Mihem chu Pathen mingailutna jouse lah a themcha jong dinga kilom ahipoi — Mingailutna hi thilpeh ahin, chuleh thilpeh chun kilhaina ahin lhut jin ahi (Genesis 32:10).
KOAHIVEM PATHEN NANGTOH KITHO? → AMAN ALUNGHANNA CHU TONSOT'A AKOIPOI + AMAN KHOTONA CHU ALUNGLHAIPI.
(Keimatah ka lunggel hochu — "pardoneth" hi Hebrew nasa (H5375, to bear) ahi: domsang ding, pohding, chule kipoh mangding. Mihepina chun chonset chu aumlou bangin aboltapoi — mipa chunga kona chonset chu adomsangin, chule apo mangji. Kelngoi (scapegoat) chun amaho chonset jouse chu hiche kammatah mahin apo mangin ahi (Leviticus 16:22).)
1. MIN KIPHONGDOH — MIGILNA LEH LUNGSETNA DIMDIH
1.Potdohbu 34:6Hom↗Pakai jong Mose masang lama chen, aseipeh in, “Yahweh! Pakai! Hepithem le lunghang vahlou! Mi lungsetthem le dihna dimset jeng, lunghang vahlou kahi. (7) Mihem asang asang chung'a lungsetna nei jing, themmona le suhkhelna jouse jong ngaidam jia, amavang themmona alem a umsah lou, mipa le chate kikah atute channa natong jing ding; chule khang thum le li channa natong theiya kahi,” ati.
Pakai jong Mose masang lama chen, aseipeh in → Hepithem le lunghang vahlou! Mi lungsetthem le dihna dimset jeng, lunghang vahlou kahi + Mihem asang asang chung'a lungsetna nei jing, themmona le suhkhelna jouse jong ngaidam jia.
(Ka personal ngaito — Pathen in amin akiphongdoh chun, "khotohna nei" — rachum (H7349, khotohna nei), naobu jung akonna hung kondoh thucheng chu — imasapen'a hung kilang. Khotohna hi Pathen min kelkot masapen chu ahi.)
2.La Bu 86:15Hom↗Ahinlah Yahweh Pakai Nangma hi khoto na leh ngailutna nei Pathen Pathen nahin lunghang vahlou chuleh kitahna leh tang theilou lungsetna dim a nahi.
NANGMA MIKHOTONA LEH LUNGSETNA A DIM PATHEN NAHI → MIKHOTONA LE THUTAHNA A NASATAH IN NADIM.
3.La Bu 86:5Hom↗O Yahweh Pakai nangma hi naphatna jalla eingaidam jing nahi, nakom'a panpi ngaichaho dinga longlou ngailutna dimsah nahi.
HEBREW THUCHENTE HOUHO⚑ H2617 chesed — khotona
PHA, CHULE NGAIDAM DINGA KIGOSA → NANGMA KOU JOUSE DINGA MIKHOTONA'N ADIMSET.
4.Nehemiah 9:17Hom↗“Amaho nathua nun ding ana nom pouvin, chuleh amaho dinga thilkidang nana bolpeh ho ana geldoh jitapouvin ahi. Chusangin alouchal’un Egypt’a asoh channa languva le puikit dingin lamkai ana kilhen doh’un ahi! Ahiyeng vang'in nangma hi mi ngaidam hat, milungset them le mikhoto them, lunghang vah lou chuleh ngailutna dimset Pathen nahi.”
ALOUCHAL'UN → AHIYENG VANG'IN NANGMA HI MI NGAIDAM HAT, MILUNGSET THEM LE MIKHOTO THEM, LUNGHANG VAH LOU CHULEH NGAILUTNA DIMSET PATHEN NAHI + AMAHO NA-DALHA POUVE.
5.2 Corinth 1:3Hom↗I-Pakaiyu Jesu Christa Pa henga chun vahchoina jouse umhen. Pathen chu mi khoto them le lhamkonna jouse hung konna Pa ahi.
GREEK KEYWORDS HO PA⚑ G3628 oiktirmos — khotona
PATHEN LOUPHAT UM HEN = KHOTOTHEINA PA CHU, LEH LHACHAM PUMPI PATHEN CHU.
2. HEPHUNGDAMNA TEKAH — JING TENIN THAH, VANLAI SANGIN SANG
1.Ka La 3:22Hom↗Pakai nei ngailutna dihtah chun beitih anei pon, Amikhotona jong atangdeh poi. (23) A kitahna hi longlou ahin, Ami khotona jong jingkah sehin athah jingin ahi.
(Keima kingaito ho — "khotona" tihi Hebrew paova racham ahi, hichu rechem, naosenna kitipa toh kinai — mikhanu ngailutna dettah tobang a thuhtah mercy, achungnunga pat a niang uma henga hung — chuleh itihhijongleh abei het poi, chuleh jingkah seh a thahjo ahi.)
2.La Bu 103:8Hom↗Yahweh Pakai hi mikhoto them tah leh mihepi themtah lunghang vahlou chuleh longlou ngailutna a dimset ahi. (9) Ama hin phat tinnin eithepmosah pouvin tin ahilouleh lunghang jingjeng ponte. (10) Aman ichonset nauva jong ei engbol pouvin tin chuleh Aman eiho chan ding dol hotbolna jong einei pouvinte. (11) Ama gingte chunga angailutna tanglou hi leiset chunga van asan banga hi sanga ahi. (12) Aman eiho chonset nahi, solam le lhumlam akigamlat bangin gamla tah in atolmang tai.
Aman eiho chonsetna dungjuija eibolthei'u ahipoi → Van'in leiset chunga asang bang'a, Ama mikhotona chu asang lheh jenge + Solam lang'a pat nilhum lang gamla bang'a, chutobang'a Aman eiho tolhatna'u eiladohsah'u ahitai.
3.Micah 7:19Hom↗Neihin lungset kit’un natin; ka chonsetnau chengse jong nakengto noija koi in natin; twikhanglen'a na lelutding ahi.
GREEK KEYWORDS HO PA⚑ H7355 racham
AMAN AHUNG HEIKIT DING, AMAN KHOTHEMNA ANEI DING → ACHONSETNA JOUSE → TWIKHANGLEN THUKLAH'AH KIVOLUT DING.
4.Danbu Nina 4:31Hom↗Ajeh chu na Pakaiyu, Pathen uhi ngailutna a dim jeng ahin; na lung na heija Pakai lam nahin bel teng aman na damsah ding ahi. Ijeh inem itileh, napu napa teu khang apat akitepna ageldoh jingin ahi.
HEBREW THUCHENTE HOUHO⚑ H7349 rachum — khotothei
PAKAI NA PATHEN CHU MIKHOTONA PATHEN AHI → AMAN NANGMA NADALHA PONTE, CHULEH AKITEPNA JONG ASUMIL PONTE.
3. MERCY THUPEH — PATHEN MIKHOTONA IN MIKHAT DIA ATHUM CHU
1.Micah 6:8Hom↗Vo mihem, Pakaiyin thilpha chu navetsahsa ahitai, Pakaiy in nanga konna adei chu ipiham? Thu adiha natanpeha, mi khoto ding nakhohsaha, chule na Pathen nunga kinemsahtah a lam najot ding hi ahi bouve.
HEBREW THUCHENTE HOUHO⚑ H2617 chesed — khotona
PAKAIYIN NANGMA A NGAICHAT CHU IPI HIAM → THUDIH BOLIN, MIKHOTONA NGAILUN, NA PATHEN TOH KIMVAWLTAHIN VAHLE.
THU ADIHTAH TAN → MIKHAT CHEHIN ASOPI TEDIN HEPINA LE KHOTONA HIN LANG.
4. MIGILNA HEPTHOHNA — PHONG, KA-AO, HANSANTAKA IN HUNG
1.Thuchihbu 28:13Hom↗Asuhkhel selmang chan chu khangtou louhel ding, chule hitobang hi chonset ahipoi ti seipa jong, mi manthah sahpa ahi bouve.
GREEK KEYWORDS HO PA⚑ H7355 racham
Asuhkhel selmang chan chu khangtou louhel ding, chule hitobang hi chonset ahipoi ti seipa jong → mi manthah sahpa ahi bouve.
2.La Bu 51:1Hom↗O Pathen Pathen, na mi ngailutna longlou jeh'in na mi khotona chu neimusah in. Na mi hepina kidangtah jeh chun ka chonset nenbeh jouse neisuhbei peh in.
VO PATHEN, KEI CHUNGA HEPINA NEI TAN, → NANGMA KHOTONA THUPI TAMPI JAL'A KA CHONSETNA HO SUTTHENGIN.
3.Luke 18:13Hom↗“Ahivangin kaidong pa chu gamla tah a adingin chule amit jeng'a jong vanlam ve ngam louvin ataove. Chusang chun lungkham tah in aman a-op achum'in hitin aseiye, ‘O Pathen, neilungset in, ijeh inem itile chonse kahi bouve,' ati. (14) Ka seipeh nahiuve, Pharisee pa hilou, hiche chonsepa chu Pathen ang-ah them achangin inlam akiletai. Ijeh inem itile ama kichoisang ho chu suhnem'a um ding, chule akineosah ho chu dopsang'a um diu ahi,” ati.
GREEK KEYWORDS HO PA⚑ G2433 hilaskomai — tahsan hi neih
(Keima gel gel na hi — hilaiya "be merciful" kitina hi mikho khat mi hepina thu ahipoi. Hichu hilaskomai (G2433, be merciful) ahi — thennat mun thu, chonset kithoidamna thu ahi. Kaidonpa chun Pathen chu ama toh Israel te thisan theh khum chunga anaki mudinbang in kimuto dingin ana ngeh e — chule hiche mipa chu a'in ah kichonphatsahna toh akile tai.)
4.Hebrew 4:16Hom↗Hiti ahijeh chun eilungset uva I-Pathen'u Laltouna a chun lung ngamtah in hungu hite. Chukom'a chu eihon hepina le ingaichat khoh dehset tengu leh lungsetna panpina imu diu ahi.
MIHOTNI KAM — MIN TOUCHIN, MIHOTNI LEH ATHUMNA KAMSUNGA KIDETSAH
Joel 2:13Hom↗Lhase pumin na ponsil bot’eh hihun, ahin na lungsungu bot tel jouvin. Na Pakai na Pathen henga hung kile kitun. Ama mikhoto leh lungset them ahijehin lunghang vahlou chuleh ngilutna dimset ahi. Thilsea kon’a alung khelji thei ahi.
NA LUNGSIM BOTKEH IN, LEH PAKAI HENGA HUNG KIHEIKIT UN → AJEHCHU AMA CHU MILUNGSET LEH KHOTOTHEM, LUNGHANGVAI TAHSA AHI.
Jonah 4:2Hom↗Hijeh chun aman Pathen henga alungnop mona aphongin Pakaiyin a ka kipat doh masanga kana sei hilou ham? Hiche jeh a hi Tarshish lamma kache hilou ham, ijeh-inem itileh Pathen nangma hi lungset them, hepi them, lunghangvah lou, longlouva lungsetna nei jing Pathen thilse bol louva lunghei kit ji Pathen na hiti kahet jing sa nahi, ati.
PAKAI CHU MIKHOTO NA AHI + HEPINA DIMSET AHI + LUNGHANG DING A GENTHEH AHI + MIGAILUTNA LENTAH AHI.
(Keima changtah in kagel hi – mikhat teni kamsunga thucheng kiphondet ahin, hiaiah mikhat athumna kamin ahetsahkit e. Khaogui thumho chu gangtah'in akitan theipoi. Themgao akihei pa, themgao ajampa, chuleh la kisapa chun amaho jousen min tahbeh chu aphongdoh cheh uve. Min chu adetset e, mihem lungthim ipi hijongleh.)
LIMLIM LEH TAHLAWH DIMJAWNA
5.Micah 7:20Hom↗Jacob jong kitahna neitah a nabolla, long louva Abraham nalungset ding, masanglai a kapu kapateu kom'a na kihahsel banga nabol tei ding ahi.
La Bu 103:17Hom↗Hinla Yahweh Pakai gingte din vang ami ngailutna nitin in aum jinge. Ami huhhing nanjong achate chate ho gei in
HEBREW THUCHENTE HOUHO⚑ H2617 chesed — khotona
Hinla Yahweh Pakai gingte din vang ami ngailutna nitin in aum jinge.
La Bu 23:6Hom↗Tahbeh in phatna le hepinan kahinkho lhung keiya eijui jingding ahi, chuleh keijong tonsot na Yahweh Pakaiyinn sunga kachenjing ding ahi.
HEBREW THUCHENTE HOUHO⚑ H2617 chesed — khotona
Tahbeh in phatna le hepinan kahinkho lhung keiya eijui jingding ahi → chuleh keijong tonsot na Yahweh Pakaiyinn sunga kachenjing ding ahi.
(Kalpen kingaihna hoiho — hiche a hi study pumpi khat lai a: Pathen in amin aphon chun, aman MIGILOU KHOTOHNA achangin asei masapen ahi, chule hijou hi ho jouse chu thu khat masapen chu akipohdoh dan bou ahi. Migilouna khotohna hi lung kilheiya hung um leh mangthah thei ahipoi. Hiche chu jingkah seh a thah ahi, van in leiset chunga asang banga sangjo ahi, chule chonset chu solam leh lhumlam kigamla banga agamlan asol mang ahi. Pathen adimset a hitobang hi amiho khat seh a kon bou athum, aman abon amiho chu angailut chu ngailu ding chule asopipa a kon a hilding ahi. Migilou pa in achonset akhu louva aphondoh a, atouthou tah in ahung lou, akap tah a ahung teng, khotohna chun akimupi in – chule amang lut chu kot phunga aden sah poi. Amit ni sung sea ajui in, tokah chu amahi Pakai in'a a puilut chan geiyin. Khang khang leh khang khang gei a um khotohna chu mihem apan a atonsah masang chu tang deh poi.)
GREEK KEYWORDS HO PA
Hicheho hi hiche kihilhna a thumapao ho ahiuve. Achunga jangho'a dot kinunga thumapao dang khattou chu tep in, hikom'a aeitilna namu thei ding ahi.
Phutna a thu tahbeh chu pomang jing hi ahi — kitepna kingaina a hung longdoh mikhotona, dalha theilou hi.
“khotothei” — H7349 rachum — Khotona lungsetna a dimset; a jungbul chu naobu (rechem) toh abang
Pathen'in amin akiphongdoh tengin, hiche naomo thuh a kon thugah hi MASA a hung kilang jing – alenjo a kon a alaha dinga a mihem dawn khoto na dihtah chu ahi
“ngaidam” — H5375 nasa — I lodoh, ipuan, ipuana kikai
Hepina chun chonset avelhih hilou -- michonsat'a kon in akipatdoh a, apo chu akaimang mangthah jenge (kelcha kikaimang thusim mama, Leviticus 16:22)
“khotocha” — H2603 chanan — Mikhotona nei ding, nangma noiya um mi khat chunga lungsetna toh kisuhnuoi ding
David chonset lentah nunga a kap na — lungsetna chun themmo mikhat kom geija akisuh lhah na
PRACTICE QUIZ
1. Micah 7:18 — Pathen chu alunghang jing jengpoi, ajeh chu Pakai hi kipah jo chu:
a) kilhaina
b) khotona
c) meiya kihalcih thilto
2. Lamentations 3:22-23 — Amikhotona jong atangdeh poi; Ami khotona jong jingkah sehin:
5. Hebrews 4:16 — I-Pathen'u Laltouna a chun lung ngamtah in hungu hitea, chukom'a chu eihon:
a) midang sang'in kilhangsah hitan
b) Pakai in'ah cheng
c) hepina le lungsetna panpina imu diu
6. Psalm 103:11 — Ama gingte chunga angailutna tanglou hi leiset chunga van asan banga hi sanga ahi:
a) ama gingte
b) agou moh chengse
c) nangma kouho jouse
7. Luke 18:13-14 — O Pathen, neilungset in, ijeh inem itile chonse kahi bouve: Ka seipeh nahiuve, hiche chonsepa chu Pathen ang-ah them achangin inlam akiletai:
a) choisang
b) kisukthu
c) them achang
ANSWER KEY: 1-b, 2-a, 3-c, 4-b, 5-c, 6-a, 7-c
KIHILNA HIN IBANGA AKIKHEN
Lim ipi in vah ahin choppeh dan: molsang chunga kisei min — mikhotona le lungsetna nei (Exodus 34:6) — chu lim ahi. Christa ahung chun kibol lungsetna tobang chu (Luke 1:72) vah ahi. Pathen in meibang sunga phongdoh khatvei min chu, achaina in maimai a kilangdoh sah tai.
Thuthah kitepna chun iti hilchet ahi: Danthu noiya a khotona chu sang sangte dinga kikoiya chule Abraham komma kihahsel ahi. Christa a'a chun hiche kihahsel khotona chu aguilhung ahitan, chule lungset laltouna khu mihem koihileh phalna a hunglut theina dinga akihong ahi (Hebrews 4:16). Kitepna khotona chu kot kihonga akisemtan ahi.
Thu ho iti thupi hitam: min sunga "mihepi" chu rachum (H7349, mihepi) ahi, naosen thu ahin, chule amasapen a ding ahi. "Ngaidam" chu nasa (H5375, pua) ahi, domsang'a puimang na ding ahi. Sumkholah pa kam sunga "mihepi hinlang" chu hilaskomai (G2433, mihepi hinna) ahi, kihepi-tousang thu ahi. Thu ho amaho tah in lampi chu ahil'uve.
Hiche hin Judah mi le namdang mite chunga bang in ahin lhung: Israel pipute komma kihahsel khotona chule mi lah'a musit umpa sumdinmi khat in akapa khotona chu khotona khatbep ahi (Luka 1:72; 18:13). Khotona chu thisan ahiloule manlutna in kikhung khaipoi hel — koi hileh phatchomna asei a chule adalha chan chun akimu ding ahi (Thuchihbu 28:13).
Hiche hi nangma dinga iti kicheh ham: sumsinlah mikhopa lampi banga hung in — kaltouna ahipoi, kilamdohna ahipoi, ahinla phondohna ahi. Naselna ding chonset chu phondoh in, chutengchun mikhotona chun naphondoh chu akhu ding ahi. Chule hichu nanei phat chun, na-in geija najui ding ahi.
Hiche hin tonsot ading bou aseina chu: thilpha le khotona hin hinkho nikho jouse a hin jui uh, chule lampi chu Pakai in-ah atonsot'in akichai ding ahi (Psalm 23:6). Khotona chu tonsot apat tonsot chan geija um ahi (Psalm 103:17) — nangma nahin puilut masangin abei louva ahilouleh akichai louva ahi.
Lampi dang: lungsetna kimudohna laltouna (Hebrews 4:16) chun kholna sunga um lungsetna touna lah ahin honpeh e — hiche hi Living It Out sutdotna a avelin kithemsah nauve (Exodus 25:17-22; Hebrews 9:5).