¿Jas Kub'ij ri Loq'alaj Wuj chirij ri Toqob'isab'al Wach? — Ukab' Taq'ij · Tzij re ri KJV rachiꞌl ri Ajilabal re Strong
PART 2 · JUN K'AK'A' TIJONIK TZ'AQAT PA UXE'AL UK'U'XAL TIJONIK RE LA BIBLIA
Toqob'il — K'utunik rech uxe'al re ri Loq'alaj Tzij
TZIJ RI KAJALATAJ
Tatab'ej. Konojel ri ajawab' ri kib'anom ri achijab', rajawaxik kaya' kiq'ij, katojik, xuquje' kakiban utzil chike. Are k'ut, are xtaqej ri k'aslik Ajaw pa ri juyub' xuquje' xub'ij ri ub'i' chaqe, man xuchapleej ta rib' ruk' kaqulja. Man xuchapleej ta rib' ruk' jun ib'ij k'ax. Nab'e xub'ij chi are toqob'anel, nab'e cho ronojel. K'ate ri' xub'ij jun tzij ri kaj kojqajarik chi qas tzij: ri toqob'anik man xa ta jun jastaq ri kub'ano. Are jun jastaq ri kaqajarik ranima' rumal. Are ukiq'ij — junam ruk' ukiq'ij jun tat are' kutzalij ri ral cho ja anin. Ri utoqob'isanik man are ta jun kanaj chik ri kaj kachup. Are kaya' k'ak' ronojel aq'ab', are' na katkusaxik, rumal cha kape pa jun qas ch'ekb'al ri man katzaqik ta.
Kamik k'ut tatab'ej jas ri toqob'anik kutzalij wi uwach chawe. Ri Dios ri kaqajarik ranima' rumal ri toqob'anik, kuta' chawe chi kaloq'oj ri jastaq ri kraj are', chi kaya' toqob'anik che ri awachalal jas jub'iq' ri kuya' che'ex. Man kuraj ta ri asipanik we kawusaj ri amak. Are utz choch rech jun ranima' ri qas tzij xuquje' xpaxik, chuwach jun mil poroom sipanik.
Jas k'ut kok wi jun achi ri k'o umak? Man rumal ta ri kajow. Man rumal ta ri chak. Are rumal ri kub'ij ri umak — kukoj ri mak che rib' man kuwusaj ta — jas ri achi ri xpaxik ranima' ri xtaqej naj, xk'ix chik chuyakik ub'oq'och, xa xuta' toqob'anik. Are achi xtzalij cho ja sib'alaj utz ruk' Dios, are k'ut ri achi ajk'ulanel xtzalij cho ja man k'olik ta.
Kamik k'o jun tem ri katkowin kate' rukuk' ruk' ko'lem — man rech ta katqasax na, xane rech katto'ik. Ri toqob'anik ri kariq chi', man xa katuya' ta uq'ab' che awe' kab'inik. Katutereneej. Pa ronojel b'e, pa ronojel tzaqik, ronojel qij re' ak'aslemal katutereneej — kub'ij katzalij cho ja, xuquje' ri ja are rachoch, xuquje' ri uchi' ja man kachup ta jub'iq'.
Are Dios re' ri kuk'ut kanoq we tijonik chawach. Chatzukuj.
OXIB' KUCHOLIJ KE'K'UT WI RI JUN CHOMANIK RI'
1. Are' aretaq xutzijoj ri Dios ri ub'i' areꞌ, ¿jas ri xub'ij nabꞌe, xuquje' jas ri kakiꞌkotik che?
2. ¿Jas kraj ri Ajawxel che jun achi — xuqujeꞌ jas kubꞌan jun achi ri xmakunik churiqik toqꞌobꞌ?
3. ¿Jawije' kariq wi ri toqob'isab'al k'ux jun achi kamik, xuquje' jampa' na kutzaq kanoq chirij taj?
LA CIMENTACIÓN RIJIL YA KOJTAL — TOQ'OB
TOQʼOBʼ (CHESED) = RI TOQʼOBʼ RI KʼO UPETIK CHUPAM RI RELACIÓN RECH RI TRATO (Génesis 19:29; Salmos 136).
→RACHAM = LOQ'OB'AL K'AX NAOJ RI K'O UB'ANIK PA UK'UX RI NIMALAJ CHIRIJ RI CH'UTIN (Génesis 32:9-12).
RI UTOQʼOBʼ RI DIOS KUKʼAM BʼI JUN ACHI JAS NAJTIR CHI ARE KRAJ KʼOʼIK — XUQUJEʼ KUKʼOJEʼ KʼA CHI RIʼ KʼA IRE KʼO CHI PA UKʼUX CHI KOJONIK CHRIJ RI LOQʼOJ RILILEM RE RI DIOS (Génesis 19:17-22, LOT PA ZOAR).
JUN ACHI MAN TAQAL TA CHUWACH RI QAS CH'UTIN CHI TOKˈOB — RI TOKˈOB JUN SIPANIK, XUQUJE' RI SIPANIK KUKˈAM BˈI MALTIOXINIK (Génesis 32:10).
RI KʼISBʼENAL RAJAWAXIK RI TOQʼOBʼ ARE' RI KOLOTAJEM — RI TZʼAQATIRISAXIK RI RAJOWABʼAL RI DIOS (Génesis 32:11-12).
¿JACHIN JUN DIOS JUNAM CHAWECH? → MAN KUYAK' TA RI ROYOWAL CHI AMAQ'EL + SIB'ALAJ KARAJ RI TOQ'OB'.
(Ri nuchomanik pa wi'inal — ri "pardoneth" chi rech ri' are' ri Hebreo nasa (H5375, ub'inam usik'ixik "to bear": uyakik, uk'amik, ukesik b'i). Ri toqob'isanik man je ta' kub'an chi rech ri mak man k'o ta wi — kuyak b'i ri mak chirij ri achi xuquje' kuk'am b'i. Ri chij aj ch'aqap mak xuk'am b'i ronojel ri kimak rukik' we tzij nasa (Levítico 16:22).)
1. RI BI' XTZIJOX — TOQ'OB'ISAN WACH XUQUJE' UTZILAJ
(Nuchomanik pa wa'—are k'u ri Dios kuya' ub'i' ri', "rachum" — rachum (H7349, merciful), ri tzij rachaq'il pa "alaxik" — are nabe' kape, choq'ab' chikiwach konojel ri jujun chik. Ri toqob'anik are ri uchi' ja rech ub'i' ri Dios.)
MAN XSACH TA QAWACH, RUMAL MAN KꞌIS TA RI UTOQꞌOBꞌAL → KꞌAKꞌ CHI QꞌIJAB' + NIM RI USUKꞌUMAL.
(Nu pixab' pa wanmá — "toqob'il" are' racham pa hebreo, rachil rech rechem, ri tzij re le alaxik — toqob'il ri qas nïm jacha ri raxnaqil jun chuch, are' k'olik chirij ri k'o cho ri k'o chuxe' — ri man kajïk taj, xuquje' k'ak'ik' chaqi'j q'ij.)
MA XUB'AN TA CHAQE JACHA RI QAMAK → JACHA RI KAJ NIM UWACH CHIREJ RI ULEW, JE' NIM RI UTOQ'OB'ISANIK + JACHA NAJ K'O WI RI RELEB'AL QIJ CHIREJ RI UQAJIB'AL QIJ, JE' NAJ XRESAJ BIK RI QAMAK CHAQIJ.
CHA'A NUWACH, AJAWAXEL DIOS → UTZUMAL RUMAL RI SIB'ALAJ NIM AWETA'M CHUSOLIK RI NUMAK.
3.LUCAS 18:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are kꞌu ri toqꞌil alkabal naj xkanaj wi kanoq, xa ta ne kuwaꞌjilisaj ri uwach cho ri kaj, kutꞌikitaꞌ ri uwach ukꞌuꞌx xubꞌij: “Cheꞌl kꞌuꞌx la chwe o Dios, wetaꞌm chi in ajmak.” (14) Qas tzij kinbꞌij chiꞌwe chi we achi riꞌ, sukꞌ ranimaꞌ xtzalij cho rachoch man je ta kꞌu ri fariseo, rumal iwetaꞌm chi xapachin ri kunimarisaj ribꞌ kanitzꞌarisax na uqꞌij, xapachin xuqujeꞌ ri kumochꞌ ribꞌ kanimarisax na uqꞌij.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G2433 hilaskomai — Chomaj toqꞌobꞌ
DIOS, CHATOQꞌOBꞌISAJ LA NUWACH IN, JUN AJMAK → WA ACHI XTZALIJ CHO RACHOCH, SUKꞌ CHI UWACH DIOS.
(Nu pixab' pa wanima' — ri "kojb'an toqob'" waral man are ta ri qitzij tzij rech toqob'anik ri qas b'anom chi rij. Are hilaskomai (G2433, be merciful) — ri tzij rech ri tem rech toqob'anik, ri tzij rech tojb'al rech makaj. Ri ajk'is alkabala' xuta' che ri Dios chi katzukun che rech je rukux ri xub'an ri Dios chke ri aj Israel puwiqiqal ri tikital kikik'el — xuquje' ri achi le' xb'e pa rachoch b'anom sib'alaj sukum uk'u'x.)
4.HEBREOS 4:16K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xaq jeriꞌ chujqebꞌ bꞌa rukꞌ ri Dios rukꞌ kꞌulibꞌal kꞌuꞌx are kꞌo qarajawaxik rech jeriꞌ kaqakꞌamawaꞌj ri utoqꞌobꞌ rech kujutoꞌo pa ri qꞌotaj ri qas kajawataj chaqe.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1656 eleos — toq'ob
CHATOQ'IJ KO' AWANIMA CHO RI TEM RE UTZIL → CHARIQ RI TOQOB'IL, XUQUJE' CHARIQ RI UTZIL CHE TOB'AL PA RI Q'IJ RE K'ATZINEM.
CHI'/UCHI' KAJIB — JUN BI'AJ, TZIJTAL PA UCHI' KAJIB XUQUJ ROX
AJAWXEL SIBALAJ UTZ RANIMA + NOJINAQ CHI TOQ'OB + NIM URANIMA CHUWACH OYOWAL + NIM UTOQ'OB.
(Nu taqtzij pa wanima' — pa kichi' kejeb' testigo kok chi utzij ri tzij, xuquje' waral urox chi' kuya' uchoq'ab'. Jun k'aam oxib' rub'antajik man aninaq ta kutzäq. Ri profeta ri xtzalij, ri profeta ri xanimaj, xuquje' ri salmo ri xb'ixik, konojel kkitzijoj junam ri b'i'aj. Ri b'i'aj kuk'oji'k pa utzilal, man rajawaxik ta ri uk'u'x achi ri kuta'.)
LA' RIJ NAK KABANO' LA' TOQUIB'AL RANIMA' CHIRE ABRAHAM = TZUJUM CHKIWACH LA' QATATA' PA TAQ QʼIJ OJER TAJ.
6.LUCAS 1:72K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rech kutoqꞌobꞌisaj kiwach ri e qamam rumal cher xnaꞌtaj che ri chꞌekom tzij ri xubꞌano.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1656 eleos — toq'ob
CHUBʼANIK RI TOQʼOBʼ RI XTZUJUX CHIKE RI QATIʼT QAMAM → CHUNAʼTABʼEXIK RI ULOQʼALAJ TRATO.
(Nuchoman' pixab' — ri toqob'al pixab'am lo' chuwach ri ojer taq q'ij are' ri toqob'al xb'antaj che are' xpe ri Kristo. Are' toqob'al re trato, kolotaj rech pa ronojel u tzij.)
Qas tzij wi ri utzilal xuqujeʼ ri toqʼobʼisan wach kojtereneʼj pa ronojel taq qʼij re nukʼaslemal → Kinkʼojiʼ pa rachoch ri Ajawxel chibʼe qʼij saq.
(Ri nuk'aslemal chomanik — are wa' ronojel ri etamabꞌal pa jun tzij: are chi ri Dios xubꞌij ubꞌiꞌ, xubꞌij nabꞌe TOQꞌOB chuwach ronojel jastaq, xuqujeꞌ ronojel ri kꞌo chirij, are ri nabꞌe tzij tajin kubꞌan che ri utaqinik. Ri toqꞌob man are ta jun kꞌaslemal ri kꞌolik xuqujeꞌ man kꞌolik taj. Are kꞌakꞌ pa taq ronojel qꞌij, are nim chuwach ri kaj puꞌwiꞌ ri uwachulew, xuqujeꞌ kuwoqotaj ri makaj naj rech jetaq ri qꞌij kuꞌtzꞌaqatisaj rukꞌ ri ukajibꞌal. Ri Dios ri sibꞌalaj nojinaq che toqꞌob xa jun jastaq kuta che ri achi ri xuꞌtiko — chi kuloqꞌaj ri jastaq ri kuloqꞌaj Areꞌ, xuqujeꞌ kukꞌutu chuwach ri uchaqiꞌl. We jun achi ri kꞌo umak man kuchꞌuq taj ri umak xane kubꞌij chi qas tzij, man kꞌo taj kaqꞌaxan qꞌaqꞌ xane kuyaꞌo, ri toqꞌob kariqo — man kaya ta kanoq chuchiꞌ uchiꞌ ja. Kuteriꞌ chirij chi ronojel qꞌij rech ukꞌaslemal, kꞌa kuya na ri utzalij pa rachoch ri ajaw. Ri toqꞌob ri kꞌolik chi ojer kanoq xuqujeꞌ kꞌo na ronojel qꞌij man kutakej ta ub'ixik ub'anik chi mamäy kutzꞌaqatisaj ri achi ri xuchapleꞌj rukꞌ.)
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO
Are' waral e k'o ri taq tzij k'utb'al rech we etamanik. Chach'ich' jun tzij ri e k'o taq puntos chupam le versículos chi rilik ri kub'ij waral.
“toq'ob” — G1656 eleos — Toqʼob, toqʼobisan wach — utzilal ri kub'an q'ax rech ri sib'alaj yatʼatal wach xuquje' kachakun
ri utoq'ob' ri Dios man xaq xa jun na'oj taj; kachomarik — utzujum, ubanom, uk'amom, xuquje' k'o pa ri tem
“Chomaj toqꞌobꞌ” — G2433 hilaskomai — pi propicio, u banik ri utzilaj tojbal — ri familia re tzij re tokobisan wach
Ronojel ri uch'awem ri ajtoqol alkabal kaqaj pa xa jun tzij: xuta chi kariq pa ri k'olib'al rech kik' — xqaj xuquje' sukalaj.
“toqob'il” — G3628 oiktirmos — k'ax uk'ux, toqob' uwach — toqob'anïk ub'antajik pa e k'ïy
Ri Dios man are ta uTat jun toqob'il, xane are uTat ronojel ri toqob'il — k'ak' taq toqob'il, chi ronojel saqarik.
c) rikꞌamawaꞌxik toqꞌobꞌ, xuqujeꞌ rutzꞌaqatik utoqꞌobꞌ rech kujutoꞌo
6. Salmo 103:11 — Rumal ta ne rukꞌ, kajulew kꞌo puꞌwiꞌ ri uwachulew, jeꞌ nim ri utoqꞌobꞌ pa kiwiꞌ:
a) ri e kakixib'ij kib' che
b) ri kanajinaq re ri rechab'al re areh
c) konojel ri kikinaꞌtaj la awiꞌ
7. Lucas 18:13-14 — Cheꞌl kꞌuꞌx la chwe o Dios, wetaꞌm chi in ajmak: Qas tzij kinbꞌij chiꞌwe chi we achi riꞌ, sukꞌ ranimaꞌ xtzalij cho rachoch:
a) tzaqät
b) xchʼutinisax
Sukꞌ ranimaꞌ
PU'AK RI TZIJ: 1-b, 2-a, 3-c, 4-b, 5-c, 6-a, 7-c
PU'AQ WAʼE KʼUTUNEM RIʼ KʼO UBʼANOJ RECHA
Jastaq ri muj kuya' saq: ri b'i'aj ri xb'ix pa ri juyub' — toqob'isanel xuquje' utzil (Éxodo 34:6) — are' ri muj. Ri junam toqob'il ri xb'an are' xpe ri Cristo (Lucas 1:72) are' ri saq. Ri b'i'aj ri Dios xub'ij jun mul pa jun sutz', pa ri kꞌisbal q'ij xukꞌut pa jun uwach.
Jas kukꞌut ri kꞌakꞌ trato: chuxeꞌ ri taqanik, ri utoqꞌobꞌ xyak chirij jujun mil winaq xuquje' xtzuj chi rech ri Abraham. Pa Cristo, ri toqꞌobꞌ ri xtzuj xbꞌan chi r
Jas jeu' k'o uq'ij ri tzij: "toqob'isanik" pa ri b'i'aj are' rachum (H7349, toqob'isanik), ri tzij rech pam, xuquje' are' NABE' kakanaj wi. "Kuyu'ik" are' nasa (H5375, uk'amik), rech kuyaqaj xuquje' kuk'am b'i. "Chatoqob'isaj la wi" pa ri utzi' ri aj tojol are' hilaskomai (G2433, toqob'isanik), ri tzij rech ri tem rech toqob'il. Ri tzij pa kib'i' ki'tzijoj ri b'e rech okem.
Jas jubʼiq riʼ kariq ri winaq aj Israel xuqujeꞌ ri man aj Israel taj: ri toqꞌobꞌ ri xchiꞌx kukꞌ ri e tat nan re Israel xuqujeꞌ ri toqꞌobꞌ ri xtzꞌonax rumal jun ajkax patanijel ri xetzelax uwach, are junam toqꞌobꞌ (Lucas 1:72; 18:13). Ri toqꞌobꞌ man xtzꞌapix ta kanoq rumal kikꞌ o rumal upatan winaq — xapachin ri kukꞌulaj rukꞌ uchiꞌ xuqujeꞌ kuya kanoq, kariqo (Proverbios 28:13).
Jas jeꞌ kariqitaj awukꞌ waꞌ: chab
→ Ri kutzuj wa' rech ri qꞌatik k'aslemal: ri utzilal xuquje' ri toqꞌob' katereneꞌik ronojel ri qꞌij re wa' k'aslemal, xuquje' ri b'e kok'is pa rachoch ri Ajaw chibe q'ij saq (Salmo 23:6). Ri toqꞌob' k'o chi tzaqatemal kꞌa tzaqatemal (Salmo 103:17) — man kuqꞌaj taj xuqu' man kok'is taj nabꞌe na cheꞌ xok kanoq chi awij.
Jun b'e chik: ri utem toqob'il jawije' kariq wi ri toqob'il (Hebreos 4:16) kajaqar cho ri tzu'j re toqob'il chuxe' ri tasb'al — kanimarisax na chupam ri etamanem Kojik'aslemaj (Éxodo 25:17-22; Hebreos 9:5).
Jun kꞌutbꞌal ri kꞌo pa ri Loqꞌalaj Tzij: ri utzij ri ajtoj alcabal ri kubꞌij "Dios, tabꞌan la toqꞌobꞌ pa nuwiꞌ" man are ta ri tzij ri kꞌo pa ronojel kꞌolibꞌal chirij toqꞌobꞌ — are ri tzij rech ri kꞌolibꞌal toqꞌobꞌ, ri tzij rech tojbꞌal mak. Are xuta che ri Dios kariqitaj rukꞌ pa ri kꞌolibꞌal rech kikꞌ, xuqujeꞌ xqaj bꞌik pa rachoch, sukꞌ chik ranimaꞌ chuwach ri Dios.