Nki Diambu Nkand'a Nzambi Ketubidi Mu Kuyikwa Ngolo? — Fundasio · Masonuku ma KJV ye Numelo za Strong
THE FOUNDATION · THE ORIGINAL STUDY, SET IN THE ANCIENT ORDER
Diligence — Malongi ma nsi ma Kibiblia
MVOVO WANTWALA
Lolo i longokolo lua fondasio, ayi luyantikanga vana vayantikilanga ntumwa: vana vamosi, kuyika bulawu buawonso. Bulawu i lukanu, luyalu lua kieleka, ayi zolo kiawombo. Masonuku matulanga bantu ba bulawu ayi bantu ba vunu vana vamosi, kimana tubwena nzila zawu ayi tukiedila nduenga. Koko kua muntu wa bulawu kiela yala; muntu wa vunu kiela vwa mu kimfumu kia bankaka. Vayi tala diadi: mabanza ma muntu wa bulawu makuizanga mu mvimba. Bulawu ke mu koko ko kaka; kidi mu ntima. Yika bulawu buawonso mu kudikila lweno luawulendo. Buna kisalu kienda mu ntima: ntima ukitulwanga wumpa, mabanza mamosi mamosi mankangwanga mu lulendo lua Klisto, tuka tuvua ntima wa Klisto ayi tusilwanga mu ndembama ya matoto. Yandi widi ntangudi a bantu bakunlanda kuandi mu bulawu. Yayindula.
NGIUVU TATU ZI LONGOKO YAYI ZIVANA MVUTU:
1. Bukhalu bwa kisalu ye buzawu buawu, ye buevi Mkanda wa Nzambi ukotesanga muntu wa kisalu ye buzawu kuidi muntu wa vondo?
2. Nki mutu wa n'kaka a kalenda vanga — ayi nki keti tomba — nate ku nsuka?
3. Diligence keladi na kikwidisa mu lukwikilu, ayi buevi ntima wumbakulwanga nate tuba ye ntima wu Klisto?
(Ngindu ya kimoyo — charuts (H2742, diligent) dinsundula diligent. Diena mpe dinsundula kima kia kutuba mabwa dia meno-meno, wolo ya kieleka, ye lukanu — lubula lua lukanu, Joel 3:14. Bima bia mutu wa diligent bidi bia mfunu: dizu diawu diawu wolo.)
1. KUKUDIDIMUKA MU KILUMBU KIONSO — KIMASA
1.2 Piela 1:5Kabula↗Mu diambu diodi bika lutula zingolo zieno mu buela vanganga mambote va mbata minu kieno; nzayilu va mbata vanganga mambote;
THOUGHTS YA MUNTU WA BUKALA → KYADI; NA WÂU WA BÛLU → KUSUKAMA.
(Mabanza mama ya kimwini — tala kadi: MABANZA ya mutu wa bikilu. Bikilu kena mu mabanza tuama vwa mu diambu. Nlongokolo ke vutuka mu diambu diadi ku mvitusulu ya ntima.)
3. UNDI KUVANA BANTU BAWU BANKIENGI YENI NA BUKIENGI
1.Ba Ebelewo 11:6Kabula↗Muaki mutu kambulu minu kalendi monisa Nzambi khini ko. Bila bulutidi mboti ti woso mutu tidi fikama Nzambi kawilukila ti Nzambi widi ayi kafueti wilukila ti niandi wumfutanga batu boso bankuntombanga.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G1567 ekzeteo — Kutomba na bujitu bujima
Yandi widi mfutisi wa bantu bakuntombanga na kikebilu.
2.MAVANGA MA BAMVUALA 18:24Kabula↗Nyuda wumosi, dizina diandi Apolo, wuyiza ku Efeso wuba muisi Alekisandiya wuba mutu wumosi wuludede ayi wuzaba bumboti masonoko. (25) Niandi wukilongolo nzila yi Pfumu, wuba wu fuluka mu Pheve, wutuba, wulonga boso bufueni mambu mitedi Yesu. Niandi wuzaba kaka malongi ma mbotokolo yi botika Yowani.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G2204 zeo — Kabidila
NGOLO MU MASONO + KIKESI MU MPEVE → LONGA NA BUKIYA MAMBU MA MFUMU.
4. NUANA KWA BUKANU, MU DIA KUBAKULU KUANDI MU NDUNGU
1.2 Piela 3:14Kabula↗Diawu bakiluzolo bama, bu lumvingilanga mambu momo buna bika lunuana muingi kalubata mu ndembama batu bakambulu ditona ayi tsembolo va ntualꞌandi.
SALA YE NGOLO → WAMONWA KWANDI MU NDEMBAMA, KIKONDWA MBENGA, YE KIKONDWA MBI.
(Mabanza mama ya mbila mene — mu mbila ti wufwene tomba mambu mama: tomba mambu nki? Verse mene diaka ntuala ya wawu wuta monika mambu momo mena.)
2.2 Piela 3:10Kabula↗Muaki lumbu ki Pfumu kiela kuiza banga muivi ayi mu lumbu kina diyilu diela zimbala mu biyoko bingolo ayi bima bi diyilu biela siuta mu mbazu; ntoto ayi mavanga madi muawu mela tumbu zinisu. (11) Bu didi ti bima bioso bifueti suita, buna phila batu mbi lufueti ba e? Lufueti ba batu ba khadulu yinlongo ayi beti kinzikanga Nzambi (12) bu lulembo vingila lumbu ki Nzambi ayi bu lulembo tudi nsualu muingi kivika fuana. Mu lumbu kina diyilu diodi dilema mbazu diela suita ayi bima bi diyilu biela suita mu mbazu.
KUVINGILA + KUSWA MU KWIZA KWA LUMBU KIA NZAMBI → MPILA YINKA YA BANTU LUFWETE KUBA.
3.Ba Ebelewo 6:11Kabula↗Tutidi ti kadika mutu mu beno kamonisa bufula bu phila yoyi mu diambu di keba diana di duka nate kuna tsukulu; (12) mu diambu lubika kituka miolo vayi lusokudila batu bobo beti vingila kiuka kioki bavanina tsila, mu minu ayi mu mvibudulu.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G3576 nothros — lembi kisalu
LUMONESA LUFUANANU LUA KISALU KIAKU NATE NA NSUKA → KADI KE NLEMVO KO, VANA BANTU BANLANDAKANA BAWU BANTAMBULA ZISILU.
4.Ba Ebelewo 12:15Kabula↗Lulubuka tala mutu kabika kambu nlemvo wu Nzambi, mu diambu di muanzi wu ndudi wedi mena va luidi; muingi wubika totula divunzi ayi wubika bivisa bawombo mu beno.
TALANGA BUKIYA → KADI MUNTU KABWA KO MU NLEMVO WA NZAMBI.
5.2 Piela 1:10Kabula↗Diawu, bakhomba ziama, bika lumonisa bufula mu kindisa lutelo lueno ayi tsobobolo eno. Bila enati lumvanga mambu mama buna lulendi bua ko
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4710 spoude — Kikebi
LUKUTA NGOLO MU KUKIETIKISA LUTELO LUENO YA LUSOLOLO → LULENDA BWA KO DIAKA.
(Mabanza mama — kani wuvanga mambu mama: mambu nki? Mambu makabuwa mu lukwikilu luaku. Buna nkinza yayi ikitukanga mu diambu di kimosi kikaba: kaba mu lukwikilu luaku wangunuka.)
5. WÓNGISA LULENDO KU LUWÁWULU LUAKU
1.2 Piela 1:3Kabula↗Lulendo luandi, lutuvana bima bioso biobi tuvua mfunu mu luzingu ayi mu kukiyekula mu nzila yi zaba mutu wowo wututela mu nkembo andi ayi muvanganga mambote.
2.1 PIELA 2:9Kabula↗Vayi beno luidi nkuna wu batu basobolo, dikabu di banganga Nzambi, dikanda dinlongo; batu bobo Nzambi kavuidi mu diambu lusamuna mavangamutu wowo wulutela bu luba mu tombi muingi luiza ku kiezila kiandi kimboti.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G703 arete — kikalulu kiambote
MBUTUKULU YASOLOLO + KIMFUMU KYA BUNGANGA + LUZINGU LWANLONGO + NKANGU WANLEKA → MU SAMUNA MASANGU MA NZITUKU YANDI.
(Mabanza mama ma kimu — nzitusu vava i arete (G703, kikalu), i mvovo umosi ayina ye virtue. Bau bakele Nzambi wubokidi bansongele bikalu bia yandi wubabokidi mu tombi mu kuiza mu kienzu kiandi kiakisitu.)
3.FILIPI 4:8Kabula↗A bakhomba, mambu moso makiedika, mambu masonga, mambu moso mavedila, mambu moso mafueni mu zola, mambu moso mayenda tsangu yimboti, enati vadi diambu dimboti, diambu difueni niemoso; buna bika mambu momo maba mu mayindu meno.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G703 arete — kikalulu kiambote
VANGA KADI VWIDI KIMPWANZA → YINDULA MAMBU MAMA.
4.FILIPI 4:6Kabula↗Lubika banga mayindu kani mu diambu dimosi; vayi mu mambu moso bikaluzabikisa zitsatu zieno kuidi Nzambi mu lusambulu ayi mu zindombolo va kimosi ayi phutudulu matondo. (7) Buna ndembama yi Nzambi, yoyi yiviokidi diela dioso, yela keba mintimamieno ayi mayindu meno mu Klisto Yesu.
KADI VWANGA MAYINDU KO → NDEMBAMA YA NZAMBI YELA KUNGA MAVATA MA MINDA MIENO YE MABANZA MENO.
6. KÛKÛMBÛKA KWA KÛKÎTHYA NGÛ WA MENYA MENU
1.LOMA 12:1Kabula↗A bakhomba ziama, mu diambu di mamboti ma Nzambi, ndikululeba mu kukitambika kuidi Nzambi banga makaba ma moyo, manlongo, mammonisanga Nzambi khini. Buawu bobo lulenda sambidila Nzambi mu mintima mieno. (2) Lubika vukumukina mambu ma thangu yayi, vayi bika lukituka bamona mu mayindu meno muingi lubaka bu sudikila luzolo lu Nzambi: mu zaba mambu mamboti, momo meti kummonisa khini ayi mambu mafuana.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G342 anakainosis — kukitulula kiaka
LUBIKA KUKUMBAKANA YE NZA YAYI → VAYI LUKITULWA MU LUKHWIKULU LUA MABANZA MENO → LUZABA LUZOLO LUA NZAMBI, LUAWU LUAMBOTE, LUAMMONISANGA NZAMBI KHINI, YE LUAFUANA.
(Ngindu zami zikinzimini — nitu widi wavana, vayi muntu wumvambuka mu lukitusu lu MABANZA. Vava kikhalu ki bulweki kinzimukisidi mu khati: bika kaka salu ki mioko, vayi mabanza ma muntu wu bulweki.)
2.2 KOLINTO 10:3Kabula↗Ka diambu ko tulembo zingi mu nza vayi tunuaninanga mu kinsuni ko. (4) Bila binduanina biobi tueti nuanina mvita yeto bisi bi kinsuni ko vayi biawu bikibela ayi lulendo lu Nzambi mu tulula zinzo zikindusu ngolo. (5) Zinzo beni ziawu zikhanu zimbimbi ayi mambu moso malenda kakidila nzayilu yi Nzambi. Ayi tueti buila mayindu moso ma mutu muingi matumimina Klisto.
KUBWISA KUBAWU BYA MAYELE → KUKANGA MU BUKANDA MABANZA MOSO MU KULEMENA KRISTU.
3.1 KOLINTO 2:16Kabula↗Bila didi disonama: Nani wuzaba mayindu ma Pfumu muingi kanlonga e? Vayi beto mayindu ma Klisto madi yeto.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G3563 nous — ngindu
Vayi beto mayindu ma Klisto madi yeto.
4.FILIPI 2:5Kabula↗Bika luba mayindu mamosi, momo maba mu Klisto Yesu. (6) Niandi bu kaba lunitu lu kinzambi vayi kasia tomba kukidekisa ayi Nzambi ko. (7) Vayi wukikulula niandi veka, wukikinina kituka mvika. Wukituka phila yimosi ayi batu; ayi khadulu andi yimonika banga yi batu. (8) Wukikulula niandi veka bu katumamana nate ku lufua, lufua va dikulusi.
BIKA DIAMBU DIADI DIBAKA MU BENO, DIADI DIAKALANGA MU KLISTO YESU → YANDI WAKIKULUMUSA + WAKITUKA WULEMBAMA NATE KU LUFWA.
(Mabanza mama ya mwene — Bakolinto tuvovanga vo TUNWENE ndinga ya Klisto; Bafilipi tuvovanga vo BIKA ndinga yina YAKALA muna nwe. Kina tunwene, tufwete kubika kizinga muna beto.)
5.LOMA 8:6Kabula↗Bila tula mayindu mu nsuni mannatanga ku lufua vayi tula mayindu mu pheve mannatanga ku luzingu ayi ndembama. (7) Bila mayindu ma kinsuni mawizananga ko ayi Nzambi; bila makinzikanga Mina mi Nzambi ko ayi malendi ku mikinzika ko. (8) Muaki batu bobo badi mu nsuni balendi monisa Nzambi khini ko. (9) Muaki beno lusiedi mu nsuni ko vayi mu Pheve enati Pheve yi Nzambi yidi mu beno. Vayi enati mutu kasi ko pheve yi Klisto, buna mutu wowo kasi vuiwulu kuidi Klisto ko.
KUBANZA KWA NSUNI = LUFWA; KUBANZA KWA MPEVE = LUZINGU YE NDEMBAMA.
NGINDU ZANDI ZASIMBAMA KWA NGEYE → NGEYE WELA KUNSUNGA MU NGEMBA YANLENDA KUMANA.
7.EFESO 4:23Kabula↗Vayi lukituka bamona mu pheve yi diela dieno. (24) Bika luvuata mutu wumona, wuvangulu boso bubela mayindu ma Nzambi, mu busonga ayi mu bunlongo bu kiedika.
LUKUMUKA MU MPEVE YA NGINDU YENO → LUVWATA MUNTU MPA.
8.2 TIMOTE 1:7Kabula↗bila Nzambi kasia kutuvana Pheve yi boma-boma ko vayi wutuvana pheve yi lulendo, yi luzolo ayi yi diela di kukikebila.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G4995 sophronismos — Akili ya kuchunguka
KA MPEVE YA WONGA KO → LULENDO + LUZOLO + DIELA DIA MBOTE.
9.FILIPI 4:13Kabula↗Minu ndilenda vanga mambu mamo mu diambu di mutu wowo wukukhindisanga.
Minu ndilenda vanga mambu mamo mu diambu di mutu wowo wukukhindisanga.
10.1 PIELA 1:13Kabula↗Diawu, bika luba bakubama mu diela dieno mu diambu di sala ayi lubika ba phulu dia ayi nua; lutula diana dieno mu nlemvo wowo luelatambula mu lumbu Yesu Klisto kela monika.
KANGA E LUKETO LWA NGINDU YAKU → VUVU TII KU NSUKA.
11.FILIPI 4:8Kabula↗A bakhomba, mambu moso makiedika, mambu masonga, mambu moso mavedila, mambu moso mafueni mu zola, mambu moso mayenda tsangu yimboti, enati vadi diambu dimboti, diambu difueni niemoso; buna bika mambu momo maba mu mayindu meno.
(Mabanza mama ya munda — dilonga divutukidi kuna kiyantikilanga: kuvana bunduku bwawonso. Bunduku ka salu kia moko kaka ko. Kisalanga munda, nate kani kiavutuka kimona, kikangwa mu bulemvo bua Klisto, ye kikala mu yandi mu ndembama ya kafuana.)
KUSUKINA
2 Piela 1:10Kabula↗Diawu, bakhomba ziama, bika lumonisa bufula mu kindisa lutelo lueno ayi tsobobolo eno. Bila enati lumvanga mambu mama buna lulendi bua ko
Bila enati lumvanga mambu mama buna lulendi bua ko.
2 Piela 1:11Kabula↗ayi buna bela kuluyakula bumbote mu kipfumu ki mvu ka mvu ki Pfumu eto ayi Mvulusi eto Yesu Klisto.
MWELO WUSADILUNGU KWA BENO MU BUNGI → MU KIMFUMU KYA MVU YA MVU.
(Mabanza mama ma kimuntu — tala nsiku wa longukulu wawonso mu mpeve mosi. Wutatukanga muna vana diligence yawonso yo manisa muna nzila yinatikusu kua ngeye mu mfunu mwingi. Vakati kua mambu mole momo: diligence yisongwanga vala mbeni ye vunga. Yimonekenanga mu vava Nzambi ye mu tala lumbu kiandi. Bosi, yibalukanga ku kati — kubudikanga vunga wa lukwikilu, kuvutulanga mabanza, kunatanga mabanza moso mu kinkonzi kia Klisto — nate muntu katelamanga vakati ka Nzambi mu ndembama yavwidi mfunu, ye kalendi bua ko.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
“Kikebi” — G4710 spoude — mbangu, luzolo lu ngolo, kisalu ki ngolo
dizu dinsanga — vana bufula bwawonso (2 Petelo 1:5); vana bufula mu kwikisa lubila ye disolwa dyaku (2 Petelo 1:10)
“lembi kisalu” — G3576 nothros — lembama, zinga
Kioki bisadi bikhulu bifwete kalanga ko diaka — kalanga ko baloza, vayi kalanga bandwelanga ba bantu bobo bavwidi malongi (Baebreo 6:12)
6. Aroma 8:6 — Bila tula mayindu mu nsuni mannatanga ku:
a) luzingu ye ngemba
b) lufua
c) ndembama ya kaka
7. Yezaya 26:3 — Ngeye wela kunsunga mu ndembama yampwena, mutu wa ntima wandi widi:
a) wubikala kwa ngeye
b) wa nswalu
c) wakangama
MFUNDU YA BIYANU: 1-b, 2-a, 3-c, 4-a, 5-c, 6-b, 7-a
NKIYA LONGOKA YAYI YIKABWANANGA
Buevi lunsatu keti wokisa: kuna kikristu i nzayilu wubakwa, ye kuna nzayilu i lulendo (2 Petelo 1:5-7). Yayi i kithuku kilandakana mu nsinga, sikama yawonso yobakwa mu kikhulu.
Buevi diambu diadi dieti nata na nsuka: bantu bansiala mu kuenda, i bawu, mu minu ye mvibudulu, bakiluwanga zindongi (Baebreo 6:12). Kuenda kwena vamosi ye minu ye mvibudulu, nate ku nsuka.
Buevo mambu meti sunga: charuts (H2742, wukubuka) i dizina ya wukubuka. I diaka dizina ya wulu ya nkelo ye ya dibulu ya nzengolo — muntu wukubuka i muntu wubaka nzengolo, ye bima biandi bi mbizi.
→ Buna diambu diadi dinsadila mu ngeyo: kukitula dio ngolo mu diela (Roma 12:2) yawu kisalu ki khati mu bukhulu. Bonga mayindu moso mu kunkinzikisa Klisto (2 Bakolinto 10:5), ayi ngeyo wela sunzukusu mu ndembama yifuana (Yizaya 26:3).
Mambu mama masonga mu diambu dia mvu ka mvu: nwana kikawulu, buna lulendi bwa ko. Bosi luwana nzila mu kota, mu luvumunu lunene, mu kimfumu kia mvu ka mvu (2 Petelo 1:10-11).