PART 2 · JUN K'AK'A' TIJONIK TZ'AQAT PA UXE'AL UK'U'XAL TIJONIK RE LA BIBLIA
Utzilaj xuqujeʼ Itzel — Uxeʼal Bibliaj Kʼutunem
TZIJ RI KAJALATAJ
Tatabꞌej. Ri nabꞌe mololem tzij ri qas ojer, xbꞌan chuxeꞌ jun cheꞌ, xuqujeꞌ jun mololem tzij chirij etaꞌmabꞌal. Ri kumatz man xutij ta uwach ri ixoq rukꞌ man retaꞌm taj — xutij uwach rukꞌ retaꞌm: kixux na jer e ri ajawxelabꞌ, kiwetaꞌmaj ri utz xuqujeꞌ ri itzel. Xuqujeꞌ qas tzij ri etaꞌmabꞌal — are Dios kꞌut xubꞌij kanoq: ri achi xux chi jun chike uj, retaꞌm chi ri utz xuqujeꞌ ri itzel — xa kꞌu ri achi xukꞌam rukꞌ ri uqꞌabꞌ, rukꞌ jun mololem tzij, chirij ri Dios ri xa jun ri utz, xuqujeꞌ ri utojbꞌalil are kamikal. Kꞌa te la kꞌulmatajik riꞌ, ri e ralkꞌwaꞌl Adán kikꞌam jun etaꞌmabꞌal sibꞌalaj al chikiwach: e noꞌjinel chubꞌanik ri itzel, xa kꞌu chubꞌanik ri utz maj ketaꞌmabꞌal; jun kꞌuxaj sotzꞌom nabꞌe cho ronojel jastaq ri pa ukꞌisbꞌal kubꞌij chi ri itzel are utz xuqujeꞌ ri utz are itzel.
Xa kꞌu tatabꞌej ronojel unaꞌoj ri Dios. Ri Dios ri xutzꞌapij ri bꞌe pa ri cheꞌ rech kꞌaslemal man xutzꞌapij ta ri uchiꞌ. Xuya jun tzij choch ri achi — chatzꞌaqatisaj ri itzel, chachaꞌ ri utz; chatel bꞌik chirij ri itzel, xuqujeꞌ chabꞌana ri utz — xuqujeꞌ xuya jun kꞌatzinel wa choqach, rech rukꞌ ukojik ri qanaꞌbꞌal keꞌtijoxik kekunanik pa ronojel wa e kebꞌ. Xuqujeꞌ xutaq loq ri Ukꞌojol, ri Akꞌal ri xretzelaj ri itzel xuqujeꞌ xuchaꞌ ri utz, man jubꞌiqꞌ ta xsach uwach, ri xbꞌin bꞌin chubꞌanik ri utz, xuqujeꞌ xukꞌam ri itzel pa upam ri utyoꞌjal puꞌwiꞌ ri cheꞌ, kꞌa jampaꞌ ri bꞌe ri xtzꞌapitajik kel chi jun bꞌik. Ri kachꞌeken na che nuya na che kutij ri uwach ri cheꞌ rech kꞌaslemal.
Chi rij ri nabꞌe cheꞌ kꞌa pa ri kꞌisbꞌal cheꞌ, are wa riꞌ ri jastaq kꞌut yaꞌoom choch la. Chatzukuj.
OXIB' KUCHOLIJ KE'K'UT WI RI JUN CHOMANIK RI'
1. Jawije' xpe wi ri etaʼmabꞌal rech ri utz xuqujeꞌ ri itzel, xuqujeꞌ jasa xukꞌam bꞌik puꞌwiꞌ ri achi pa ri qꞌij are xukꞌamawaꞌj?
2. Ri Ajawaxel, jas kraj ri Dios che u banik ri winaq rukʼ ri itzel xuqujeʼ ri utz — xa ta kʼu wi kojon ri animaʼaj kutzij chi u tukel we siqʼinik riʼ?
3. ¿Jas kuꞌbꞌan ri qanoꞌjibꞌal chuchꞌobꞌik ri utz xuqujeꞌ ri itzel, xuqujeꞌ jas kꞌu ri kachꞌeken ri itzel pa ri kꞌisbꞌal?
RI XYA'IK PACHECH KANOJ — UTZ XUQUJE ITZEL
KIʼB TAJ CHEʼ PA LE JARDÍN --> LE CHEʼ RIʼJIL K'ASLEMAL + LE CHEʼ ETAʼMABAL RECH UTZ XUQUJEʼ ITZEL (Génesis 2:9).
CHECH TIJA CHIRIJ QONOJEL CHE' + XA MAN TIJA TA RIJ RI CHE' RE ETA'MABAL RECH UTZ XUQUJE' ITZEL (Génesis 2:16-17).
RI KUMATZ XUBIJ, MAN KIXKAM TA CHIRIJ --> RI ACHI XUKʼAM RI ETAʼMABʼAL CHʼUTIʼN CHUWACH RI DIOS + RI KAMIKAL XOK LOQʼ (Génesis 3:4-7; Romanos 5:12).
MAN KETAM TA NUWACH --> NOꞌJINAQ CHUBꞌANIK ETZELAL + UTZIL CHUBꞌANIK MAJ KETAMABꞌAL (Jeremías 4:22).
CH'AJCHOJ CHIKIWACH RI KIB'IJ CHI ITZEL UTZ, XUQUJE UTZ ITZEL (Isaías 5:20).
WA JACHIN TAJIN KUTATABʼEJ KʼUTUNEM K'OJ NA KʼOLIK PA UTZILAJ TAQ BʼE + K'OJ NA KʼOLIK CHI MA KʼAX TA UKʼUX CHUWACH ETZELAL (Proverbios 1:33).
KAJB'AL KETZAQATIJ RUMAL RI KIKOJIK --> KAKIL RI UTZ XUQUJE' RI ITZEL (Hebreos 5:12-14).
Are Uk'exelal Ib' (Part 2) kuya' uchukab'al ri qas tzij aretaq kuk'am uloq k'ak' taq qatzij winaq.
ANIKʼOJ TIKAJIL
HEBREOS 5:14K'ak'a' Biblia↗Jach↗Are kꞌu ri ko taq jastaq tijowik rij, xaq xwi ri winaq ri e nimaꞌq chik ketijowik, are waꞌ ri winaq ri kekwinik kakichꞌobꞌ ri utz xuqujeꞌ ri man utz taj, jeriꞌ rumal cher naqꞌatal chike kakichꞌobꞌ rij ri jastaq.
KO TAQ JASTAQ TIJOWIK RIJ → NAQꞌATAL CHIKE KAKICHꞌOBꞌ RIJ RI JASTAQ → KAKICHꞌOBꞌ RI UTZ XUQUJEꞌ RI MAN UTZ TAJ.
(
1. LE CHEʼ — RETAMABʼAL RECH UTZ (H2896 TOWB) XUQUJEʼ ITZEL (H7451 RA) MAJ RIQOJTAJIK RUKʼ AJAWXEL
1.2 CORINTIOS 11:3K'ak'a' Biblia↗Jach↗Kinxiꞌj wibꞌ rumal rukꞌ jubꞌiqꞌ kakꞌexetaj ri ichomabꞌal kitzaq kanoq ri ijeqelem pa Cristo jetaq ri xkꞌulmataj rukꞌ ri Eva, xsubꞌutaj rumal ri kumatz.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G1818 exapatao — Suk'axtajik
RI KUMATZ XUSUBʼUʼ RI EVA RUMAL RI RETAʼMABʼAL → XTZʼILOBʼISAX RI KIKʼUʼX CHIRIJ RI CHʼAJCHʼOJIL RI KʼO PA CRISTO.
(Ri nuchomanik pa in — ri Pablo kukaꞌyej chik ri chaꞌaj xuqujeꞌ kril chi ri kꞌaxal are waꞌ jun chi kachakun na. Jun chomanik ri kesax bꞌik chirij ri qas utzij ri Dios, are waꞌ jun chomanik ri kꞌo chi bꞌa chi kꞌax na chik jumul. Ri cheꞌ xuya ri etaꞌmabꞌal, are kꞌu ri qas rajawaxik ri kumatz are xuꞌtaqchiꞌj ri ixoq che resaxik bꞌik chirij ri utzalaj tzij ri qas xubꞌij ri Dios.)
2.ROMANOS 6:23K'ak'a' Biblia↗Jach↗Jeriꞌ rumal cher ri tojbꞌal rech ri mak are ri kamikal, ri usipanik kꞌu ri Dios are ri jun alik kꞌaslemal pa Cristo Jesús, ri Ajawxel.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G3800 opsonion — Tojbʼal
Jeriꞌ rumal cher ri tojbꞌal rech ri mak are ri kamikal → ri usipanik kꞌu ri Dios are ri jun alik kꞌaslemal pa Cristo Jesús, ri Ajawxel.
(Ri nuchomanik pa wanimaꞌ — ri kꞌutunik ri xya pa uwiꞌ ri cheꞌ man xa ta jun kꞌaxkꞌolil ri xkanaj kanoq rukꞌ ri Edén. Ri Pablo kubꞌij ri taqanik riꞌ rukꞌ ronojel ubꞌiꞌ: ri utojbꞌalil ri mak are kamikal. Xa kꞌu ri junam tzij kuya kanoq jun chik uchiꞌ ja jaqal — ri sipanik ri man tojtal taj are kꞌaslemal.)
3.1 JUAN 2:16K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ronojel ri jastaq rech uwachulew, ri itzel taq urayinik ri tyoꞌjal, ri jiqꞌjatem ri kukaꞌyej ri bꞌoqꞌochaj, ri nimal ri kunaꞌ jun, man rukꞌ taj ri Tataxel Dios kape wi, xane rech ri uwachulew.
ri itzel taq urayinik ri tyoꞌjal + ri jiqꞌjatem ri kukaꞌyej ri bꞌoqꞌochaj + ri nimal ri kunaꞌ jun → man rukꞌ taj ri Tataxel Dios kape wi, xane rech ri uwachulew.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — ri oxibʼ tzij re ri Juan junam rukʼ ri cheʼ: utz chi tijowik are ri rayinem re ri tyoꞌjil, jeꞌl chuwach are ri rayinem re ri wach, xuquje karayix chuchʼobꞌik naʼoj are ri nimal re ri kꞌaslemal. Are taj oxibʼ uchiꞌ ja ri xujaq ri itzel kumatz pa nabꞌe cheʼ, kꞌo na kujaq che ronojel taqchiꞌnik kꞌa cha wakami.)
LE ACHIH XUX JUN CHIKECH RI UJ, CHUTZUKUXIK UTZ XUQUJE ITZEL → RUMAL TA CHIRIK CHUCH RI CHEʼ RIʼJIL XUQUJE CHUTIJ, CHUTIJ, RUCʼ CHRAJ XA JUNAB.
(Ri nuchomanik in — ri tzʼapixik rech ri bʼe are jun toqʼobʼ rech ri Dios. Jun winaq ri xtzaq pa ri itzel, we kutij ri uwach ri kʼaslemal xuqujeʼ kʼas na chibʼe qʼij saq pa we qʼatoj chʼapon riʼ, kꞌo na pa itzel maj utzalaj. Ri Dios xutzꞌapij ri bꞌe rech kuya kanoq jaqal chi pa ri uKꞌojol — ri Apocalipsis 2:7 kujaq ri xtzꞌapix kanoq pa ri Génesis 3:22.)
2. RANIMA' RI ACHI — XA ITZEL (H7451 RA) AMAQ'EL
1.MARCOS 7:21K'ak'a' Biblia↗Jach↗Pa ri ranimaꞌ ri winaq kape wi ri itzel taq chomanik, qꞌoyolem kukꞌ taq achyabꞌ xuqujeꞌ kukꞌ taq ixoqibꞌ, ri kamisanik, ri utzukuxik e kebꞌ ixoqibꞌ. (22) Ri jiqꞌjatik, ri etzelal, ri subꞌunik, ri ubꞌanik etzelal maj uqꞌatexik, ri kꞌax ri kunaꞌ chi jun chirij jun rech winaq, ri bꞌanoj tzij, ri nimal, xuqujeꞌ are man kuya ta ribꞌ ri winaq pa sukꞌumaxik. (23) Ronojel we etzelal riꞌ pa ranimaꞌ ri winaq kape wi, are waꞌ ri kachꞌulujin ri ranimaꞌ ri winaq.
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO⚑ G2556 kakos — itzel
Pa ri ranimaꞌ ri winaq kape wi ri itzel taq chomanik, qꞌoyolem kukꞌ taq achyabꞌ xuqujeꞌ kukꞌ taq ixoqibꞌ → Ronojel we etzelal riꞌ pa ranimaꞌ ri winaq kape wi, are waꞌ ri kachꞌulujin ri ranimaꞌ ri winaq.
(In nuqʼij nutzij — Ri Jesús kubʼij pa ukʼisbʼal jachin uwach ri tzʼaqat: man are ta ri kok bʼik che jun winaq, xane are ri kʼo pa ranimaʼ che kel bʼik. Ri etaʼmabʼal rech ri cheʼ xkanaj kanoq chilaʼ, pa ranimaʼ ri winaq, xuqujeʼ ri ranimaʼ tajin kukꞌem bꞌik che itzel chi kʼa loq wariꞌ.)
EDER PA U BANIC ETZELAJ TZIJ + PA U BANIC UTZALAJ TZIJ MA K'O TA RETAMABAL.
(Nuchomanik pa wa'—kinya' junam wa' kieb' etamabal: man xa kinketa'maj taj, xuquje' rech kikib'ano utzil man k'o ta ketamabal—yada (H3045, retamaxik) pa kieb' kꞌolibꞌal, ri tzij chi rech Génesis 3:22. Ri achi xukꞌol ri retamabal rech itzel xuqujeꞌ xusach ri retamabal rech Dios; are waꞌ ronojel ri uwach ri chee'.)
RI ANIMA' = SUBUKINAQ CHIKIWACH RONOJEL RI JASTAQ + K'AX RI ETZELAL K'O CHUPAM.
(Ri nuchomanik pa in wa'—"man kkunataj ta chik ranimaʼ" are anash (H605, itzel): yawab ri man kkunataj ta chik. Xuqujeʼ chajij le kʼutunik — jachin kkowinik kretaʼmaj? Ri xkʼamawaj ri etaʼmanem rech utz xuqujeʼ itzel man kkowin taj kretaʼmaj ri ranimaʼ.)
RONOJEL RI KIB'ANO ETZELAL UTZ KEB'AN CHUWACH RI AJAWXEL → JAWI' K'O WI RI DIOS RE CHOJMILAL?
(Ri nuchomanik pa wachalal — ri k'ax ranima ri winaq man xew ta kutaqej ubʼanik ri itzel. Pa kʼisbʼal kubʼij chi ri itzel utz, xuquje' kubʼij chi ri Ajawxel kraj we jastaq riʼ. Kebʼ chi qʼalajisal taq tzij ri e jalajoj, xa jun chi kʼutunik kkiya.)
3. YA' SIB'ALAJ — XA' K'IX (H3988 MA'AS) CHE LI ITZEL, CHA'O (H977 BACHAR) LI UTZ
(In utukel nuchomanik — we tzij riꞌ tzijom chirij ri akꞌal ubꞌiꞌnam kanoq nabꞌe: Chiwilampeꞌ, jun aliboꞌj kꞌulan na rachajil kꞌo na na alkꞌwal pa ranimaꞌ, kalax na jun ral, kubꞌiꞌnaj na Emanuel (Isaías 7:14). Xpe jun ri retaꞌm kꞌu wach uxeꞌjik ri itzel xuqujeꞌ uchaꞌik ri utz, xa jun mul man xsach ta uwach.)
(Ri nuchomanik pa wi in — "at'z pa ab'anik pa ri awach" kaqasik'ij chuwach ri uch'okonisan che ri' cheʼ: utz uwach pa ri qab'oqik, xuquje' kraj kuya na'oj — are ri' pixab' rech kꙑkꙑ k'aslemal kub'ij pa 1 Juan 2:16. Ri xibꙑnik che ri Ajawxel are kꙑkꙑr kꙑk'oji' pa uxaq ri qas b'anom na'oj wi.)
CHATEL CHIRIJ RI ETZELAL + CHABʼANA RI UTZ → KATKʼOJEʼIK CHI AMAQʼEL.
(Nuchomanik pa nutukel — chakoj kuk' ri Genesis 3:22, jawjeʼ ri achi xqʼatatalik chirij ri utijik xuqujeʼ ri ukʼaslemal chibʼe qʼij saq pa jun kʼaxal ubʼanik. Chi rech riʼ kubʼij ri tzij, chatelaʼ chuwach ri itzel, xuqujeʼ chabʼana ri utz, xuqujeʼ chatkʼasla chibʼe qʼij saq. Ri bʼe chi rech "chibʼe qʼij saq" kumajij rukʼ ri elenaq chuwach ri itzel.)
4. QUETAMAJ RUMAL RI TZIJ — RI KAJBʼALIL BʼANOM CHECH (G1128 GYMNAZO) RUMAL UKʼAMIK ETAʼMANIK
JUN CH'UJIRISAXIK ANIMA'AJ → RECH K'AX RUCH'OBEXIK CHI KIWACH ri UTZ xuquje' ri ITZEL.
(Ri nuchomanik in — "etamanik" waral are' shama (H8085, uta'ik): jun animaa' ri kuta'. Ri tzaqik xok loq pa uxikin, are' chi' ri ixoq xuta' uch'awem ri kumatz; ri etamabal kok loq pa ri junam uchi', are' chi' ri animaa' kuta' ri Dios. Ri "itzel" k'ut are' ra (H7451, itzel) — junam tzij rech ri itzel rech ri che'.)
2.HEBREOS 5:13K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri xaq xwi leche kutijo, man qas ta retaꞌm riꞌ ri kubꞌij ri tzij rech sukꞌal, jer kꞌo jun laj nitzꞌ akꞌal ri kꞌa katuꞌn na.
(Ri nuchomanik — retaʼmaxik ri utz xuqujeʼ ri itzel are jun etamabal pa ri Tzij. Man are ta ri junab, man are ta ri kʼuxlaj, xane are ri tzij re ri sukʼalaj kʼaslemal ri kajawataj kojkʼamow.)
3.1 TESALONICENSES 5:21K'ak'a' Biblia↗Jach↗Qas chisolij rij pa koꞌkijal, chikꞌamawaꞌj ri utz che.
(In tzij pa nuk'u'x — "kuqasax" are ri dokimazō (G1381, kuqasax): kutestaj, jacha' ri chʼichʼ kuqasax pa qʼaqʼ. Ri kʼamowinaq etaʼmabʼal nabʼe kuqasaj kʼa te riʼ kuchʼek, ku ta jix chi rij; xuquje' ronojel ri qasan uwach chi itzel, xa xuwi ri kʼutbʼal rech, kesax bʼik.)
5.ROMANOS 16:19K'ak'a' Biblia↗Jach↗Pune ix tajin kixnimanik. Sibꞌalaj etaꞌmatal ri inoꞌjibꞌal, kuya sibꞌalaj nim kiꞌkotemal chwe, kawaj kꞌut kikoj ri iwetaꞌmabꞌal chubꞌanik ri utzilal, xuqujeꞌ man kawaj taj kiwetaꞌmaj ubꞌanik ri etzelal.
(Ri nuchomanik pa wi'im — "sinp'ilaj" are akeraios (G185, sinp'ilaj): man yujtajinaq taj. Ri kumatz xuchiꞌij ri noꞌjibꞌal rumal retaꞌmaxik ri itzel; ri Dios kuya jun utz laj noꞌjibꞌal — noꞌj chirij ri utzilal, sinp'ilaj chirij ri itzel. Are kꞌu pa etzelal, chixux junam kꞌo la ri akꞌalabꞌ; are kꞌu pa noꞌjibꞌal, chixux ajchakib' (1 Corintios 14:20).)
5. CHʼAKANIK (G3528 NIKAO) — RI UTZILAJ KʼUTUNEM KʼO CHUPAM RI CHʼAKANIK PA RUKʼIN RI KRISTO
1.HECHOS 10:38K'ak'a' Biblia↗Jach↗Iwetaꞌm xuqujeꞌ chi ri Dios xuya ri kwinem rech ri Uxlabꞌixel che ri Jesús aj Nazaret. Rumal kꞌu wa ri Jesús xubꞌan ri utzilal, xuꞌkunaj ri e yawabꞌibꞌ xuqujeꞌ ri e jatꞌital rumal ri itzel, rumal kꞌo ri Dios rukꞌ.
RI JESÚS XUBꞌAN RI UTZILAL → XUꞌKUNAJ RONOJEL RI E JATꞌITAL RUMAL RI ITZEL.
(Ri nuchomanik pa wanimaʼ — ri utzilal xuqujeʼ ri itzelal kakiriq kibʼ pa jun kʼolibʼal waral, xuqujeʼ ri utzilal kachʼeken pa ronojel ri kiriqik: xukunaj KONOJEL ri e kʼaxirisam. Rumal riʼ ri uKʼajol ri Dios xukʼut ribʼ — rech kusach ri taq chak re ri Itzel (1 Juan 3:8).)
2.3 JUAN 1:11K'ak'a' Biblia↗Jach↗Loqꞌalaj wachalal, mawesaj kiwach ri kakibꞌan etzelal xane are chawesaj kiwach ri kakibꞌan ri utzilal. Ri kubꞌan utzilal rech ri Dios riꞌ, are kꞌu ri kubꞌan etzelal man rilom ta uwach riꞌ ri Dios.
Man kaya ta bꞌe che ri etzelal kok pa awanimaꞌ → xane chachꞌeka ri etzelal rukꞌ ri utzilal.
(Nu personal chomanik — nikao (G3528, overcome): che tikirik che, che chꞌeken che pa juyubꞌ. Ri itzel man xaq xa che kꞌutik che; rajawaxik CHꞌEKIK, xuqujeꞌ ri chꞌekbꞌal are ri utz. Chikilo jawjeꞌ kariqitaj wi we tzij riꞌ chi na jun mul: che ri kachꞌeken — nikao — kaya na che kojawik ri uwach ri cheꞌ rech kꞌaslemal (Revelation 2:7). Kutij na ri kamikal pa uchꞌekik (Isaiah 25:8).)
UCHI'AJ KEB' — CHATEL BIK PU ITZEL, CHABANA ANDA UTZ, KUB'AN CH'OB'ITAL PA UCHI'AJ KEB' XUQUJE' ROX
chiwetzelaj ri etzelal + are chitereneꞌj ubꞌanik ri utzilal.
(Nuchomanik pa wachoch — jun ajyuq' aj Tekoa (Amós 7:14), jun ajawinel rech Israel, xuquje' jun apóstol chike ri mo aj Israel taj. Pa uchi' kebꞌ o oxibꞌ qꞌalajisanelabꞌ kꞌutunik ronojel tzij (2 Corintios 13:1), xuquje' jun kꞌaam ri oxibꞌ ubꞌanik man kꞌo ta chi jun ri kꞌyaqal kokotaj (Eclesiastés 4:12). Oxibꞌ uchiꞌ, kebꞾ trato, jun taqonik: titzꞌapij ibꞌ chirij ri itzel, chꞌobꞌ apanoq ri utz — xuquje' loqꞾoqꞾej ri man bꞌanoꞾtajik ta are kꞾisbꞾal wi tzij.)
6.ROMANOS 5:19K'ak'a' Biblia↗Jach↗Jeriꞌ xa rumal cher man xniman taj jun achi, e kꞌi xbꞌantaj aꞌjmakibꞌ chike, je xuqujeꞌ xa rumal ri unimanik jun kabꞌantaj sukꞌ chike e kꞌi.
Jeriꞌ xa rumal cher man xniman taj jun achi, e kꞌi xbꞌantaj aꞌjmakibꞌ chike → je xuqujeꞌ xa rumal ri unimanik jun kabꞌantaj sukꞌ chike e kꞌi.
7.1 PEDRO 2:24K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri Cristo xukꞌam bꞌik pa ri utyoꞌjal ri qamak choch ri ripbꞌal, jeriꞌ rech kujkamik man kaqabꞌan ta chik ri mak, xane rech kujkꞌasiꞌk chubꞌanik ri sukꞌal. Xa rumal ri usokotajik ri Cristo xixutzir ix.
RI CRISTO XUKꞌAM BꞌIK PA RI UTYOꞌJAL RI QAMAK CHOCH RI RIPBꞌAL → RECH KUJKꞌASIꞌK CHUBꞌANIK RI SUKꞌAL.
(Nuchomanik pa wa'chin — uxaq: ri ixoq kubij pan usukut, ri kumatz xinusubʼuj, xintij. Utzirem: rumal ri man kaniman ta jun achi, e kʼïy xux ajmakabʼ, xa ta ne rumal ri kaniman jun, e kʼïy xekowaj pa ri sukʼal — xuqujeʼ ri Areʼ ri kaniman rukojo ri qamak pa ri utyoꞌjal cho ri cheꞌ, rech ri uj, kaminaq chik cho ri mak, kojkʼasiꞌ cho ri sukʼal. Ri subʼunik pa ri chak xkʼis rumal ri kanimanik pa ri cheꞌ.)
CH'OKI'K
APOCALIPSIS 2:7K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri kꞌo uxikin, chutatabꞌej ri kubꞌij ri Uxlabꞌixel chike ri komontyox. Ri kachꞌeken puꞌwiꞌ ri kꞌaxkꞌolal, kinya na bꞌe che kutij ri uwach ri cheꞌ ri kuya kꞌaslemal, are waꞌ ri kꞌo pa ri jun jeꞌl laj kꞌolibꞌal ri utikom ri Dios.
CHE RI KACHʼAKANIK → CHUTIJIK RI UCHEʼAL KʼASLEMAL PA UNIKʼAJAL RI PARAISO RE DIOS.
APOCALIPSIS 22:2K'ak'a' Biblia↗Jach↗Ri nimaꞌ kikꞌow bꞌik pa unikꞌajil ri nima bꞌe ri kꞌo pa ri unikꞌajil ri tinimit. Chuchiꞌ ri nimaꞌ kꞌo jun cheꞌ ri kuya jun alik kꞌaslemal are waꞌ ri kawachinik kabꞌlajuj mul pa jun junabꞌ, junmul pa jun ikꞌ kawachinik, ri uxaq ri cheꞌ are kikunabꞌal ri winaq ri e kꞌo pa ronojel ri uwachulew.
RI CHE' RE K'ASLEMAL → RI UWACH RONOJEL IK' + RI UXAQ RECH KIKUNAXIK RI TINAMIT.
Ri nuchomanik pa in wa' — chi lajuj tzij katzijoj ronojel ri etamabal: e kaꞌib' che' e k'olik pa unik'ajal ri kuk'ol. Ri achi xuta jun tzij ri banikil, xuk'am ri etamabal rech utzil xuquje
RE'CH TZOB'AL TZIJ PA GRIEGO
Are' waral e k'o ri taq tzij k'utb'al rech we etamanik. Chach'ich' jun tzij ri e k'o taq puntos chupam le versículos chi rilik ri kub'ij waral.
“utz” — G18 agathos — Utz pa ri ub'antajik xuquje' pa ri usamaj, k'o utzil rumal.
ri utzil ri kachꞌeken pa ri itzel are ri utzil ri kubꞌan utzil (Romans 12:21; Acts 10:38)
b) chi kacha' ri itzel, xuquje' chi katz'ukuj ri utz
c) qhelabem uwach ri uxlab' ri anima
3. Amos 5:14 — Tzukuj le utz, man are ta le itzel, rech kuxoq:
a) kate' chuchiꞌ ja poqonabꞌal
b) uya' toqob' chike ri kanaj kanoq
c) k'aslik
4. Jeremías 17:9 — Ri anima' sibalaj banal tzij chikiwach ronojel ri jastaq, xuqujeb sibalaj itzel:
a) itzel
b) mo'y
c) chʼuchʼuj
5. Hebreos 5:14 — Are kꞌu ri ko taq jastaq tijowik rij, xaq xwi ri winaq ri e nimaꞌq chik ketijowik, are waꞌ ri winaq ri kek
a) etamabꞌal
b) naqꞌatem
c) junab'
6. Romanos 16:19 — Are wan chi qas kixnoꞌjin chubꞌanik ri utzilal, xuqujeꞌ:
a) tzꞌininaq
b) tzalajisan
c) man etaꞌmaninel taj
7. Apocalipsis 2:7 — Ri kachꞌeken puꞌwiꞌ ri kꞌaxkꞌolal, kinya na bꞌe che kutij ri uwach ri:
a) ri awal manna ri awatal
b) ri cheꞌ ri kuya kꞌaslemal
c) uwach ri uva
K'AMBAL TZIJ: 1-b, 2-a, 3-c, 4-a, 5-b, 6-c, 7-b
PU'AQ WAʼE KʼUTUNEM RIʼ KʼO UBʼANOJ RECHA
Jas ri muj kuya' saqil: e kebʼ cheʼ xekowik pa ri ticbʼal. Rumal ri cheʼ re etaʼmabʼal xpe ri kamikal; pa ri cheʼ re cruz, ri kamikal xesax bʼik, xuqujeʼ ri cheʼ re kʼaslemal kʼo jaqal. Ri rilik ri nabʼe cheʼ kuʼtoʼ chi qas kaqil jas ri utzilal re ri kʼisbʼal cheʼ (Génesis 2:9 → 1 Pedro 2:24 → Apocalipsis 2:7).
Jas jubʼiq' ri kʼakʼ tratado kukʼam ri junam tzij: Ri Pedro kutzʼibʼaj chike ri e nakʼatik ri tzij ri xubʼij ri David pa bʼix — chatel bʼik che ri itzel, xuqujeʼ chabʼana ri utz (Salmos 34:14 → 1 Pedro 3:11). Ri taqanik man xjalatajik ta jumul. Are kʼu ri kʼakʼ tratado kuya' kʼojlemal chirij, rumal cher ri Dios xutzʼuqu ri Jesús aj Nazaret, ri xbʼinik chubʼanik ri utz (Hechos 10:38).
Jas kꞌo uchoqꞌab' ri tzij: "man taj kuta ri utzij" pa Romanos 5:19 are parakoe (G3876, disobedience), jun taqꞌalik man utz taj xtatabꞌex; "kuta ri utzij" are hypakoe (G5218, obedience), jun tatabꞌem ri kuya uwach. Ri tzaqik xok bꞌik pa ri xikin, xuquje jeꞌ ri kojonik (Romanos 10:17). Xuquje ri ánima ri kꞌo retaꞌmabꞌal pa 1 Reyes 3:9, pa ri tzij hebreo are jun ánima ri kutatabꞌej, shama (H8085, to hear).
Jas kubꞌan waꞌ chike ri Judiywabꞌ xuqujeꞌ ri man Judiywabꞌ taj: Ri Hechos 10:38 xtzijox pa rachoch ri Cornelio, jun achi man Judiy taj. Xuqujeꞌ ri uxaq rech ri cheꞌ rech kꞌaslemal e rech kunanik chike ri TINAMIT (Apocalipsis 22:2). Pa ronojel tinamit, ri kuxiꞌj ribꞌ chuwach xuqujeꞌ kubꞌan ri sukꞌ, kꞌamawaꞌxik rumal (Hechos 10:35).
Jas kubꞌan waꞌ chawe: chachomaj ronojel ri jastaq; chatzꞌaqat chirij ri utz (1 Tesalonicenses 5:21). Ri qanaꞌoj kekꝏj rumal ri kikojik (Hebreos 5:14). Chatux jun bꞌanal rech ri Tzij, man xaq xwi ta jun taꞌol (Santiago 1:22), xuqujeꞌ kakꝏj ri etaꞌmabꞌal.
Ri kel wi chi rech ri jumul qʼij: ri xsach rumal ri tijik, katzalij chi uyaʼik rumal ri tijik. Che ri kachʼeken na, kuya na che rech kutij ri uwachaj ri cheʼ rech kʼaslemal (Apocalipsis 2:7). Chatel bʼik chuwach ri etzelal, chabʼana ri utzil, xuqujeʼ katkʼojiʼ chibʼe qʼij saq (Salmos 37:27).
Jun sachik bʼe: Ri Salmo 34 kubʼij: Chitijaꜘ xuquje chiwilaꜘ chi ri Ajawaxel utz (Salmo 34:8), nabꜘe chuwach kubꜘij: Chiya kanoq ri itzel, xuquje chibꜘana utzil (Salmo 34:14). Ri chiꜘ ri xtijow ri utz, kꜘo jun kꜘakꜘ qꜘatal tzij cho ri itzel. Chatereneꜘj ri tijoꜘj pa ronojel ri wuj: Génesis 3:12 → Salmo 34:8 → Juan 6:51 → Apocalipsis 2:7.
Jun kꞌutbꞌal ri kꞌo kꞌutuꞌik: ri cheꞌ ri xuqꞌat wi ri qamak (1 Pedro 2:24) xuqujeꞌ ri cheꞌ rech kꞌaslemal (Apocalipsis 2:7; 22:2) are jun xuqujeꞌ junam tzij pa Griego, xylon (G3586, cheꞌ). [TZꞌIBꞌAJ TAQ TZIJ XKꞌAM KꞌU RIB — MAJ JUN TZꞌIBꞌAL KUBꞌIJ WA CHI UTUKEL] (Nuchomanik in wa — pa jun cheꞌ, ri itzel xukoj rib chirij ri Utz, xuqujeꞌ xsach uwach. Pa ri cheꞌ riꞌ, ri bꞌe cho ri jun chik cheꞌ xjaqatajik. Jun cheꞌ xukꞌamawaꞌj ri kamikal cho qe, rech ri jun chik cheꞌ kuya kꞌaslemal chaqe.)