Ri Wuj Tyox ¿Jas Kubʼij chirij ri Utz xuqujeʼ ri Itzel? — Kkʼamawaʼ pa Kʼaslemal · KJV Tzij rech Dios rukʼ Xilaje Ajilanik
K'ASLEMAL PA RUB'ANIK · RI B'INEM RUK' DIOS — YUQ'IK, B'INEM, ANIM, TZAQATEM
SEE MORE JESUS · wanttoseemore.com
Ri Wuj Tyox ¿Jas Kubʼij chirij ri Utz xuqujeʼ ri Itzel? — Kkʼamawaʼ pa Kʼaslemal · KJV Tzij rech Dios rukʼ Xilaje Ajilanik
K'ASLEMAL PA RUB'ANIK · RI B'INEM RUK' DIOS — YUQ'IK, B'INEM, ANIM, TZAQATEM
Utzilaj xuqujeʼ Itzel — Uxeʼal Bibliaj Kʼutunem
TZIJ RI KAJALATAJ
Ri utz xuquje' ri itzel man xa xew ta jun jastaq ri kaqetamaj. Are' jun b'e ri kab'ino chupam. Jun ak'al man kuk'am ta ub'i' ub'inem pa jun q'ij: nabe kuxik'a rib' rukumal uq'ab' xuquje' upalaj; kanoq utat kuchap uq'ab' xuquje' kukuya' che b'inem; kanoq kab'ino utukel; kanoq kaki'yik, xuquje' kaanim. Xuquje' ri utz kaanik kub'an jun anmajil, xuquje' ri anmajil k'o uk'isb'al, xuquje' pa ri uk'isb'al we ta na katzaqik o kak'isik. Pa ri ojer tzij e kaib' alaj tzij kuk'am ronojel ri tzij: towb (H2896, utz) xuquje' ra (H7451, itzel). Pa ri k'ak' tzij e kajib': agathos (G18, utz) xuquje' kalos (G2570, utz); kakos (G2556, itzel) xuquje' poneros (G4190, itzel — itzel ruk' rayb'al chupam). We tijonik kuk'am ri utz xuquje' ri itzel chupam ronojel ub'inem jun winaq: jas kuriq nabe ri kanaq'aj chi karetamaj kujach kib' chikiwach; jas jun winaq kub'ano kab'ino chupam ri utz, q'ij chi q'ij; jas ri b'inem kuxik'aj jun anmajil xuquje' xa jun ch'o'j, katijow ruk' jun qas itzel; xuquje' jas kak'is ri b'inem — man pa jun muqb'
OXIB' KUCHOLIJ KE'K'UT WI RI JUN CHOMANIK RI'
1. Jas kub'ano jun winaq che retamaxik b'i utz xuquje' itzel are chi kajilan, xuquje' jawije' kachapleta'j wi ri' k'utuxik retamab'al?
2. Ri jun winaq, ¿jas kub'ano rukʼ ri natabʼal riʼ chi rilik ri utz xuqujeʼ ri itzel are chi retaʼmam chi rij — jas kubʼan chuqʼijil ronojel qʼij?
3. ¿Jas ta ri b'inem kux jun anima, kux jun ch'a'oj chirij ri itzel, xuquje' jas kel wi?
1. QAJIQ'ANIK — JAS UBʼANIK RIRETAMAXIK
(Ri nu naʼoj pa wanimaʼ — konojel ri bʼinem kajach ubʼanik pa taq'aj, are kʼu wa' katikitajik pa ri majibʼal re ri wuj. Kʼa mat kokisax ubʼi' ri itzel, are kʼut ri utz tzijom chik — wuqubʼ mul pa jun uxeʼal wuj. Ri etaʼmanik man are ta kajel chirij ri kajkʼowik ri itzel; are kajel chirij ri kajkʼowik ri utz ri ilom chik ruma ri Ajawaxel. Chatikitaj pa taq'aj, chatikitaj pa chʼutin, xuqujeʼ chatikitaj.)
RI DIOS XRIL RONOJEL RI XUBAN → CHITZʼETO, UTZ LAJ UTZ.
(Ri nuk'ux tzij — waral kuchapleej wi ri utz taq'ol: man rukumal ta jun taqonik rech kanataxik, xane rukumal ri ub'anoj jun Ajaw pa ruwiij ri xub'ano. Nabꞌe kꞌu na cheꞌ chik jun winaq katzijoxik che kuchaꞌ ri utz, ri Ajaw Dios oj ub'anom chi kub'iꞌnaꞌj rech, xuquje' xub'iꞌnaꞌj utz.)
(Ri nuchomanik pa wanima — ri utz man xa ta jun tzij ri Dios kubʼij; are waʼ ri Areʼ, xuqujeʼ are waʼ ri kubʼano. Ri kanaʼtaj chi ri Ajawxel utz, are riʼ ri majibʼal rech jun kʼakʼ bʼanik chi kilitajik ronojel ri jastaq ri kubʼiʼnaj utz o itzel.)
RI ACHI XUX JUNAM RUK' UJ, RECH RETA'MAXIK RI UTZ XUQUJE' RI ITZEL → RUMAL MA UTZ TA CHI KACHAP RI CHE' RI K'ASLEMAL.
(Ri nuchomanik pa we juna' — are' waral kuk'ut wi rumal che we etamabal rech na'oj rajawaxik kariqitaj ub'anik pa jun k'ak' taq b'i, man xa ta katzuqutaj junam rukik' pa qak'u'x. Ri achi xuraq ri etamabal rech ri utzilal xuquje' ri itzelal xa pa ub'antajik, man kuk'ux ta rukik' rukuxaj ri Dios, xuquje' ri etamabal ri xuriq are' k'i na kꞌo chi we ri kuchꞌek ta pa raqan uq'ab'. Are' ub'anik ri q'ij riꞌ, ri retamaxik ri utzilal xuquje' ri itzelal pa ri sukꞌ b'e rajawaxik katzukutaj chi jumul, man xa ta kaya' che kꞌo chik rilik.)
JUN CH'UJIRISAXIK ANIMA'AJ → RECH K'AX RUCH'OBEXIK CHI KIWACH ri UTZ xuquje' ri ITZEL.
(Nuk'ux naʼoj pa in — Ri Salomón man xubʼij ta chi kʼo chik ukʼuʼalem waral rukʼ; xa xuta che ri Dios. Ri rilik jachin ri utz xuqujeʼ ri man utz taj, junam nukirik ri utikirem chike konojel ri winaq: man rukʼ ta ri kubʼulal ukʼuʼx pa ri retaʼmabʼal xuqujeʼ pa ri uchoʼmanik ri winaq, xane rukʼ jun kʼutunik.)
9.HEBREOS 5:12K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rajawaxik ya waꞌ we ta ix aꞌjtijabꞌ chik, xa kꞌu rajawaxik kixtijox chi na junmul rech kakꞌut na chiꞌwach ri qas tzij rech ri Dios ri man kꞌax ta uchꞌobꞌik. Pa juleꞌ taq tzij chik, ix xaq jeꞌ leche na kitijo, man kixkwin ta na kitij ko taj jastaq. (13) Ri xaq xwi leche kutijo, man qas ta retaꞌm riꞌ ri kubꞌij ri tzij rech sukꞌal, jer kꞌo jun laj nitzꞌ akꞌal ri kꞌa katuꞌn na.
IX XAQ JEꞌ LECHE NA KITIJO, MAN KIXKWIN TA NA KITIJ KO TAJ JASTAQ → RONOJEL RI KUTIJ LECHE MAN RETAꞌM TAJ RI TZIJ RECH SUKꞌILAL, RUMAL XA AKꞌAL NA.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — waʼ are ri ukajibʼal ri kkichapleʼj ronojel winaq k'o cho ruwach ulew: jun akʼal ri xaq leche' kutij, man retaʼm ta ujachik utzalaj che itzel, xuqujeʼ man k'i ta kʼixibʼal rumal laʼ. Xaq xiw kʼo kʼixibʼal we kkanaj kan chilaʼ. Ri etaʼmanik che kꞌutunik utz che itzel kriqitaj, xa kꞌu man xa jun mul ta kriqitaj.)
(Ri nuchomanik pa in — ri ak'al kꞌo chik chuqꞌabꞌ ri raqan, xuqujeꞌ ri bꞌinem are' ukꞌexik ri qꞌatoj tzij chi qꞌij chi qꞌij, man xa ta jun mul. Ri Ojer Taq'anik kꞌutbꞌal are' waꞌ retzelaxik ri itzel xuqujeꞌ uchaꞌik ri utz, kꞌi mul, pa taq ri chꞌutin taq qꞌatoj tzij rech jun qꞌij rech konojel taq q'ij. Chiwila' janipa mul kkꞌut ri kꞌi tzij: chatel bꞌik chuwach ri itzel, xuqujeꞌ chabꞌana' ri utz.)
(Ri nuchomanik — ri b'inem pa ri utzilal man are' ta jun taqanik xa jun mul; are' jun xib'ib'al re ri Ajaw ri kub'an chi ketzelaj ri junam taq jastaq, q'ij chi q'ij, pa taq k'olib'al man nim taj: ri nimal, jun b'inem re nimal, jun chi' re nimal. Man jun ta jastaq nim rilik chi rij ri b'inem. Are' jun b'e ri kachajix.)
CHACHʼAJAJ IWIBʼ, CHIBʼAN CHI CHʼAJCHʼOJ IWIBʼ → CHITANAJ CHE UBʼANIK RI ITZEL + CHIWETAMAJ UBʼANIK RI UTZ.
(Ri nuchomanik pa in — chiwilaʼ ri uxeʼal: nabʼe kachʼajarik, kʼa te riʼ katanik, kʼa te riʼ kakʼutunik. Ri bʼinem man xaq xewi taj uqasik ri itzel; are kʼutunik jun kʼakʼ taq utzilaj noʼjibʼal — qʼatbʼal tzij pa kiwiʼ ri e tzʼilanik, chajinik chike ri e mebʼaʼ alaj taq akʼalabʼ xuqujeʼ ri malkanibʼ ixoqibʼ. Ri bʼinem kʼo uqʼabʼ xuqujeʼ raqan, man xaq xewi taj jun chʼajchʼoj naʼbʼal.)
Qas chisolij rij pa koꞌkijal → chikꞌamawaꞌj ri utz che + Xuqujeꞌ chiwetzelaj ronojel ri man utz taj.
(Ri nu pixabꞌ pa wanimaꞌ — ri tzij "kꞌolow" are dokimazo (G1381, chi kꞌolow), are riꞌ chi kakꞌolow jun jastaq je laꞌ jas ri kakꞌolow ri chꞌichꞌ rumal qꞌaqꞌ. Ri bꞌinem pa ri utz, are jun kꞌolonik ronojel qꞌij, man xa jun chomanik pa jun mul taj: kꞌolo
9.MATEO 5:16K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xaq jeriꞌ tunan ri itunal chkiwach ri winaq rech kakil ri utz taq chak ri kibꞌano, xuqujeꞌ kakiqꞌijilaꞌj ri Tataxel ri kꞌo pa ri kaj.
CHA CHUXAJ ASAQIL → KAKIL RI UTZILAJ TAQ ABANOJ + KAKIQʼIJILAJ RI ATAT.
10.GÁLATAS 6:9K'ak'a' Biblia↗Jach↗Mujqꞌitaj bꞌa chubꞌanik ri utzilal rech jeriꞌ kaqakꞌamawaꞌj na ri utojbꞌalil we man kujqꞌiꞌtajik. (10) Xaq jeriꞌ, we kujkwinik, qabꞌana ri utzilal kukꞌ konojel, nabꞌe na kukꞌ ri e qachalal pa ri qakojobꞌal.
MUJQꞌITAJ BꞌA CHUBꞌANIK RI UTZILAL → ARE CHI KꞌO QANOꞌJ CHUBꞌANIK, CHIQABꞌANA UTZIL CHKE KONOJEL RI WINAQ.
11.ROMANOS 2:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri Dios kuya na jun alik kꞌaslemal chike ri winaq ri are tajin kakibꞌan utz taq chak, kakitzukuj juluwem, kakitzukuj chi nim kiꞌlik, xuqujeꞌ kakitzukuj kꞌaslemal. (8) Are kꞌu ri winaq ri kakibꞌan nimal, ri kakilij ubꞌanik ri etzelal, kaqꞌat na tzij pa kiwiꞌ rukꞌ kꞌaxal rumal ri Dios. (9) Kape na bꞌis xuqujeꞌ kꞌaxal pa kiwiꞌ ri winaq ri kakibꞌan etzelal, nabꞌe kape pa kiwiꞌ ri winaq aꞌj Israel, kꞌa te riꞌ pa kiwiꞌ ri man aꞌj Israel taj. (10) Are kꞌu ri winaq ri kakibꞌan utzilal, kayaꞌtaj na kiqiꞌj, kanimarisax na, xuqujeꞌ kayaꞌtaj na jaꞌmaril chike, nabꞌe na ri winaq aꞌj Israel, kꞌa te riꞌ ri man aꞌj Israel taj.
KUTAQATAJ CHI UTZ TAJIN KABʼAN → QʼIJILANIK, YAʼBʼAL RETAL, XUQUJEʼ UTZILAJ KʼASLEMAL, CHIRECH RONOJEL WINAQ RI KUBʼAN UTZ.
12.MATEO 19:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri Jesús xubꞌij che: ¿Jas che kata chwe jas riꞌ ri utzilal? Xa jun riꞌ ri utz. Chanimaj ri taqanik, we kawaj katok pa ri jun alik kꞌaslemal.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G18 agathos — utz
MAJUN JUN UTZ TA XANE JUN = DIOS.
(Nuk'utunik pa ri wanima' — ri binem pa ri utz man k'o ta chi kojo' che ri nuchomaj chi jun winaq xok chi urajil ri utz. Man k'o ta jun utz xa xew jun, ri Dios pa ruq'ijil. Ri kub'in che ri jun winaq, jun chik Ajaw xya' nabe.)
13.LUCAS 6:45K'ak'a' Biblia↗Jach↗Jun utz laj winaq are kutzijoj ri utz laj jastaq ri kꞌo pa ranimaꞌ. Jun itzel winaq are kutzijoj ri itzel taq jastaq ri kꞌo pa ranimaꞌ. Ronojel ri kubꞌij jun winaq are riꞌ ri yakal pa ranimaꞌ.
PA RI UTZILAJ QʼINOMAL RE RANIMAꞌ → RI UTZ + PA RI KʼIYAL RE RANIMAꞌ KCHʼAW RI UCHIʼ.
14.ROMANOS 7:19K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rumal riꞌ man kinbꞌan taj ri utzilal ri kawaj kinbꞌano, xane are kinbꞌan ri etzelal ri man kawaj taj kinbꞌano. (20) We kꞌu are kawaj kinbꞌan ri man kawaj taj kinbꞌano, man in ta chi riꞌ tajin kinbꞌanowik, xane are ri etzelal ri kꞌo pa wanimaꞌ. (21) Xaq jeriꞌ are kawaj kinbꞌan ri utzilal, kinwil ri taqanik ri kubꞌij chi ri etzelal pa wanimaꞌ in kꞌo wi xuqujeꞌ are tajin kinwilij ubꞌanik.
Rumal riꞌ man kinbꞌan taj ri utzilal ri kawaj kinbꞌano + kinwil ri taqanik ri kubꞌij chi ri etzelal pa wanimaꞌ in kꞌo wi xuqujeꞌ are tajin kinwilij ubꞌanik.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — man man ta jusukꞌ uwach ri bꞌinem, xa ta ne rech jun winaq ri qas kraj kubꞌan ri utzilal. Ri Pablo kubꞌij we chꞌoꞌj riꞌ pa ranimaꞌ areꞌ. Ri bꞌinem man kꞌu kuꞌwi taj we chꞌoꞌj riꞌ; xa kuꞌtzaqʼiꞌ apanoq chuchaꞌik ri utzilal pune kꞌo we chꞌoꞌj riꞌ.)
APACHIN KUTATABʼEJ = KʼO PA UTZILAL + MAJ XIBʼINIK CHO RI ITZEL.
(Ri nuk'ux nu na'oj — are' wa'e ri tzujunik k'o cho ri jachin ri kuxukum k'a jib'ël pa we b'e ri': jun k'aslemal utz kanb'an, tz'aqat, ub'inik ub'anik, xuquje' tz'aqat jib'älil chirij ri xib'irik ri nabe' xok pa ranima ri winäq pa ri kotz'i'j.)
3. UJANIQ LE ETZ'ANEM — CH'AKANEM RECH JUN AJCH'OY PA RE UCHOQ'AB' AJAWAXEL
(Nuk'aslemal in nab'e — kamik ri b'inem kux'aj chikop ch'a'oj, xuquje' ri itzel man xuwi ta jun choj ri' ri kuya' ranmi jun k'u'x; k'o rajawaxik xuquje' rub'i' chi rij — ri itzel achi. Jun ajch'a'oj man kach'akat ta jun na'ib'al; kach'akat jun kajchi'il. Chaya' ronojel awanima cha Dios, xuquje' chaya' ri utzilal che etz'anel.)
1.ROMANOS 6:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗Man kitzuj ta ri ityoꞌjal che ri makaj rech kubꞌan ri man sukꞌ taj, xane chitzuju iwibꞌ che ri Dios, je ta ne ri kꞌa te xixel loq pa ri kamikal xixpe pa ri kꞌaslemal, chijacha ri ityoꞌjal rech kux rech sukꞌal.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3936 paristemi
xane chitzuju iwibꞌ che ri Dios + chijacha ri ityoꞌjal rech kux rech sukꞌal.
2.MATEO 6:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗Man kaya ta la bꞌe kujtzaq pa ri etzelal, man kaya ta la bꞌe kujtzaq pa uqꞌabꞌ ri itzel.
3.JUAN 17:15K'ak'a' Biblia↗Jach↗Man are ta kinta che la chi keꞌsaj la cho ri uwachulew, xane kinta che la chi keꞌchajij la che ri Itzel.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G4190 poneros — itzel
MAN K'O TA CHUPAM ANIM UWACH ULEW → CHAWIL KIB CHUWACH ITZEL.
4.1 JUAN 5:19K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri uj qetaꞌm chi uj ralkꞌwaꞌl ri Dios, are kꞌu ri winaq ri man e kojonelabꞌ taj e kꞌo chuxeꞌ raqan uqꞌabꞌ ri Itzel.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G4190 poneros — itzel
UJ AJ DIOS UJ + RONOJEL UWACHULEW K'O PA ITZEL TAQ NOJIBꞌAL.
5.MATEO 13:19K'ak'a' Biblia↗Jach↗E kꞌo jujun winaq ri kakitatabꞌej ri utzij ri Dios, man kakichꞌobꞌ ta kꞌut jas kel kubꞌij, rumal riꞌ kape ri itzel kubꞌano chi kasachan chike. Are waꞌ ri kel kubꞌij ri ijaꞌ ri xtzaq pa ri bꞌe. (20) Ri ijaꞌ ri xtzaq chikixoꞌl ri abꞌaj are kel kubꞌij ri kakitatabꞌej ri tzij rech ri ajawarem rech ri Dios, xuqujeꞌ aninaq kakikꞌamawaꞌj rukꞌ kiꞌkotem. (21) Rumal chi maj kikꞌaꞌmal, naj taj kakiqꞌiꞌo. Are kakiriq kꞌax, o kabꞌan ne kꞌax chike rumal keniman che ri Dios, kasachan ri tzij chike. (22) Kꞌa te riꞌ e kꞌo ri ijaꞌ ri xetzaq chikixoꞌl ri kꞌix. We ijaꞌ riꞌ kel kubꞌij ri e winaq ri kakitatabꞌej ri tzij, man kakiya ta kꞌu bꞌe kakꞌexkꞌobꞌ ri kikꞌaslemal xaq xwi kakichomaj rij ri kajawataj chike, xuqujeꞌ jas kakibꞌano rech kuꞌx qꞌinomabꞌ, rumal riꞌ man kekwin taj kewachinik. (23) Kꞌisbꞌal rech, ri ijaꞌ ri xetzaq pa ri utz ulew, are waꞌ ri winaq ri kakitatabꞌej ri tzij xuqujeꞌ kakichꞌobꞌo. Are waꞌ ri winaq ri kakikꞌex kikꞌaslemal xuqujeꞌ kakibꞌan ri utzilal. Jer e kꞌo ri ijaꞌ ri xewachinik xkiya jun ciento, xkiya oxkꞌal, xuqujeꞌ xkiya juwinaq lajuj ijaꞌ. (24) Ri Jesús xutzijoj chi we jun kꞌambꞌejabꞌal noꞌj riꞌ: Pa ri ajawarem rech ri Dios je kakꞌulmataj na jetaq ri xkꞌulmataj rukꞌ jun winaq ri xutik jeꞌl laj ijaꞌ rech tiriko pa ri rulew. (25) Che ri chaqꞌabꞌ riꞌ konojel ri winaq tajin kewarik, are xopan ri kꞌulel, xuꞌtikaꞌ kanoq ri jun itzel qꞌayes chuxoꞌl ri tiriko, kꞌa te riꞌ xel bꞌik chilaꞌ. (26) Ri tiriko are xkꞌiy loq, xkꞌiy xuqujeꞌ loq ri itzel qꞌayes. (27) Ri aꞌjchakibꞌ xebꞌe rukꞌ ri ajchoqꞌe ri ulew, xkibꞌij che: Ajawxel, ¿la man utz taq ijaꞌ rech tiriko xtik lal? ¿Jas kꞌu che xkꞌiy loq itzel qꞌayes chuxoꞌl? (28) Ri ajchoqꞌe ri ulew xubꞌij chike: Are waꞌ ri xubꞌan ri kꞌulel. Ri ajchakibꞌ xkibꞌij: ¿La kaj la keꞌqabꞌoqo kanoq ri itzel qꞌayes? (29) Ri ajchoqꞌe xubꞌij chike: Man kawaj taj, ri tiriko xuqujeꞌ ri itzel qꞌayes xaq raj junam kekaꞌyik, rukꞌ ta ne jubꞌiqꞌ are kibꞌoq kan ri tiriko. (30) Are katan riꞌ, chiya bꞌe kekꞌiy loq kikobꞌchal. Are kuriq ri qꞌotaj rech yakoj, kꞌa che riꞌ keqilo jachin chike ri itzel qꞌayes xuqujeꞌ jachin chike ri tiriko. Keꞌntaq na bꞌik ajchakibꞌ riꞌ rech nabꞌe kakibꞌoq ri itzel qꞌayes, kakimulij, kꞌa te riꞌ kakiporoj. Xuqujeꞌ kakikꞌam bꞌik ri tiriko, keꞌkiya kanoq pa ri nukꞌolibꞌal. (31) Ri Jesús xutzijoj chi jun kꞌambꞌejabꞌal noꞌj, xubꞌij: Ri ajawarem rech ri Dios kajunumataj rukꞌ ri jun achi ri xutik jun ijaꞌ rech moxtansia pa ri rulew. (32) Pune ri ijaꞌ rech moxtansia sibꞌalaj nitzꞌ chikiwach ronojel uwach ijaꞌ, are kakꞌiy loq, sibꞌalaj nim chikiwach konojel ri e qꞌayes ri e tiktalik. Kux na jetaq jun cheꞌ jawjeꞌ kakibꞌan wi ri kisok ri chochiꞌ. (33) Ri Jesús xukoj chi jun kꞌambꞌejabꞌal noꞌj, xubꞌij: Ri ajawarem rech ri Dios kajunumataj rukꞌ ri kꞌaj. Ri ixoq are kuya nitzꞌ chꞌam rukꞌ ri kꞌaj, kasipoj ri kꞌaj rumal ri nitzꞌ chꞌam ri kaya rukꞌ. (34) Ri Jesús xuya kꞌutuꞌn chike ri winaq rukꞌ kꞌambꞌejabꞌal taq noꞌj, xuqujeꞌ xujunamaj taq ri jastaq rukꞌ nikꞌaj chik. (35) Jeriꞌ xkꞌulmataj ri xubꞌij loq ri Dios chuchiꞌ ri qꞌalajisal rech ri utzij are xubꞌij: Keꞌnchꞌabꞌej na we winaq riꞌ rukꞌ kꞌambꞌejabꞌal noꞌj, xuqujeꞌ kinbꞌij na jas kel ri jastaq ri xaq xwi ri Dios etaꞌmaninaq are xutik loq ri uwachulew. (36) Ri Jesús xtzalij cho ri ja, xuꞌya kan ri winaq chilaꞌ, ri tijoxelabꞌ xeꞌkibꞌij che: Bꞌij la chaqe jas kel kubꞌij ri kꞌambꞌejabꞌal noꞌj chirij ri itzel qꞌayes ri xtik pa ri ulew. (37) Ri Jesús xubꞌij: Ri uKꞌojol ri Achi are riꞌ ri katikow ri utz ijaꞌ. (38) Ri ulew are ri uwachulew, ri utz laj ijaꞌ rech tiriko, aꞌreꞌ ri winaq ri kakinimaj ri taqanik rech ri ajawarem rech ri Dios. Ri ijaꞌ rech ri itzel qꞌayes aꞌreꞌ ri winaq ri kakinimaj ri Itzel.
K'A TE K'U RI' XPETIK RI ITZEL → RI UTZILAJ IJAJ = RI E AK'ALAB' RECH RI AJAWAREM + RI ITZEL IJAJ = RI E AK'ALAB' RECH RI ITZEL.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — ri kꞌulel pa we chꞌoꞌj riꞌ kꞌo ubꞌiꞌ xuqujeꞌ kꞌo unaꞌoj: ri itzel, poneros (G4190, itzel, kꞌo raywal chirij). Man xaq xwi ta kubꞌan takchiꞌj, xane kuchꞌup bꞌik, xuqujeꞌ kutik jastaq ri man qas taj pa ri junam ulew jawjeꞌ kꞌiy wi ri utz ijaꞌ. We kabꞌan we ajin riꞌ, rajawaxik kꞌo pa qꞌalaj chomanik chirij ri man xaq xwi ta ri awanimaꞌ.)
6.MATEO 6:22K'ak'a' Biblia↗Jach↗We are kakaꞌyej xuqujeꞌ kachomaj rij utz taq jastaq, ronojel ri atyoꞌjal nojinaq riꞌ che tunal. (23) We are kakaꞌyej xuqujeꞌ kachomaj rij itzel taq jastaq, ronojel ri atyoꞌjal riꞌ nojinaq che qꞌequꞌmal. We kabꞌij tunal che ri qꞌequꞌmal ri at kꞌo wi, at kꞌo riꞌ pa jun nimalaj qꞌequꞌmal.
AWACH SUKꞌ → RONOJEL ATYOꞌJIL NOJINAQ CHI SAQIL + AWACH ITZEL → NOJINAQ CHI QꞌEQUꞌMAL.
7.MATEO 12:35K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri utz laj winaq, are karesaj loq ri utzilal ri uyakom pa ranimaꞌ, are kꞌu ri itzel winaq, are karesaj loq ri etzelal ri kꞌo pa ranimaꞌ.
JUN UTZ WINAQ CHUPAM RI UTZ BEʼOMAL → UTZ TAQ JASTAQ + JUN ITZEL WINAQ CHUPAM RI ITZEL BEʼOMAL → ITZEL TAQ JASTAQ.
8.Efesios 6:16K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xuqujeꞌ chiwukꞌaj ri toꞌbꞌal iwibꞌ rech kojonik, rech kixkwinik kichup ronojel ri kꞌyaqabꞌal rech qꞌaqꞌ ri kubꞌan ri Itzel.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G4190 poneros — itzel
RI PAKB'AL RI KOJONIK → CHUP RONOJEL RI CH'AJ Q'AQ' RE RI ITZEL.
9.1 JUAN 2:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗Kintzꞌibꞌaj chiꞌwe ix tat nan, rumal cher iwetaꞌm uwach ri Dios ri kꞌo wi loq pa ri majibꞌal rech ronojel. Kintzꞌibꞌaj chiꞌwe ix akꞌal taq alabꞌom, akꞌal taq alitomabꞌ rumal cher sibꞌalaj kꞌo ichuqꞌabꞌ xuqujeꞌ ri utzij ri Dios kꞌo pa iwanimaꞌ, xuqujeꞌ xichꞌek ri itzel.
IX KOWINAQ + KʼO RI UTZIJ DIOS PA IWANIMA → IX CHʼAKAYOX CHIRIJ RI ITZEL WINAQ.
(Ri nuchomanik pa wibʼ — ri eskudo xuq
10.HECHOS 10:38K'ak'a' Biblia↗Jach↗Iwetaꞌm xuqujeꞌ chi ri Dios xuya ri kwinem rech ri Uxlabꞌixel che ri Jesús aj Nazaret. Rumal kꞌu wa ri Jesús xubꞌan ri utzilal, xuꞌkunaj ri e yawabꞌibꞌ xuqujeꞌ ri e jatꞌital rumal ri itzel, rumal kꞌo ri Dios rukꞌ. (39) Ri uj, uj taqoꞌn xqilo ronojel ri xubꞌano pa ronojel Judea xuqujeꞌ pa Jerusalén, xqilo are xkamisaxik xuqujeꞌ xekebꞌax cho ri jun cheꞌ.
Rumal kꞌu wa ri Jesús xubꞌan ri utzilal, xuꞌkunaj ri e yawabꞌibꞌ xuqujeꞌ ri e jatꞌital rumal ri itzel → xqilo are xkamisaxik xuqujeꞌ xekebꞌax cho ri jun cheꞌ.
11.LUCAS 23:41K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri uj qas taqal chaqe we qꞌatoj tzij kabꞌan chaqe, rumal are tajin kaqatoj ri qamak, are kꞌu we achi riꞌ, maj etzelal ubꞌanom.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G824 atopos
OJER OJ QAS PA USUKʼAL + ARE KʼU RI ACHIN RIʼ MAJUN ETZELAL UBʼANOM.
12.1 PEDRO 2:23K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are xbꞌix kꞌax taq tzij che, man xutzalij ta uwach, are xuriq kꞌax, man xuqꞌat taj tzij pa kiwiꞌ ri winaq, xane xujach ribꞌ choch ri sukꞌ laj qꞌatal tzij.
Are xbꞌix kꞌax taq tzij che, man xutzalij ta uwach → xane xujach ribꞌ choch ri sukꞌ laj qꞌatal tzij.
(Ri nuchomanik pa wibʼ — waʼ are jas kubʼan ri anim pa ri chʼojinik, are chiʼ
13.MATEO 5:44K'ak'a' Biblia↗Jach↗Kinbꞌij kꞌu in chiꞌwe: Chiꞌloqꞌaj ri iꞌkꞌulel xuqujeꞌ chibꞌana chꞌawem pa kiwiꞌ ri kixkitzukuj rech kakibꞌan kꞌax chiꞌwe. (45) Rech jeriꞌ qas kixux ralkꞌwaꞌl ri iTat ri kꞌo pa ri kaj. Areꞌ kabꞌanowik chi kel loq le qꞌij pa kiwiꞌ ri itzel taq winaq xuqujeꞌ pa kiwiꞌ ri e utz taq winaq, xuqujeꞌ kubꞌan jabꞌ pa kiwiꞌ ri e sukꞌ taq winaq xuqujeꞌ ri man e sukꞌ taj.
CH'AJ KIWACH ANIMALES + BAN UTZIL CHIKE RI KETZELANIK IWECH → KUYA' RUB'IHIL RI QAJ PA KIWI' RI ITZEL TAQ WINAQ XUQUJE' PA KIWI' RI UTZ TAQ WINAQ.
14.1 PEDRO 3:9K'ak'a' Biblia↗Jach↗Mitzalij ukꞌaxel ri etzelal ri kabꞌan chiꞌwe, xane chiꞌtewechiꞌj ri kakibꞌan kꞌax chiꞌwe jeriꞌ rumal ri ix, ix sikꞌital chi rechabꞌexik ri tewechibꞌal. (10) Qas tzij: Ri winaq ri karaj kukꞌaslebꞌej ri ukꞌaslemal pa jaꞌmaril, rajawaxik qas kunaꞌ na ri kubꞌij, chuqꞌila ribꞌ chubꞌixik bꞌanoj taq tzij.
IX XIWACHILA UYAꞌIK ETZELAL PA NUWIꞌ + ARE KꞌUT AJAWAXEL XUYAꞌO CHI UTZ RECH → CHUKOLIK KꞌI WINAK KAKꞌASI KANOK.
(Ri nuchomanik pa wibʼ — chashab (H2803, chomanik, natabʼal) are junam tzij pa kiʼwok ri jun versikulo riʼ: ri kichomam aꞌreꞌ, are xuchomaj ri Dios. Ri utz nubʼanik chi kʼisbʼal re jun banik kaʼnik man are ta kubʼij chi man kꞌo ta itzel kubʼan chawe. Are kubꞌij chi kakoj chi ri jun Dios ri xuya kanoq chi ri e rachalal ri Jose kakibꞌan ri xkibꞌano, kꞌo uchuqꞌabꞌ chuqꞌatik ri itzel riꞌ pa utzij rech kekolotaj kʼi winaq.)
16.ROMANOS 8:28K'ak'a' Biblia↗Jach↗Qetaꞌm chi ri kakiloqꞌaj ri Dios, ronojel ri kakꞌulmatajik kukꞌam bꞌik pa ri utzilal, jeriꞌ kakꞌulmataj kukꞌ ri e sikꞌital apanoq rumal ri Dios rech are kakibꞌan ri karaj Areꞌ.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G18 agathos — utz
QAS KE'UX RONOJEL PA UTZILAJ CHIRIJ E RIQAK KI'KOWACHIN CHE E LOQ'OQ RE AJAWAXEL.
17.ROMANOS 12:21K'ak'a' Biblia↗Jach↗Man kaya ta bꞌe che ri etzelal kok pa awanimaꞌ, xane chachꞌeka ri etzelal rukꞌ ri utzilal.
Man kaya ta bꞌe che ri etzelal kok pa awanimaꞌ → xane chachꞌeka ri etzelal rukꞌ ri utzilal.
(Nu personal na'oj — are' waꞌ jun taqanik ri kꞌo pa ronojel ri chak: man xaq xiꞌ ta ri kolotajem cho ri itzel, xane are' ri chꞌekonik cho rijil, xuqujeꞌ ri chꞌekbꞌal etamatal are' ri utzilal. Nikao (G3528, chꞌekonik) are' jun tzij re ajchꞌoꞌj — chꞌeken, chꞌeken pa ri qꞌatbꞌal tzij. Ri utzilal man kꞌo ta pa uxlanem chupam waꞌ ri chꞌoꞌj. Kachꞌoꞌjin.)
4. RI QꞋISBꞋAL — UTZ XUQUJEꞋ ITZEL, RI TZIJ, KꞋO CHIBꞋE QꞋIJ SAQꞋIJ
(Nu na'ojibʼal — ronojel ʼanem kkʼisik, are kʼu wa' man kkʼis ta pa jun muqubʼal, xuqujeʼ man xaq xiw ta pa jun qʼatoj tzij. Kkʼis pa jun cheʼ, jaqal kʼolik, xuqujeʼ jun tzujunik ri man kasach ta uwach. Ri kachʼeken kutij rech.)
1.1 JUAN 3:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri winaq ri are karilij ubꞌanik mak rech ri Itzel riꞌ, jeriꞌ rumal ri Itzel xaq are wi rilim loq ubꞌanik ri mak pa ri majibꞌal rech ronojel. Rumal riꞌ ri Cristo xtaq loq chutukixik ri uchak ri Itzel.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1228 diabolos · ⚑ G3089 luo
RI UKꞌAJOL DIOS XKꞌUTUX → CHUTUKIXIK RI UCHAK RI ITZEL.
2.2 TIMOTEO 3:12K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xaq jeriꞌ kabꞌan kꞌu na kꞌax chike ri kakaj kakikꞌaslebꞌej jun utz laj kꞌaslemal pa Cristo Jesús.
ANIM CHI KE RONOJEL RI KEKAJ CHUXIK CHIRIJ UT'YOXIL PA CRISTO JESÚS → KEKI'K'ASA'X TIJONIK NA UTZ TA.
(Nuk'ux nuchomanik — ri k'isbal jotay man kub'ij ta chi ri kojb'exik man kʼäx taj. Ubʼanik ri utz pa jun uwach'ulew ri k'a kub'an ri itzel, kuya' qas riqil kʼäx. We tzij tzalik kʼo waral rech ri kʼisbal man kilitaj ta jacha' ta wi ri chʼojinik man kub'an ta rajil.)
3.1 PEDRO 2:24K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri Cristo xukꞌam bꞌik pa ri utyoꞌjal ri qamak choch ri ripbꞌal, jeriꞌ rech kujkamik man kaqabꞌan ta chik ri mak, xane rech kujkꞌasiꞌk chubꞌanik ri sukꞌal. Xa rumal ri usokotajik ri Cristo xixutzir ix.
XUKꞌAM BꞌIK PA RI UTYOꞌJAL RI QAMAK CHOCH RI RIPBꞌAL → KUJKAMIK MAN KAQABꞌAN TA CHIK RI MAK, XANE KUJKꞌASIꞌK CHUBꞌANIK RI SUKꞌAL.
4.APOCALIPSIS 2:10K'ak'a' Biblia↗Jach↗Maxiꞌj awibꞌ che ri kꞌax ri kariq na. Ri itzel kuꞌkoj na nikꞌaj chiꞌwe pa cheꞌ, rech jeriꞌ karilo we qas jeqel ikꞌuꞌx chwij. Xuqujeꞌ kiriq na kꞌax jun lajuj qꞌij. We kꞌu kajeqiꞌ ikꞌuꞌx chwij kꞌa pa ri kamikal kinya na chiꞌwe ri korona rech jun alik kꞌaslemal.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G4735 stephanos
Chatkꞌojiꞌ toꞌtajinaq kꞌa pa ri kamikal → Kinya na chawe jun korona rech kꞌaslemal.
RI ATZIJ QAS TZIJ PA RI MAJIBʼAL → RONOJEL RI SUKʼ TAQANIK LA KʼOLIK CHIBʼE QʼIJ SAQ.
(Ri nuchomanik pa nuk'u'x — utz xuqujeʼ itzel xkoj bʼi rukʼ chi ri xtikitajik ri wuj, xuqujeʼ we tzij riʼ kubʼij chi ri tzij ri xkoj bʼi wa' qas tzij pa ri majibʼal, xuqujeʼ ri uqʼatoj tzij man kkʼis taj uwach. Ri xubʼij ri Dios chi utz pa Genesis 1, kʼamawch kubʼij chi utz.)
6.APOCALIPSIS 2:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri kꞌo uxikin, chutatabꞌej ri kubꞌij ri Uxlabꞌixel chike ri komontyox. Ri kachꞌeken puꞌwiꞌ ri kꞌaxkꞌolal, kinya na bꞌe che kutij ri uwach ri cheꞌ ri kuya kꞌaslemal, are waꞌ ri kꞌo pa ri jun jeꞌl laj kꞌolibꞌal ri utikom ri Dios.
CHE RI KACHʼAKANIK → CHUTIJIK RI UCHEʼAL KʼASLEMAL PA UNIKʼAJAL RI PARAISO RE DIOS.
7.APOCALIPSIS 21:4K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri Dios kusuꞌ na ri uwaꞌl kiwach konojel, man kꞌo ta chi wi kamikal xuqujeꞌ man kebꞌison ta chi wi, man kakinaꞌ ta chi wi kꞌax, rumal cher xikꞌow kan ronojel we jastaq riꞌ.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G2288 thanatos
MANA K'O CHI KAMIKAL, XUQUJE' MANA K'O CHI B'IS → XIKANAJ KANOQ RI OJER TAQ JASTAQ.
8.APOCALIPSIS 21:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xubꞌij xuqujeꞌ chwe: Ri kachꞌekenik karechabꞌej na ronojel ri jastaq, kinux na uDios, areꞌ xuqujeꞌ kux na nukꞌojol.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3528 nikao — Chʼeken
RI KACHꞌEKEN KUKꞌAMAWAꞌJ RONOJEL RI JASTAQ + KINUX NA RI UDIOS
9.APOCALIPSIS 22:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗Kꞌa te riꞌ, ri ángel xukꞌut chinuwach jun nimaꞌ chꞌajchꞌoj ri kuya jun alik kꞌaslemal, we nimaꞌ riꞌ kel loq pa ri utꞌuyulibꞌal ri Dios xuqujeꞌ pa ri utꞌuyulibꞌal ri alaj Chij. (2) Ri nimaꞌ kikꞌow bꞌik pa unikꞌajil ri nima bꞌe ri kꞌo pa ri unikꞌajil ri tinimit. Chuchiꞌ ri nimaꞌ kꞌo jun cheꞌ ri kuya jun alik kꞌaslemal are waꞌ ri kawachinik kabꞌlajuj mul pa jun junabꞌ, junmul pa jun ikꞌ kawachinik, ri uxaq ri cheꞌ are kikunabꞌal ri winaq ri e kꞌo pa ronojel ri uwachulew. (3) Man kꞌo ta chi wiꞌ etzelal kabꞌan pa ri tinimit riꞌ. Ri utꞌuyulibꞌal ri Dios rachiꞌl ri utꞌuyulibꞌal ri alaj Chij kekꞌojiꞌ na chilaꞌ. Konojel ri e patanil rech ri Dios kekꞌojiꞌ xuqujeꞌ na, keqꞌijilaꞌn na che ri Dios.
JUN NIMAꞌ CHꞌAJCHꞌOJ RI KUYA JUN ALIK KꞌASLEMAL + RI CHEꞌ RECH KꞌASLEMAL, RUXAQ RECH KUNANIK KECH RI TINAMIT → MAJ CHIK ITZELAL.
(Nuk'u'x na'oj — ri xtz'apix chuxeʼ jun chee' pa Génesis, kajaqiik chuxeʼ jun chik chee' waral, xuquje' ri jaljatik sib'alaj nim: man kʼo ta chik ri etzelal. Ri kʼisbal b'e re' ronojel we etamanik man are ta jun kʼolib'al jawjeʼ ri etzelal xa kachajix. Are jun kʼolib'al jawjeʼ ri etzelal pa qas qatzij xuquje' ronojel ukʼojel xsach chik.)
10.APOCALIPSIS 22:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗Utz ke ri kakichꞌaj ri katzꞌyaqibꞌal rech kakikꞌamawaꞌj ke ri uwach ri cheꞌ rech kꞌaslemal rech koꞌk na bꞌik pa ri uchiꞌ ja rech ri tinimit.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3586 xylon — Cheʼ
TEWCHITAL RI E KIB'ANO RI UTAQANIK → KEB'E CHI RI CHE' RE K'ASLEMAL + KEOK PA TAQ RI UCHI' JA PA RI TINIMIT.
UTZILAJ TAQ NOʼJIBAL XUQUJEʼ TOQʼOBʼ KINTAQEʼJ NA → KINKʼOJIʼ NA PA RACHOCH AJAWAXEL CHIBʼE QʼIJ SAQ.
12.SANTIAGO 1:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ronojel ri utz xuqujeꞌ tzꞌaqatalaj sipanik chikaj kape wi, rukꞌ ri Tataxel ri xtikowik ri qꞌij xuqujeꞌ ri ikꞌ xuqujeꞌ ronojel ri chꞌumil ri kaqilo xuqujeꞌ man kaqil taj. Ri Dios man kakꞌexetaj ta wi man kajunumataj ta rukꞌ ri muꞌj ri xa kakꞌexenik.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — ronojel ri bꞌinem xuchapleꞌej rukꞌ ri utzilaj utzil rech ri Dios — xrilo chi utz — xuqujeꞌ jeꞌ kꞌisbꞌem: ronojel ri utz sipanik kaqaj loq rukꞌ Areꞌ, ri Qatat rech saqil, ri man kꞌexeltaj. Ri utz areꞌ rech Areꞌ pa ri majibꞌal, x
CHI'CH' RE KEB' — QUETZALAJ RI ITZEL, LOQ'ONIJ RI UTZ
chiwetzelaj ri etzelal + are chitereneꞌj ubꞌanik ri utzilal.
2 CORINTIOS 13:1K'ak'a' Biblia↗Jach↗Naꞌtaj chiꞌwe chi are urox mul waꞌ kixinsolij. Ronojel jastaq ri xkꞌulmatajik rajawaxik kachomax na rij kukꞌ kebꞌ o oxibꞌ winaq ri qas xiꞌlowik.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3144 martus
Ronojel jastaq ri xkꞌulmatajik rajawaxik kachomax na rij kukꞌ kebꞌ o oxibꞌ winaq ri qas xiꞌlowik.
(Ri nuchomanik pa wanima — jun salmo xuqujeʼ jun uwuj taqanik, jun ojer trato xuqujeʼ jun kʼakʼ trato, xuqujeʼ jun chak chʼabʼal chikixoʼl: chiwetzelaj ri itzel, chikoja baʼ ri utz. Pa kichiʼ kebʼ oxibʼ qʼalajisanel, we tzij riʼ kʼolik chi majoq kabʼan kebʼ chik chirij.)
14.GÁLATAS 3:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri Cristo xujresaj loq pa ri etzelal rech ri taqanik are xubꞌan itzel chibꞌil ribꞌ xa rumal qe, jetaq kubꞌij ri Tzꞌibꞌatalik: Etzelatajinaq uwach ri karip cho jun che.
RI CRISTO XUJRESAJ → XUX ETZELAL PA QAWIʼ → ETZELAL RONOJEL RI WINAQ RI KAJKEʼ PA CHEʼ.
(Nuchomanik pa wanimaꞌ — ri taqanik xubꞌij bꞌi ri cheꞌ jun kꞌolibꞌal yokꞌik. Ri Cristo man xretzelaj ta ribꞌ chuwach ri cheꞌ; xyakik chuwach, xux ri yokꞌik areꞌ, rech ri yokꞌik kꞌisik chilaꞌ, man kel ta chi nabꞌe apanoq. Ri cheꞌ ri xa jun qꞌatoj tzij unaꞌtabꞌal ojer, xux, pa uwiꞌ Areꞌ, uchiꞌ ja rech ri cheꞌ rech kꞌaslemal.)
CH'OKI'K
1 JUAN 2:17K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri itzel taq rayinik rech ri uwachulew kasach na uwach, are kꞌu ri winaq ri kunimaj ri kubꞌij ri Dios, kakꞌasiꞌ na chibꞌe qꞌij saq.
RI UWACHULEW KAK'IS B'IK → ARE K'UT RI KUB'ANO RI URAYIB'AL RI DIOS K'OLIK CHIB'E QʼIJ SAQ'.
ROMANOS 16:20K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are kꞌu ri Dios ri kuya jaꞌmaril, kutakꞌaleꞌj na ri Itzel pa jun janipa qꞌotaj. Are ri utoqꞌobꞌ ri Ajawxel Jesucristo kakanaj kanoq iwukꞌ.
RI DIOS RECH JAꞌMARIL KUYA NA KANOQ RI SATANÁS CHUXEꞌ RI IWAQAN CHANIM → ARE TA RI UTOQꞌOBꞌ RE RI AJAWXEL JESUCRISTO KꞌO IWUKꞌ.
(Ri nuchomanik pa in wa' — kinmulij ronojel ri b'inem pa jun tzij. Xuchaplej pa taq'aj: ri utzil rech ri Dios, ri xb'ix chwach ri kok'i'k ojer taq'aj chwach majoq' jun mak uk'olik uk'aba', xuquje' jun ánima rajawaxik kuk'am ub'i', kuta', xuquje' kuchaq' rib'.
Xk'iy chi ub'anik jun b'inem ronojel q'ij: chatel bik cho ri mak, chab'ana' ri utzil, xuquje' katkowinik chupam, pa taq k'olib'al ri' kaq'ij, jun q'ij chi rij jun q'ij.
Xux jun anin b'inem xuquje' jun ch'a'oj: jun qas itzel rech kachaq' rib' rukik'ilik, jun pas kayakik, xuquje' ri más kow taqanik chi kutzalej ri mak rukik' ri utzil man kuya' ta más mak.
Xuquje' kk'is chi rij ri jachike takal b'e, jachike b'inem, jachike anin b'inem xkib'antaj chuwach ojer — chuwach jun che', kilitajik, majoq' chi jun etzelal, chi ronojel winaq ri kchak'onik.
Ri uwach'ulew rachiel ri umak' tajin kik'ow bik. Ri jun ri yak'om pa uk'exik ri urayb'al ri Dios man kik'ow ta rukik'.)
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO
Are' waral e k'o ri taq tzij k'utb'al rech we etamanik. Chach'ich' jun tzij ri e k'o taq puntos chupam le versículos chi rilik ri kub'ij waral.
“utz” — G18 agathos — Utz pa ri ub'antajik xuquje' pa ri usamaj, k'o utzil rumal.
Maj jun utz xane xa jun, are' ri Dios, xuquje' ri utzil ri kuk'ut ri winak petinäq pa jun k'o utz ri banon chik uya'ik che
ri xibʼinriqʼij che ri Ajawxel ri kel bʼik chuwach ri itzel, man are ta ri xibʼinriqʼij ri kewaʼj chuwach ri Dios
KꞌUTB'AL RETAMABꞌAL
1. Génesis 1:31 — Ri Dios xrilo ronojel ri xub'ano, xuk'ut chi:
a) utz xuquje' itzel junam
b) sib'alaj utz
c) xaq xuwi' etzelal amaqʼel
2. Salmo 34:8 — Chitijoꞌ, chiwilaꞌ chi ri Ajawxel are:
a) toqob' ranimaj
b) utz
c) toq'ob'
3. 1 Reyes 3:9 — Xaq jeriꞌ, ya la che ri a patanil jun uk’u’x (animaꞈ) chomanel, rech kuchꞌobꞌ, chuqꞌatik tzij chikixoꞌl ri a tinamit, rech kinchꞌobꞌ chikixoꞌl:
a) ri uchomanik ri ánima
b) utz xuquje' itzel
c) ri man k'olik utat unan chuqa' ri malkaʼn ixoq
4. Romanos 12:21 — Man kaya ta bꞌe che ri etzelal kok pa awanimaꞌ, xane:
a) mikiya' itzel che itzel
b) chachꞌeka ri etzelal rukꞌ ri utzilal
c) etzelaj ri itzel
5. Génesis 50:20 — ix xichomaj rech itzel chwij; are k'ut ri Dios xuchomaj rech utz, che ubanik, jetaq ri kanoq wakamik, chuya' kꞌaslemal:
a) tojbal mak rukʼ mak
b) resq'ipij pa kiq'a' ri itzel taq winaq
c) kukolisaj k'i winaq che kikaslemal
6. 1 Juan 2:14 — Kintzꞌibꞌaj chiꞌwe ix akꞌal taq alabꞌom, akꞌal taq alitomabꞌ rumal cher sibꞌalaj kꞌo ichuqꞌabꞌ xuqujeꞌ ri utzij ri Dios kꞌo pa iwanimaꞌ, xuqujeꞌ:
a) retetamaxik ri jun ri k'olik chi pa ri majibʼal
b) xichꞌek ri itzel
c) xkʼamawaʼaj ri Tyoxalaj Uxlabʼixel
7. Apocalipsis 21:7 — Ri kachꞌekenik karechabꞌej na ronojel ri jastaq, kinux na uDios, areꞌ xuqujeꞌ:
a) areꞌ kux na nukꞌojol
b) Kinchup na uwach uwa'l ronojel unaq' rech uwach
c) kux'anik ta jun taqanel chibe q'atb'al tzij chi we amaq' chi we amaq'
RETAL: 1-b, 2-b, 3-b, 4-b, 5-c, 6-b, 7-a
PU'AQ WAʼE KʼUTUNEM RIʼ KʼO UBʼANOJ RECHA
Jas jeʼ ri muj kukʼam
Jas kukʼut ri kʼakʼ tzij: ri xtaqan pa ri nabʼe cheʼ — chikonojel taq cheʼ kixwaʼ pa ri utzil, xa jun kʼu ri man kixwaʼ ta — kux, pa ri kʼisbʼal cheʼ, jun sikʼinik ri jaqal: che ri kachʼeken kinya che rech kutij ri cheʼ rech kʼaslemal (Génesis 2:16-17 → Apocalipsis 2:7).
Jas ta kꞌu kꞌo kutayij ri tzij: agathos (G18, utz) xuqujeꞌ kalos (G2570, utz) kubꞌij ri utz kꞌo pa ranimaꞌ xuqujeꞌ ri utz are kꞌutuxik; kakos (G2556, itzel) xuqujeꞌ poneros (G4190, itzel) kubꞌij ri man kꞌo ta rajawaxik xuqujeꞌ ri kꞌo rayibꞌal ubꞌanik itzel — chatzꞌibꞌaj jachin tzij kꞌo pa ri tzꞌibꞌatalik, xuqujeꞌ jas che.
Jas kꞌo chiꞌwe at: chiwilaꞌ ronojel ri jastaq, xuqujeꞌ chiꞌchapaꞌ chi kꞌatzinel ri utz (1 Tesalonicenses 5:21). Chixel bꞌik chuwach ri itzel, xuqujeꞌ chibꞌana ri utz (Salmo 34:14). Ri qanoꞌjibꞌal kekꞌiyisax rumal ri kꞌulmatajem, man rumal ta ri araqanik (Hebreos 5:14).
Are jastaq riꞌ kubꞌij chirij ri amaqꞌel: ri xsach pa jun cheꞌ, kuya chi junmul pa jun chik cheꞌ — che ri kachꞌekonik kinya na che uwaꞌ ri uwach ri cheꞌ rech kꞌaslemal (Apocalipsis 2:7), xuquje man kꞌo ta chi na etzelal (Apocalipsis 22:3).
Jun kʼot bʼe: Ri José are jun kʼutbʼal re ri Alkʼwaʼl, ri kachalal ri xkʼayix pa itzel taq bʼanoj xuqujeʼ xtaq bʼik rumal ri Dios chukolik ri kʼaslemal (Génesis 45:5-8; Hechos 7:9-10) — chatzukuj chuwach jas ri itzel ri xchomax chirij, ri Dios xukʼex che utz.
Jun kꞌutbꞌal ri kuya kꞌolik: ri tzij chashab (H2803, chomanik, chꞌobꞌik) are junam tzij kꞌo chi kikꞌaxal ronojel ukꞌaxal ri Génesis 50:20 — ri xkichomaj ri achalal, are xuchomaj xuqujeꞌ ri Dios. [TAQ TZꞌIBꞌ XKꞌIYAJ CHIKIWACH — MAJUN JUNCHꞌOB TZꞌIB KUBꞌIJ WAꞌ UTUKEL] Ri junam etzelal ri xchomax rumal jun rayibꞌal xchꞌaqisam rumal jun nimalaj rayibꞌal, man kꞌo ta jun kikꞌaxal ri xewisax ri kirayibꞌal.