuevi bekutumina kikebi mu minkanda mia bapostolo.