(Meciiria makwa mwene — "kwĩmenyereria" nĩ gymnazo (G1128, kwĩmenyereria), kũrutwo o ta ũrĩa mũndũ arutagwo nĩ kũhinyĩrĩria kwa ihinda iraaya, na "meciiria ma kũmenya" nĩ aistheterion (G145, meciiria ma kũmenya), icunjĩ iria ciamũkagĩra ũhoro. Ũhoti wa kũmenya ndũheanagwo kũrĩ arĩa aikaraga hatarĩ wĩra; ũkũraga na kũhũthĩrwo. Kaana kamenyaga ũrĩa mũrĩo kwĩgana na ũrĩa mũrũrũ; arĩa akũrũ mahoro-inĩ mothe mamenyaga ũrĩa mwega na ũrĩa mũũru — na mũrutani nĩ kiugo kĩa ũthingu (Ahibirania 5:13).)
1. MŨTĨ — ŨMENYO WA WEGA (H2896 TOWB) NA ŨŨRU (H7451 RA) WOOYO ŨKĨAMŨRANIO NA NGAI
1.2 Akorinitho 11:3Modern Bible↗Share↗No ndĩ na guoya gũtigatuĩke atĩ meciiria manyu no maturuurio mũtiganĩrie ũgima na ũtheru wa kwĩrutĩra Kristũ, o ta ũrĩa Hawa aaheenekire nĩ nyoka na wara wayo.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G1818 exapatao — Kũheenererio
NYOKA NĨAHENGERETIE EVA NA WOGO WAKE → MEECIRIA MOOGARO KUUMA WAMBĨ ŨRĨA ŨRĨ THIINĨ WA KRISTO.
(Meciiria makwa mwene — Paulo nĩacũthĩrĩirie na thutha mũgũnda-inĩ na akoona ũgwati o ũrĩa ũrathiĩ na mbere gũruta wĩra. Meciiria marĩa mataigũrũrĩtwo kuuma kiugo-inĩ gĩa Ngai kĩrĩa kĩagĩrĩire nĩ meciiria mehaarĩirie kũheenererio rĩngĩ. Mũtĩ ũcio nĩwaheanaga ũmenyo, no muoroto wa nyoka wa ma warĩ wa kũina mũtumia ũcio kuuma harĩa haarĩ hahũthũ ha ũrĩa Ngai ooigĩte ma.)
2.Aroma 6:23Modern Bible↗Share↗Nĩgũkorwo mũcaara wa mehia nĩ gĩkuũ, no kĩheo kĩrĩa Ngai aheanaga nĩ muoyo wa tene na tene thĩinĩ wa Kristũ Jesũ Mwathani witũ.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G3800 opsonion — Mĩcaara
Nĩgũkorwo mũcaara wa mehia nĩ gĩkuũ → no kĩheo kĩrĩa Ngai aheanaga nĩ muoyo wa tene na tene thĩinĩ wa Kristũ Jesũ Mwathani witũ.
(Mĩario yakwa nĩ mwene — mũkaana ũrĩa waheanirwo mũtĩ-inĩ ti ũgurio ũrĩa wathirire hamwe na Edeni. Paũlũ nĩ oimbũraga watho ũcio na rĩĩtwa rĩaguo rĩgima: mũcaara wa mehia nĩ gĩkuũ. No mũhari o ũcio nĩ ũtigagĩria mũrango ũrĩa ũngĩ ũhingũre — kĩheo kĩa tũhũ nĩ muoyo.)
3.1 Johana 2:16Modern Bible↗Share↗Nĩgũkorwo ũndũ o wothe ũrĩ gũkũ thĩ, na nĩmo merirĩria ma mwĩrĩ, na merirĩria ma maitho make, na mwĩraho wa kĩrĩa arĩ nakĩo na ũrĩa ekaga: maũndũ macio matiumanĩte na Ithe witũ, no moimanĩte na thĩ.
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G1939 epithumia — tama
THAKAME YA MWĨRĨ + THAKAME YA MAITHO + MWĨTĨĨO WA MŨTŪRIRE → TĨ WA ITHE, NO NĨ WA THĨ.
(Meciiria makwa mwene — Mũthiũrũrũkanio wa maũndũ matatũ wa Johana ũratigana na mũtĩ ũcio wega mũno: kĩndũ kĩega gũkĩrĩa nĩ thuti ya mwĩrĩ, kĩndũ kĩega kuonwo na maitho nĩ thuti ya maitho, na kĩndũ kĩenderekaine gũtũma mũndũ agĩe na ũũgĩ nĩ mwĩtĩo wa muoyo. Mĩrango ĩyo ĩtatũ nyoka ĩrahingũrire mũtĩ-inĩ ũcio wa mbere, no ĩyo ĩrahingũraga o hĩndĩ ĩrĩa magerio maroka kuuma hĩndĩ ĩyo.)
4.Kĩambĩrĩria 3:22Modern Bible↗Share↗Nake Jehova Ngai akiuga atĩrĩ, “Mũndũ ũyũ nĩatuĩkĩte o ta ũmwe witũ, akamenya wega na ũũru. Ndagĩrĩire gwĩtĩkĩrio atue matunda ma mũtĩ wa muoyo o namo, amarĩe nake atũũre nginya tene.”
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H3045 yada — menya
MŨNDŨ NĨATŨĨKĨTE TA MŨNDŨ WITŨ, ARĨ NA ŨMENYO WA WEGA NA ŨŨKĨ → ANGĨKORWO ANOOYA KĨRIA GĨA MŨTĨ WA MŨOYO, ARĨE, AGATŪRA TENE NA TENE.
(Mĩcirĩro yakwa mwene — kũhingwo kwa njĩra kwarĩ tha. Mũndũ wagũĩte thĩinĩ wa ũũru, akarĩa wa muoyo na atũũre tene na tene arĩ na mũtũũrĩre ũcio mũthũkie, angĩtũũrĩte arĩ mũũru hatarĩ mũthia. Ngai nĩ ahingire njĩra nĩguo agĩcooke kũmĩhingũra thĩinĩ wa Mũriũ wake — Ũguũrĩrio 2:7 nĩ ĩhingũraga ũrĩa Kĩambĩrĩria 3:22 kĩahingĩte.)
2. NGoro YA MŨNDŮ — ŨŨRU (H7451 RA) HORAHO HORAHO
1.Mariko 7:21Modern Bible↗Share↗Nĩgũkorwo ngoro-inĩ cia andũ nĩkuo kuumaga meciiria mooru, ũhũũri maraya, na ũici, na ũragani, na ũtharia (22) na ũkoroku, na rũmena, na maheeni, na ũũra-thoni, na ũiru, na njambanio, na mwĩtĩĩo, o na ũrimũ. (23) Maũru maya mothe moimaga thĩinĩ wa mũndũ na makamũgwatia thaahu.”
CIUGO CIA KIRIIKI⚑ G2556 kakos — thũũku
Nĩgũkorwo ngoro-inĩ cia andũ nĩkuo kuumaga meciiria mooru → Maũru maya mothe moimaga thĩinĩ wa mũndũ na makamũgwatia thaahu.
(Meciiria makwa ma guo mwene — Jesũ oigaga kĩrĩa gĩtũmaga hũthũ na njĩra ĩrũngiĩ: tirĩ kĩrĩa gĩtoonyaga thĩinĩ wa mũndũ, no nĩ kĩrĩa kiumaga ngoro-inĩ. Ũmenyo wa mũtĩ ũcio wagĩire o hau, thĩinĩ wa ngoro, na ngoro nĩyo ĩtũũrĩte ĩũgarũraga ĩgatuĩka ũũru kuuma hĩndĩ ĩyo.)
2.Jeremia 4:22Modern Bible↗Share↗“Andũ akwa nĩ irimũ; matinjũũĩ. Nĩ ciana iteciiragia, na ikaaga ũmenyo. Ũũgĩ ũrĩa marĩ naguo no wa gwĩka ũũru; matiũĩ gwĩka wega.”
(Meciiria makwa mwene — "mũũru mũno" nĩ anash (H605, mũũru): mũrũaru mũno ũtangĩhonio. Na ta rora kĩũria kĩu — nũũ ũngĩhota KŨMENYA? Ũrĩa woire ũmenyo wa wega na ũũru ndangĩhota o na kũmenya ngoro yake mwene.)
4.Malaki 2:17Modern Bible↗Share↗Inyuĩ nĩmũnogetie Jehova na ciugo cianyu. No mũrooria atĩrĩ, “Tũmũnogetie atĩa?” Mũmũnogetie na kuuga atĩrĩ, “Othe arĩa mekaga ũũru nĩmagĩrĩire maitho-inĩ ma Jehova, na nĩakenagio nĩo.” Ningĩ mũkooria atĩrĩ, “Ngai wa kĩhooto-rĩ, akĩrĩ ha?”
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H2896 towb — wega · ⚑ H7451 ra — thũũku
MŨNDŨ WOTHE ŨRĨA WĨKAGA ŨŨRU NĨ MWĨGA MASO-INĨ MA JEHOVA → NGAI WA CIIRA-RĨ, ARĨ KŨ?
(Meciria makwa niĩ mwene — ngoro ya kũheenania ndĩrũgamaga o na kũhingia ũũru. Marigĩrĩrio-inĩ nĩyĩtaga ũũru ũcio wega, na o na yugage atĩ Mwathani nĩ etĩkĩrĩte ũguo. Anabii eerĩ tofauti, ũhoro ũmwe wa mũhehanio.)
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H7931 shakan · ⚑ H2896 towb — wega · ⚑ H7451 ra — thũũku · ⚑ H5493 sur — sehema
THEEMAGA ŨŪRU + WĨKAGE WEGA → ŨTŨŨRE NGINYA TENE.
(Meciiria makwa mwene — iga ũhoro ũyũ hamwe na Kĩambĩrĩria 3:22, harĩa mũndũ eeragĩrĩirio kũrĩa na gũtũũra tene na tene arĩ na wagarari. Gũkũ kiugo kiugaga, tigana na ũũru, na wĩke wega, ũtũũre nginya tene na tene. Njĩra ya gũcooka "tene na tene" yambagĩrĩria na gũtigana na ũũru.)
4. MENYA NA ũTARE WA KIRIA GĨTUMĨTWO — MĨĨGA MĨRUTWO (G1128 GYMNAZO) NĮ ŨNDŪ WA ŨHOOTHI
1.1 Athamaki 3:9Modern Bible↗Share↗Nĩ ũndũ ũcio he ndungata yaku ngoro ĩrĩ na ũmenyo wa gũthamakĩra andũ aku, na gũkũũrana wega na ũũru. Tondũ-rĩ, nũũ ũngĩhota gũthamakĩra andũ aya aku aingĩ ũũ?”
CIUGO CIA KIHEBERI⚑ H7451 ra — thũũku · ⚑ H2896 towb — wega · ⚑ H995 bin · ⚑ H3820 leb · ⚑ H8085 shama — igua
NGOO YA ŨTAŨKĨRWA → KWĨGA GŨKĮ-ŨKĮRANIA GATAGATĮ-INĮ KA WĨGA NA ŨŨRU.
(Mecereka makwa niĩ mwene — "ũmenyo" gũkũ nĩ shama (H8085, kũigua): ngoro ĩrĩ na ũteithatai wa kũigua. Kũgũa nĩ kwatoonyereire na gũtũ, hĩndĩ ĩrĩa mũtumia aiguire mũgambo wa nyoka; ũhoti wa gũkũũrana wega na ũũru ũgatoonya na mũrango o ũcio, hĩndĩ ĩrĩa ngoro ĩiguaga Ngai. Na "ũũru" nĩ ra (H7451, ũũru) — kiugo o kĩu kĩrĩa gĩtaũrĩtwo ũũru wa mũtĩ.)
2.Ahibirania 5:13Modern Bible↗Share↗Mũndũ o wothe ũnyuuaga iria, tondũ no gakenge-rĩ, ndangĩmenya wega ũhoro wa ũrutani wa ũthingu.
(Mecoya makwa mwene — "kũgeria" nĩ dokimazo (G1381, to prove): nĩ kũgeria, ta ũrĩa kĩgera kĩgeragio na mwaki. Ũmenyo ũrĩa mũrutĩtwo nĩũgeragia mbere, na thutha ũcio nĩũrũmagia kĩrĩa kĩega; na kĩrĩa gĩothe kĩoneka kĩrĩ kĩũru, o na korwo no mũhianĩre waguo wa nja, gĩgateo.)
5.Aroma 16:19Modern Bible↗Share↗Andũ othe nĩmaiguĩte ngumo ya wathĩki wanyu, nĩ ũndũ ũcio nĩnjiyũrĩtwo nĩ gĩkeno nĩ ũndũ wanyu; no nĩngwenda mũgĩe na ũũgĩ harĩ maũndũ marĩa mega, na mwage ũcuuke harĩ maũndũ marĩa mooru.
ŨRĨA ŨGAATOORANIA → NĨAKARĨĨA KUUMA MŨTĨ-INĨ WA MUOYO, ŨRĨ GATAGATĨ-INĨ KA MŨGŨNDA WA GĨKENO WA NGAI.
Kũguũrĩrio 22:2Modern Bible↗Share↗rũikũrũkĩire gatagatĩ ka njĩra ĩrĩa nene ya itũũra inene. Mĩena yeerĩ ya rũũĩ rũu, o mwena warĩ na mũtĩ wa muoyo, naguo waciaraga matunda mĩthemba ikũmi na ĩĩrĩ, ũgaciaraga maciaro maguo o mweri. Namo mathangũ ma mũtĩ ũcio maarĩ ma kũhonia andũ a ndũrĩrĩ.
Ũrĩa kĩĩruru kĩrehaga ũtheri: mĩtĩ ĩĩrĩ yarũgamĩte mũgũnda-inĩ. Nĩ ũndũ wa mũtĩ wa ũmenyo gĩkuũ gĩokire; mũtĩ-inĩ wa mũtharaba, gĩkuũ gĩakuuo, na mũtĩ wa mũoyo nĩũhingũre. Kwĩonera mũtĩ wa mbere kũratũteithia kuona ũrĩa mũtĩ wa mũthia ũrĩ mwega (Kĩambĩrĩria 2:9 → 1 Petero 2:24 → Kũguũrĩrio 2:7).
Kĩrĩkanĩro kĩerũ kĩrĩ na kiugo kĩu kĩmwe ũguo: Petero aandĩkĩra ageni ciugo cia o Daudi iria aainire — tigana na ũũru, na wĩke wega (Thaburi 34:14 → 1 Petero 3:11). Watho ũcio ndũrĩ waraganĩte. No rĩrĩ, kĩrĩkanĩro kĩerũ kĩongagĩrĩra hinya, nĩgũkorwo Ngai nĩaitĩrĩirie Jesũ wa Nazarethi maguta, ũrĩa wathiiaga agĩĩkaga wega (Atũmwo 10:38).
Ciugo ũrĩa itariĩ: "kwaga gwathĩka" thĩinĩ wa Aroma 5:19 nĩ parakoe (G3876, kwaga gwathĩka), ũndũ wa kũigua ũhoro na njĩra ĩtarĩ yagĩrĩire; "gwathĩka" nĩ hypakoe (G5218, gwathĩka), gũthikĩrĩria kũrĩa kũrehaga gwĩtĩkĩra. Kũgũa nĩkuoimĩte na gũtũ, na ũguo no
Ũrĩa ũhoro ũyũ ũkoniĩ Ayahudi na Ndũrĩrĩ: Atũmwo 10:38 nĩyahunjĩirio nyũmba ya Korinelio, mũndũ wa Ndũrĩrĩ. Na mahuti ma mũtĩ wa muoyo nĩ ma kũhonia NDŨRĨRĨ (Kũguũrĩrio 22:2). Ndũrĩrĩ-inĩ ciothe, mũndũ ũrĩa wĩtigĩrĩte we na ekaga ũrĩa kwagĩrĩire nĩetĩkĩrĩkĩte nĩwe (Atũmwo 10:35).
Ũguo ũrĩa ũhoro ũyũ ũkũhutagia: geria maũndũ mothe; rũmia ũrĩa mwega (1 Athesalonike 5:21). Meciiria ma kũmenya nĩmarutagwo na kũhũthĩrwo (Ahibirania 5:14). Tuĩka mũĩkaria wa kiugo, na ti mũthikĩrĩria wiki (Jakubu 1:22), naguo ũhoti wa kũmenya ũgakũra.
Ũndũ ũyũ ũrahĩnia ũhoro wa tene na tene: kĩrĩa kĩoririo na kũrĩa nĩ kĩrahewo rĩngĩ na kũrĩa. Ũrĩa ũgaakorwo ahootana nĩakamũhe rũtha rwa kũrĩa mũtĩ-inĩ wa muoyo (Kũguũrĩrio 2:7). Tigana na waganu, na wĩke wega, na ũtũũre nginya tene na tene (Thaburi 37:27).
→ Njĩra ya kabuku: Thaburi 34 yugaga, Cama mwĩonere atĩ Jehova nĩ mwega (Thaburi 34:8), mbere ya kuuga, tigana na ũũru, na wĩke wega (Thaburi 34:14). Kanua karĩa kanacama wega gakoragwo na mũtuithania mwerũ wa ũũru. Rũmĩrĩra ũrĩa kũrĩa gũtwaranĩte na ibuku rĩothe: Kĩambĩrĩria 3:12 → Thaburi 34:8 → Johana 6:51 → Kũguũrĩrio 2:7.