Bibia Kikutuba Nki Mu Diambu dya Mbote ye Mbi? — Fondasio · Masonuku ma KJV ye Numelo ya Strong
THE FOUNDATION · THE ORIGINAL STUDY, SET IN THE ANCIENT ORDER
Kubote ye Kimbi — Malongi ma Nzila ya Nkanda ya Nzambi
MVOVO WANTWALA
Bima biole bisikamanga va ntwala ya konso muntu ku nsi ya zulu: luzingu ye mbote kuna difulu dimosi, lufwa ye mbi kuna difulu dinkaka. Mfumu wuzolele batu bandi, when bakumini bumbuta, batula zi ngeye zi ba mu longa mu zaba kusonga mambu momo maliweni. Tala bumbote batu bansadilanga mbi, kadi Sono kisonganga bau na ngyenzi. Bau bazabi kuvanga mbi vayi kadi ba zaba ko diambu mu vanga mbote. Bau balenganga mbi mu luzolo luawu. Bau bayikumu bumbotebumbote muawu, yawu yikituka kimosi ye nitu yau, banga lweya luau. Ku nsuka, bau balenda ko kulala ku tulu ku vengi babavengi diambu di mbi. Kwe kwakwakidi ntima wawu? Vutuka ku Paradizu. Kuna kwatelamanga nti wa luzingu, ye kwatelamanga nti wa nzayilu ya mbote ye mbi, ye lutumu lumosi lusonga bumbote. Nyoka wutuba vo lufwa lulendi kwiza ko, ye vo meso mau maluta zibuka. Nkento wumona, wubonga, wudia, wuvana; ye meso ma bau bole mazibuka kibeni. Vayi nzayilu yina yiba yau mawu mayilu ka balendi ko na kunanga. Bau bazabi mbote, vayi kadi ba na ngolo ko mu vanga yawu. Bau bazabi mbi, vayi kadi ba na ngolo ko mu telama ntwala yandi. Tsoni yiza, ye wonga wiza, ye bau basuama va meso ma mfumu wowo bavangilu mu telama va ntwala yandi. Muna mvu mikuluntu, konso mambu maluta banga mu ntima wa muntu maba mabwelele kwa mbi ntangu yawu yawu, ye Mfumu wuwuti kiadi mu ntima wandi. Vayi bosi mfundusu yalutidi, mutu mosi wutunga kititi kya bimenga, ye Mfumu wunwidi lunda kya kilumbu, ye wutuba nsilu wandi mu ntima wandi. Nele wuzaba wuweni ndinga vo dikaba dyala dilenda vutula mbi? Sika kyuvu kiaki nate ku nsuka, kadi kiavana mvutu ku nti wunkaka, mu dikaba dinkaka, mvimba nzimunu. Nsilu wutelama wusonga: konso mutu wunwadidi wuzingila mu luvovomo, ye wuvunda mu wonga wa mbi. Tomba diawu na mayindu.
NGIUVU TATU ZI LONGOKO YAYI ZIVANA MVUTU:
1. Bima biole nki bilembikanga vantu vawonso lumbu-lumbu, ye disu nki nkadulu mu mwana-ntima disalanga mbi?
2. Diambu mbi luzayu lu mbote ye lu mbi diavengi mu bakala ye mu nkento, ye mu diambu mbi bau basuamina va meso ma Mfumu?
3. Mu thangu babo baka wanga mu ntima wa muntu bafwene kaka mbi mu thangu yoso, nki vutudi kwa mbi, ye nani wela vunda mu wonga wa mbi?
NSENGO A NTWALA
Ba Ebelewo 5:14Kabula↗Vayi bidia bingolo bidi mu diambu di bakulutu; bila bawu bayuku sadilanga diela diawu mu tulanga luviakunu mu mamboti ayi mu mambimbi.
BIDIA BINGOLO = BAKULUTU → DIELA DIAWU BAYUKU SADILANGA MU TULANGA LUVIAKUNU MU MAMBOTI AYI MU MAMBIMBI.
(Mabanza mama ya munu — kiawu i fondasio ya nlongoso wawonso: mbote ye mbi bantedolo va kimosi mu Nsonuku. Ka disi ko vo muntu kafwana mona mbi, kansi mangindu mafwana longokoso mu swaswanisa yawu ye mu buila yawu. Nlongoso wutalanga theti bantu bavanganga mbi, bosi diaka simu ya nzayilu ya kotele, ye bosi va mesa ya kimenga kuna vutukuluwu ya mbi.)
1. LUZINGU YE BUMBOTE, LUFWA YE BUMBI — BIOLE BITAMBAKANU KU NTUALA AKU
1.Deuteronomy 30:15Kabula↗↗ read this in your Bible
TULA VA NTUALA AKU LUMBU KIA LELO: LUZINGU + MBOTE → LUFWA + MBI.
(Mabanza mama kibeni — mbi, ra (H7451, mbi), kena mu kutulwa ntangu na ntangu ku disambu dia bumboti, towb (H2896, bumboti), muna Masonuku. Bibiodi bina bitulwa yamosi mu diambu muntu kalongoka mu kuzaya mpasukusu au, mbandu kaka bwabu kia kiezila kiavambana ye tombe.)
MINU YABIKIDI, VO BENO LEMBAKANA → BUNA BELA BIKIDI, VO MINU KE MVUTUKA KO.
(Mabanza mama ya munu — distress, tsarah (H6869, distress), diluaka mu diazi diansungi ti: mbuu, kifulu kizibama kya mwela mu nlekwa. Anguish, tsuqah (H6695, anguish), i lundu ya nlekwa wina. Mu mbuu wina wa tombe, Mfumu wenda nata kiese kya luvuluku luandi, kana muntu wina wilu kutela.)
NZILA YA MUNTU WA SUAMUNU = MWININGA WA KUMUENIKA, WULENDA KUMUENIKA NGENDA-NGENDA NATE KI LUMBU KIA KIENZO → NZILA YA MUNTU WA MBI = MFINDA.
(Mabanza mama ya munu — mama i bidimbu bia bantu bakuvangilanga mbi. Bakonda nzayilu ya kuvanga bumboti. Bakubikanga mbi mu nkani. Bakuyokela yau nate yikituka bonso lupusu luawu bibeni. Ku nsuka kalendi lekwa tulu ko vo kevangidi mbi ko. Ye kimosi kia mambu makondele bau kubakula i kiaki: kabamonanga ko, nate wakala mbu, mbi ina bakuvangilanga muanda uau miawu.)
3. PENTATEUKI — KUKUANGA: DITI, KUBWA, YE NTIMA A MBI
NTI YONSO YA KITOKO MU TALA YE YA MBOTE MU DIA + NTI WA MOYO + NTI WA NZAYILU YA MBOTE YE MBI.
(Mabanza mama ya kiyeka — tala bidila. Kadi dila yonso yiba yambote mu kudia. Ebuna dila ki mu MOYO diatelemene ku lubasi luankaka. Ye dila ki mu NZAYILU ya mbote ye mbi diatelemene diaka ku lubasi luankaka. Bidila biole biatelemene va kati, ye kaka dimosi diakanikinwa.)
MU NTI WONSONO WULENDA DIA KUAKU → KANA MU NTI WA NZAYILU YA MBOTE YE MBI → MU LUMBU KIOZO NGE WELA DIA KUANDI, NGE WELA FWA KIKUKU.
(Mabanza mama — Mfumu wavana biwombo: mu diyi tini KIMOSI-KIMOSI, dia mu kiadi. Wakandika kaka nti umosi. Ye lutumu wavana kwa MUNTU (bakala), bila nkento kasi vangwa ko.)
YANDI WAMONA + WABAKA + WADIA + WAVANA → MESO MA BAWU BOLE MAZIBUKA, BAU BAZABA VO BAKALA BUFWA.
(Mabanza mama — kuvwatu tsoni ko mu ntwala ya diambu diadi. Nzayilu wizidi, ayi diambu diantete kimonisa bawu kiadi kiawu kikinzoni. Nzayilu ya mbote ayi mbi, kambu nkuma ya nuana ye mbi, kubutanga tsoni.)
BAWA NDINGA YA MFUMU NZAMBI → BOSI BAKISUAMISA VA MESO MA MFUMU NZAMBI.
(Mabanza mama mu kiwena — presence i panim (H6440, presence), ilungi. Kukolwa kwa lukanu kwakubasadisa bavwanga va kutina va ilungi yina bavangilwa mu kutelama va ntwala yandi. Ye "phepo ya lumbu" i, mu Kiyibulu, mwelo wa lumbu.)
NDIWAKIDI NDINGA AKU + MONO YIWAKI WONGA, KADI MONO WUFWILI TSUNGI → YE NDISUAMINI.
(Mabanza mama ya munlemvo — kuwonga, yare (H3372, kuwonga): kuwonga kutheti mu Masonuku moso kulanda lukumu lutheti lwa kilembi. Kuwonga kwakota va kimosi ye zaba dia mbi.)
8.MINKUNGA 56:3Kabula↗Mu thangu ndimmona tsisi; ndiela tula diana diama mu ngeyo. (4) Mu Nzambi, mutu vuidi mambu ndieti zitisa Mu Nzambi ndieti tula diana; ndilendi mona tsisi ko, Mutu wowo wumfuanga, mbi kalenda kuphanga e?
MAMBU MA MFUNU MA KIHEBELE⚑ H982 batach — Kikuku · ⚑ H3372 yare — boma
WAKI MASA MENA BOOBA NDIWA KANA WOMA = NGAKUKWIKILA KWE NGEYE → NGATAKUKANDA KUWOMA KANA KIA MBIZI KIALENDA KUNSALA.
9.MINKUNGA 56:11Kabula↗Mu Nzambi nditula diana diama, ndilendi mona tsisi ko; mutu mbi kalenda ku phanga e?
MAMBU MA MFUNU MA KIHEBELE⚑ H3372 yare — boma · ⚑ H982 batach — Kikuku
MU NZAMBI NDITULA DIANA DIAMA = NDILENDI MONA TSISI KO; MUTU MBI KALENDA KU PHANGA E?
(Diaka diami dia mwene — talula mikanda miodi mia nkunga wawu wu Nzambi mu kuma kimosi. Va thonono: "thangu ndiwilanga wonga, minu ndiwikinini." Va nsuka: "ndiela kambu wona wonga." Diwikini didi va khatika bidi bibua — luzolo lusadisa mu vinga wonga, mu keba ntima. Diadi diavutulanga mu mvutu wa Adami: "Yawilanga wonga, ayi ndisuekene" : ka mu suekila mu ntwala ki Nzambi ko, vayi mu diwikini mu mambu.)
MUNTU WOWO WAKITUKA NBADI MOSI YANDA BETO, MU ZABA MAMBOTE YE MAMBI → KUNKUMUNA + MBELE YA MOTO WANLENDA, MU KEBA NZILA YA NTI WA MOYO.
(Mabanza mama ma mvimba — diambu dimosi mu nzayilu ya mbote ye mbi diavana muntu diambu diayivioka luve luandi. Nzayilu andi yiviokidi ngolo andi. Wubwelele zaya mbote, vayi kasi bwelela vanga yawu ko. Wubwelele zaya mbi, vayi kasi bwelela telama va ntwala andi ko. Ye sabala kisunga nzila ya nti wu luzingu, muingi kadia ko ye kazinga ko mu mvu ye mvu mu kimuntu kina kibwakana.)
MABANZA MAWONSO MA NTIMA'ANDI = MBI KAKA MU MPILA YANDIYANDI → DIAWU DIAMONISA KIADI MU NTIMA'ANDI.
(Mabanza mama ya kibeni — imagination i kele yetser (H3336, imagination), kima kifwaniswa: bikani ye bipusa biobio bifwaniswa na ntima. Nzambi kumonaka mbi, yina kele kimbuma ya bimbi. Bimbi bibasikaka na bikani biobio bifwaniswa na ntima. Ye diambu diadi diamonisaka yandi mawa na ntima na yandi. Ata bubu yayi, ntangu Mpeve ya Nlongo ke mona mawa, ke sambu bibanza ya mbi, bipusa, ye bikani bina bisimbamaka na kati.)
(Mabanza mama ya munlutu — ntebo ya mfunu wa kutalasa: bwe Nowa wazaba ti fwana kutambika kimenga? Kadi wawa ndinga? Kimenga beni yawu kiba yikumbanana ye mbi? Ntima wa muntu wakidi mbi tuka mu bumatoko bandi. Kansi mu ntangu kimenga kia nyosi kiavengama, Mfumu wayoluka ngemba mu ntima andi, bonso ti kaka kimenga kifwana kuvutula mvutu ya mbi, kadi tiya kiadia kimenga. Sisa ntebo yayi. Masonuku mevutula mvutu andi vo nti wankaka.)
WONSO UNA KUWA = KUZIKAMA KU NDEMBAMA + LEMBAMA KU WONGA WA MBI.
1 PIELA 2:24Kabula↗Niandi wunata masumu meto mu nituꞌandi va dikulusi, muingi ka diambu ko tufuidi mu masumu, tuzinga luzingu lusonga. Bila mu ziphuta ziandi lubelukila.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G3586 xylon — nti · ⚑ G399 anaphero
NIANDI WUNATA MASUMU METO MU NITUꞌANDI VA DIKULUSI → KA DIAMBU KO TUFUIDI MU MASUMU, TUZINGA LUZINGU LUSONGA + BILA MU ZIPHUTA ZIANDI LUBELUKILA.
(Mabanza mama mu diambu — kiuvu kia kioko kia Noa kiavuidila mvutu vava. Mu nti kwiza luzayilu lua mbi. Mu nti mbi yanatuka. Kimenga kina Noa kaba nkalanga, Nzambi niandi veena kikubika: nitu andi niandi, kimenga kimosi. Woso okuwa kela vunda mu mona wonga wa mbi, kadi mbi kiamana vutuka mvutu.)
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
Kiswekolo kya Nzambi mu ntima wa muntu ku ntwala kwa mvula ya nlangu, ye ku nzimunina kwandi (Genesis 6:5; 8:21)
MFIAULU WA NLONGO
1. Deuteronomy 30:15 — Tala, natudidi va ntuala aku lumbu kiaki:
a) nsambu ye nsingu kaka
b) luzingu ye mbote, ye lufwa ye mbi
c) mfundu ayi lutumu
2. Genesis 2:16-17 — Mu nti yawonso mu munda mubadi wela dia bia; ka kwabidi mu:
a) nti wa moyo
b) nti wonso wa kitoko va meso
c) nti wa luzayilu lwa mbote ni mbi
3. Bingana 1:33 — Nani wela zinga mu luvuvamu, ayi wela ba mu ndembama, kambu boma ki mbi?
a) woso wanwidikanga munu ame
b) bawu bansosanga mono mu nsuka
c) bakondwa, mu luvunu luawu
4. Yeremiya 13:23 — Bantu bafwana ye vanga mbi balenda vanga bwina, mu ntangu:
a) balongukwa mu vanga kima kiambote
b) Muleke wa Etiopia lenda soba luvu luandi, ayi kimpanzi lenda soba bitoba biandi
c) minkutu miawu mimonikini
5. Kinesisi 3:8 — Adami ye nkento andi bawubukama kuidi:
a) kubà kwa Yave Nzambi, va kati kwa minti
b) mpanga ya moto ku Esite ya kilanga
c) ndinga ya nyoka
6. Kuyantika 3:22-24 — Bwe kina bakuka muntu mu kyala kya Edeni?
a) katukia diaka kudia ku nti wa nzayilu a mbote ye mbi
b) bila nyoka bakele mona muna kilanga
c) katukubotula mpe mu nti a luzingu, adia, azinga mvu ka mvu
7. Genèse 8:21 — Ekiyeka Mfumu wamvutula lawundi kiabi, wakamba vo lubanzi lwa ntima ya muntu luidi:
a) kaka mbi mu mbi kwandi kwandi
b) mbi tona ku kimuana kiandi
c) wabaluka mu vanga mambote
MAJIBU MA KIYAKU: 1-b, 2-c, 3-a, 4-b, 5-a, 6-c, 7-b
NKIYA LONGOKA YAYI YIKABWANANGA
Buevi kini kinatanga kia mwini: nti a moyo wutelamene va kati (Kuyantika 2:9) → kuidi mutu wunungidi, ndiela kunsadisa dia kia nti a moyo (Lusengomono 2:7). Nti wusalulu kwa sabala wuzibulu diaka mu Kristu.
→ Boluango bwa mambu: mansanga ma disu dia Noa (Kinzenza 8:21) → Kristu wadikaba yandi mosi bu disu ye kimenga kwa Nzambi mu mansanga ma lulu (Efeso 5:2). Mansanga makabaka Noa, Mwana wamakumina.
→ Buadi buau bunsiedila ngeye: bawu bafinama vwadi ku ntuala ba Mfumu (Kuyantika 3:8), vayi bakua ntima wavelela bela mona Nzambi (Matai 5:8), ye bansadi bandi bela mona zizi kiandi (Nsongi mianene 22:4). Woma wafinika zizi. Vuvu kivutulanga kio (Nkunga 56:11).
Buevi diambu diadi didiatikisa ntima: mabanza mamo ma mayindu ma ntima maka mambi kaka (Genesis 6:5) → mambu ma Nzambi madi mfumu wa kusadisa mayindu ye lukanu lua ntima (Hebrews 4:12). Diambu diamonisa yandi mpasi kuna ntangu yina, mambu masadisanga buabu.
Diambu diadi disonga mu mvu ka mvu: nzayilu yiviokidi lulendo lua muntu, disungu mu diambu dia mambu mamona mu solola mbotimambi ye mbi (Baébreo 5:14), ye woso mutu wena wa, wela vunda mu boma kia mbi (Bingana 1:33). Boma kikotele mu kunda kivundu mu ntima wina wa.
