Ko e Hā ‘oku Lea‘aki ‘e he Tohi Tapu Fekau‘aki mo e Kātaki Fakafuofua? — Ke Mo‘ui‘aki · Ngaahi Fakamatala Tohi Tapu KJV mo e Ngaahi Fika ‘a Strong
MOU'I 'AKI · 'A E FONONGA MO E 'OTUA — TOLOMAKI, 'EVE'EVA, LELE, KAKATO
Kātaki — Tokāteline Fakatohitapu Tefito'i
LEA FAKAHU‘OFA
Ko e faʻa kātaki ko e ʻeveʻeva ia ʻi muʻa ʻi haʻane hoko ko ha meʻa kehe. ʻOku ʻikai ke ʻalu ʻa ha tamasiʻi ʻi ha ʻaho pe taha: ʻoku tomuʻa totolo ʻi hono nima mo hono tui; pea toki puke ia ʻe heʻene tamai ʻi hono nima ʻo akoʻi ke ʻeveʻeva, sitepu taha ki he sitepu taha; pea ʻalu tokotaha pe ia; pea tupu, pea lele. Pea ko e tokotaha ʻoku lele lelei ʻoku ne fai ha fakatanga, pea ʻoku maʻu ʻe he fakatanga ha ngataʻanga, pea ʻi he ngataʻanga ko ha kalauni. ʻOku hangē ko ia ʻa e faʻa kātaki. Ko e lea Kalisi ko hupomone (G5281, patience) — ʻoku pehē ʻe Strong, ko e faʻa kātaki fiefia (pe ʻamanaki lelei), tuʻu maʻu — pea kuo langa ia mei he ongo lea ʻe ua, G5259, ʻi lalo, mo G3306, ke nofo maʻu: ko ha nofo maʻu ʻi lalo. ʻOku ne maʻu hono kaungāʻapi, makrothumia (G3115, longsuffering) — laulōloa ʻi he laumālie, tuai ke ʻita. ʻOku ui ʻe he lea Hepelū ʻa e tatali ko qavah (H6960, wait) — ʻoku pehē ʻe Strong, ke fesiʻi fakataha, hangē ha maea kuo fīfī — ʻoku fesiʻi ʻa e laumālie ʻoku ne tatali ki he ʻOtua ʻo hangē ha maea; pea ko e tokotaha faʻa kātaki ko e arek (H750, patient) — laulōloa: laulōloa ʻi he laumālie, mo tuai ke ʻita. ʻOku fua ʻe he ako ko ʻeni ʻa e faʻa kātaki ʻi he fonongá kotoa ʻo ha tokotaha: pe ʻoku ne maʻu fēfē ia ʻi he taimi ʻoku ne totolo pe; pe ʻoku ne ʻeveʻeva fēfē ʻi ai ʻi he ʻilonga kuo ne maʻu ia; pe ʻoku ne lele fēfē ʻi he fakatanga kuo tuku ki mui ʻiate ia ʻaki ʻa e faʻa kātaki, pea foaki ia hangē ha tautea ʻi he kautau ʻo e ʻOtua; pea pe ʻoku ne aʻu fēfē ki he laine ʻi he ngataʻanga, ʻa ia ʻoku maʻu ai ʻa e talaʻofa, kuo puke maʻu ʻa e kalauni, pea ʻoku tuʻu ai ʻa e folofola ʻa hotau ʻOtua ʻo taʻengata. Kumi ke faʻa ʻilo ia.
'ENI TOLU 'E FIU 'A 'ENI AKO 'O TALI:
1. ʻOku ʻilo ʻi fē ʻa e faʻa kātaki, pea ʻoku fakapehē ʻe he taha ke maʻu muʻa ia?
2. Ko e hā ‘oku totonu ke fai ‘e ha taha ‘aki ‘ene kātaki-fa‘a-kātaki ‘i he taimi kuo ne ma‘u ai, pea ‘oku fēfē hono mo‘ui‘aki ia ‘i he ‘aho ki he ‘aho?
3. ʻOku ngata fēfē e fekaufaʻi — ko e hā ʻoku maʻu ʻe he faʻa kātaki ʻi he laine ngataʻanga, pea ko e hā ʻoku tolonga ʻo taʻengata?
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — fakatokangaʻi pe ʻoku fakatupu f
(Ko e ngaahi fakakaukau fakafo'ituitui — ko e qavah (H6960, tatali) ko hono 'uhinga 'a Strong ke fakama'u fakataha, hangē ko ha maea kuo lalanga mei he ngaahi filo lahi; pea ko hono 'ofefine ko e tiqvah (H8615, 'amanaki) — 'i hono mo'oni ko ha maea, pea ko ia, ko e 'amanaki lelei. 'Oku 'ikai ko ha nofo noa 'a e tatali 'i he folofola; ko ha fakama'u 'o e laumālie ki he 'Otua, kae'oua ke hoko 'a e tatali tonu ko ia ko ha maea 'oku puke ma'u: 'e 'ikai motuhi ho'o 'amanaki (Palovepi 23:18). Pea ko e arek (H750, kātaki) 'oku 'uhinga tonu pe ki he LŌLOA — lōloa 'i he laumālie, tuai ke 'ita; ko e lea tatau 'oku hā mai 'i he huafa 'o e 'Eiki 'iate ia, 'i he taimi 'oku ne ui ia ko e 'aloha mo e 'ofa, kātaki fuoloa (Ekisoto 34:6). 'Oku 'ai 'e he tokotaha kātaki 'a e fakatatau 'o 'ene Tamai.)
1. TOLOTOLO — MO E FONO KE MA'U IA
(Ko e ngaahi fakakaukau tonu ʻoku ou maʻu — ʻoku kamata māʻulalo pē ʻa e ʻalunga kotoa pē, pea ʻoku ʻikai fanauʻi ha taha kuo tupu ʻo kakato ʻi he kātaki. Kuo pau ke ʻuluaki MAʻU ia; pea ʻoku fakahā ʻe he kau fakamoʻoni ni ʻa e potu ʻoku maʻu ai: ʻoku maʻu ia ʻi he ngaahi tohi tapu, ʻoku foaki ia ʻe he ʻOtua ʻo e kātaki, pea ʻoku ngāueʻi ia ʻiate koe ʻe he ʻahiʻahiʻi ʻo hoʻo tui. ʻE ʻikai lava ke lele ha pēpē; ʻe lava ke ne tangi, pea ʻe lava ke ne tatali ke toʻo hake ia. Kamata ʻi ai. Pea fakatokangaʻi lahi ʻa e meʻa ni: ʻi hoʻo teʻeki ai ke tatali ki he ʻOtua, kuo ʻosi tatali ʻa e ʻOtua kiate koe.)
1.Loma 15:4Modern Bible↗Share↗He ko e ngaahi meʻa kotoa pē naʻe tohi ʻi muʻa, naʻe tohi ko hotau akonaki, koeʻuhi ko e meʻa ʻi he faʻa kātaki mo e fakafiemālie ʻoe ngaahi tohi, ketau maʻu ai ʻae ʻamanaki lelei.
KO E NGAAHI ME'A KUO TOHI 'I MU'A NA'E TOHI KI HOTAU AKO → 'I HE KĀTAKI MO E FAKAFIEMĀLIE 'O E NGAAHI TOHI TAPU = 'AMANAKI LELEI.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituʻitui — ko eni ʻa e potu ʻoku ʻilo ai ʻa e faʻa kātaki: ʻi he FOLOFOLA. Ko e ngaahi meʻa naʻe tohi ʻi muʻa naʻe tohi ia ma'a hoʻo ako; ʻoku hā ʻa e faʻa kātaki MEI he folofola — te ke ʻilo ia ʻi he tohi, ʻi hōnau lotolotonga naʻe tatali ai kimuʻa ʻiate koe. Toʻo ia ʻo hangē ha valevale ʻoku ne toʻo ʻa e matapā ʻo ʻene tamai.)
2.Loma 15:5Modern Bible↗Share↗Pea ko eni, ke tuku kiate kimoutolu ʻe he ʻOtua ʻoe faʻa kātaki mo e fiemālie, ke mou felototatauʻaki pē kiate kimoutolu ʻo tatau mo Kalaisi Sisu:
Pea ko eni, ke tuku kiate kimoutolu ʻe he ʻOtua ʻoe faʻa kātaki mo e fiemālie → ke mou felototatauʻaki pē kiate kimoutolu ʻo tatau mo Kalaisi Sisu.
(Ko ‘eku ngaahi fakakaukau fakafo‘ituitui — fakatokanga‘i ‘a e hingoa: ko e ‘Otua ‘O E KĀTAKI. ‘Oku ma‘u ia ‘e he ngaahi folofola, ka ko e ‘Otua ‘oku ne foaki ia; ko e tohi ko hono nima ia ‘oku a‘u hifo ki he tokotaha anga-fakatōkilalo. Ko e tokotaha na‘e ngaohi ‘a e pēpē ‘oku ako‘i ‘e ia ‘a e pēpē: kumi ‘a e me‘a‘ofa mei he tokotaha foaki tonu ia.)
3.Semisi 1:2Modern Bible↗Share↗ʻE hoku kāinga, ʻoka mou ka tō ki he ngaahi ʻahiʻahi kehekehe, ui ia kotoa pē ko e meʻa fakafiefia;
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G3986 peirasmos
FAKATAU IA KO E FIEFIA KATOA → KA MOU TŌ KI HE NGAAHI AHIʻI KEHEKEHE.
4.Semisi 1:3Modern Bible↗Share↗ʻO ʻilo, ko e ʻahiʻahiʻi ʻo hoʻomou tui, ʻoku ne fakatupu ʻae kātaki.
Kae tuku ʻae kātaki ke ngāue ki he haohaoa → koeʻuhi ke mou haohaoa mo māʻopoʻopo, ʻo taʻemasiva ʻi ha meʻa.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakatāutaha — vakai ki he founga 'oku hoko mai 'a e kātaki ki he pēpē: 'oku NGAOHI'i ia. Ko e dokimion (G1383, trying) ko ha 'ahi'ahi, hangē ko hono 'ahi'ahi'i ha me'a ukamea; pea ko e katergazomai (G2716, works) 'i he Strong's ko hono ngāue kakato, ke fakahoko ke 'osi. 'Oku 'ikai fekau'i mai 'a e ngaahi 'ahi'ahi ke fakamotu'i koe; ko hono ngaohi ia 'o e kātaki 'iate koe. Pea 'oku 'uhinga 'a e holokleros (G3648, entire) ko e kātoa 'i hono konga kotoa pē — tuku ke ne fakakakato, pea 'e 'ikai ke masiva ai ha konga 'iate koe.)
6.2 Pita 1:5-6Modern Bible↗Share↗Pea koeʻuhi ko ia, ke mou mātuʻaki fai lahi, ʻo taki hake hoʻomou tui ki he lototoʻa; pea ki he lototoʻa ʻae ʻilo; (6) Pea ki he ʻilo ʻae faʻa taʻofi; pea ki he faʻa taʻofi ʻae faʻa kātaki; pea ki he faʻa kātaki ʻae angafakaʻotua;
ʻI HE FAI ʻAE FEINGA KOTOA, TĀNAKI → KI HE FAKALONGOLONGO ʻAE KĀTAKI + KI HE KĀTAKI ʻAE ANGA-FAKAʻOTUA.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ko e faʻa kātaki ʻoku ʻikai foaki ia ʻiate ia pē; ʻoku FAKAHOKO ia, ʻi hono fakahokohoko totonu, ʻo hangē ko e tupu ʻo e tamasiʻi ʻi he hokohoko ʻo e ngaahi hokotanga. ʻOku tuʻu ia ʻi mui ʻi he mapule'i-kita pea muʻa ʻi he anga-fakaʻotua ʻi he hala ki ʻolunga; ʻoku ʻikai lava ke ke tuku ha sitepu ʻe taha ʻiate ia.)
7.Luke 8:15Modern Bible↗Share↗Ka ko ia ʻoku ʻi he kelekele moʻui, ko kinautolu eni ʻoku nau fanongo ki he folofola, ʻo maʻu ia ki he loto totonu mo lelei, pea fakatupu ʻae fua ʻi he fakakukafi.
KO HA LOTO ANGATONU MO LELEI + ‘I HE NGATA ‘A E ONGO‘I ‘A E FOLOFOLA, TAUHI IA → FAKATUPU FUA ‘I HE KĀTAKI.
(Ko ‘eku ngaahi fakakaukau fakafo‘ituitui — ‘oku ma‘u ‘a e folofola ‘i he fanongo, ka ‘oku tauhi ia ‘i he kātaki. Ko e katecho (G2722, tauhi) ko hono ‘uhinga ‘a Strong ki ai ko e puke ma‘u, ke taofi ki lalo. Ko e pēpē ‘oku loto ke tupu kuo pau ke ne piki ma‘u ki he me‘a ‘oku ne fanongo ki ai; pea ‘oku ‘ikai hoko mai ‘a e fua ‘i he houa tatau — ‘oku hoko mai ia ‘I HE KĀTAKI.)
8.ʻIsaia 30:18Modern Bible↗Share↗¶ Pea ko ia ʻe tatali ai ʻa Sihova, koeʻuhi ke ne ʻaloʻofa kiate kimoutolu, pea ko ia ʻe fakahikihikiʻi ia, koeʻuhi ke ne ʻaloʻofa kiate kimoutolu: he ko Sihova ko e ʻOtua ia ʻoe fakamaau: ʻoku monūʻia ʻakinautolu kotoa pē ʻoku tatali kiate ia.
OKU TATALI ‘A E ‘EIKI, KOE‘UHI KE NE ‘OFA MAI KIATE KIMOUTOLU → ‘OKU MONŪ‘IA ‘AKINAUTOLU KOTOA PĒ ‘OKU TATALI KIATE IA.
9.ʻIsaia 64:4Modern Bible↗Share↗He talu ʻae kamataʻanga ʻo māmani ʻoku teʻeki fanongo, pe ongoʻi ʻe he telinga, pe mamata ʻe ha mata, ki ha ʻOtua mo koe, ʻaia kuo ne fai ʻae ngaahi meʻa pehē ni maʻanautolu ʻoku tatali kiate ia.
KAE 'IKAI TE NE MAMATA HE MATA, 'E 'OTUA, KAE 'IKAI KOE PE → 'A E ME'A KUO NE TEUTEU'I MA'ANE TALOA'A KIATE IA.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafo'ituitui — fokotu'u fakataha 'a e ongo me'a ni, koe'uhi ko e fo'i lea 'tatali' ko e fo'i lea pe taha, chakah (H2442, tatali) — vakai ki he ngaahi fakaʻilonga. 'Oku TATALI 'a Sihova, koe'uhi ke ne fai lelei kiate koe; pea kuo ne TEUTEU ha me'a ma'a ia 'oku tatali kiate ia. 'I he 'ikai kei tatali 'a e pēpē ki he'ene Tamai, na'e tatali 'a e Tamai ki he pēpē. 'Oku ke ako 'a e kātaki mei he Taha kuo ne fakahā 'osi ia kiate koe.)
10.Saame 40:1Modern Bible↗Share↗Naʻa ku tatali faʻa kātaki pe kia Sihova; pea ne tokanga kiate au, ʻone ongoʻi ʻeku tangi.
Naʻa ku tatali faʻa kātaki pe kia Sihova → pea ne tokanga kiate au, ʻone ongoʻi ʻeku tangi.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻi he lea naʻe tomuʻa tohi ʻaki, ʻoku tuʻo ua ʻa e leá — ʻi he tatalí naʻaku talí — qavah (H6960, tatali) ki he qavah. ʻOku ʻikai ha mafai ʻo e pēpē tuku kehe ha tangi; pea naʻe FAKAHINGA ʻe he ʻEIKÍ — ko e natah (H5186, fakahinga) ʻoku ʻuhinga ʻi he Strong's ke mafao atu, ke punou hifo — ʻoku ne punou hifo ki he tokotaha māʻulaló, ʻo hangē ko e punou hifo ʻa e tamaí ki ha tamasiʻi ʻoku tokoto ʻi he kelekelé. Tatali, pea kalanga: ʻoku ne fanongo.)
11.Tangilāulau 3:25Modern Bible↗Share↗ʻOku lelei ʻa Sihova kiate kinautolu ʻoku tatali kiate ia, ki he laumālie ʻoku kumi kiate ia.
ʻOku lelei ʻa Sihova kiate kinautolu ʻoku tatali kiate ia + ki he laumālie ʻoku kumi kiate ia.
12.Tangilāulau 3:26Modern Bible↗Share↗ʻOku lelei ki he tangata ke ne ʻamanaki, pea ne tatali fakatatoka foki ki he fakamoʻui meia Sihova.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ H1748 duwmam
KO E LELEI → KE ʻAMANAKI PEA MAPUPULI FAKALONGOLONGO ʻI HE FAKAMOʻUI ʻO E ʻEIKI.
13.Tangilāulau 3:27Modern Bible↗Share↗ʻOku lelei ki he tangata ke ne fua ʻae haʻamo ʻi heʻene kei talavou.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ H5271 naur · ⚑ H5923 ol
KO E LELEI KI HE TANGATA → KE NE FUA 'A E HAMO 'I HONO KEI TALAVOU.
(Hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku tuʻu fakataha ha me'a lelei ʻe tolu ʻi ha feitu'u pe taha: ʻoku angalelei ʻa Sihova kiate kinautolu ʻoku tatali kiate ia; ʻoku lelei ke ʻamanaki mo tatali fakalongolongo pe; pea ʻoku lelei ke fua ʻae haʻamo ʻi hono TALAVOU. duwmam (H1748, tatali fakalongolongo pe) ko Strong's foki mateaki, longopoto, taʻengaue — ko e tatali fakalongolongo ko ha tatali taʻengaue, ʻoku ʻikai ko ha tatali lāunga. Pea ʻoku hilifaki ʻae haʻamo ʻi he taimi muʻa: ko e faʻa kātaki kuo ako ʻi he kei talavou ʻoku fua māmā pe. Kamata māʻulalo, kamata iiki, pea kamata; pea toki tuʻu hake ʻi ho vaʻe, pea ʻalu.)
2. ‘EVE‘EVA — KO E HĀ KE FAI KI AI KAPAU ‘OKU ‘IATE KOE IA
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — kuo tuʻu ʻae tamasiʻi ʻi hono vaʻe; ko eni ʻoku hoko mai ʻae ʻeveʻeva. ʻOku ʻikai ko e kātoanga ʻoe faʻa kātaki ha meʻa ke tuku ki loto puha; ko e kofu ia ke TUI, mo e founga ke ʻeveʻeva ʻaki, ʻi he ʻaho taki taha, ʻi he lotolotonga ʻoe kakai. Fakatokangaʻi ʻae ngāue ʻe ua ʻoe vaeʻoseni ni ʻi he kau fakamoʻoni: puke maʻu ho laumālie ʻaki ia, pea tui ia ki he kakai kotoa pē — koeʻuhi ko e ʻeveʻeva ʻoe faʻa kātaki ʻoku ʻeveʻeva ia ʻi he lotolotonga ʻoe kau tokoua ʻi he tui, pea mo kinautolu ʻoku nau ʻahiʻahiʻi koe.)
(Ko e ngaahi fakakaukau totonu pē eku — ko e ktaomai (G2932, maʻu) ko e Strong's ia ki hono maʻu, hono akonaki, hono ʻoʻonaʻi. ʻOku maʻu ʻe he kātaki ʻae laumālie ʻoʻona ʻoe tangata: kapau ʻe mole ʻae kātaki, kuo toho ai ʻae laumālie ki he potu ʻoku ʻikai fie ʻalu ki ai. Puke muʻa ho fale ʻoʻou; pea toki ʻalu atu ʻi he matapā.)
2.Kolose 3:12Modern Bible↗Share↗Ko ia ko kimoutolu, ko e māʻoniʻoni mo e ʻofeina, mou ai, ʻo taau mo e kakai fili ʻae ʻOtua, ʻae manavaʻofa, mo e angalelei, mo e loto angavaivai, mo e angamalū, mo e kātaki fuoloa;
ʻAI, HANGE KO E KAKAI KUO FILI ʻE HE ʻOTUA → ANGALELEI + LOTO-FAKATŌKILALO + ANGAVAIVAI + KĀTAKI FUOLOA.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ko e enduo (G1746, fakakofuʻi) ko e ʻuhinga ʻo e Strong ko hono fakakofuʻi, ʻo hangē ko hono tui ʻo ha kofu. Ko e kātaki fuoloa ko e konga ia ʻo e kofu ʻo kinautolu kuo fili: ʻoku fakakofuʻi ia ʻi he ʻaho kotoa pē, hangē ko e tui ʻe ha taha hono kofu tuʻa kimuʻa ke ʻalu ki tuaʻā. Ke ʻeveʻeva kuo fakakofuʻi.)
3.ʻEfesō 4:1Modern Bible↗Share↗Pea ko eni, ko au ko e pōpula ʻae ʻEiki, ʻoku ou kole kiate kimoutolu, ke mou ʻaʻeva ʻo taau mo e ui ʻaia kuo uiuiʻi ʻaki ʻakimoutolu
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G4043 peripateo
‘EVE'AKI HA ĀNGA TAAU → KI HE UI KUO UI‘AKI KIMOUTOLU.
4.ʻEfesō 4:2Modern Bible↗Share↗ʻI he angavaivai kotoa pē mo e angamalū, mo e kātaki fuoloa, ʻo fekātakiʻaki ʻi he ʻofa;
ʻI he angavaivai kotoa pē mo e angamalū, mo e kātaki fuoloa → ʻo fekātakiʻaki ʻi he ʻofa.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ko e ʻalunga tonu eni: ko e ʻalunga ʻoku taau mo e uiuiʻi ʻoku ʻalu ia ʻIA MO E KĀTAKI FUOLOA. Pea ko e anechomai (G430, kātakiʻi) ko e ʻuhinga ʻe Strong ke tauhi maʻu koe kiate koe, ke kātaki ʻaki — kuo pau ke KĀTAKIʻI ʻa e taha ki he taha, ʻo hangē ko hono fua ha kavenga, pea fua ʻi he ʻOFA. Ko ho tokoua ko e ngoue ia ʻoku ʻalu ai hoʻo kātaki.)
5.Kolose 1:11Modern Bible↗Share↗Pea ke fakamālohi ʻakimoutolu ʻaki ʻae mafai kotoa pē, ʻo fakatatau mo ʻene mālohi lahi ʻaupito, ki he faʻa kātaki kotoa pē mo e kātaki fuoloa ʻi he fiefia;
Pea ke fakamālohi ʻakimoutolu ʻaki ʻae mafai kotoa pē, ʻo fakatatau mo ʻene mālohi lahi ʻaupito → ki he faʻa kātaki kotoa pē mo e kātaki fuoloa ʻi he fiefia.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku tuʻu fakataha ʻa e ongo lea ʻe ua ʻo e ako ʻi he laine pe taha — sio ki he ngaahi fakaʻilonga: kātaki kotoa (G5281) mo e faʻa kātaki fuoloa (G3115) — ʻa e nofo hifo ʻi lalo mo e laumālie fuoloa fakataha. Pea ʻoku ʻikai ko ho ivi pē ʻoʻou ʻa e mālohi ki he ongo meʻa ni, ka ko HONO mālohi fakaongoongoleleiʻia; pea ʻoku ʻikai ko e mata mamafa ʻa e ngataʻanga ʻo e ongo meʻa ni, ka ko e FIEFIA.)
6.Kaletia 5:22Modern Bible↗Share↗Ka ko e fua ʻoe Laumālie, ko e ʻofa, mo e fiefia, mo e melino, mo e kātaki fuoloa, mo e angavaivai, mo e angalelei, mo e tui
KO E FUA 'O E LAUMĂLIE → 'OFA + FIEFIA + MELINO + KĀTAKI FUOLOA + ANGAMALŪ + ANGALELEI + TUI.
(Ko ʻeku fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku tupu ʻae kātaki fuoloa ʻi he ʻakau pē ʻoʻona ʻae Laumālie. ʻEveʻeva ʻi he Laumālie, pea ʻoku hoko mai ʻae fua ʻi hoʻo ʻeveʻeva: ʻoku ʻikai ngaohi ʻe he nima; ʻoku FUA, ʻo hangē ko ha vaʻa ʻoku fua ai ʻae fua.)
7.1 Tesalonaika 5:14Modern Bible↗Share↗Pea ko eni, ʻoku mau enginaki kiate kimoutolu, ʻe kāinga, valokiʻi ʻakinautolu ʻoku fakamaveuveu, fakafiemālie ki he kau loto foʻi, poupou ʻae vaivai, ke mou faʻa kātakiʻi kotoa pē.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G3114 makrothumeo
FAKATOKANGA'I 'AKINAUTOLU 'OKU MATA'IKOVI + FAKAFIEMĀLIE 'AKINAUTOLU KUO VAIVAI 'ENAU LOTO + POKI'AKI 'AKINAUTOLU 'OKU VAIVAI + KE KĒTUKUTUKU KIA TOKOTAHA KOTOA PĖ.
8.Saame 37:7Modern Bible↗Share↗Ke ke fakalongo pē kia Sihova, pea tatali faʻa kātaki pe kiate ia: ʻoua naʻa ke fakamamahiʻi koe koeʻuhi ko ia ʻoku monūʻia ʻi hono hala, koeʻuhi ko e tangata ʻoku fakahoko ʻae ngaahi filioʻi kovi.
MĀLŌLŌ ‘I HE ‘EIKI + TATALI FAKATATAALA KIATE IA → ‘OUA ‘E LOTOMAMAHI.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ko e damam (H1826, mālōlō) ko ha lea Strong ʻoku ʻuhinga ki hono longo pē, ke tuʻu longolongo pē: ko e mālōlō ʻo e faʻa kātaki ko ha ngutu longo pē. Pea ʻoku ʻilo ʻe he saame ʻa e meʻa ʻe sio ki ai ho mata ʻi he hala — ʻa e tangata ʻoku monūʻia ʻene founga moʻui, neongo ʻoku ʻikai ke māʻoniʻoni ia. ʻOUA TE KE HOUHAU: ʻoku ʻalu ʻa e faʻa kātaki ʻo lava ʻi he monūʻia ʻo e angahala kae ʻikai fakafoʻi mai hono laka.)
9.Lea Fakatātā 16:32Modern Bible↗Share↗Ko ia ʻoku fakatotoka ki he ʻita ʻoku lelei hake ia ʻi ha taha ʻoku mālohi; pea pehē foki ia ʻoku faʻa pule ki hono loto ʻi ha taha ʻoku hamu ha kolo.
Ko ia ʻoku fakatotoka ki he ʻita ʻoku lelei hake ia ʻi ha taha ʻoku mālohi → pea pehē foki ia ʻoku faʻa pule ki hono loto ʻi ha taha ʻoku hamu ha kolo.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku fakaʻīloa ʻe māmani ʻoku lahi ʻae tangata mālohi, ko ia ʻoku ne lavaʻi ʻae ngaahi kolo; ka ʻoku fakaʻīloa ʻe he folofola ʻoku lahi ange ʻae tangata kātaki. ʻOku ʻuhinga ʻa e arek (H750, tuai) ki he FUOLOA — fuoloa e laumālie ʻi he muʻa ʻo e ʻita; pea ʻoku ʻuhinga ʻa e mashal (H4910, pule) ʻo fakatatau ki he Strong's ki he pule, ke maʻu ʻae pule fakaʻeiʻeiki. Kuo ʻosi maʻu ʻe he tangata kātaki hano puleʻanga: ko hono laumālie ʻoʻona, kuo pule ki ai.)
10.Tangata Malanga 7:8Modern Bible↗Share↗ʻOku lelei hake ʻae ikuʻanga ʻo ha meʻa ʻi hono kamataʻanga: pea ʻoku lelei lahi ʻaia ʻoku loto faʻa kātaki ʻiate ia ʻoku loto fielahi.
ʻOku lelei hake ʻae ikuʻanga ʻo ha meʻa ʻi hono kamataʻanga → pea ʻoku lelei lahi ʻaia ʻoku loto faʻa kātaki ʻiate ia ʻoku loto fielahi.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku fakafepakiʻi ʻae kātaki mo e laukau, koeʻuhi ʻoku ʻikai lava ke tatali ʻae laukau; kuo pau ke ne maʻu ʻae meʻa he TAIMI NI. Ka ʻoku lelei ange ʻae NGATAʻANGA ʻo ha meʻa — pea ko ia pē ʻoku kātaki ʻi he laumālie ʻe mamata ki hono ngataʻanga. Puke maʻu ʻae folofola ni; ʻe fakaava ia ʻe he laine fakaʻosi.)
11.Semisi 5:7Modern Bible↗Share↗Ko ia, ʻe kāinga, ke mou faʻa kātaki, aʻu ki he hāʻele mai ʻoe ʻEiki. Vakai, ʻoku tatali ʻae tangata tauhi ngoue ki he fua lelei ʻoe kelekele, pea ʻoku tatali fuoloa ia ki ai, kaeʻoua ke ne maʻu ʻae ʻuha muʻa mo e ʻuha mui.
Ke faʻa kātaki foki ʻakimoutolu + ke fakamālohi homou loto → he ʻoku fakaʻaʻau ʻo ofi ʻae hāʻele mai ʻoe ʻEiki.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku akoʻi ʻe he tangata tō ngoue ʻae tangata ʻeveʻeva. ʻOku ne tatali — ekdechomai (G1551, tatali), ko e Strong's ko e ʻamanaki, ke sio ki — pea ko e fua ʻoku ne tatali ki ai ʻoku MAHUʻINGA; ʻoku ʻikai ha taha ʻe tatali fuoloa ki ha meʻa ʻoku taʻeʻaonga. Ko ia ko e ʻeveʻeva ʻoe kātaki ʻoku ko ha ʻeveʻeva ki ha aʻu mai: mou kātaki foki, koeʻuhi ʻoku haʻu ʻofi ʻa e ʻEiki ʻaʻana. Pea ko e sterizo (G4741, fokotuʻumaʻu) ko e Strong's ko e fokotuʻu maʻu — ko ha loto kuo fokotuʻu maʻu ʻoku ʻikai te ne heʻe mei he hala. Ko ʻeni, teuteu ki he ngāue; ʻoku ʻi ho ʻao ʻa e fai vevesi.)
3. LELE ʻI HE FEINGA — TUKU IA HANGĒ HA SOULJA ʻI HE KAU TAU ʻA E ʻOTUA
(‘Eku ngaahi fakakaukau fakafo‘ituitui — ko eni kuo hoko ‘a e ‘alu ko ha fe‘auhi, pea ko e fe‘auhi ko ha tau. Fakatokanga‘i ‘a e lea lahi ‘o e vaha‘a taimi ko eni: ‘oku fai ‘a e fe‘auhi ‘I HA KATAKIATA — pea ‘a e lea fe‘auhi tonu, sio ki he fakaila ‘i lalo ‘i he fakamo‘oni ‘uluaki, G73, ko e founga fakamatala ‘a Strong ko e fekī‘ia, fekeka‘i, tau, fe‘auhi: ko hono fai ‘o e fe‘auhi ko eni KO HONO FAI ‘o e tau ko eni. Ko e tokotaha lele ‘a e ‘Otua ko e tokotaha tau ‘a e ‘Otua: ‘oku ne kātaki ‘a e faingata‘a, ‘oku ‘ikai ke ne fihifihia ai, pea ‘oku ne ‘atu ‘a e ngaahi konga ‘o hono sino ki he ‘Otua — pea ko e ngaahi mea‘afe ‘oku ne ‘atu, sio ki he fakaila, G3696, ko e ngaahi mahafu tau ‘i he lea motu‘a.)
1.Hepelū 12:1Modern Bible↗Share↗Ko ia, ko e meʻa ʻi he kāpui ʻakitautolu ʻe he ʻao ʻoe kau fakamoʻoni tokolahi pehē, ke tau siʻaki foki ʻae meʻa mamafa kotoa pē, mo e angahala ʻoku tau moʻuangofua ki ai, pea tau feleleʻi ʻi he fakakukafi ʻae fakapuepue kuo tofi ʻi hotau ʻao.
TUKU MAMAFA KOTOA PĒ + MO E ANGAHALA ʻOKU NGĀUE FAKAFIEFIA ʻIATE KITAUTOLU → LELE ʻAKI ʻAE KĪ FAKATAKATAHA ʻO E FEʻauhi ʻOKU TUKU ʻI MU'A ʻIATE KITAUTOLU.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku tuʻu ʻi heni ʻa e ako kotoa ʻi he ngaahi lea ʻe nima: PUIPUI FAKAKĀTAKI ʻI HE FEʻauhi. Ko e faʻa kātaki ʻoku ʻikai ko e ʻulungāanga pē ʻo e tangata tō mamaʻo; ko e mālohi ia ʻo e tangata lele. Pea ʻoku fononga māmā ʻa e tangata lele — ʻoku li kotoa ʻa e mamafa, koeʻuhi ke fakaʻaongaʻi ʻa e faʻa kātaki ki he feʻauhi, kae ʻikai ki he kavenga.)
2.Hepelū 12:2Modern Bible↗Share↗ʻO sio pe kia Sisu ko e kamataʻanga mo e ngataʻanga ʻoe tui; ʻaia ne ne kātaki ʻae pekia ʻi he ʻakau, mo ne taʻetokanga ki he fakamā, ko e meʻa ʻi he fiefia naʻe tuku ʻi hono ʻao, pea kuo nofo eni ʻi he nima toʻomataʻu ʻoe ʻafioʻanga ʻoe ʻOtua.
FAKATOKANGA'I IA NA'E KĀTAKI → NA'A MOU FAKAVAIVAI'IA PEA HELA HOMOU LOTO.
(Ko ‘eku ngaahi fakakaukau fakafo‘ituitui — ‘oku sio ki fē ‘a e tangata lele? ‘Ikai ki hono va‘e, pea ‘ikai ki he kau lele kehe: ‘OKU SIO KI SISU. Na‘e lele ‘a e lele na‘e ‘osi lele ‘i mu‘a ‘iate koe ‘e hono tokotaha na‘e fakatupu mo fakakakato: na‘a ne kātaki — hupomeno (G5278, kātaki), na‘a ne nofo ‘i lalo — ‘a e kolosi tonu pē, koe‘uhi ko e fiefia na‘e tuku ki mu‘a ‘iate ia. Kapau ‘oku vaivai ho‘o kātaki, fakakaukau kiate IA; ko e sio ko e mālohi ia.)
4.Hepelū 10:36Modern Bible↗Share↗He ʻoku taau mo kimoutolu ʻae faʻa kātaki, koeʻuhi ka hili hoʻomou fai ʻae finangalo ʻoe ʻOtua, ke mou maʻu ʻae talaʻofa.
He ʻoku taau mo kimoutolu ʻae faʻa kātaki → koeʻuhi ka hili hoʻomou fai ʻae finangalo ʻoe ʻOtua, ke mou maʻu ʻae talaʻofa.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku ʻikai ko e vekeveke ʻa e meʻa ʻoku fiemaʻu ʻe he tangata lele; kuo pehē ʻe he tokotaha malanga, ʻoku ʻikai ʻikai ke ikuna ʻa e tangata lele vave ʻi he lele. ʻOku tuʻu maʻu ʻa e talaʻofa ʻi he ngataʻanga ʻo e FAI, pea ʻoku fua ʻe he faʻa kātaki ʻa e tokotaha fai mei he fai ki he maʻu. ʻOku ke FIEMAʻU ia: ʻoku ʻikai ha taha ʻe aʻu ki hono ngataʻanga taʻe maʻu ia.)
5.2 Timote 2:3Modern Bible↗Share↗Ko ia ke ke faʻa kātaki ʻae ngaue faingataʻa, ʻo taau mo e tangata tau lelei ʻa Sisu Kalaisi.
KĒTAKI MAMAHI = HANGĒ HA SOLIA LELEI ʻO SĪSŪ KALAISI.
6.2 Timote 2:4Modern Bible↗Share↗ʻOku ʻikai ha tangata ʻoku ne fai ʻa ʻetau pea ne fakaʻefihia ia ʻi he ngaahi meʻa ʻoe moʻui ni; kaekehe ke fakafiemālie kiate ia kuo fili ia ko e tangata tau.
KO E TANGATA 'OKU NE TAU 'OKU 'IKAI TE NE FAKAFEHOKOTAKI IA MO E NGAAHI NGAUE 'A E MO'UI KO ENI → KOE'UHI KE NE FAKAHOIFUA KIA IA KUO NE FILI IA.
(Ko ʻeku fakakaukau fakafoʻituitui — ko e tokotaha lele mo e tokotaha tau ko e tokotaha tatau pē. ʻOku tuku ki tafaʻaki ʻe he tokotaha lele ʻae mamafa kotoa; ʻoku ʻikai fakapiliki ʻae tokotaha tau: ʻoku fononga mama ʻa e toko ua, pea ʻoku nau fai ia koeʻuhi ke sio ʻe he TOKOTAHA ʻe TAHA — ʻa ia naʻe fili ia. Ko e kātaki ʻoku foaki ki he ʻOtua ko e kātaki ia ʻo e tokotaha tau: ʻoku ne tuʻu maʻu ʻi he taimi ʻoku loto ʻa e kakano ke hola, ʻo hangē ko e tuʻu maʻu ʻa e tokotaha tau ʻi he ʻaho kovi.)
7.2 Timote 2:10Modern Bible↗Share↗Ko ia ʻoku ou faʻa kātaki ai ʻae meʻa kotoa pē koeʻuhi ko kinautolu kuo fili, koeʻuhi ke nau maʻu foki ʻae fakamoʻui ʻaia ʻoku ʻia Kalaisi Sisu mo e hakeakiʻi taʻengata.
OKU OU KĀTAKI ‘A E NGAAHI ME‘A KOTOA KOE‘UHI KO E KAKAI KUO FILI → KOE‘UHI KE NAU MA‘U FOKI ‘A E FAKAMO‘UI ‘A IA ‘OKU ‘I HE KALASI SISU.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — fakatokangaʻi ʻa e KOEʻUHI ʻoku kātaki ai ʻa e tau: ʻoku ʻikai ko e maʻana pē, ka ko e maʻa e KAKAI FILI, koeʻuhi ke nau lava ʻo maʻu ia. Ko e kātaki ʻoku ʻoatu ʻe ha tau ko e kātaki ia ʻoku fakaʻaongaʻi maʻa e kakai kehe. ʻOku lele ʻa e tangata lele ki he pale; ka ʻoku kātaki ʻa e tau maʻa e kautau kotoa.)
8.2 Timote 2:12Modern Bible↗Share↗Kapau ʻoku tau faʻa kātaki, te tau pule foki mo ia: kapau te tau liʻaki ia, te ne liʻaki ʻakitautolu foki:
Kapau ʻoku tau faʻa kātaki, te tau pule foki mo ia.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — vakai ki he fakaʻilonga, pea tokanga lelei ki ai: ko e lea kuo liliu ko e KĀTAKI ʻi heni ko e G5278, ko e lea tofu pē ʻo e kātaki ʻoku ngāueʻaki ʻi he ako kotoa ko ʻeni — kapau te tau KĀTAKI, te tau puleʻi foki mo ia. Ko e faingataʻaʻia ʻo e tautea mo e kātaki ʻo e kāinga māʻoniʻoni ko e lea pē taha; pea ko e ngataʻanga ʻo e lea pē taha ko ia ko ha TALONI.)
9.Loma 6:13Modern Bible↗Share↗Pea ʻoua naʻa mou ʻatu homou ngaahi kupuʻi sino ko e meʻa ngāueʻaki ʻi he taʻemāʻoniʻoni ki he angahala: kae ʻatu ʻakimoutolu ki he ʻOtua, ʻo taau mo kinautolu kuo hao mei he mate, pea mo homou ngaahi kupuʻi sino ko e meʻa ngāueʻaki ʻi he māʻoniʻoni ki he ʻOtua.
kae ʻatu ʻakimoutolu ki he ʻOtua, ʻo taau mo kinautolu kuo hao mei he mate + pea mo homou ngaahi kupuʻi sino ko e meʻa ngāueʻaki ʻi he māʻoniʻoni ki he ʻOtua.
(Ko e ngaahi fakakaukau fakafo'ituitui 'oku ou ma'u — ko e hoplon (G3696, ngaahi me'angāue) ko e mahu'inga 'a e Strong ko e mahafu, me'angāue, MĀHAFU: ko e ngaahi konga sino 'o e tangata kuo tukulolo ko e ngaahi mahafu 'oe mā'oni'oni 'i he nima 'o e 'Otua. Ko e kātaki ko ha mahafu pehē ia — tukulolo ia, pea 'oku 'a e 'Eiki 'a e tau. 'Oku 'ikai tau 'a e mahafu ma'ana pē; 'oku tāfi'i kotoa ia 'i he nima 'oku ne pukepuke ia.)
10.Kaletia 6:9Modern Bible↗Share↗Pea ke ʻoua naʻa tau fiu ʻi he fai lelei: he te tau utu ʻi hono faʻahitaʻu totonu, ʻo kapau ʻe ʻikai te tau vaivai.
Pea ke ʻoua naʻa tau fiu ʻi he fai lelei → he te tau utu ʻi hono faʻahitaʻu totonu, ʻo kapau ʻe ʻikai te tau vaivai.
(Ko ‘eku ngaahi fakakaukau fakafo‘ituitui — ‘oku toe foki mai ‘a e lea ‘a e tangata ngoue ki he tangata lele: ‘I HONO TAIMI TOTONU. ‘Oku ma‘u ‘e he ututa‘u ha taimi kuo tu‘utu‘uni, hangē pē ko e ma‘u ‘e he fu‘u lele ha laine faka‘osi kuo tu‘utu‘uni; pea ko e founga pē ‘e mole ai ‘a e ututa‘u ko hono li‘aki ia ki mu‘a. Ko hono fai ‘o e lelei, ‘i he taʻofi ‘aki ‘a e kātaki, ‘oku ‘ikai ‘aupito ke tūtuu noa ia.)
11.Fakahā 14:12Modern Bible↗Share↗Ko eni ʻae faʻa kātaki ʻae kakai māʻoniʻoni: ko ʻeni ʻakinautolu ʻoku fai ʻae ngaahi fekau ʻae ʻOtua, mo e tui kia Sisu.
Ko eni ʻae faʻa kātaki ʻae kakai māʻoniʻoni → ko ʻeni ʻakinautolu ʻoku fai ʻae ngaahi fekau ʻae ʻOtua, mo e tui kia Sisu.
(Ko e ngaahi fakakaukau totonu ʻoku ou maʻu — ʻoku ʻiate ʻOtua hono kautau, pea ko hono fakaʻilonga ko e faʻa kātaki: KO ʻENI HONO FAʻA KĀTAKI ʻO E KĀINGA MĀʻONIʻONI. ʻOku ʻikai ko ha faʻa kātaki ʻoku nofo pē mo taʻengaue; ʻoku ne TAULI — ʻae ngaahi fekau ʻae ʻOtua, mo e tui ʻa Sīsū — ʻo hangē ko ha tokotaha tau ʻoku leʻohi ʻae meʻa kuo tuku kiate ia.)
12.ʻIsaia 40:31Modern Bible↗Share↗Ka ko kinautolu ʻoku tatali kia Sihova ʻe fakafoʻou honau mālohi; te nau puna hake ʻaki ʻae kapakau ʻo hangē ko e fanga ʻikale; te nau lele ka e ʻikai vaivai; pea te nau ʻeveʻeva, kā ʻe ʻikai pongia.”
KO KINAUTOLU 'OKU TATALI KI HE 'EIKI TE NAU FAKAFO'OU 'ENAU IVI → LELE, PEA 'IKAI HELA + 'A'EVA, PEA 'IKAI VAIVAI.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻoku maʻu ʻe he tangata lele ʻoku ʻikai siʻi tukuange ʻa e meʻa fakalilolilo ʻo ia ʻoku tatali: ko kinautolu ʻoku TATALI ki he ʻEIKI ʻoku fakafoʻou ʻenau mālohi. Ko e tatali ko e mālohi ia ki he lele. Ko e chalaph (H2498, fakafoʻou) ʻoku ʻuhinga
4. HALA NGATA'ANGA — KĪTĀ, PEA 'OKU TOLONGA 'A E FOLOFOLA 'O TA'ENGATA
(Ko ‘eku ngaahi fakakaukau fakafo‘ituitui — ‘oku ‘i ai ‘a e ngata‘anga ‘o e fu‘u lele kotoa pē, pea ‘oku ‘ikai ko ha ‘ā ‘a e ngata‘anga ko ia; ko ha ma‘u ia. Fanongo ki he ‘oku tu‘u ‘i he tu‘a ‘o e laine ma‘á e tangata kātaki: ko e talakite kuo tofi‘a, ko e kalauni kuo foaki, ko e ‘amanaki ‘e ‘ikai motuhi — pea ‘i lolotonga ‘a e me‘a kotoa pē, ko e folofola na‘e talamu‘aki ia kotoa, ‘a ia ‘oku tolonga ta‘engata. Ko e tangata kātaki mo e folofola tu‘uma‘u ‘oku nau kau ki honau kaunga‘eiki: ko ia ‘oku fai ‘a e finangalo ‘o e ‘Otua ‘e tolonga ta‘engata, ‘io, ‘o hangē ko e folofola na‘a ne tauhi.)
1.Hepelū 6:12Modern Bible↗Share↗Ke ʻoua naʻa mou fakapikopiko, ka ʻe faʻifaʻitaki kiate kinautolu kuo nau lavaʻi ʻi he tui mo e faʻa kātaki ʻae ngaahi talaʻofa.
Pea kuo hili ʻene kātaki fuoloa → ne maʻu ʻe ia ʻae talaʻofa.
(Ko e ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui ʻoku ou maʻu — ko e hala ki he ngaahi talaʻofa kuo fakamoʻoniʻi ʻe ha tangata naʻe ʻosi ʻo faʻu ia: HILI ʻene faʻa kātaki, naʻa ne MAʻU ia. ʻOku ʻikai ha toe hala ki he ngaahi talaʻofa ʻa e ʻOtua ka ko e hala pē ko ʻeni — ko e tui mo e faʻa kātaki — pea ko ha hala kuo ʻosi fakaʻosi ʻe he niʻihi kehe ʻi hoʻo teʻeki ai ke fakaʻosi: ke ke hoko ko e tokotaha muimui ʻokinautolu naʻe fakaʻosi.)
3.Loma 5:4Modern Bible↗Share↗Pea mei he faʻa kātaki, ʻae ʻilo; pea mei he ʻilo, ʻae ʻamanaki lelei:
4.Loma 5:5Modern Bible↗Share↗Pea ʻoku ʻikai fakamā ʻe he ʻamanaki lelei; he koeʻuhi kuo lilingi ʻae ʻofa ʻae ʻOtua ki hotau loto ʻi he Laumālie Māʻoniʻoni, ʻaia kuo foaki kiate kitautolu.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G1680 elpis
KO E ʻAMANAKI LELEI ʻOKU ʻIKAI FAKAMĀ AI → KUO HUAʻI ʻAE ʻOFA ʻAE ʻOTUA KI HOTAU LOTO ʻI HE LAUMĀLIE MĀʻONIʻONI.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakatāutaha — fakatokanga ki he potu ʻoku ngata ai ʻa e kaha'u. ʻOku fakatupu ʻe he faʻa kātaki ʻa e dokime (G1382, experience) — ʻoku pehē ʻe Strong ko e fakamoʻoni, ko e meʻa kuo ʻahiʻahiʻi pea ʻiloʻi ʻoku moʻoni; pea ʻoku fakatupu ʻe he fakamoʻoni ʻa e ʻamanaki lelei; pea ʻoku ʻikai fakamā kitautolu ʻe he ʻamanaki lelei ko ia. ʻOku ʻikai ngata ʻa e faʻa kātaki ʻi he ongongofua; ʻoku ngata ia ʻi ha ʻamanaki lelei ʻoku ʻikai lava ʻo fakamā, kuo lilingi ki loto ʻofa ʻi he Laumālie Māʻoniʻoni.)
5.Semisi 1:12Modern Bible↗Share↗ʻOku monūʻia ʻae tangata ʻoku ne kātaki ʻae ʻahiʻahi: he ʻoka ʻilo ia ʻoku lelei, ʻe maʻu ʻe ia ʻae pale ʻoe moʻui, ʻaia kuo talaʻofa ki ai ʻae ʻEiki kiate kinautolu ʻoku ʻofa kiate ia.
ʻOku monūʻia ʻae tangata ʻoku ne kātaki ʻae ʻahiʻahi → he ʻoka ʻilo ia ʻoku lelei, ʻe maʻu ʻe ia ʻae pale ʻoe moʻui.
(Ko e ngaahi fakakaukau totonu pē ʻoʻoku — ko e dokimos (G1384, ʻahiʻahiʻi) ko e Strong's ʻoku "ʻOSI SIVI-LELEI", ʻo hangē ko ha ukamea kuo ʻalu ʻi he afi. Ko e ʻahiʻahi ʻi he maile ʻuluaki kuo hoko ko e ʻosi sivi-lelei ʻi he faʻahitaʻu fakaʻosi; pea ko e kalauni ʻoku ʻikai ko ha totongi ngāue — ko e MEʻA KUO TALA-TAHA, kiate kinautolu ʻoku nau ʻofa kiate ia.)
6.Fakahā 2:10Modern Bible↗Share↗ʻOua naʻa ke manavahē ki ha meʻa ʻi he ngaahi meʻa ko ia te ke mamahi ai: vakai, ʻe lī ʻe he tēvolo ʻa homou niʻihi ki he fale fakapōpula, ko homou ʻahiʻahiʻi, pea te mou moʻua ʻi he mamahi ʻi he ʻaho ʻe hongofulu―ka ke fai angatonu pe ʻo aʻu ki he mate, pea te u foaki kiate koe ʻae pale ʻoe moʻui.
OU‘A NA‘A KE MANAVAHĒ ‘I HA MEA ‘E TAHA ‘I HE NGAAHI ME‘A KO IA → KE KE FALALA‘IA ‘O A‘U KI HE MATE, PEA TE U ‘OATU KIATE KOE HA KALAUNI ‘O E MO‘UI.
7.Fakahā 3:10Modern Bible↗Share↗Pea koeʻuhi kuo ke tauhi ʻae lea ʻo ʻeku faʻa kātaki, te u tauhi foki ʻa koe ʻi he feituʻulaʻā ʻoe ʻahiʻahi, ʻaia ʻe hoko ki māmani kotoa pē, ke ʻahiʻahiʻi ʻakinautolu ʻoku nofo ʻi māmani.
Pea koeʻuhi kuo ke tauhi ʻae lea ʻo ʻeku faʻa kātaki → te u tauhi foki ʻa koe ʻi he feituʻulaʻā ʻoe ʻahiʻahi.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — fanongo ki he lea lahi taha ʻo e ako: ko e lea ʻo ʻEKU kātaki — ko e kātaki ʻoku ʻO'ONA ia ʻi he teʻeki ai ke ʻaʻau. Pea ko e tauhi ʻoku fakaua — vakai ki he ngaahi fakaʻilonga, ko e lea pē taha, G5083, tuʻo ua: kuo ke TAUHI ʻeku lea; pea te u toe TAUHI koe. Ko ia ʻoku ne tauhi ʻa e lea ʻo ʻene kātaki ʻoku tauhi ia ʻe he ʻEiki ʻoʻona.)
8.Fakahā 3:11Modern Bible↗Share↗Vakai, ʻoku ou haʻu fakavave: kuku ke maʻu ʻaia ʻoku ke maʻu, ke ʻoua naʻa faʻao ho pale ʻe ha taha kehe.
kuku ke maʻu ʻaia ʻoku ke maʻu → ke ʻoua naʻa faʻao ho pale ʻe ha taha kehe.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ʻi he laine fakaʻosi ʻoku nounou pē ʻae fekau: PUKE MĀʻU. krateo (G2902, puke māʻu) ko e Strong's ki hono ngāueʻaki ʻoe mālohi, ke taʻofi maʻu — ko e puke mālohi ʻa ha tangata mālohi. Kuo talaʻofa ʻae kalauni ko IA ʻOKU ʻAʻAU — ho kalauni ʻoʻou; ko e kātaki ko e nima ia ʻoku ne puke maʻu ai ia kae ʻoua ke ne haʻu.)
9.Lea Fakatātā 23:18Modern Bible↗Share↗He ko e moʻoni ʻoku ai ha ngataʻanga; pea ʻe ʻikai motuhi hoʻo ʻamanaki.
He ko e moʻoni ʻoku ai ha ngataʻanga → pea ʻe ʻikai motuhi hoʻo ʻamanaki.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — manatuʻi ʻa e lea mei he vahaʻa ʻoe ʻalu, ʻoku lelei ange ʻa e NGATAʻANGA ʻo ha meʻa — pea ko eni ʻa e talaʻofa ʻoe ngataʻanga: KO E MOʻONI ʻOKU ʻI AI HA NGATAʻANGA. Pea vakai ki he fakaʻilonga: ko e tiqvah (H8615, ʻamanaki) ko e ʻofefine ia ʻo e qavah, ko e leʻa-tatali, pea ʻoku pehē ʻe Strong ko hono ʻuhinga totonu ko ha MAEA. ʻOku haʻi ʻa e laumālie tatali ki hono ʻOtua ʻo hangē ha maea; pea ʻe lava ke tuʻusi ha maea — ka ko e MAEA KO ENI he ʻe ʻikai tuʻusi. Ko e ʻamanaki ʻoe tangata kātaki ʻoku ne puke maʻu pē ʻo aʻu ki he laine.)
10.1 Sione 2:17Modern Bible↗Share↗Pea ʻoku mole ange ʻa māmani, pea mo e holi ʻo ia: ka ko ia ʻoku ne fai ʻae finangalo ʻoe ʻOtua, ʻoku nofomaʻu ia ʻo taʻengata.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G3306 meno — Oku nofo
'OKU 'ALU 'A MĀMANI → KA 'OKU TU'U MA'U 'O LAUIKUONGA 'A IA 'OKU FAI 'A E FINANGALO 'O E 'OTUA.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — fakahoa eni ki he fiemaʻu ʻa e tangata lele: ʻoku ke fiemaʻu ʻa e faʻa kātaki, koeʻuhi, ʻI HE HILI HAʻO FAI ʻA E FINANGALO ʻO E ʻOTUA, te ke maʻu ai ʻa e talaʻofa. Ko e tangata faʻa kātaki ko ia ia ʻoku fai ʻa e finangalo; pea ko ia ʻoku fai ʻa e finangalo ʻOKU NOFOMAʻU ʻO TAʻENGATA — meno (G3306, nofo, tolonga), ʻa e foʻi lea tofu ko ia ʻoku fufū ʻi loto ʻi he hupomone. ʻOku lele ʻe māmani ʻene lele pē ʻoku ne mole atu; ka ʻoku kei nofo ʻa e tangata faʻa kātaki ʻi he hili ʻae mole ʻa māmani.)
11.1 Pita 1:25Modern Bible↗Share↗Ka ʻoku tolonga ʻo taʻengata ʻae folofola ʻae ʻEiki.” Pea ko e folofola eni ʻaia ʻoku malangaʻaki ʻi he ongoongolelei kiate kimoutolu.
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G3306 meno — Oku nofo
Ka ʻoku tolonga ʻo taʻengata ʻae folofola ʻae ʻEiki + Pea ko e folofola eni ʻaia ʻoku malangaʻaki ʻi he ongoongolelei kiate kimoutolu.
12.ʻIsaia 40:8Modern Bible↗Share↗ʻOku fakaʻaʻau ke mōmoa ʻae mohuku, ʻoku mae ʻae fisiʻiʻakau: ka e tolonga ʻo taʻengata ʻae folofola ʻa hotau ʻOtua.”
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ H1697 dabar
ʻOku fakaʻaʻau ke mōmoa ʻae mohuku, ʻoku mae ʻae fisiʻiʻakau → ka e tolonga ʻo taʻengata ʻae folofola ʻa hotau ʻOtua.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafo'ituitui — fakahoa 'a Pita mo 'Aisea, pea ongo'i ha le'o pe taha: 'e tu'uma'u 'a e folofola 'a hotau 'Otua 'o ta'engata; 'oku tolonga ta'engata 'a e folofola 'a e 'Eiki — pea ko e lea fakakīki'i, sio ki he tag, G3306, ko e lea nofo pe tu'uma'u ia. 'Oku tolonga ta'engata 'a e folofola na'a ke tauhi 'aki 'a e kātaki, pea 'oku tolonga ta'engata mo ia 'a e tokotaha 'oku ne fai 'a e finangalo 'o e 'Otua. 'Oku 'ikai mole ha me'a kuo tatali ki ai 'i he 'Otua 'i he ngata'anga.)
GUTU 'O E TOKOUA
Semisi 1:3Modern Bible↗Share↗ʻO ʻilo, ko e ʻahiʻahiʻi ʻo hoʻomou tui, ʻoku ne fakatupu ʻae kātaki.
KO HONO ʻAHIʻAHIʻI ʻO HOʻO TUI = ʻOKU NGAOHIʻI AI HA KĪTAKI.
Loma 5:3Modern Bible↗Share↗Pea ʻoku ʻikai ke ngata ai, ka ʻoku tau vikiviki ʻi he ngaahi mamahi foki: ʻi heʻetau ʻilo ʻoku tupu mei he mamahi ʻae faʻa kātaki;
ka ʻoku tau vikiviki ʻi he ngaahi mamahi foki → ʻi heʻetau ʻilo ʻoku tupu mei he mamahi ʻae faʻa kātaki.
1 Pita 1:7Modern Bible↗Share↗Koeʻuhi ʻi he ʻahiʻahi ʻa hoʻomou tui, ʻaia ʻoku mahuʻinga lahi ʻi he koula ʻoku ʻauha, ka kuo ʻahiʻahi ia ʻaki ʻae afi, ke ʻilo ia ʻoku iku ki he fakamālōʻia mo e ongoongolelei mo e nāunau ʻi he fakahā mai ʻo Sisu Kalaisi:
KO E 'AHI'AHI 'O HO'O TUI = MAHU'INGA ANGE 'I HE KOULA → 'E 'ILO KO E FAKAMĒLIE MO E NGEIA MO E LĀNGILANGI 'I HE HĀ MAI 'A SĪSŪ KALAISI.
2 Kolinitō 13:1Modern Bible↗Share↗Ko hono liunga tolu eni ʻo ʻeku ʻalu atu kiate kimoutolu. “ʻI he ngutu ʻoe fakamoʻoni ʻe toko ua pe toko tolu ʻe fakamoʻoni ʻae lea kotoa pē.”
LEA MĀHINO FAKAKALESI⚑ G3144 martus
ʻI he ngutu ʻoe fakamoʻoni ʻe toko ua pe toko tolu ʻe fakamoʻoni ʻae lea kotoa pē.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakafoʻituitui — ko e kau fakamoʻoni ʻe toko tolu, mo e ongo faʻahinga ʻe ua ʻo e lea ʻe taha. ʻOku pehē ʻe Sēmisi, ʻoku fakatupu ʻe he ʻahiʻahiʻi ʻo hoʻomou tui ʻae faʻa kātaki; ʻoku pehē ʻe Paula, ʻoku fakatupu ʻe he mamahi ʻae faʻa kātaki — pea ko e lea ʻoku ngāueʻi ʻoku taha pē ia, vakai ki he ngaahi fakaʻilonga, G2716, ʻa ia ʻoku ʻuhinga ki hono fakakakato. Pea ko e AHIʻAHI ʻa Sēmisi mo e ʻAHIʻAHI ʻa Pita ʻoku taha pē mo ia ʻae lea, G1383: ʻoku fakahā ʻe Sēmisi ʻae meʻa ʻoku FAKATUPU ʻe he ʻahiʻahi — ko e faʻa kātaki; ʻoku fakahā ʻe Pita ʻae MAHUʻINGA ʻo e ʻahiʻahi — ʻoku mahuʻinga lahi ange ia ʻi he koula. ʻI he ngutu ʻoe kau fakamoʻoni ʻe toko ua pe toko tolu ʻe fakamoʻoniʻi ai ʻae meʻa: ko e ʻahiʻahi ko e tufunga ia, ko e faʻa kātaki ko e ngāue ia, pea ko hono mahuʻinga ʻoku lahi ange ia ʻi he koula.)
'AE MALU MO HONO FAKAHOKO
13.Siope 13:15Modern Bible↗Share↗Neongo ʻene tāmateʻi au, te u falala pe kiate ia: ka te u fakamatala hoku ngaahi hala ʻi hono ʻao.
14.Semisi 5:11Modern Bible↗Share↗Vakai, ʻoku tau lau ʻoku monūʻia ʻakinautolu ʻoku faʻa kātaki. Kuo mou fanongo ki he faʻa kātaki ʻa Siope, pea kuo mou mamata ki hono ngataʻanga mei he ʻEiki; he ʻoku ʻaloʻofa ʻaupito ʻae ʻEiki, pea manavaʻofa ongongofua.
'OKU MAU LAU 'A KINAUTOLU 'OKU MONŪ'IA 'A E KAU KĀTAKI → 'A E KĀTAKI 'A SIOPE + 'A E NGATA'ANGA 'O E 'EIKI = FAKAOFA 'AUPITO, MO E 'ALOFA FAKAMAMAHI.
15.1 Pita 2:21Modern Bible↗Share↗He ko e meʻa ia kuo uiuiʻi ʻakimoutolu ki ai: he naʻe mamahi ʻa Kalaisi maʻamoutolu, pea kuo ne tuku mai ha faʻifaʻitakiʻanga kiate kimoutolu, ke mou topuvaʻe taha mo ia:
he naʻe mamahi ʻa Kalaisi maʻamoutolu → pea kuo ne tuku mai ha faʻifaʻitakiʻanga kiate kimoutolu, ke mou topuvaʻe taha mo ia.
(Ko ʻeku ngaahi fakakaukau fakatāutaha — fakatokangaʻi ʻae lea ʻae ʻata ʻoʻona — ko e FALALA ʻa Siope, vakai ki he fakaʻilonga, H3176, ko e lea-tatali ia — ʻoku pehē ʻe Strong, ko hono ʻuhinga ke tatali, ke faʻa kātaki, ke ʻamanaki. Kapau te ne tāmateʻi au, ka te u TATALI kiate ia — ko e kātaki kotoa pē ʻo Siope ʻoku ʻi he laine pē ko ia. Pea ʻoku fakaʻā mai ʻe Sēmisi ʻa hono ngataʻanga: kuo mou SIO ki he ngataʻanga naʻe ʻomi ʻe he ʻEiki, ko e ʻEiki ʻoku ʻāfio manavaʻofa lahi mo fonu ʻi he ʻofa mateaki — ko e tāmateʻi naʻe ʻikai ko e ngataʻanga; ko e ʻaloʻofa ia. Pea ko e meʻa moʻoni ʻoku lahi ake ia ʻi he ʻata: ko ha taha ʻoku lahi ake ʻia Siope kuo ne kātaki, pea kuo ne tuku mai ha fakatātā kiate kitautolu — hupogrammos (G5261, fakatātā), ʻoku pehē ʻe Strong ko ha tatau ʻoku tuku ʻi lalo, ke fakatātā ki ai — koeʻuhi ke mou muimui ki hono ngaahi ʻALUNGA. Ko e ʻeveʻeva ʻoe kātaki ko ha ʻeveʻeva ia ʻi ha ngaahi ʻalunga k
PĀ FAKAʻOSI
1 Pita 5:10Modern Bible↗Share↗Ka ko e ʻOtua ʻoe ʻaloʻofa kotoa pē, kuo ne uiuiʻi ʻakitautolu ki hono nāunau taʻengata ʻia Kalaisi Sisu, ʻoka hili hoʻomou kātaki siʻi pe, ke fakahaohaoa, mo fakatuʻumaʻu, mo fakamālohi, mo fokotuʻumaʻu ʻakimoutolu.
KO E ‘OTUA ‘O E ‘OFA KĀTOA → HILI HO’OMOU MAMAHI SI’I TAIMI → NGAOHI KIMOUTOLU KE HAOHAOA, FOKOTU’UMA’U, FAKAIVIMA’U, MO FOKOTU’U MĀ’U KIMOUTOLU.
Loma 15:13Modern Bible↗Share↗Pea ko eni, ʻofa ke fakafonu ʻakimoutolu ʻe he ʻOtua ʻoe ʻamanaki lelei, ʻaki ʻae fiefia mo e melino ʻi he tui, koeʻuhi ke mou mohu ʻamanaki lelei, ʻi he mālohi ʻoe Laumālie Māʻoniʻoni.
KE FAKAFONU ʻAKIMOUTOLU ʻE HE ʻOTUA ʻOE ʻAMANAKI ʻAKI ʻA E FIEFIA KATOA MO E MELINO ʻI HE TUI → KOEʻUHI KE MOU HŪ ʻI HE ʻAMANAKIʻANGA.
(Ko hoku ngaahi fakakaukau fakaefoʻituitui — ko eni ke tānaki ʻa e founga kotoa ki ʻapi, pea fakatokangaʻi ʻa e ngaahi hingoa ʻo e ʻOtua naʻe fua ia. Naʻe kamata ʻa e totolo ʻi he ʻOtua ʻo e KĀTAKI, ʻaia ʻoku ne foaki ʻa e kātaki ʻi he ngaahi tohitapu, pea naʻa ne talitali koe ʻi muʻa ke ke lava ʻo talitali kiate ia. Naʻe fakaʻai ia ʻe he ʻeveʻeva ʻi he ʻaho taki taha: puke ho laumālie, kātaki ki he tangata kotoa pē, mālōlō ʻi he ʻEIKI pea ʻoua naʻa loto-mamahi. Naʻe lele mo ia ʻa e fakatanga pea ʻoatu ia: lele mo e kātaki, kātakiʻi ʻa e faingataʻa ʻo hangē ko e sōtia lelei, pea kapau ʻoku tau mamahi, te tau pule fakataha mo ia foki. Pea ʻoku maʻu ʻi he mata fakaʻosi ʻe he laine fakaʻosi: fakafou ʻi he tui mo e kātaki maʻu ʻa e ngaahi talaʻofa; ko e moʻoni ʻoku ai ha ngataʻanga, pea ʻe ʻikai motuhi ho ʻamanaki. Ko ʻeni ke ke fanongo ki he ongo hingoa ʻoku tuʻu ʻi he laine: ko e ʻOtua ʻo e ʻOFA KĀTOA, ʻaia hili hoʻo mamahi siʻi taimi ʻoku ne fakahaohaoaʻi koe, fakatuʻumaʻu, fakaivimateʻi, pea fakatuʻu maʻu koe; pea ko e ʻOtua ʻo e ʻAMANAKI LELEI, ʻaia ʻoku ne fakafonu koe ʻaki ʻa e fiefia mo e melino kotoa ʻi he tui. Ko ia naʻe akoʻi koe ke ʻeveʻeva te ne ʻomi koe ki he laine ʻo laka atu — hili ʻa e mamahi, ko e fakatuʻu maʻu; pea ʻoku ʻikai ke fakamā ʻakitautolu ʻe he ʻamanaki lelei. ʻAlu atu pe, pea talitali lelei: ʻoku ofi ʻa e ʻEiki.)
LEA MĀHINO FAKAKALESI
These are the keywords for this study. Tap any dotted word in the verses above to see its meaning here.
3. Hepelu 12:1 — Ke tau siʻaki foki ʻae meʻa mamafa kotoa pē, mo e angahala ʻoku tau moʻuangofua ki ai, pea tau feleleʻi ʻi he fakakukafi:
a) ngaahi me'a ki he mo'ui ni
e) ko e fiefia naʻe tuku ki hono ʻao
ko e fakapuepue kuo tofi ʻi hotau ʻao
4. Hepelu 10:36 — He ʻoku taau mo kimoutolu ʻae faʻa kātaki, koeʻuhi ka hili hoʻomou fai ʻae finangalo ʻoe ʻOtua, ke mou maʻu:
a) ko e kalauni ʻo e moʻui
e) ʻae talaʻofa
c) ʻa e ʻuha muʻa mo e ʻuha mui
5. Kolose 1:11 — Pea ke fakamālohi ʻakimoutolu ʻaki ʻae mafai kotoa pē, ʻo fakatatau mo ʻene mālohi lahi ʻaupito, ki he faʻa kātaki kotoa pē mo e kātaki fuoloa ʻi he:
a) angavaivai
e) angimalie
c) fiefia
6. 2 Timothu 2:12 — Kapau ʻoku tau faʻa kātaki, te tau
a) pule fakataha mo ia
b) maʻu ʻa e fakamoʻui
c) maʻu ʻae talaʻofa
7. Fakahā 3:10 — Pea koeʻuhi kuo ke tauhi ʻae lea ʻo ʻeku faʻa kātaki, te u tauhi foki ʻa koe ʻi he:
a) ko e angahala ʻoku ne fakalavelavea faingofua ʻakitautolu
e) e feituʻulaʻā ʻoe ʻahiʻahi
c) ko e māmani ʻoku mole atu
KII TALI: 1-b, 2-a, 3-c, 4-b, 5-c, 6-a, 7-b
'E LAHI HONO VAHEVAHE 'O E AKO KO 'ENI
Ko e founga 'oku 'omai 'e he ata 'a e maama: Na'e pehē 'e Siope, "Neongo te ne tāmate'i au, ka te u falala pe kiate ia" (Siope 13:15), pea ko 'ene fo'i lea 'o e falala ko e fo'i lea 'o e tatali (H3176 — hope, tarry, trust, wait) — fakahoa ia ki he "monū'ia 'a kinautolu kotoa pē 'oku tatali kiate ia" (Aisea 30:18) pea kuo mou fanongo ki he faka'ivi 'o Siope (Semisi 5:11), 'oku teuteu ki hono ako fakafoitaha.
Ko e founga ʻoku fakamatalaʻi ai ʻe he fuakava foʻou: naʻe folofola ki he ngaahi tamai, fiemālie pe koe ʻia Sihova, ʻo tatali fakakātaki kiate ia (Sāme 37:7); pea kuo folofola mai kiate kitautolu, ke tau lele fakakātaki ʻi he fe'auhi kuo ʻai ki muʻa ʻiate kitautolu (Hepelu 12:1) — kuo hoko ʻae tatali ko ha lele, pea ko e faʻa kātaki pē taha ʻa e ongo meʻa ni.
Ko e founga ʻoku mahuʻinga ai ʻae ngaahi lea: ko e kātaki ʻo Hepelu 12:1 (G5281) ko ha nofo maau ʻi lalo, pea ko e kātaki ʻo Hepelu 6:12 (G3115) ko ha laumālie fuoloa, tuai ki he ʻita — ʻoku kole ʻe he fesi ʻae taha, ka ʻoku kole ʻe he talaʻofa ʻae taha kehe; pea ʻoku fokotuʻu fakataha ʻe Kolose 1:11 ʻae ongo lea ko ia ʻi ha laine pe taha — vakai pe ko e fē ʻae lea ʻoku tuʻu ʻi he fē ʻo e potu, mo hono ʻuhinga ki ai.
Ko hono aʻu atu ki he taʻengata: ko ia ʻoku fai ʻa e finangalo ʻo e ʻOtua ʻoku nofo ia ʻo taʻengata (1 Sione 2:17), pea ʻoku ke fiemaʻu ʻa e kātaki, koeʻuhi ko ia, hili hoʻo fai ʻa e finangalo ʻo e ʻOtua, ke ke maʻu ʻa e talaʻofa (Hepelu 10:36) — ko e tangata kātaki ʻoku fai ʻa e finangalo ko ia ia ʻoku moʻui taʻengata.
Hala kehe: ko e tangata ngoue 'oku ne tatali ki he fua mahu'inga 'o mamani (Semisi 5:7) 'oku tu'u ofi ki he kelekele lelei 'a ia 'oku fakatupu ai 'a e fua 'i he kātaki (Luke 8:15) — ko e tokotaha tūtuu, ko e kelekele, mo e utu fua 'o e kātaki, kuo teu ki hono ako pē ia.
→ Fakaha nai ngofua: ko e fo'i lea 'oku liliu ko e mamahi 'i he 2 Timote 2:12 (G5278) ko ia pē 'a e fo'i lea kātaki 'o e ako ni — kapau te tau mamahi, ko hono 'uhinga ko e te tau kātaki, pea ko hono ngata'anga ko ha taloni; pea ko e 'amanaki 'i he Palovepi 23:18 (H8615, tiqvah) 'oku 'uhinga mo'oni 'i he lea motu'a ko HA MAEA, ko e 'ofefine 'o e fo'i lea tatali ko e qavah (H6960) — 'oku no'otaki 'a e laumālie 'oku ne tatali ki he 'Otua 'o hangē ko ha maea, pea ko e maea ko ia 'e 'ikai ke motu.