(Ganisi gangu gapajika — "kulimbikasyidwa" ali gymnazo (G1128, kulimbikasya), kulimbikasyidwa mwakuti mundu akulimbikasyidwa ni kulimbikana kwannope, ni "yakuchimbicika" ali aistheterion (G145, yakuchimbicika), ilo ikuwa iŵalo yayikuchimbicika. Kupikanicha nganisi gakupelekedwa kwa ŵandu ŵa uleji; jikukula pakugatendekasya. Mwana jwannandi akumanyilila yakulaila ni yakuŵaŵa; nambo ŵandu ŵakusimile ŵakumanyilila yambone ni yakusakala — ni jwakwiganya ali liloŵe lya chilungamiko (Ahebri 5:13).)
1. CHITELA — UMANYI WA CHEMBECHEMBE (H2896 TOWB) NI CHAKUSAKALA (H7451 RA) UGWIWE MBALI NI ANANDE
1.2 ŴAKOLINTO 11:3Kombolana↗Nambo ngogopa kuti, mpela ila lijoka ilyatite pakunlambusya che Hawa kwa ukalamuche wakwe, iyoyopeyo nganisyo syenu sikalyungaswa mpaka kuleka kulityosya kwenu kwa ntima wambone kwa Kilisito.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1818 exapatao — Kulambusya
LIJOKA LYASOCHESYE EVA KWA UJANJA WAKWE → NGANISYO SASOKONECHESYE KUTALICHA KWAKUWA MU KILISITO.
(Nganisyo syangu jwapatipe — Paulo akulola sana ku bustani ni kuwona ngozi jojopejo jikutendabe masengo. Ntima wakuŵendekwa kutalikangana ni liloŵe lyakuonaonape lya Mlungu ni ntima wakonjechetekwa kulambulwa sooni. Chitela chila chalosisye lunda, nambo cholinga chachisyene cha lijoka chaliji kunkoposya jwankongwe pa uwewu wakuonaonape wa yaŵasasile Mlungu.)
2.Ŵaloma 6:23Kombolana↗Pakuŵa mbote ja sambi jili chiwa nambo ntuuka waakukoposya Akunnungu uli umi wa moŵa gose pangali mbesi mu kulumbikana ni Kilisito Yesu Ambuje ŵetu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G3800 opsonion — Malipilo
MALIPILO GA SAMBI GALI CHIWA → MPUNJI WA MLUNGU NDI UMI WA MASIKU GOSOPE KUPITILA YESU KRISTU M'BUJE WETU.
(Nganisyo syangu jangalikwe - chenjezo lyapedwaga pa chitela nganichalyo chakogomyesya chinayiche kupita ni Edeni. Paulo akulumbilila lamulo lilyolyo kwa liina lyakwe lyaukumu: malipilo ga sambi ni chiwa. Nambo ndime jijojo jikusigalisya nlango wine ukwiliche - mtuka wawuli wangalipila ni umi.)
3.1 YOHANA 2:16Kombolana↗Pakuŵa indu yose yaili pachilambo, mpela ila tama sya chiilu syangalumbana simpagwile nasyo ni tama ja indu yaikulolecheka kwa meeso, ni kulifunila ipanje inkwete, yele yose ngaikutyochela kwa Akunnungu Atati ŵetu nambo ikutyochela pachilambo.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G1939 epithumia — tama
LUSAKO LWA CHIILU + LUSAKO LWA MESO + KULIKWESYA KWA UMI → NGAKUTYOCHELA KWA ATATI, NAMBO YIKUTYOCHELA PA CHILAMBO.
(Malingaliro gangu gakugumbala — lisiti lya John lya yiwili itatu likukamulana chenene ni chitela: chakulya chambone ni lilaka lya chiilu, chakusengwasya masu ni lilaka lya masu, ni chakusachilwa kuti akulupusye lunda ni utukumale wa umi. Milango jijojo jitatu jajaugwiile njoka pa chitela chaandanda, akasajitagula sambano pa kulinga kwakwe kosekosepe.)
MUNDU AWELE MPELA UMPEPE MWETUWE, POKUMANYILILA YAMBONE NI YAKUSAKALA → KANGANNA JWALEJILA NAWO KWITELA LILI LYA UMI, NI KULYA, NI KUKALA KWAKALAMA NAMASE.
(Nganisyo syangu — kuugala kwa litala kwaliji chanasa. Mundu jwagwilile mu chakusakala, kulya cha umi ni kutama kwa moŵa gose mu chiwilo cho chagumbanile, aŵele chakusakala pangamala. Mlungu ŵagulile litala kuti akombole kulyugula kaŵili mu Mwanagwe — Chiunukuko 2:7 ikuugula chichiŵagalile Chiyandichisyo 3:22.)
2. MTIMA WA MUNDU — SANO KUSAKALA (H7451 RA) MUYA WOSE
1.MALIKO 7:21Kombolana↗Pakuŵa mu ntima mwa mundu ni mwamukukopoka ng'anisyo syangalimate, ni chikululu ni wiyi ni uulasi (22) ni chikululu ni lipamo ni ungalumbana ni kulambusya ni kunyenga ni wiu ni kutukana ni chibuli ni kuloŵela. (23) Yangalumbana yose yo, ikukopoka nkati mwa mundu, yose yo ni yaikuntendekasya mundu aŵe jwangakundikwa ni Akunnungu.”
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G2556 kakos — Kusakala
Pakuŵa mu ntima mwa mundu ni mwamukukopoka ng'anisyo syangalimate → yose yo ni yaikuntendekasya mundu aŵe jwangakundikwa ni Akunnungu.
(Nganisyo syangu jachinsyene — Yesu akusala nsyene chindu mwakulunjiswa: nganti chachikwinjila mwa mundu, nambo chachikuoneka kutyochela mu ntima. Umanyilisi wa chitela wagonile pele mwenemo, mu ntima, ni ntima ukuutindanya kuwa uwe mpaka lelo.)
2.Jeremiah 4:22Kombolana↗↗ read this in your Bible
MTIMA WAKUMANYILILA → KUTAGANYA PA LIWAMBA LYA GAMBONE NI GAKUWA.
(Ganisyo jangu jene jayekaseje — "kupikanicisya" apa ni shama (H8085, kupikana): ntima wakupikanicisya. Kugwa kwaiche pa mbila, katema jwankongwe ŵapikanile liloŵe lya njoka; kupikanicisya kukwisa palipopele, katema ntima ukapikanaga Mlungu. Sano "kuŵaya" ni ra (H7451, kuŵaya) — liloŵe lyelyele lyalili ni kuŵaya kwa chitela.)
2.Ŵaebulania 5:13Kombolana↗Pakuŵa mundu jwalijose jwakutama kwa kung'wa maŵele pe ali mpela mwanache jwannandi ngakukombola kugamanyilila majiganyo gankati kuitenda indu yambone paujo pa Akunnungu.
(Nganisyo syangu jipepe — "kulinga" ni dokimazo (G1381, kulinga): kulinga chindu, mpela mmomo chitela chikulingidwa pa mooto. Lunda lokujiganya lukulinga kaje, kaneka ni kukamulila champakamu chele chindu chambone; ni chachilichose chichilingidwe kuti ni chakusakala, atamose ndi chilanga chakwe pe, chikutajidwa.)
5.Ŵaloma 16:19Kombolana↗Ŵandu wose akumanyilila inkuti pakumpilikanichisya Ambuje, ni kwa ligongo li ngusengwa liŵamba lyenu. Nambo ngusaka ŵanyamwe mme ŵa lunda kwa kupanganya yambone, ni mme ŵangali ileŵo mu indu yangalumbana.
LUNJI KWA CHINDU CHAMBONE + JWAKUKONGWA PA CHAKUSAKALA.
(Nganisyo syangu jipepe — "jipepe" ni akeraios (G185, jipepe): jangasakanyika. Lijoka lyalanjile lunda kwa kumanyilila yakusakala; Mlungu akupeleka lunda lyambone kupunda lyo — wanlunda pa yambone, ni ŵapepe pa yakusakala. Nambo mu chikoleko, mmeje mpela ŵanache; mu lunda, mmeje ŵakukula (1 Akorinto 14:20).)
5. KUPUNDA (G3528 NIKAO) — YEMBECHEO KUKULUMBA YIYE MU KLISITU
1.MASENGO 10:38Kombolana↗Nkumanyilila iŵatite Akunnungu pakunsagula Che Yesu jwa ku Nasaleti kwa kwatuluchisya Mbumu jwa Akunnungu ni machili. Pakuŵa Akunnungu ŵaliji pamo nawo, nipele ŵaliji nkwendajenda akuno ni akunokuno achitendaga yambone ni kwalamya wose ŵaŵakamwilwe ni Ibilisi.
6.Ŵaloma 5:19Kombolana↗Pakuŵa kwa litala lya ungajitichisya wa mundu jumo, ŵandu ŵajinji ŵatendekwe ali ni sambi, iyoyo peyo kwitichisya kwa mundu jumo, kukwatenda ŵandu ŵajinji aŵalanjikwe ŵambone paujo pa Akunnungu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G5218 hypakoe · ⚑ G3876 parakoe
Pakuŵa kwa litala lya ungajitichisya wa mundu jumo, ŵandu ŵajinji ŵatendekwe ali ni sambi → iyoyo peyo kwitichisya kwa mundu jumo, kukwatenda ŵandu ŵajinji aŵalanjikwe ŵambone paujo pa Akunnungu.
7.1 Petulo 2:24Kombolana↗Ŵelewo asyene ŵasijigele sambi syetu mu chiilu chao pa nsalaba, kuti uwe tuleche kutenda sambi, ni kutama kwa kupanganya yaili yambone paujo pa Akunnungu. Ni kwakupotekwa kwao, ŵanyamwe nlamiswe.
ŴELEWO ASYENE ŴASIJIGELE SAMBI SYETU MU CHIILU CHAO PA NSALABA → NI KUTAMA KWA KUPANGANYA YAILI YAMBONE.
(Nganisyo syangu payekape — chiwulili: jwankongwe jwatite mwakupikanika, njoka jwambesile, ni ndyile. Kwanonyelesya: kwa kupwitika kwa mundu jumo ŵandu ŵajinji ŵaŵichidwe ŵakulemwa, nambo kwa kupikanila kwa jumo, ŵandu ŵajinji akuŵichidwa ŵakulungama — ni Jwele Jwaŵapikaniche jula jwasigalile sambi syetu m’chiilu chakwe pachitela, kuti uwe, ŵawe ku sambi, tutamiile chilungamiso. Kubesya kwa m’ngunda kukugopoledwa ni kupikanila kwa pansalaba.)
MALIWO
Chiunukuko 2:7Kombolana↗“Jwakwete mapilikanilo gakupilikanila apilikane agala Mbumu jwa Akunnungu gakwasalila mipingo ja ŵandu ŵakunkulupilila Kilisito. “Jwakupunda chinannechele alye isogosi ya chitela cha umi chachili mungunda wa Akunnungu kumbepo.
KWA JWAKUPUNDA → KULYA CHITELA CHA UMI PAKATI PA PARADISO JA MLUNGU.
Chiunukuko 22:2Kombolana↗Lwele lusulo, meesi gakwe gajilimaga pa mbindikati ja litala lyalikulungwa lya musi. Mwingulugulu litanda paliji ni chitela cha umi chachikusogola isogosi mala kumi na mbili pachaka, ni masamba gakwe gali ntela wa kwalamya ŵandu ŵa ilambo yose.
MTELA WA UMI → ISOGOSI YAKWE MWESI NI MWESI + MASAMBA GAKULAMYA MITUNDU JA ŴANDU.
Nganisyo syangu jwachinsyene — aji ni kulijiganya kosekose mu mbumu jimo: mitela jiwili jajimile pakati pa n'gunda. Mundu ŵapikene liloŵe lyaunami, ni kutola umanyilisi wa yambone ni yakusakala kutalikangana ni Mlungu; ni pa lisiku lyele chiwa chikapite pa jwelejo. Umanyilisi wanjigwile ula wailinjile mu ntima wakwe, ni ntima waula wakolosyekwe kupunda yosope, wakwete lunda lwa kutenda yakusakala, mpaka wachi
MASIKU GA CHIGILIKI
Aga ni maloŵe gakusachilwa ga somo ali. Kwaŵayani liloŵe lililyose lyalikwete tuchindondo m'mavesi gapachanya kuti nkaiwone mate gakwe kuno.
“Chenene” — G18 agathos — good pa umbone wakwe ni masengo gakwe, jajikuboneka kola chindu chambone
Yiyi mmalumbo yakuti gakukamulana: "kutopela kupikanika" mu Romans 5:19 ni parakoe (G3876, disobedience), yaani kupikanika kwakulemwa; "kupikanika" ni hypakoe (G5218, obedience), yaani kupikanila kwakukolanjila. Kugwa kwajinjile pakupitila mu liwiwi, iyoyo peyo ni chikulupi (Romans 10:17). Nombe ntima wakumanyilila wa 1 Kings 3:9 mu Chihebulu ni ntima wakupikanichisya, shama (H8085, kupikana).
Yeleyi mwaikwayana ni Ayuda ni Ŵanyamataifa: Masimu ga Achinduna 10:38 galalichigwe m'nyumba ja Kolinelio, Nsyamataifa jumo. Sano masamba ga chitela cha umi gali kwa kulamya MATAIFA (Chiunukuko 22:2). M'chilambo chilichose, jwakun'jogopa ni kutenda yaili yambone akun'jitichisya najo (Masimu ga Achinduna 10:35).
Yeleyi mwatite mwakogumana ni mmwe: yalajiyani yosope; kamulisyani chindu chambone (1 Wathesalonike 5:21). Chikumu chikuchesyedwa ni kutumichisya kwakuwilo (Ahebulu 5:14). Mmani mundu jwakutenda liloŵe, ngaŵa jwakupikanila pelepe (Yakobo 1:22), ni umanyilisi ukukula.
Ichi chikugopolela kwa isiku yosope: chachasokweche pakulya chikupedwa sooni pakulya. Kwa jwakupunda chichampe ulamusi wakulya isogosi ya chitela cha umi (Chiunukuko 2:7). Tundukani ku yangalumbana, ni ntendaje yambone, ni ntame moŵa gose pangali mbesi (Sabuli 37:27).