Wega na ũũru ti ũndũ wa kũmenya wiki. Nĩ njĩra ya gũthiĩrũo. Mwana ndeĩrutaga gũthiĩ na magũrũ mũthenya ũmwe: mbere nĩagacaraga na moko na maru; thuutha ũcio ithe akamũnyiitĩrĩra moko akamũruta gũthiĩ; thuutha ũcio agathiĩ we mwene; thuutha ũcio agakũra, na agatengʼera. Na ũrĩa ũtengʼeraga wega atengʼagĩra mbaara, na mbaara ĩyo ĩrĩ na mũico, na mũico-inĩ nĩ kũgũa kana kũrigĩrĩria wega. Rũthiomi-inĩ rwa tene tũbatha twĩrĩ tũnini nĩtuo tũkuuĩte ũhoro wothe: towb (H2896, wega) na ra (H7451, ũũru). Rũthiomi-inĩ rwerũ nĩ mĩario ĩna: agathos (G18, wega) na kalos (G2570, wega); kakos (G2556, ũũru) na poneros (G4190, ũũru — ũũru ũrĩ na wendi thĩinĩ waguo). Wĩruti ũyũ nĩguuo ũkuuaga wega na ũũru mũthiĩ-inĩ wothe wa mũndũ: ũrĩa mahĩnga ma mwĩrĩ mambaga kũmenya ũtũũrania wamo; ũrĩa mũndũ athiiaga na mbere kũrũmĩrĩra wega, mũthenya o mũthenya; ũrĩa mũthiĩ ũcio ũtuĩkaga mbaara ya kũhanyũka o na mbaara ya njũrũ, ĩrũagĩrĩirwo na ũrĩa mwaganu wa ma; na ũrĩa mũthiĩ ũcio ũthiraga — ti mbĩrĩra-inĩ, no mũtĩ-inĩ wa muoyo, ũrĩ mũhingũre, hatarĩ kĩrumi rĩngĩ. Caria ũhoro ũcio.
ITHIRANGI ITATU CIA MAKĨRIA MONERO ŨRŨ:
1. Mũndũ athomaga atĩa kũmenya wega na ũũru kwambĩrĩria, na ũmenyo ũcio wa kũrũmbũyania ũrambĩrĩria kũ?
2. Mũndũ akĩrĩkia kwĩruta ũgĩ ũcio wa gũkũũrana maũndũ-rĩ, agĩrĩirwo nĩ gwĩka atĩa naguo — nĩ atĩa ũrĩa ũthiiaga na mbere gũthiũrũrũkanio nĩguo mũthenya o mũthenya?
3. Mũthiĩre ũcio ũgarũrũkaga ũtuĩke mbaara ya kũhanyũka na mbaara ya gũũkĩrĩra ũũru atĩa, na ũthiraga atĩa?
1. GUTHECEMA — ŨNDĨRA WA KWĨONERA
(Meciiria makwa kĩũmbe — mũthiĩre o wothe wambagĩrĩria mũhũhũrũko-inĩ, na ũyũ wambagĩrĩria o kĩambĩrĩria-inĩ kĩa ibuku. Mbere ya ũũru gũtĩo rĩĩtwa o na rĩmwe, wega nĩguo ũrĩkĩtie kwarĩrio — maita mũgwanja o thĩinĩ wa gĩcunjĩ kĩmwe. Ũhoti wa gũkũũrana ndũambagĩrĩria na kũcama ũũru; wambagĩrĩria na gũcama wega ũrĩa Ngai arĩkĩtie kuonania. Ambagĩrĩria mũhũhũrũko-inĩ, ambagĩrĩria na kĩndũ kĩnini, na ambĩrĩria.)
1.Kĩambĩrĩria 1:4Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ngai akĩona atĩ ũtheri ũcio warĩ mwega, nake akĩgayũkania ũtheri na nduma.
2.Kĩambĩrĩria 1:31Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ngai akĩona atĩ kĩndũ kĩrĩa gĩothe oombĩte kĩarĩ kĩega mũno. Nakuo gũkĩgĩa hwaĩ-inĩ na gũkĩgĩa rũciinĩ. Ũcio ũgĩtuĩka mũthenya wa gatandatũ.
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H2896 towb — wega
NGAI AKĪONA ŨNDŪ O WOTHE ŨRĨA ANEEKĬTE → ONA ATĨRĨRĨ, NĨ WEGA MŪNO.
(Meciiria makwa mĩnene — haha nĩho gũcaria wega kwambagĩrĩria: no ti na watho wa kũrũmĩrĩrwo, no nĩ ũtuanĩri wa Mũndũ ũrĩa wathondekire kĩndũ o nakĩo. Mbere ya mũndũ kwĩrwo athuure wega, Ngai nĩarĩkĩtie gũkĩĩta rĩĩtwa, na akarĩĩta wega.)
Wee ũrĩ mwega + na nĩwĩkaga o wega → nduta kĩrĩra kĩa watho waku.
(Meciria makwa mwene — wega ti kiugo o kiugo Ngai aragia; nĩ ũrĩa we arĩ, na nĩ ũrĩa we ekaga. Kũcama atĩ Mwathani nĩ mwega nĩ kĩambĩrĩria kĩa njĩra njerũ ya gũtua ũhoro wa maũndũ mothe marĩa mangĩ metagwo mega kana moru.)
5.Kĩambĩrĩria 3:22Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Nake Jehova Ngai akiuga atĩrĩ, “Mũndũ ũyũ nĩatuĩkĩte o ta ũmwe witũ, akamenya wega na ũũru. Ndagĩrĩire gwĩtĩkĩrio atue matunda ma mũtĩ wa muoyo o namo, amarĩe nake atũũre nginya tene.”
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H3045 yada — menya
MŨNDU ŨCIO NĨATŨĨKĨTE TA ŨRIA WITHŨ, GŨKĨMENYA WEGA NA ŨŨRU → AKAAGE GWĨKĨRA GUOKO MŨTĨ-INĨ WA MŨOYO.
(Meciria ciakwa ki mwene — ici nĩcio gĩtũmi kĩrĩa kĩrĩa gũkũũrana ũhoro ũyũ no nginya kwĩrutwo rĩu handũ ha kũgĩa naguo o taguo. Mũndũ nĩagereirie ũmenyo wa wega na ũũru na hinya wake, atarĩ hamwe na Ngai, na ũmenyo ũrĩa aagereirie warĩ mũnene mũno gũkĩra ũrĩa angĩahotire gũkuua. Kuuma mũthenya ũcio, kũmenya kũgũũrana wega na ũũru na njĩra ĩrĩa nginyanĩru no nginya kũgacaragwo rĩngĩ, ti kwĩciiria atĩ nĩ ũndũ ũrĩ o hau.)
6.Gũcookerithia 30:19Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ũmũthĩ ndeeta igũrũ na thĩ ituĩke aira atĩ nĩnjigĩte mbere yaku ũhoro wa gũtũũra muoyo na wa gĩkuũ, na wa irathimo na wa irumi. Na rĩrĩ, thuura muoyo, nĩguo wee na ciana ciaku mũtũũre muoyo
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H977 bachar — thuura
ŨHORO WA GŨTŨŨRA MUOYO NA WA GĨKUŨ NĨĨGĨTWO MBERE YAKU → NĨ ŨNDŨ ŨCIO THUURA MUOYO.
7.1 Athamaki 3:9Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Nĩ ũndũ ũcio he ndungata yaku ngoro ĩrĩ na ũmenyo wa gũthamakĩra andũ aku, na gũkũũrana wega na ũũru. Tondũ-rĩ, nũũ ũngĩhota gũthamakĩra andũ aya aku aingĩ ũũ?”
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H7451 ra — thũũku · ⚑ H2896 towb — wega · ⚑ H995 bin
NGOO YA ŨTAŨKĨRWA → KWĨGA GŨKĮ-ŨKĮRANIA GATAGATĮ-INĮ KA WĨGA NA ŨŨRU.
(Mecoke makwa mwene — Solomoni ndoigire nĩ akoretwo na ũhoti ũyũ wa gũkũũrana; nĩahoire Ngai aũhe guo. Kũmenya ũtiganu gatagati ka wega na waganu kwambagĩrĩria na njĩra o ĩmwe harĩ mũndũ o wothe: no ti kwĩhoka gũthuura gwaku mwene, no nĩ ihooya.)
8.Isaia 7:15Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Iria imata na ũũkĩ nĩcio gakarĩĩaga rĩrĩa gakaamenya kũrega ũũru na gwĩthuurĩra maũndũ marĩa mega.
9.Ahibirania 5:12Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Nĩ ũndũ-rĩ, o na gũtuĩka rĩu mwagĩrĩirwo nĩgũkorwo mũrĩ arutani-rĩ, nĩmũbatarĩte mũndũ wa kũmũruta maũndũ marĩa mwarutĩtwo kĩambĩrĩria ma kiugo kĩa Ngai o rĩngĩ. Inyuĩ mũbataire kũheo iria, no ti irio nyũmũ! (13) Mũndũ o wothe ũnyuuaga iria, tondũ no gakenge-rĩ, ndangĩmenya wega ũhoro wa ũrutani wa ũthingu.
MŨBATAIRE KŨHEO IRIA, NO TI IRIO NYŨMŨ → ŨRĨA WOTHE ŨNYUUAGA IRIA NDARĨ ŨŨGĨ WA KIUGO KĨA ŨTHINGU, TONDŨ NĨ O KAANA.
(Meciiria makwa mwene — ũyũ nĩguo kĩambĩrĩria kĩa mũndũ o wothe mũrĩ na muoyo: kaana karĩ na iria, gatarĩ na ũũgĩ wa kũmenya wega na ũũru, na ti thoni gũkorwo ũguo. Thoni ĩrĩ o ha gũtũũra ũguo. Ũhoti wa kũmenya wega na ũũru nĩwonagwo, no ndũonagwo o rimwe.)
10.Thimo 2:3Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗na ũngĩgaakayũrũrũka na ũhooe gũkũũrana maũndũ, na wĩtane wanĩrĩire ũheo ũtaũku (4) na ũngĩkawetha ta betha, na ũũcarie ta kĩgĩĩna kĩhithe-rĩ (5) hĩndĩ ĩyo nĩũgataũkĩrwo nĩ ũhoro wa gwĩtigĩra Jehova, na ũgĩe na ũmenyo wa Ngai.
2. GŨTHIĨ NA MBERE — ŨRĨKA WA GWĨKA NAYO ONA WAKĨRIA
(Meciiria makwa ma hitho — kaana nĩkarũgamĩte na magũrũ rĩu, na gũthiĩ nĩ kuuga gwĩka ũthuurano ũcio o mũthenya, ti riita rĩmwe. Kĩrĩkanĩro gĩa Tene gĩĩtaga ũndũ ũyũ kũrega ũũru na gũthuura ũrĩa mwega, hĩndĩ na hĩndĩ, matukũ-inĩ ma matua manini ma mũthenya wa kawaida. Ta rora kaingĩ ciugo icio cierĩ igacookererwo: tigana na ũũru, na wĩke wega.)
1.Thaburi 34:14Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Garũrũka utige gwĩka ũũru na wĩke ũrĩa kwagĩrĩire; caragia thayũ na ũũthingatage.
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H2896 towb — wega · ⚑ H7451 ra — thũũku · ⚑ H5493 sur — sehema
EHERA ŨŪRU + WĨKE WEGA → RONGORIA ŨHORO, NA ŨŨTHINGATE.
2.Amosi 5:14Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Rongoriai maũndũ marĩa mega, no ti marĩa mooru, nĩguo mũtũũre muoyo. Nake Jehova Ngai Mwene-Hinya-Wothe nĩarĩkoragwo hamwe na inyuĩ, o ta ũrĩa mũtũire muugaga. (15) Thũũrai maũndũ marĩa mooru, mwendage marĩa mega; tũũriai kĩhooto maciirĩro-inĩ. Jehova Ngai Mwene-Hinya-Wothe ahota kũiguĩra matigari ma Jusufu tha.
4.Thimo 8:13Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Gwĩtigĩra Jehova nĩgũthũũra ũũru; nĩthũire mwĩtĩĩo na mwĩtũũgĩrio, na mĩtugo mĩũru na mĩario ya waganu.
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H7451 ra — thũũku · ⚑ H8130 sane
GWĪTIGĨRA JEHOVA = KŨMENA ŨŨKĨ.
(Meciiria makwa mwene — gũthiĩ na wega ti itua rĩmwe; nĩ wĩtigĩri wa Mwathani ũrĩa ũthiiaga na mbere gũthũũra maũndũ o mamwe, mũthenya o mũthenya, kũndũ kwa o mũthenya: mwĩtĩĩo, mĩthiĩre ya mwĩgumbatio, na kanua ka mwĩtĩĩo. Gũthiĩ gũtirĩ na ũndũ wa gũkenania. Nĩ mũturĩrĩ wa njĩra ũrĩa ũthiaga na mbere.)
Roranagiai maũndũ mothe → Rũmagiai maũndũ marĩa mega + Theemagai ũndũ o wothe mũũru.
(Mecuka makwa niĩ mwene — "kuoya" nĩ dokimazo (G1381, gũthima), gũthima kĩndũ o ta ũrĩa kĩgera gĩthimagwo na mwaki. Gũthiĩ na njĩra ya wega nĩ gũthima kwa o mũthenya, ti itua rĩmwe: kĩthime, ũcooke ũkĩnyiitĩrĩre, na ũikare kũraya o na na kĩrĩa gĩtariĩ ta ũũru.)
TŨTIKANOGIO NĨ GWĨKA WEGA → TA ŨRĨA TŨRĨ NA MWEKE, NĨTWĨKAGE ANDŨ OTHE WEGA.
11.Aroma 2:7Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Arĩa macaragia kũheo riiri, na gĩtĩĩo, na ũhoro wa kwaga kũbutha, nĩ ũndũ wa gwĩka wega matekũnoga-rĩ, acio nĩakamahe muoyo wa tene na tene. (8) No arĩa eyendi, na nĩmaregaga ũhoro-wa-ma na makarũmagĩrĩra maũndũ mooru-rĩ, acio nĩmagakinyĩrwo nĩ mangʼũrĩ na marakara. (9) Nĩgũkaagĩa na thĩĩna na mĩnyamaro kũrĩ andũ othe arĩa mekaga ũũru; mbere kũrĩ Ayahudi, na thuutha kũrĩ andũ-a-Ndũrĩrĩ; (10) no riiri, na gĩtĩĩo, na thayũ ikaaheo mũndũ o wothe ũrĩa wĩkaga wega: mbere kũrĩ Ayahudi, na thuutha kũrĩ andũ-a-Ndũrĩrĩ.
GŨCIRĎRĮRIA GWĮTHĮINGŨRĪO WĪKĮ WĨGA → RIRIA, GĨTĨĮO, NA THAYŨ, KŨRĪ MŨNDŨ O WOTHE ŨRUTAGA WĨRA MWĨGA.
12.Mathayo 19:17Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Nake Jesũ akĩmũcookeria atĩrĩ, “Ũkũnjũũria ũhoro wa ũndũ ũrĩa mwega nĩkĩ? Kũrĩ o Ũmwe mwega. Ũngĩenda gũtoonya muoyo-inĩ-rĩ, athĩkagĩra maathani.”
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G18 agathos — wega
GŨTIRĨ MWEGA TIGA ŨMWE = NGAI.
(Meciria makwa ma mwene — gũthiĩ na wega gũtirĩ hĩndĩ gũtuĩkaga gwĩciria atĩ mũndũ nĩwe atuĩkĩte gĩtũmi kĩa wega ũcio. Gũtirĩ mwega tiga o ũmwe, o we Ngai mwene. Kĩrĩa mũndũ athiiaga na kĩo, nĩ Mũndũ ũngĩ waheanire mbere.)
13.Luka 6:45Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Mũndũ ũrĩa mwega aragia maũndũ mega kuuma mũthiithũ-inĩ wa ngoro yake, nake mũndũ ũrĩa mũũru aragia maũndũ mooru kuuma mũthiithũ-inĩ wa ngoro yake. Nĩgũkorwo kanua gake kaaragia o maũndũ marĩa maiyũrĩte ngoro yake.
Nĩgũkorwo wega ũrĩa nyendaga gwĩka tiguo njĩkaga + Rĩrĩa ngwenda gwĩka wega-rĩ, ũũru ũkoragwo o hamwe na niĩ.
(Meciiria makwa hari niĩ mwene — gũthiĩ ti hĩndĩ ciothe kũhũthũ, o na kũrĩ mũndũ ũrenda gwĩka wega na ma. Paulo nĩoigaga atĩ o nake nĩacemanagia na mbaara ĩno thĩinĩ wake. Gũthiĩ ũguo gũtiũragaga mbaara ĩyo; no gũthiĩ na mbere gũgĩthuura wega o na harĩ na mbaara ĩyo.)
15.Thimo 1:33Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗no ũrĩa wothe ũnjiguaga arĩtũũraga na thayũ, na atũũre ahooreire, atarĩ ũgwati angĩĩtigĩra.”
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H7451 ra — thũũku · ⚑ H8085 shama — Thikĩrĩria
UNDŪ ŨRIA MŪNDŪ WATHĨKĪRĪRĨTIE = GŪTŪRA ŨGITĨRE + KŪHOOREKA ATE NA GWĪTIGĪRA ŨŨRU.
(Meciria makwa mwene — ũyũ nĩguo kĩĩranĩro kĩrĩa gĩtũhagĩrwo mũndũ o wothe ũrĩa athiiaga na mbere na njĩra ĩno: mũtũrire ũrĩa mũhurũku, mũgitĩre, na mũhoreri kuuma harĩ guoya ũrĩa wambire gũtoonya ngoro-inĩ ya mũndũ mũgũnda-inĩ.)
3. GUTHII NA MBIO CIA HORORO — RĨKĨRA TAO TA MŨTHŨNGŨ WA MBŨTŨ YA NGAI
(Meciiria makwa mĩnene — rĩu tembea ũyũ ũtuĩkĩte mbaara, na ũũru ndũgũcooka gũtuĩka wĩchagũrĩre ũrĩ thĩinĩ wa ngoro ĩmwe; ũrĩ na wendi na rĩĩtwa rĩa kũrũa nakuo — ũcio mũũru. Mũthigari ndarũaga na wendo; arũaga na thũ. Neana mwĩrĩ waku wothe kũrĩ Ngai, na wega ũtuĩke kĩndũ kĩa kũrũa nakĩo.)
1.Aroma 6:13Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ningĩ mũtikananeane ciĩga cia mĩĩrĩ yanyu mehia-inĩ, atĩ nĩguo ituĩke ta indo cia kũhũthĩrwo cia kwagana nacio, no nĩ kaba mwĩheanage kũrĩ Ngai, mũhaana ta andũ marutĩtwo gĩkuũ-inĩ makarehwo muoyo-inĩ na mũneanage ciĩga icio cia mĩĩrĩ yanyu kũrĩ we nĩguo ituĩke ta indo cia kũhũthĩrwo na gwĩka maũndũ ma ũthingu.
HĨNDĨ ĨYO NĨHO MŨNDŨ ŨRĨA MWAGANU OKAGA → MBEŨ NJEGA = CIANA CIA ŨTHAMAKI + MAHUTI MOORU = CIANA CIA MŪNDŨ ŨRĨA MWAGANU.
(Meciiria makwa mwene — thũ thũ ĩno ya mbaara ĩrĩ na rĩĩtwa na mũbango: ũrĩa mwaganu, poneros (G4190, ũũru, ũrĩ na wendi thĩinĩ waguo). Ndarĩ o na kũgeria; nĩ okagwatia na hinya, na nĩ ahaandaga irĩ cia maheeni mũgũnda-inĩ ũrĩa ũmwe mbeũ njega ĩrakũra. Kũhanyũka na ihenya rĩĩrĩ nĩ kuuga wĩmenyerere gũkĩra o ngoro yaku wee mwene.)
tondũ mũrĩ na hinya + nakĩo kiugo kĩa Ngai nĩgĩtũũraga thĩinĩ wanyu → na nĩmũtooretie ũrĩa mũũru.
(Meciiria makwa mwene — ngo na kiugo cikoragwo cikĩruta wĩra ũrĩa mũndũ kuuma mĩena ĩĩrĩ: ngo nĩyo ĩgiragĩrĩria kĩrĩa ũrathagĩrwo, na kiugo kĩrĩa gĩikaraga thiinĩ waku nĩkĩo gĩtũmaga mũndũ agĩe na hinya wa kũnyiitĩrĩra ngo ĩyo kĩambĩrĩria-inĩ. Gũtirĩ kĩmwe kĩao gĩtangĩenda thiini wa mbaara ĩno.)
10.Atũmwo 10:38Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗ũrĩa Ngai aaitĩrĩire Jesũ wa Nazarethi Roho Mũtheru o na hinya, na ũrĩa aathiiaga agĩĩkaga wega na akĩhonagia andũ arĩa maahatĩrĩirio nĩ hinya wa mũcukani, tondũ Ngai aarĩ hamwe nake. (39) “Ithuĩ tũrĩ aira a maũndũ marĩa mothe eekire thĩinĩ wa bũrũri wa Ayahudi o na Jerusalemu. Nĩmamũũragire na njĩra ya kũmwamba mũtĩ-igũrũ.
12.1 Petero 2:23Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Hĩndĩ ĩrĩa andũ maamũrumaga, we ndaigana kwĩrumĩra; rĩrĩa aanyariiragwo, we ndaigana kũmehĩtĩra. Handũ ha ũguo-rĩ, we nĩ kweneana eneanaga kũrĩ ũrĩa ũtuaga ciira na kĩhooto.
RĨRĨA AACAAMBAGIRWO, NDAACOOKAGIA GĨCAMBO → NĨEHOKAGĨRA WE ŨRĨA ŨTUĨRAGA CIIRA NA ŨTHINGU.
(Mecoro makwa ma mwene — ũyũ nĩguo ũhoro wa gũtengʼera mbaara rĩrĩa mbaara ĩyo yagarũrũka ĩgatuĩka ya mwene: ti gũkira ki nĩ ũndũ wa kwaga hinya, no nĩ kũneana wega wa gũtwarĩra ũhoro wothe ũcio harĩ ũrĩa ũtuaga ciira na kĩhooto. Ũguo nĩguo kũrũa mbaara ta mũthigari, no ti kũnyita hinya.)
13.Mathayo 5:44Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗No niĩ ngũmwĩra atĩrĩ: Endagai thũ cianyu, na mũhooyagĩre arĩa mamũnyariiraga (45) nĩgeetha mũtuĩke ariũ a Ithe wanyu ũrĩa ũrĩ igũrũ. Atũmaga riũa rĩake rĩrathĩre arĩa ooru na arĩa ega, na akoiria mbura kũrĩ arĩa athingu na kũrĩ arĩa matarĩ athingu.
Mũtikanatoorio nĩ ũũru → no tooragiai ũũru na wega.
(Mecoketio makwa ma mwene — rĩrĩ nĩ rĩathani rĩmwe rĩrĩa rĩrĩkanagĩrĩria mbaara yothe: to gũtiganĩria ũũru wa gũtũũra wega, no nĩ kũhootana naguo, na kĩndũ kĩrĩa gĩtuĩtwo kĩa mbaara nĩ wega. Nikao (G3528, hootana) nĩ kiugo kĩa mũthigari — kũhoota, gũtoonya na hinya werũ-inĩ wa mbaara. Wega ndũikaraga ũhorete mbaara-inĩ ĩno. Nĩguo ũtharĩkagĩra.)
4. MŨTHIA WA MŨHANDA — WEGA NA ŨŨRU, NA KIRIA GĨACIRO, GĨATŨŨRAGA TENE NA TENE
(Mĩario yakwa mwene — mbaara o yothe nĩ ĩrĩkagĩrĩria, na ĩno ndĩrĩkagĩrĩria mbĩrĩra-inĩ, kana o gũtuĩrwo ciira. Ĩrĩkagĩrĩria mũtĩ-inĩ, wĩgũrĩirie, na kĩĩranĩro kĩrĩa gĩtangĩthira. Ũrĩa ũtooranĩte nĩakarĩa maciaro mamo.)
1.1 Johana 3:8Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Mũndũ ũrĩa wĩhagia nĩ wa mũcukani, tondũ mũcukani atũire ehagia kuuma o kĩambĩrĩria. Gĩtũmi kĩa Mũrũ wa Ngai onithanio-rĩ, nĩgeetha athũkie wĩra wa mũcukani.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G1228 diabolos · ⚑ G3089 luo
MŨRŨ WA NGAI ONITHANIO-RĨ → NĨGEETHA ATHŨKIE WĨRA WA MŨCUKANI.
2.2 Timotheo 3:12Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ti-itherũ, mũndũ o wothe ũrĩa ũkwenda gũtũũra mũtũũrĩre wa gũkenia Ngai arĩ thĩinĩ wa Kristũ Jesũ nĩarĩnyariiragwo
ARIA OTHE ARĨA MEKWENDA GŪTŨũRA NA ŨTHERU THĨINĨ WA KRISTO JESŨ → MAKANYARIRWO.
(Mecoya makwa ma na niĩ mwene — mũhaka ndũreganaga atĩ mũtaano ndũrarĩ mũhũthũ. Gwĩka wega thĩinĩ wa thĩ ĩrĩ o na ũhoti wa gwĩka ũũru nĩ ũrehaga ũritũ wa ma. Rĩrĩ nĩrĩo gĩtũmi kĩa mũhari ũyũ gũkorwo haha, nĩgeetha mũico ndũgatuĩke ta atĩ mbaara ndĩarehire ihĩtia rĩrĩa rĩothe.)
3.1 Petero 2:24Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗We mwene nĩakuuire mehia maitũ na mwĩrĩ wake mũtĩ-igũrũ, nĩgeetha na ithuĩ tũkue ũhoro-inĩ wa mehia, na tũtũũre muoyo nĩ ũndũ wa ũthingu; mĩtũnda ĩrĩa aahũũrirwo nĩyo ĩtũmĩte mũhone.
NĨAKUUIRE MEHIA MAITŨ NA MWĨRĨ WAKE MŨTĨ-IGŨRŨ → TŨKUE ŨHORO-INĨ WA MEHIA, TŨTŨŨRE MUOYO NĨ ŨNDŨ WA ŨTHINGU.
4.Kũguũrĩrio 2:10Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ndũkae gwĩtigĩra maũndũ marĩa ũkiriĩ gũthĩĩnio namo. Ngũmwĩra atĩrĩ, mũcukani nĩarĩikia amwe anyu njeera nĩguo amũgerie, na mũnyamario handũ ha mĩthenya ikũmi. Wee ikaraga ũrĩ mwĩhokeku, o nginya gũkua, na nĩngũkũhe thũmbĩ ya muoyo.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G4735 stephanos
TŪIKA MWĮHOKEKI NGINYA GŨKUA → NĮNGAKŪHE THAGA WA ŨTHŪRE.
5.Thaburi 119:160Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ciugo ciaku ciothe nĩ cia ma; mawatho maku mothe nĩ ma ũthingu na nĩ ma gũtũũra tene na tene.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ H5975 amad
Ciugo ciaku ciothe nĩ cia ma → mawatho maku mothe nĩ ma ũthingu na nĩ ma gũtũũra tene na tene.
(Mĩario yakwa nĩ ya mwene — wega na ũũru nĩmatuiruo marĩĩtwa kĩambĩrĩria-inĩ kĩa ibuku, na rĩrĩ nĩrĩugaga atĩ kiugo kĩrĩa gĩatuire marĩĩtwa nĩ kĩa ma kuuma kĩambĩrĩria, na matuĩro ma kĩo matirĩ makinyaga hĩndĩ ya kũhingio. Kĩrĩa Ngai eetire wega thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria, no arĩ agũthiĩ na mbere gwĩta wega.)
6.Kũguũrĩrio 2:7Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ũrĩa ũrĩ gũtũ-rĩ, nĩakĩigue ũrĩa Roho areera makanitha. Ũrĩa wa gũtoorania-rĩ, nĩngamwĩtĩkĩria kũrĩa maciaro ma mũtĩ wa muoyo, ũrĩa ũrĩ mũgũnda-inĩ wa Ngai wa gĩkeno.
ŨRĨA ŨGAATOORANIA → NĨAKARĨĨA KUUMA MŨTĨ-INĨ WA MUOYO, ŨRĨ GATAGATĨ-INĨ KA MŨGŨNDA WA GĨKENO WA NGAI.
7.Kũguũrĩrio 21:4Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Nake nĩakamagiria maithori mothe mathire maitho-inĩ mao. Gũtirĩ hĩndĩ ĩngĩ gũgaakorwo na gĩkuũ, o na kana gũcakaya, kana kĩrĩro, kana ruo, nĩgũkorwo maũndũ marĩa ma mbere nĩmeherete magathira.”
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G2288 thanatos
GŨTIRĨ GŨGĨACOKA KŨGĨA GĨKUŨ, KANA KĨĨRA → MAŨNDŨ MA TENE MATHIĨ.
Mũndũ ũrĩa ũgũtoorania nĩwe ũkaagaya maũndũ macio mothe + na niĩ nĩngatuĩka Ngai wake.
9.Kũguũrĩrio 22:1Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ningĩ mũraika ũcio akĩnyonia rũũĩ rwa maaĩ ma muoyo, makembu na makahenia o ta gĩcicio, rũgĩtherera ruumĩte gĩtĩ-inĩ kĩa ũnene kĩa Ngai na gĩa Gatũrũme (2) rũikũrũkĩire gatagatĩ ka njĩra ĩrĩa nene ya itũũra inene. Mĩena yeerĩ ya rũũĩ rũu, o mwena warĩ na mũtĩ wa muoyo, naguo waciaraga matunda mĩthemba ikũmi na ĩĩrĩ, ũgaciaraga maciaro maguo o mweri. Namo mathangũ ma mũtĩ ũcio maarĩ ma kũhonia andũ a ndũrĩrĩ. (3) Gũtigacooka kũgĩa na kĩrumi o na kĩrĩkũ. Gĩtĩ-kĩa-ũnene kĩa Ngai na gĩa Gatũrũme gĩgaakorwo kũu thĩinĩ wa itũũra inene, nacio ndungata ciake nĩikamũtungatagĩra.
RŨŨĨ RWA MAAĨ MA MUOYO MAKEMBU NA MAKAHENIA O TA GĨCICIO + MŨTĨ WA MUOYO, MAT
(Meciiria makwa ma mwene — kĩrĩa kĩahingirwo mũtĩ-inĩ ũmwe thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria nĩ kĩahingũrĩtwo mũtĩ-inĩ ũngĩ gũkũ, na ngũrani nĩ nene biũ: gũtirĩ kĩrumi kĩngĩ. Mũthia wa wĩrutwo ũyũ wothe ti handũ harĩa ũũru ũthimĩtwo o ũthimĩtwo. Nĩ handũ harĩa ũũru ũthirĩte biũ, na kĩrĩa gĩgũtũũra ũguo.)
10.Kũguũrĩrio 22:14Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗“Kũrathimwo-rĩ, nĩ arĩa mathambĩtie nguo ciao, nĩguo magĩe na rũtha rwa gũkinya mũtĩ-inĩ wa muoyo na matoonyere ihingo-inĩ makinye thĩinĩ wa itũũra rĩu.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G3586 xylon — Mũtĩ
KAROGWO NĨ ARĨA MEKAGA MAATHANI MAKE → KĨHOOTO GĨA MŨTĨ WA MUOYO + GŨTOONYA NJĨRĨINĨ MĨACHA-INĨ GŨTOONYA MATAARA-INĨ.
11.Thaburi 23:6Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ti-itherũ wega na wendani nĩirĩrũmanagĩrĩra na niĩ matukũ mothe ma muoyo wakwa, na niĩ ngũtũũra nyũmba ya Jehova nginya tene.
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H2896 towb — wega
WEGA NA TŨGŨNGANO CIGŨNDUMĨRĨRIA → NGWĨKARA NYŨMBA-INĨ YA JEHOVA TENE NA TENE.
12.Jakubu 1:17Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Kĩheo gĩothe kĩega na gĩkinyanĩru kiumaga igũrũ, gĩikũrũkĩte kuuma kũrĩ Ithe wa motheri ma igũrũ, ũrĩa ũtagarũrũkaga ta ciĩruru iria igarũrũkaga.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G18 agathos — wega
KĨHEO GĨOTHE KĨEGA NA KĨHEO GĨOTHE KĨRĨ ŨNGŨRŨ NĨ KĨRĨA KĨUMAGA IGURŨ, KUUMA KŨRĨ ITHE WA ŨTHERI.
(Mĩario yakwa mwene — mĩthiĩre wothe wambĩrĩirie na wega wa Ngai we mwene — nĩonire atĩ nĩ wega — na ũrĩkĩrĩrĩria na njĩra o ĩyo: kĩheo gĩothe kĩega gĩikũrũkaga kuuma na igũrũ kuuma harĩ we, Ithe wa mĩaro, ũrĩa ũtagarũrũkaga. Wega warĩ wake kuuma o kĩambĩrĩria, na nĩ wake tondũ ũtarĩ mũthia.)
KANWA GA AIRĨ — MENA ŨŨRU, ENDA WEGA
Thaburi 97:10Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Arĩa endi Jehova nĩmathũũre ũũru, nĩgũkorwo nĩagitagĩra mĩoyo ya arĩa ake ehokeku, na akamateithũra kuuma moko-inĩ ma arĩa aaganu.
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H8104 shamar · ⚑ H7451 ra — thũũku · ⚑ H8130 sane · ⚑ H157 ahab
2 Akorinitho 13:1Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Rĩrĩ nĩ riita rĩa gatatũ gũũka kwanyu. Ũhoro o wothe no nginya ũrũgamĩrĩrwo nĩ ũira wa andũ eerĩ kana atatũ.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G3144 martus
Ũhoro o wothe no nginya ũrũgamĩrĩrwo nĩ ũira wa andũ eerĩ kana atatũ.
(Meciiria makwa mwene — thaburi na marũa, kĩrĩkanĩro gĩa tene na kĩrĩkanĩro kĩerũ, na mũgambo ũmwe gatagatĩ-inĩ kao: thũũrai ũrĩa ũrĩ mũũru, na mũnyiitĩrĩre ũrĩa ũrĩ mwega. Kanua-inĩ ka aira eerĩ kana atatũ, ndeto ĩno nĩyũmĩrĩirio hatarĩ nganja.)
KĨĨRURU NA ŨHINGĨRIRIA
13.Gũcookerithia 21:22Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Mũndũ angĩĩhia wĩhia ũngĩtũma ooragwo, nake ooragwo na mwĩrĩ wake ũcuurio mũtĩ igũrũ-rĩ (23) mũtikanareke mwĩrĩ ũcio ũraare mũtĩ igũrũ ũtukũ ũcio wothe. Tigĩrĩrai nĩ mwamũthika mũthenya o ro ũcio, tondũ mũndũ o na ũrĩkũ mũcuurie mũtĩ-inĩ nĩ mũrume nĩ Ngai. Mũtikanathaahie bũrũri ũrĩa Jehova Ngai wanyu ekũmũhe ũtuĩke igai rĩanyu.
KRISTO NĨAKŨRIRE ITHUĨ → AGĨTŨĨKA KĨRUME NĨ ŨNDŨ WITŨ → NĨ MŨRUME O WOTHE ŨCOKOTETWO IGĨGĨCU-INĨ.
(Meciiria makwa kĩũmbe — watho nĩweetire mũtĩ ũcio handũ ha kĩrumi. Kristũ ndaigana kwĩhinga mũtĩ ũcio; nĩaanambirwo kũrĩ guo, agĩtuĩka kĩrumi we mwene, nĩgeetha kĩrumi kĩrĩkĩrĩrie hau handũ ha gũthiĩ na mbere gũkĩhunja. Mũtĩ ũrĩa hau mbere warĩ na ũndũ wa ciira wa gũtuĩrwo ciira o na tuo, thĩinĩ wake ũgĩtuĩka mũrango wa gũtoonyera mũtĩ wa muoyo.)
KŨHINGA
1 Johana 2:17Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Thĩ na merirĩria mayo nĩithiraga, no mũndũ ũrĩa wĩkaga ũrĩa Ngai endaga atũũraga nginya tene.
THĨ NĨĨRATHIRA → ŨRĨA WĨKAGA WENDI WA NGAI ATŨŨRAGA TENE NA TENE.
Aroma 16:20Bibilia ya Matukũ Maya↗Gayana↗Ngai mwene thayũ nĩarĩhehenja Shaitani o narua, na inyuĩ mũmũrangĩrĩrie rungu rwa magũrũ manyu. Wega wa Mwathani witũ Jesũ Kristũ ũroikara na inyuĩ.
NGAI WA THAYU NĨAKOINANGA SHAITANI RUNGU RWA MAGŨRŨ MANYU NA IHENYA → WEGA WA MWATHANI WITU JESU KRISTO ŨROIKARANIA NANYU.
(Meciiria makwa ma mwene — kũnganĩrĩria mũtũũrĩre wothe ũyũ ũtuĩke rũrigo rũmwe. Wambĩrĩirie na kũnyiihanĩrĩria: wega wa Ngai mwene, warĩtio igũrũ rĩa ũmbi mbere ũũru wagĩa na rĩĩtwa, na ngoro yagĩrĩire kwĩruta, na kũhooya, na gũthuura. Ũgĩkũra ũgĩtuĩka mũtũũrĩre wa o mũthenya: tigana na ũũru, ĩka wega, na ũguthiĩ na mbere naguo, kũndũ kwa o ũrĩa gwakinyagĩrwo o mũthenya. Ũgĩtuĩka mbaara ya kũhanyũka na mbaara ya njamba: mũnyamũ mũũru wa ma wa kũregana nake, ngo ya kwambararia, na watho ũrĩ hinya makĩria wa gũcookia ũũru na wega handũ ha kuongerera ũũru. Na ũgĩthiĩ ũgĩkinya harĩa gũkambũrũka na gũthiĩ na gũkũhanyũka guothe kwerekagĩra tene — mũtĩ-inĩ, ũhingũre, gũtarĩ kĩrumi kĩngĩ, harĩ ũrĩa wothe ũhootanaga. Thĩ na ũũru wayo nĩiratherera. No kĩrĩa gĩakĩtwo igũrũ rĩa gwĩka wendi wa Ngai gĩtitherũraga hamwe nayo.)
CIUGO CIA KIRIIKI
Ici nĩ ciugo cia bata cia thomo ũyũ. Hutia kiugo o gĩothe kĩrĩ na tũtombo thĩinĩ wa mĩsigo ĩrĩ igũrũ kuona ũhoro wakĩo haha.
“wega” — G18 agathos — Kwega kũrĩ ũhoro-inĩ waguo na wĩra waguo, gũkorwo na uumithio
Gũtirĩ mwega tiga o ũmwe, na nĩwe Ngai, naguo ũrĩa mwega mũndũ oimbagia, uumaga kũrĩ igĩĩna rĩega rĩrĩa ahetwo o mbere.
Ũrĩa kĩrĩkanĩro kĩrĩa kĩerũ gĩtaarĩragia ũhoro ũyũ: kĩrĩa gĩathanĩtwo kũrĩ mũtĩ wa mbere biũ — rĩa kũrĩa maciaro ma mũtĩ o wothe na wendo, tiga o mũtĩ ũmwe — nĩkĩgarũrũkaga, kũrĩ mũtĩ wa mũthia, gũtuĩka ũnyiitĩro wa mũingĩ: ũrĩa ũgatoorania nĩwe ngũhe rũũhoti rwa kũrĩa maciaro ma mũtĩ wa muoyo (Kĩambĩrĩria 2:16-17 → Ũguũrio 2:7).
→ Ũrĩa ciugo ciarĩ bata: agathos (G18, mwega) na kalos (G2570, mwega) ciugagĩrĩrwo kũonania kĩrĩa kĩega o na kĩrĩa kĩega gwĩonania; kakos (G2556, ũũru) na poneros (G4190, ũũru) ciugagĩrĩrwo kũonania kĩrĩa gĩtarĩ na kĩene na kĩrĩa kĩrĩ na wendi wa gũthũkia — menya kiugo kĩrĩkũ kĩrĩ rĩrĩ mũhari-inĩ ũrĩkũ, na nĩkĩ.
Ũrĩa ũhoro ũyũ ũkuonagĩrĩra we: Geriai maũndũ mothe, na mũnyiitĩrĩre ũrĩa mwega (1 Athesalonike 5:21). Tigana na ũũru, na wĩke wega (Thaburi 34:14). Meciiria ma kũmenya nĩmarutagwo na ũhũthĩri, ti na wendi (Ahibirania 5:14).