¿Ri utz na ka'ib' u k'utu wi Ri Wuj Re Dios Chirij ri Uk'olem Ib' (Temperance)? — Ukab' Taqanik · KJV Tzij rech ri Wuj re Dios rachi'l ri Numeros re Strong
PART 2 · JUN K'AK'A' TIJONIK TZ'AQAT PA UXE'AL UK'U'XAL TIJONIK RE LA BIBLIA
Temperance — Utzilaj K'utuxik rech ri Loq'alaj Wuj
TZIJ RI KAJALATAJ
Ri utz taqinik are ri uchuq
OXIB' KUCHOLIJ KE'K'UT WI RI JUN CHOMANIK RI'
1. Jas jun ri utz kanoq'ïb'al (temperance), xuqujeꞌ jawjeꞌ petinäq wi — pa ri itzel taq rayinem, o pa ri Uxlab'ixel?
2. Jachin jun winaq ri kataqan pa ri uch'ux, xuquje' jachin jun winaq ri man k'o ta uchuq'ab pa taqanik pa ri uch'ux?
3. ¿Jas kubʼan ri achi ri kuchajij ribʼ chuchꝏgaxik ri utyoꝏjil, xuqujeꝏ jas ri koron ri kꝏyaꝏ chuwach?
CH'UT'UJTALIK K'O CHIK — RETALIL UK'AXKÖRIK
RI TZ'AQAT → RI TEMPERANCIA ARE RI ETALIK IB', JUN UWACH RI UXLABʼIXEL (GALATIANS 5:23).
RI TEMEJ → AHAB MANA XKOWIN TA CHIRIJ RI URAYIB'AL, XUK'AYIJ RIB' CHUB'ANIK ETZELAJ TAQ CHAK (1 KINGS 21:20).
RI TZUTUJIL K'AB'ÄL → RI ESAÚ RUMAL JUN NITZ' WA XUK'AYIJ RI URAJIL ULOQ'OB'AL RI NAB'E RALK'WAL (HEBREOS 12:16).
RI UXEꞌAL → RI EVA XRILO + XURAYIJ + XUKꞌAM = RI URAYINIK RI TYOꞌJIL + RI URAYINIK RI UWACH + RI UNIMAL RI KꞌASLEMAL (GÉNESIS 3:6; 1 JUAN 2:16).
RI TEMEJ → RI CRISTO XRETAMAJ RI NIMANIK RUMAL RI XUKʼULMAJ RUMAL RI RAJAWAX (HEBREOS 5:8).
RI XAQ → RI CRISTO XUCHꞌUTINISAJ RIBꞌ XUQUJEꞌ XNIMAN KꞌA PA RI KAMIKAL (FILIPENSES 2:8).
RI UXE'AL → RONOJEL ACHI RI KACH'AKAN CHI RECH UK'AMOM RI TZ'AQAT, KUKOJ RETAL PA RONOJEL JASTAQ (1 CORINTIOS 9:25).
Are Uk'exelal Ib' (Part 2) kuya' uchukab'al ri qas tzij aretaq kuk'am uloq k'ak' taq qatzij winaq.
(Ri nuchomanik pa wanima' — chiwilampe ri rachalal taq tzij, rumal e oxib' che jun alaxik. egkrateia (G1466, retanik pa ib') are' ri uwach; egkrateuomai (G1467, ubanik ri retanik pa ib') are' ri ubanik; egkrates (G1468, k'owinaq che jun jastaq) are' ri winaq areʼ, jetaq pa Tito 1:8 — sok, sukʼ, tyoxalaj, retal pa ib'. Xuqujeʼ ri oxib' junam kʼolik puwiʼ kratos (G2904, chuqʼabʼ) — takanik, chuqʼabʼ, kowilal. Ri Dios xucha' jun tzij re CHUQʼABʼ rech we uwach riʼ. Ri retanik pa ib' man are ta chaqʼijil; are' chuqʼabʼ tzalajinaq chupam, jun winaq kʼo ukowinem puwiʼ ri areʼ. Xuqujeʼ chiwilampe nepho (G3525, uyaʼik kan ri vino): ri Strong kubʼij chi are' uqʼalajisaxik ri etaʼmabal, ukʼaslemaxik ri chakʼalem. Ri winaq sok are' ri kʼaslik winaq.)
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — ri kebʼ pixabʼ kkikʼut jun kʼutunik rukʼ kebʼ tzij, xuqujeʼ ri chʼobʼonik kukʼut jun jastaq chaqe. Pa Proverbios 16:32 ri tzij are mashal (H4910, taqanik) — ri tzij re taqanik, ajilan rech ri saqilal ri yaʼtal che taqanik pa qʼij xuqujeʼ pa aqʼabʼ (Génesis 1:18), xuqujeʼ rech José ri xux taqanel pa ronojel ri tinamit Egipto (Génesis 45:8). Pa Proverbios 25:28 ri tzij are matsar (H4623, tzʼapinik), ri kupetik che atsar (H6113, tzʼapixik). Ri jun tzij are jun taqanel pa uwiʼ ri qʼatbʼal tzij; ri jun chik are ri tzʼapinik ri kuchajij ri tapya. Ri Dios kuꞌilo ri uxlabʼal re jun winaq junam rukʼ jun taqanik rech taqal chutaqanik xuqujeʼ jun tinamit rech chajital.)
ANIKʼOJ TIKAJIL
GÁLATAS 5:22K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are kꞌu ri uwachinik ri Uxlabꞌixel are ri loqꞌanik, kiꞌkotemal, jaꞌmaril, ayeꞌnik, utz laj noꞌjibꞌal, kojobꞌal
GÁLATAS 5:23K'ak'a' Biblia↗Jach↗mochꞌochꞌem ibꞌ, xuqujeꞌ man kaqaya ta bꞌe che ri etzelal areꞌ kabꞌan rech pa qawiꞌ. Man kꞌo ta qꞌatoj tzij puꞌwiꞌ waꞌ we jastaq riꞌ.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1466 egkrateia — temperancia
CHʼUCHʼUJIL + RETAʼMAXIK IBʼ + MAN KʼO TA TAQANIK CHIRIJ WE JASTAQ RIʼ.
Ri nuchomanik pa wach jun winaq — nabꞌe kꞌut chikilo jas ri temperance UBꞌANIK: are' UWACH, xuquje' ri uwach are' rech ri Espíritu. Ri egkrateia (G1466, retaman uwach ib') are' ri ukꞌisbal chike ri belej taq bꞌiꞌaj yaꞌtal, xuquje' ri tzij bꞌanom pa ruwiꞌ ri kratos (G2904, chuqꞌabꞌ) — chuqꞌabꞌ pa ranima, retaman uwach ib' choch ri awach at at. Ri itzel kꞌaslemal man kuya' taj kꞌiy ri uwach riꞌ; ri Espíritu are' kꞌiyisanel re pa kikꞌaslemal ri e bꞌinaqinaq pa ri Espíritu. Xuquje' chirij taq we jastaq riꞌ maj taqanik.
ARE' RI KATZ'ATB'EN RECH RI URAY'INIK = UTZ CHIWACH ARE' RI KACHAPO JUN TINAMIT.
(Nuchoman' pa wanima — ri tzij are' mashal (H4910, taqanik), ri tzij rech taqanik. Ri Dios karaj chi ri achi ri kutaqan pa ranima are' nim na uwach ri e ajchak'ib', are' nim na uwach ri kuchap jun tinamit. Ri nim laj taqanik k'o pa ranima ri winaq.)
ARE MAN K'O TA UCHUQ'AB' PA UWI' RANIMA' = JUN TINAMIT TZAQ CHIK + MAJA UTZ'AQ.
(Ri nuchomanik pa wanimaa' — waral ri tzij are' matsar (H4623, taqanik), ri' petinaq che atsar (H6113, che kolonik): kolomanik. We man k'o ta kolomanik, man k'o ta tapyal; xuquje' jawije' ri tapyal e tzaqinaq, chila' kok bi ronojel ajwaral.)
2. CHAP'IJA' RI AQ'AB'AL RI IWANIMA' — CHIXKOWIN, CHIXMOKORIK
1.1 PEDRO 1:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗Rumal riꞌ qas chibꞌana ronojel ri jastaq rukꞌ etaꞌmabꞌal, qas chichomaj ri kibꞌano, chi jeqebꞌa ikꞌuꞌx pa ri toqꞌobꞌ ri kayaꞌtaj na chiꞌwe are kape ri Cristo.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3525 nepho — sobrio
CHUKꞌAMA RI RAQAN IWANIMAꞌ + CHIXKꞌASLIK + CHIKꞌULUJ RI KUꞌLBꞌAL IWANIMAꞌ K'A PA RUKꞌISBꞌAL.
2.1 PEDRO 5:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗Chibꞌana ri qas sukꞌ ubꞌanik, qas chiwila na ri kibꞌano, jeriꞌ rumal cher ri Itzel xaq kasutinilobꞌik jer kubꞌan jun koj, xaq rayeꞌm jachin kutij bꞌik.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3525 nepho — sobrio
CHIXNOJIN, CHIXK'ASLIK + RI IWETZELAM, RI ITZEL WINAQ, JETAQ JUN KOJ KA CH'AWIK, KAB'INIK CHI KIJIL IWECH.
(Ri nuk'u'x tzij — ri Pedro kuchapleej ri utzij rech che, chi'y'aj ri iwanima' rech kixkoji chak, chixq'u'iyansaj iwi'; xuquje' kutz'aqatisaj rech che, chixq'u'iyansaj iwi', chix k'astoj. Are k'u pa ri tz'aqatisab'al kuk'ut ri rumal: ri IB'ANEL K'AX. nepho (G3525, che man kuk'am ta ri vino) kub'ij chi kk'oje' na'oj, che kixk'astoj na jib'ilaj. Ri k'u'x ri man banom taj rech chak, are junam rukuk' ri tinamit ri man k'olik ta rij; xuquje' jun koj kub'ino chi'rij, kutzukuj jachin kutijo.)
3. RAL AK'AL RE RI Q'IJ — CHUJK'ASLIK CHUJKOWINIK
1.1 TESALONICENSES 5:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗Man kuya ta bꞌa kujwarik jetaq ri kakibꞌan ri nikꞌaj winaq chik, xane rajawaxik kujkꞌasiꞌk xuqujeꞌ kꞌol qetaꞌmabꞌal che ri kaqabꞌano.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3525 nepho — sobrio
Man kuya ta bꞌa kujwarik jetaq ri kakibꞌan ri nikꞌaj winaq chik + xane rajawaxik kujkꞌasiꞌk xuqujeꞌ kꞌol qetaꞌmabꞌal che ri kaqabꞌano.
2.1 TESALONICENSES 5:8K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri uj kꞌut ri uj re ri tunal, kꞌol qetaꞌmabꞌal, qakojo ri tobꞌal uwo qakꞌuꞌx rech kojobꞌal xuqujeꞌ rech loqꞌanik xuqujeꞌ ri ayeꞌnik rech kolotajem toꞌbꞌal rech ri qajolom rech man kaqarik ta kꞌax.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3525 nepho — sobrio
OJ, RI OJ RE QʼIJ, KATQABʼAN KʼASL PA UTZILAL + RI PIXBʼAL RE KOJONIK RUKʼ LOQʼOQʼENIK + RUKʼ CHʼUQBʼAL JOLOM, RI KUQUBʼAL KʼUʼX RE KOLOTAJIK.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — ri e kikꞌos e kikꞌos chaqꞌabꞌ, xuqujeꞌ ri e qꞌabꞌarelabꞌ e qꞌabꞌar pa chaqꞌabꞌ (1 Tesalonicenses 5:7); are kꞌu ix, ix ralkꞌwaꞌl ri qꞌij. Chiwilampeꞌ jas ri kukoj ri retaꞌmam ubꞌanik ranimaꞌ: jun pisom laj chꞌichꞌ pa upam uk'uꞌx, xuqujeꞌ jun sombrero laj chꞌichꞌ. Ri utz taj chomanik are jun chꞌichꞌ ajchꞌoꞌj rech tobꞌanik. Xuqujeꞌ ri sombrero laj chꞌichꞌ are ri KUꞌBꞌABꞌAL KꞌUXAJ — ri chomanik ri retaꞌmam ubꞌanik are jun chomanik ri kukꞌuꞌbꞌaꞌ ukꞌuꞌx, jetaq ri kubꞌij ri Pedro: chibꞌana ri utz taj chomanik, xuqujeꞌ chikuꞌbꞌaꞌ ikꞌuꞌx kꞌa pa ri kꞌisbꞌal.)
4. MA YA'O TAQAJ CH'AK RE MAK — MA CHUXOQ PU QAJEL RE JUN CHIK
1.1 CORINTIOS 6:12K'ak'a' Biblia↗Jach↗Yaꞌtal bꞌe chwe kinbꞌan ronojel ri jastaq ri kawaj, man ronojel ta kꞌut kinukꞌam bꞌik pa ri utzilal. Yaꞌtal bꞌe chwe kinbꞌan ronojel ri jastaq, man kinya ta kꞌu bꞌe are kabꞌan rech we jastaq riꞌ pa nuwiꞌ.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1850 exousiazo
Yaꞌtal bꞌe chwe kinbꞌan ronojel ri jastaq ri kawaj + man ronojel ta kꞌut kinukꞌam bꞌik pa ri utzilal + man kinya ta kꞌu bꞌe are kabꞌan rech we jastaq riꞌ pa nuwiꞌ.
(Ri nuchomanik pa wanima — exousiazo (G1850, ubʼanik ukwinem pa ruwiʼ jun) — Ri Strong kubʼij, ukojik chuxeʼ ukwinem jun chik. Are waʼ ri uqʼatbʼal tzij re ri winaq ri kachꞌekon chirij ribʼ, ch
2.ROMANOS 6:12K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xaq jeriꞌ man kiya ta bꞌe che ri makaj kabꞌan rech puꞌwiꞌ ri ityoꞌjal rech man kinimaj ta chik ri itzel taq urayinik.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G936 basileuo
MAT KATAQAN RI MAK PA AB'AQIL RI KAKAMIK.
3.ROMANOS 6:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗Man kitzuj ta ri ityoꞌjal che ri makaj rech kubꞌan ri man sukꞌ taj, xane chitzuju iwibꞌ che ri Dios, je ta ne ri kꞌa te xixel loq pa ri kamikal xixpe pa ri kꞌaslemal, chijacha ri ityoꞌjal rech kux rech sukꞌal.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3936 paristemi
Man kitzuj ta ri ityoꞌjal che ri makaj rech kubꞌan ri man sukꞌ taj + xane chitzuju iwibꞌ che ri Dios + chijacha ri ityoꞌjal rech kux rech sukꞌal.
4.ROMANOS 13:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are chiwatzꞌyaqibꞌej ri Ajawxel Jesucristo, man are taj kiwilij ubꞌanik ri makaj ri karaj ri ityoꞌjal.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G4307 pronoia
CHATIJ IWIB' CHUXOʼL RI AJAWXEL JESUCRISTO + MAJ CHIBʼAN RI RAJAWAXIK RI TIʼIJ.
(Ri nuchomanik pa wachalal — basileuo (G936, chuqʼabʼarem) are ri tzij che kubʼij chi are jun ajawinel: ri mak kutzukuj jun qʼatbʼal tzij pa ri tyoꞌjil ri kkam, ri chukubʼem ranimaꞌ kubʼij, man kchuqʼabʼarik taj. Ri pronoia (G4307, chomanik chi majaʼ kbʼanik) are ri chomanik che kbʼan kanoq nabʼe. Ri winaq ri kuchꞌij ribꞌ man kuya ta bʼe che ri xibʼinik ajmak; man kuyak ta rikilal ri ukamik. Kukoj ri Ajawxel Jesukristo, xuqujeꞌ kuya ri partej rutyoꞌjil che ri Dios.)
5. RI ANIMA RI CHOMANIK, XUQUJE' RI ACHI RI KRAJ CHUCHOMAJ IB'
ARE DANIEL XCHOJ PA RANIMA → MAN KUYA' TA CHI KATZ'ILOBTAJIK.
(Ri nuchomanik pa wanima — sum (H7760, uya'ik, uk'olik) kel uk'utik uya'ik, uk'olik: Ri Daniel xuya' pa ranima nabe cho ri uwa ri ajawinel xk'olotaj chuwäch. Ri chomanik xpe nabe cho ri uva. Ri retab'al ib' man kalax ta pa ri hora rech taqchi'im; kachomax nabe.)
2.1 CORINTIOS 9:25K'ak'a' Biblia↗Jach↗Konojel ri koꞌk pa jun tijoj anim, kakitijoj kibꞌ rukꞌ sukꞌal. We winaq riꞌ kakibꞌan we jastaq riꞌ rech kakichꞌek ri tojbꞌal ke ri kasach uwach, ri uj kꞌut kaqatijoj qibꞌ rech kaqachꞌek jun tojbꞌal qe ri man kasach ta uwach.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1467 egkrateuomai — are temperate
KONOJEL RI KOꞌK PA JUN TIJOJ ANIM, KAKITIJOJ KIBꞌ RUKꞌ SUKꞌAL → JUN TOJBꞌAL RI MAN KASACH TA UWACH.
Ri nuchomanik pa wamaq' — waral ri tzij are' ri qas kunabʼal, egkrateuomai (G1467, chuchʼajixik ribʼ) — are' ri utz taqanik pa banoj. Chiwilampeʼ ri retal: chʼajim ribʼ pa RONOJEL ri jastaq, man xa xuquje' pa jujun taj. Ri e aninaqibʼ rech kkikʼam jun corona ri kasach na, kkiya kanoq kʼi jastaq ri utz rumal jun tojbʼal; ¿jas kʼu ri qonojel uj, ri uj aninaq rech jun corona ri man kasach ta chi na?
ARE MAN K'O TA UCHUQ'AB' PA UWI' RANIMA' = JUN TINAMIT TZAQ CHIK + MAJA UTZ'AQ.
1 CORINTIOS 9:25K'ak'a' Biblia↗Jach↗Konojel ri koꞌk pa jun tijoj anim, kakitijoj kibꞌ rukꞌ sukꞌal. We winaq riꞌ kakibꞌan we jastaq riꞌ rech kakichꞌek ri tojbꞌal ke ri kasach uwach, ri uj kꞌut kaqatijoj qibꞌ rech kaqachꞌek jun tojbꞌal qe ri man kasach ta uwach.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1467 egkrateuomai — are temperate
Konojel ri koꞌk pa jun tijoj anim, kakitijoj kibꞌ rukꞌ sukꞌal. We winaq riꞌ kakibꞌan we jastaq riꞌ rech kakichꞌek ri tojbꞌal ke ri kasach uwach.
(Nuchomab pa wanimaꞌ — kinya kanoq keꞌjunam ri kꞌiꞌ tzij kech ri Ajtij, rumal cher ronojel kakitzijoj rukꞌ ri kꞌutbꞌal rech jun TINAMIT. Ri achi ri kutakan pa ruchoꞌj utz nabꞌe cho ri kachꞌekan rech jun tinamit; are kꞌu ri man kꞌo ta ruchoꞌj — ARE jun tinamit — tukin chik, xuqujeꞌ maj rachoch chirij. Ri junam choꞌj are jun tinamit chajim utz o jun tinamit tukin chik, xa kꞌu ri takanik xa are kꞌexel wi. Kꞌa te riꞌ ri Pablo kꞌo chi rox qꞌalajisanel: ri chꞌekoj kanoq kꞌo che ri kꞌo ruchoꞌj pa ronojel jastaq. Ri jachin kꞌo pa etzꞌanem che chꞌekoj rajawaxik nabꞌe kuchꞌek riꞌ pa ranimaꞌ; xuqujeꞌ ri ukorona man kꞌo ta chi kꞌax kuriq.)
XUYA' KANOQ RATZ'YAQ PA UQ'AB', XANIMAJ, XEL BI CHILA'.
5.2 TIMOTEO 2:22K'ak'a' Biblia↗Jach↗Chatanimajok choch ri rayinik rech alkꞌaꞌlal, are chabꞌana achuqꞌabꞌ chatereneꞌj ri sukꞌal, ri kojobꞌal, ri loqꞌanik, xuqujeꞌ ri jaꞌmaril, kukꞌ ri kakinaꞌtaj ri ubꞌiꞌ ri Ajawxel rukꞌ jun chꞌajchꞌoj laj animaꞌaj.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G5343 pheugo
Chatanimajok choch ri rayinik rech alkꞌaꞌlal + are chabꞌana achuqꞌabꞌ chatereneꞌj ri sukꞌal, ri kojobꞌal, ri loqꞌanik, xuqujeꞌ ri jaꞌmaril.
(Ri nuchomanik pa wi'in — Ri José are ukꞌutbꞌal ri taqanik ojer na tzꞌibꞌatal ta ri taqanik. Ri utzij xkanaj kꞌo chik chuwach ronojel ri kꞌaxkꞌolil kape na — ¿jas kubꞌan waꞌ we kinbꞌan we nimalaj etzelal riꞌ, kinmakun na cho ri Dios? — junam rukꞌ ri uchomanik ri Daniel ri kꞌo chik chuwach ronojel ri weꞌ. Are xuchap ri ixoq ri ratzꞌyaq, xuya kan ri atzꞌyaq xanimaj — nus (H5127, xanimaj). Ri Pablo junam kutzꞌibꞌaj chi re ri Timoteo pa j
CH'OKI'K
2 PEDRO 1:6K'ak'a' Biblia↗Jach↗Qas chinaꞌ rukꞌ etaꞌmabꞌal jas ri kibꞌano, chiwilij ubꞌanik ri utzilal rukꞌ ri inaꞌoj, rukꞌ ri inaꞌoj chiqꞌijilaꞌj ri Dios.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1466 egkrateia — temperancia
TITO 2:12K'ak'a' Biblia↗Jach↗Xuqujeꞌ kukꞌut chiqawach chi kaqetzelaj ri etzelal xuqujeꞌ ri rayibꞌal taq kꞌuꞌx rech ri uwachulew. Rech kujkꞌasiꞌ pa etaꞌmabꞌal, sukꞌal xuqujeꞌ rech are kaqabꞌan ri utzilal.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G4996 sophronos — chi jusuk' na'oj
UJ XEL KANOQ RI ETZELAL XUQUJE' RI RAYINEM RE UWACHULEW + KOJK'ASI PA UTZILAL, PA SUKB'AL, XUQUJE' PA DIOSILAL.
TITO 2:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗Kaqayeꞌbꞌej apanoq ri tyoxalaj kuꞌlibꞌal kꞌuꞌx, ri kajuluwik laj upetibꞌal ri utz laj qaDios xuqujeꞌ qaKolonel Jesucristo.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1680 elpis
Kaqayeꞌbꞌej apanoq ri tyoxalaj kuꞌlibꞌal kꞌuꞌx + ri kajuluwik laj upetibꞌal ri utz laj qaDios xuqujeꞌ qaKolonel Jesucristo.
(Ri nuchomanik pa nuk'ux — are' waꞌe ronojel ri qas tzij. Ri retamaxik ib' are' jun uwach re ri Uxlab'al, xuquje' jun taqe'n cho ri eskalera ri kepaqiꞌk rukꞌ ri kojonik kuꞌriq ri loqꞌanik. Are' ri taqanik rech ri uxlab'al jun winaq; ri chomab'al ri man kaqꞌaxan taj, banom chik utzil; ri tyoꞌjil ri man kꞌo ta jun ajawinel puꞌwiꞌ; ri kꞌuꞌx ri man kꞌexan taj re ri Daniel; ri raqan ri e animarinaq re ri José. Xuquje' jachin ajtijab'al re? RI TOQꞌOB' — ri utoqꞌob' ri Dios ri kuk'am loq ri kolotajem kuꞌtijoj chi kaqabꞌij "man" che ri man Ajawaxel taj xuquje' che ri raj uwach ulew, xuquje' kuꞌtijoj kojk
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO
Are' waral e k'o ri taq tzij k'utb'al rech we etamanik. Chach'ich' jun tzij ri e k'o taq puntos chupam le versículos chi rilik ri kub'ij waral.
Rajawaxik kujk'asi' pa jun k'aslemal ri sotz'ol, sukʼ, xuquje' rech Dios.
TZIJ K'ISBAL TZ'IB'ATAJINAQ PA HEBREO
“Umanel” — H4910 mashal — che kataqan, che kk'oji' uq'ab' pa taqanik, che katakan
Ri winak ri kachajij ri uxlabꞌal are utz na chuwach ri kachꞌekow rech jun tinamit.
“Umanel” — H4623 matsar — k'olibʼal, jachin taj ukʼbʼal ibʼ
Ri man kꞌo ta kwinem chuqꞌatik ri utyoꞌjal
“xuchomaj” — H7760 sum — poner, ya'ik, kanajik
Ri Daniel xuchomaj pa ranima chi man kutzꞌilobisaj ta ribꞌ
“Xanimaj” — H5127 nus — ganel el, uxlanem
Xuya kanoq ratz'yaq pa uq'ab', xanimaj bik.
KꞌUTB'AL RETAMABꞌAL
1. Galatas 5:23 — Mochꞌochꞌem ibꞌ, xuqujeꞌ man kaqaya ta bꞌe che ri etzelal areꞌ kabꞌan rech pa qawiꞌ: puꞌwiꞌ waꞌ we jastaq riꞌ kꞌo:
a) man'a k'ax na chi rij taj
b) man kꞌo ta qꞌatoj tzij
c) man'ta uk'oxo'mal winaq
2. 1 Pedro 5:8 — Chibꞌana ri qas sukꞌ ubꞌanik, qas chiwila na ri kibꞌano; jeriꞌ rumal cher ri Itzel jer:
a) jun ángel re saq'il
b) jun eleq'om chaq'ab
c) jun koj kasutinilobꞌik
3. Proverbios 16:32 — Utz na ri man kʼäx ta xa jubʼiqʼ karil chiʼ chiʼ chuwäch ri kowinel; xuqujeʼ ri kachukun che ri uxlabʼal chuwäch ri:
a) ri kachꞌakow jun tinamit
b) ri nimaq taq achi
c) ri jachow ri elaq'am chi ch'ac
4. Proverbios 25:28 — Ri man k'o ta uchuq'ab' pa ruwi' ri uk'u'x are' junam rukoj k'iyal jastaq che ri:
a) jun eʼ ri sok, xuquje jun aqʼan ri elinaq che ri upam
b) jun tapya' ri kaqaj lo, xuquje' jun kul ri kachalajin
c) jun tinamit ri tukital chik, xuqujeʼ maj rij tzʼaq
5. Roma 13:14 — Are chiwatzꞌyaqibꞌej ri Ajawxel Jesucristo, man are taj kiwilij ubꞌanik ri:
a) ri ityoꞌjal, rech ubꞌanik ri makaj ri karaj ri ityoꞌjal
b) ri tyoꞌjil, jas kikoj chirij
c) chwe'q
6. 2 Pedro 1:6 — Rukꞌ ri etaꞌmabꞌal ri kibꞌano, chiwilij ubꞌanik ri utzilal rukꞌ ri inaꞌoj, rukꞌ ri inaꞌoj:
a) sib'alaj koq'i'k
b) k'ojlik ronojel ub'antajik
c) utzil rech alaxik
7. Tito 2:12-13 — Xuqujeꞌ kukꞌut chiqawach chi kaqetzelaj ri etzelal xuqujeꞌ ri rayibꞌal taq kꞌuꞌx rech ri uwachulew. Rech kujkꞌasiꞌ pa etaꞌmabꞌal, sukꞌal xuqujeꞌ rech are kaqabꞌan ri utzilal. Kaqayeꞌbꞌej apanoq:
a) ri tojbal rech ri lokʼom qʼatom rech
b) ri tyoxalaj kuꞌlibꞌal kꞌuꞌx, ri kajuluwik laj upetibꞌal ri utz laj qaDios xuqujeꞌ qaKolonel Jesucristo
c) kʼakʼ kaj xuqujeʼ kʼakʼ uwachulew, jawjeʼ kʼo wi ri qʼaxel taqanik
PA JUNAM UTZIJOXIK: 1-b, 2-c, 3-a, 4-c, 5-a, 6-a, 7-b
PU'AQ WAʼE KʼUTUNEM RIʼ KʼO UBʼANOJ RECHA
Jas kubʼan ri muj chi kuya saqil: Ri José xanimaj, xel bꞌik (Génesis 39:12); are kʼu ri David xkanaj kanoq pa Jerusalén, xrilo, xukꞌamawaꞌaj (2 Samuel 11:1-4) — ri achi ri xanimaj xuqujeꞌ ri achi ri xkanaj kanoq, tzꞌaqat chik rech jun utukelal chi tzijonem.
Jas kʼo uqʼij ri tzij: ri taqanik pa Proverbios 16:32 are' mashal (H4910, chi taqan), are kʼu ri taqanik pa Proverbios 25:28 are' matsar (H4623, chʼajchʼobʼem) — jun chi tzij are' taqanik pa ronojel, ri jun chik are' chʼajchʼobʼem chi rij ribʼ — chatzʼibʼaj kanoq jachin tzij kʼo pa jachin kʼolibʼal, xuquje' jas che.
Jas kubꞌij ri kꞌakꞌ tratado chirij: ri e rech ri Cristo kikamisam chi ri kityoꞌjal rukꞌ ronojel ri urayibꞌal xuqujeꞌ ri karayinik (Gálatas 5:24), xuqujeꞌ we kꞌo qakꞌaslemal pa ri Uxlabꞌixel, chujbꞌinoq xuqujeꞌ pa ri Uxlabꞌixel (Gálatas 5:25) — are waꞌ ri tzꞌibꞌatalik ri e kꞌo kan chi rij ri xtukiꞌ, jachin taq kꞌo chi rech kitijoxik pa kijunamil.
Jas jubʼa ri xtzijox: Ri Pablo xutzijoj chrij ri sukʼal, ri retaꞌmaxik ibꞌ, xuqujeꞌ ri qʼatbꞌal tzij ri kape na, xuqujeꞌ ri Félix xuxiꞌij ribꞌ (Hechos 24:25) — ri junam tzij egkrateia (G1466, retaꞌmaxik ibꞌ) kꞌo pa ri tzijonik chikixoꞌl ri sukʼal xuqujeꞌ ri qʼatbꞌal tzij.
→ Jas kariqitaj kukꞌäm bꞌik pa awanimaꞌ: Kinchꞌij ri nutyoꞌjal, xuqujeꞌ kinya chuxeꞌ taqanik (1 Corintios 9:27) — rumal laꞌ kinꞌanik, rech kinriq (1 Corintios 9:24).
Jastaq copan pa ri jumul taqꜝij: are' kkitij kikꜝuꜝx rech kꜝulmatajik jun corona ri kꜝax ub'anik; are kꜝu ri uj, jun corona ri man kꜝax taj (1 Corintios 9:25) — jun corona rech qꜝij ri man kachꜝup taj (1 Pedro 5:4), xuqujeꜝ are' ri utz laj kuꜝlibꜝal kꜝuꜝx, ri jamawibꜝal rech ri nimal uwach (Tito 2:13).