Ko Wai a Ihu? — Wahanga 2 · Nga Karaipiture KJV me nga Nama a Strong
KO WAI A IHU · WAHANGA 2 — TE TOHUNGA I RUNGA I TE TORONA, TE URI I WHAKAARIA, ME TE MATUA, TE TAMA, ME TE WAIRUA TAPU
Ko Wai a Ihu — He Haerenga Puta i te Paipera, mai i Kenehi ki te Whakakitenga
KUPU WHAKATAKI
I patai te rangahau tuatahi i tetahi patai kotahi. Ko te patai, ko wai a Ihu? I haere te rangahau tuatahi puta noa i te Paipera katoa mo te whakautu, mai i te pukapuka tuatahi o te Paipera tae noa ki te pukapuka whakamutunga o te Paipera. I mutu taua rangahau ki tetahi tuhipoka pono. I whakahuatia e te tuhipoka nga huarahi i kitea e taua rangahau engari kihai i haerea. Ka haere tenei rangahau tuarua i etahi o aua huarahi, e toru. Ko te huarahi tuatahi he kingi tawhito i noho ano hei tohunga. Ko te huarahi tuarua he kupu whakaari mo tetahi purapura. I whakatokia e te Atua taua kupu whakaari ki roto i tetahi kari. I whakahokia ano e ia taua kupu whakaari ki tetahi whanau, mai i tetahi whakatupuranga ki tetahi whakatupuranga. I oati ia i taua kupu whakaari ki tetahi kingi. Ko te huarahi tuatoru ko te huarahi e whakahua ai te Paipera i te Matua, te Tama, me te Wairua Tapu ki te taha o tetahi ki tetahi, i te mea e ki tonu ana te Paipera he kotahi te Atua. Ko ia hikoinga o ia huarahi e okioki ana ki runga i tetahi rarangi Paipera kua taia katoatia. Kaore he mea e okioki ana ki te kupu anake a tetahi tangata. Panuitia marietia ia rarangi. Whakaarohia ia rarangi e koe ano.
NGĀ PĀTAI E TORU KA WHAKAUTUA E TĒNEI RANGAHAU:
1. Ko wai a Merekihereke, a he aha te Paipera i kii ai he tohunga a Ihu ake ake i runga i te tikanga o Merekihereke?
2. Me pehea te haerenga o te kupu whakaari mo te uri mai i te kari, na roto i a Aperahama, na roto i a Rawiri, tae noa ki te Kawenata Hou e whakaingoa ana i te uri hei tangata kotahi?
3. Kei hea te Paipera e whakahua tahi ai i te Matua, te Tama, me te Wairua Tapu, i te mea e ki ana ano te Paipera kotahi te Atua?
TE TŪĀPAPA KUA WHAKATAKOTORIA KĒTIA — KO WAI A IHU
TE TURANGA → KUA WHANAU HE TAMAITI + KUA HOMAI HE TAMA → KA HUAINA TONA INGOA KO TE ATUA KAHA RAWA (Ihaia 9:6).
TE TUAPAPA → NA HUAINGATIA E IA TE INGOA O IHOWA I KORERO KI A IA, KO KOE TE ATUA (Kenehi 16:13).
TE TURANGA → KO TE KUPU KO TE ATUA + I WHAKAKIKOKIKOIA TE KUPU (Hoani 1:1, Hoani 1:14).
TE TURANGA → I KI MAI A IHOWA KI TOKU ARIKI, E NOHO KI TOKU MATAU (Waiata 110:1).
TE TUAPAPA → HEI TOHUNGA KOE MO AKE TONU ATU I RUNGA I TE TIKANGA O MEREKIHEREKE (Waiata 110:4).
KAMAKA WHAKATIMATANGA
Hakaraia 6:12Paipera Hou↗Tiri↗Korero atu hoki ki a ia, mea atu, Ko te kupu tenei a Ihowa o nga mano, e ki ana, Nana, te tangata ko tona ingoa nei ko te Manga; a ka tupu ake ano ia i tona wahi, a mana e hanga te temepara o Ihowa: (13) Mana rawa e hanga te temepara o Ihowa; a mana e waha te kororia, ka noho hoki ia ka whakahaere tikanga i runga i tona torona; a hei tohunga ia i runga i tona torona: a ka whakaaro ngatahi raua mo te rongo mau.
⚑⚑ H6780 tsemach
TIROHIA TE TANGATA KO TŌNA INGOA KO TE MANGA → HEI TOHUNGA IA I RUNGA I TŌNA TORONA.
(Ōku whakaaro ake: I Iharaira o mua, i wehea e te ture te tūranga kīngi me te tūranga tohunga. Ko Hakaraia 6:13 e whakatakoto ana i te tangata kotahi ki roto i ēnei tūranga e rua i te wā kotahi. E whai ana tēnei rangahau i taua tangata puta noa i te Paipera katoa.)
1. A. TE KINGI O HAREMA — HE TOHUNGA O TE ATUA, O TE RUNGA RAWA, I MUA I TE HOATUTANGA O TE TURE
Kenehi 14:18Paipera Hou↗Tiri↗A i maua mai e Merekihereke, e te kingi o Harema, he taro, he waina: he tohunga ano hoki ia no te Atua, no te Runga Rawa. (19) Na ka manaaki ia i a ia, ka mea, Kia manaakitia a Aperama e te Atua, e te Runga Rawa, nona nei te rangi me te whenua: (20) Kia manaakitia ano te Atua, te Runga Rawa, nana nei i tuku mai ou hoariri ki tou ringa. A ka hoatu e ia ki a ia nga whakatekau o nga mea katoa.
⚑⚑ H8004 Shalem · ⚑ H4442 Malkiy-Tsedeq
MEREKIHEREKE TE KINGI O HAREMA + TE TOHUNGA O TE ATUA O TE RUNGA RAWA → I MANAAKITIA IA E IA + I HOATU E IA NGA WAHI TEKAU O NGA MEA KATOA KI A IA.
(Ko aku whakaaro ake: E tū ana a Merekihereke i roto i te pukapuka o Kenehi, kāhore he whakamōhiotanga, kāhore he pāpā, kāhore he whaea, kāhore hoki he whakapapa whānau, he kīngi, he tohunga hoki i roto i te tangata kotahi i mua i te whai tikanga o te ture a Mohi. I mau a Aperama i te kupu whakaari a te Atua, engari i whiwhi ia i tētahi manaakitanga nā tēnei tangata. I roto i te Paipera, ko te tangata nui ake te kaimanaaki i te tangata iti iho (Heperu 7:7).)
(Ōku whakaaro ake: E whakatakoto ana a Waiata 76:2 i te ingoa Harema i te taha o te ingoa Hiona, ko Hiruharama tērā. Ko Merekihereke te kīngi o taua pā tonu i whai muri ai a Rawiri hei kīngi. Nā ngā hōia i muri iho i ripeka a Ihu i waho o te taiepa o taua pā tonu.)
Nga Waiata 110:4Paipera Hou↗Tiri↗Kua oati a Ihowa, e kore ano tana e puta ke; Hei tohunga koe ake ake, no te tikanga o Merekihereke.
Kua oati a Ihowa, e kore ano tana e puta ke → Hei tohunga koe ake ake, no te tikanga o Merekihereke.
(Ōku whakaaro ake: Ka puta a Merekihereke kotahi anake te wā i roto i te pukapuka o Kenehi, tata ki te kotahi mano tau i mua i te tuhinga a Rawiri i tēnei rārangi kotahi mō tētahi tohunga mō āke tonu atu. Ko te kupu Hiperu kei muri i te "oati" ko shaba (H7650, ki te oati). I oati te Atua i tēnei oati ki ngā kupu "e kore ano ia e ripeneta," nō reira kāore e taea te tango i te oati (Waiata 110:4).)
2. B. KA WHAKATUWHERAHIA E TE PUKAPUKA HIPERU TE INGOA — KINGI O TE TIKA, KINGI O TE RANGIMARIE
Hiperu 7:1Paipera Hou↗Tiri↗Ko tenei Merekihereke hoki, kingi o harema, tohunga o te Atua o te Runga Rawa, i tutaki nei ki a Aperahama i a ia e hoki ana i te patunga i nga kingi, i manaaki nei i a ia (2) A hoatu ana e Aperahama ki a ia nga whakatekau o nga mea katoa, ko te whakamaoritanga o tona ingoa i te tuatahi ko te Kingi o te tika, i to muri hoki ko te Kingi o Harema, ara ko te Kingi o te rangimarie:
KINGI O HAREMA + TOHUNGA O TE ATUA O TE RUNGA RAWA → KINGI O TE TIKA + KINGI O TE RANGIMARIE.
(Ōku whakaaro ake: E whakamāoritia ana e te pukapuka o Heperu ēnei ingoa e rua mā te kaipānui. Ko te ingoa Merekihereke te tikanga he Kingi o te tika (te tika ki te Atua). Ko te taitara Kingi o Harema te tikanga he Kingi o te rangimārie.)
Hiperu 7:4Paipera Hou↗Tiri↗Na, whakaaroa te nui o tenei tangata i hoatu nei ki a ia e te tupuna nui, e Aperahama, nga whakatekau o nga taonga parakete.
WHAKAARO KI TE NUI O TENEI TANGATA → I HOATU ANO E TE MATUA NUI, E ABERAHAMA, TE WAHI TEKAU O NGA TAONGA PARAU.
Hiperu 7:11Paipera Hou↗Tiri↗Na, ki te mea na ta te Riwai mahi tohunga i tino rite ai, a i na runga hoki i tera te rironga o te ture i te iwi, he aha atu te mea e whakatika ake ai tetahi atu tohunga i runga i to Merekihereke ritenga; te kiia ai i runga i to Arona ritenga? (12) Ka whakaputaia ketia nei hoki te mahi tohunga, ina kua puta ke ano hoki te ture.
KIA ARA AKE TETAHI ATU TOHUNGA I RUNGA I TE TIKANGA O MEREKIHEREKE → KA WHAKAPUTAINA KETIA TE MAHI TOHUNGA + KA WHAKAPUTAINA KETIA ANO TE TURE.
(Ōku whakaaro ake: I tae mai te mahi tohunga a Arona i te taha o te ture a Mohi. I whakaari a Waiata 110:4 mō tētahi atu tohunga, nā reira ka whakatakoto mārama te pukapuka o Hiperu i te whakatau, mā te mahi tohunga hou ka puta mai he ture hou. Ko te ota o Merekihereke e tū ana i mua i te ture a Mohi, ā, i muri hoki i taua ture.)
Hiperu 7:20Paipera Hou↗Tiri↗Na kihai nei i mahue te oati: (21) Ko era hoki kahore he oati i to ratou whakatohungatanga; he oati ia i to tenei, na tera i ki mai ra ki a ia, Kua oati te Ariki, a e kore e puta ke tona whakaaro, hei tohunga koe ake ake i runga i te ritenga o Merekihereke: (22) Koia i nui ke ai te pai o te kawenata ko Ihu nei tona kaiwhakamau.
⚑⚑ G1242 diatheke · ⚑ G1450 egguos
KO ERA TOHUNGA I WHAKATOHUNGATIA KAHORE HE OATI + KO TENEI I WHAKATOHUNGATIA E TE OATI → NA IHU I MEATIA HEI KAITUARI MO TETAHI KAWENATA PAI AKE.
(Ko aku whakaaro ake: I riro mai i nga tohunga o te whanau o Arona to ratou mahi na te whanautanga, kaore hoki he oati a te Atua i muri i a ratou. I konei, i te pukapuka o Heperu, ka whakaingoatia te tohunga kotahi i hangaia ki te oati, ara a Ihu. Ko te kaiwhakaū he tangata e tango ana i te kawenga mo te katoa o te whakaaetanga, na reira ko Ihu ake te whakaūnga kia tū tonu tenei kawenata.)
Hiperu 7:26Paipera Hou↗Tiri↗He pai rawa hoki tenei tu tohunga nui mo tatou, te tapu, te kinokore, te pokekore, he mea motu ke i te hunga hara, kua whakanekehia ake ano hoki ki runga ake i nga rangi; (27) Kahore ana mea e pera ai ia me nga tohunga nui, e whakaeke patunga tapu ai ia i ia ra, mo ona hara ake i te tuatahi, muri iho mo o te iwi; kotahi tonu hoki tana meatanga i tenei, i tana whakaekenga atu i a ia ake.
HE TAPU + HE KORE HE + HE KORE POKE + HE MAWEHE KE I TE HUNGA HARA → I TAPAEA AKE IA I A IA ANO, KOTAHI TONU.
(Ōku whakaaro ake: I mauria e ia tohunga nui o Iharaira he whakahere mō ōna ake hara i te tuatahi. Kāhore he hara o tēnei tohunga ake. I tāpaea e ia a ia anō, kotahi te whakahere, kotahi te wā, ko te tohunga me te patunga tapu i roto i te tangata kotahi.)
3. TIROHANGA REREKE, KANOHI KOTAHI — taro me te waina i Harema, taro me te kapu i Hiruharama
Kenehi 14:18Paipera Hou↗Tiri↗A i maua mai e Merekihereke, e te kingi o Harema, he taro, he waina: he tohunga ano hoki ia no te Atua, no te Runga Rawa.
I PUTA MAI A MEREKIHEREKE ME TE TARO ME TE WAINA + KO IA TE TOHUNGA O TE ATUA, O TE RUNGA RAWA.
Matiu 26:26Paipera Hou↗Tiri↗A, i a ratou e kai ana, ka mau a Ihu ki te taro, a, ka mutu te whakapai, ka whawhati, ka hoatu ki nga akonga, ka mea, Tangohia, kainga; ko toku tinana tenei. (27) Na ka mau ia ki te kapu, a, ka mutu te whakawhetai, ka hoatu ki a ratou, ka mea, Inumia tetahi wahi o tenei e koutou katoa; (28) Ko oku toto hoki enei, ko o te kawenata hou, e whakahekea ana mo te tini, hei murunga hara.
I MAU A IHU KI TE TARO + I MAU IA KI TE KAPU → KO TOKU TOTO TENEI, KO TO TE KAWENATA HOU.
[NGA TAPIRI I HONOA TAHITIA — KAORE TETAHI TAPIRI KOTAHI E KI ANA I TENEI ANAKE]
(Ōku whakaaro ake: Karekau he irava e kī ana i tohu te kai i Harema ki te hapa a te Ariki kei mua. Koia te take i tū ai te tohu i runga ake nei. Me whakataurite e te kaipānui ngā āhuatanga e rua, tētahi ki tētahi.)
4. TE PURAPURA O TE WAHINE — TE KUPU WHAKAARI I WHAKATOKIA KI TE KARI
Kenehi 3:15Paipera Hou↗Tiri↗Ka whakatupuria hoki e ahau he pakanga ma korua ko te wahine, ma tou uri ratou ko tona uri; ka maru tou matenga i a ia, ka maru i a koe tona rekereke.
⚑⚑ H2233 zera
ma tou uri ratou ko tona uri → ka maru tou matenga i a ia, ka maru i a koe tona rekereke.
(Ko ōku whakaaro ake: Ko te kupu Hiperu zera (H2233, purapura) te tikanga he tamaiti, ko ngā tamariki rānei e whai ake i tētahi tangata. Nā te Atua tēnei kupu whakaari i kōrero i roto i te kāri, i te rā i uru mai ai te hara ki te ao. Tirohia tēnei purapura kotahi kua whakaaria mai e neke ana mai i tētahi tangata ki tētahi atu tangata i roto i ngā kupu e whai ake nei.)
Kenehi 26:3Paipera Hou↗Tiri↗E noho i tenei whenua, a ka tata ahau ki a koe, ka manaaki hoki i a koe; ka hoatu nei hoki e ahau enei whenua katoa ki a koutou ko ou uri, a ka whakapumautia te oati i oati ai ahau ki a Aperahama, ki tou papa; (4) A ka whakanuia e ahau ou uri kia pera me nga whetu o te rangi, ka hoatu hoki e ahau enei whenua katoa ki ou uri; a ma tou uri ka manaakitia ai nga iwi katoa o te whenua;
KA WHAKAMANA AHAU I TE OATI I OATITIA E AHAU KI A APERAHAMA, KI TOU PAPA → KA MANAAKITIA NGA IWI KATOA O TE WHENUA KI TOU URI.
(Ōku ake whakaaro: I konei ka whakahokia e te Atua ki a Ihaka taua oati i oatitia e te Atua ki a Aperahama i runga i te maunga. Kāore te kupu whakaari i mate tahi me Aperahama. I nekehia ki raro, ki tētahi whakatupuranga.)
Kenehi 28:13Paipera Hou↗Tiri↗Na, ko Ihowa e tu ana i runga atu i taua mea, e mea ana, Ko Ihowa ahau, ko te Atua o Aperahama, o tou papa, ko te Atua hoki o Ihaka: ko te whenua e takoto na koe ka hoatu e ahau ki a koe, ki ou uri ano hoki; (14) A ka rite ou uri ki te puehu o te oneone, ka tohatoha atu koe ki te hauauru, ki te rawhiti, ki te raki, ki te tonga: a mau, ma tou uri hoki e manaakitia ai nga hapu katoa o te whenua.
KO AHAU IHOWA, KO TE ATUA O APERAHAMA, O TOU PAPA, KO TE ATUA HOKI O IHAKA → KA MANAAKITIA I ROTO I TOU URI NGA HAPU KATOA O TE WHENUA.
(Ko aku whakaaro ake: Nā, ka neke ano te kupu whakaari ki raro, ki a Hakopa. Kua kōrerohia e te Atua tētahi kupu whakaari ki nga tangata tokotoru o te whanau kotahi, i nga whakatipuranga tokotoru. Ka mau tonu te kupu whakaari i runga i tērā kawai kotahi.)
Kenehi 49:10Paipera Hou↗Tiri↗E kore e riro ke te hepeta i a Hura, me te tokotoko o te kawana i waenganui o ona waewae, kia tae mai ra ano a Hiro; a ka rongo nga iwi katoa ki a ia.
E kore e riro ke te hepeta i a Hura → a ka rongo nga iwi katoa ki a ia.
(Ōku whakaaro ake: He tokotoko te hepeta e mau ana te kīngi hei tohu mō tōna mana ki te whakahaere. Ka whakawhāitihia te kupu whakaari i te whānau katoa o Hakopa ki te iwi kotahi, ki te iwi o Hura. Kia mahara ki tēnei iwi, nā te mea ka hoki mai anō te ingoa Hura i te mutunga o tēnei ako.)
5. TE PURAPURA I WHAKAARIA KI A RAWIRI — HE TORONA MO AKE TONU ATU, I OATIA KI TE OATI
2 Hamuera 7:12Paipera Hou↗Tiri↗A ka tutuki ou ra, a ka moe ki ou matua, a ka whakaarahia e ahau i muri i a koe tou whanau e puta mai i roto i ou whekau, a ka whakapumautia tona kingitanga. (13) Nana e hanga he whare mo toku ingoa, a ka whakapumautia e ahau te torona o tona kingitanga a ake ake.
KA WHAKATURIA E AHAU TOU URI I MURI I A KOE → KA WHAKAPUMAUTIA E AHAU TE TORONA O TONA KINGITANGA A AKE TONU ATU.
(Ko ōku whakaaro ake: Ko Horomona, te tama a Rawiri, nāna i hanga te temepara. Engari kāore te torona o Horomona i tū tonu ake ake, nā te mea i wehea te kīngitanga kia rua ngā wāhanga i muri i tōna matenga. Nō reira e toro atu ana te kupu whakaari mō tētahi torona mō āke tonu atu i tua atu i a Horomona, ki tētahi tama nui ake a Rawiri.)
Nga Waiata 132:11Paipera Hou↗Tiri↗Kua oati pono a Ihowa ki a Rawiri, e kore ia e tahuri ke i tena; Ka whakanohoia e ahau tetahi hua o tou kopu ki tou torona.
Kua oati pono a Ihowa ki a Rawiri → Ka whakanohoia e ahau tetahi hua o tou kopu ki tou torona.
(Ōku whakaaro ake: Kua riro inaianei te kupu whakaari ki a Rāwiri hei oati, pēnei anō i te kupu whakaari ki a Aperahama i riro nei hei oati. I herea e te Atua a ia anō ki ngā kupu "e kore ia e tahuri atu i tēnei" (Waiata 132:11). Ko te kīngi e haere mai ana ka puta mai i te tinana o Rāwiri, ehara i tētahi atu iwi.)
6. HE TIROHANGA REREKE, HE ĀHUATANGA KOTAHI — e rua nga oati i te pukapuka o nga Waiata, kotahi tangata
Nga Waiata 132:11Paipera Hou↗Tiri↗Kua oati pono a Ihowa ki a Rawiri, e kore ia e tahuri ke i tena; Ka whakanohoia e ahau tetahi hua o tou kopu ki tou torona.
Kua oati pono a Ihowa ki a Rawiri → Ka whakanohoia e ahau tetahi hua o tou kopu ki tou torona.
Nga Waiata 110:4Paipera Hou↗Tiri↗Kua oati a Ihowa, e kore ano tana e puta ke; Hei tohunga koe ake ake, no te tikanga o Merekihereke.
KUA OATI A IHOWA, E KORE ANO E PUTA KE TONA WHAKAARO → HEI TOHUNGA KOE MO TONU AKE.
[NGA TAPIRI I HONOA TAHITIA — KAORE TETAHI TAPIRI KOTAHI E KI ANA I TENEI ANAKE]
(Ko aku whakaaro ake: E rua nga waiata e tuhi ana i nga oati e rua a te Atua, kotahi te oati mo tetahi kingi no roto i te tinana o Rawiri, kotahi te oati mo tetahi tohunga mo ake tonu atu. Kaore he rangi kotahi i roto i te pukapuka Waiata e kii ana ka tau nga oati e rua ki runga ki te tangata kotahi, na reira e tu ana te tohu i runga ake nei. Ko te Kawenata Hou e whakaingoa ana i a Ihu hei tohunga oati, hei kingi hoki i whakaaria mai i roto i te uri o Rawiri (Hiperu 7:21-22, Nga Mahi 13:23).)
Heremaia 23:5Paipera Hou↗Tiri↗Nana, kei te haere mai nga ra, e ai ta Ihowa, e whakaarahia ai e ahau he Manga tika mo Rawiri, a ka kingi ia, he kingi, a ka mahi i runga i te whakaaro nui, ka whakarite hoki i te whakawa, i te tika ki te whenua. (6) I ona ra ka whakaorangia a Hura, ka noho humarie a Iharaira: a ko tona ingoa tenei e karangatia ai ia, Ko Ihowa to tatou tika.
⚑⚑ H6780 tsemach
KA ARA AKE I AHAU HE MANGA TIKA MA RAWIRI → KO TONA INGOA TENEI E HUAINA AI IA, KO IHOWA TO TATOU TIKA.
(Ko oku whakaaro ake: Ko te kupu Hiperu mo Manga ko tsemach (H6780, he manga, he tupu), ko te kupu ano i whakamahia e Hakaraia mo te tangata e tohunga ana i runga i tona torona. Ko te kupu i taia ko IHOWA i roto i nga reta nunui ko te ingoa kawenata o te Atua. Na, ko te tangata i whanau mai i roto i te whakatupuranga o Rawiri e mau ana i te ingoa o te Atua ake ano.)
7. E. E WHAKAHUATIA ANA E TE KAWENATA HOU TE PURAPURA — A KO TE PURAPURA KO TE KARAITI
Matiu 1:1Paipera Hou↗Tiri↗Ko te pukapuka o te whakapapa o Ihu Karaiti, tama a Rawiri, tama a Aperahama.
KO IHU KARAITI + TE TAMA A RAWIRI + TE TAMA A APERAHAMA.
(Ko ōku whakaaro ake: Ka tīmata te Kawenata Hou ki tētahi whakapapa whānautanga. Ko te rārangi tuatahi rawa e kī ana ko Ihu te tama a Rawiri me te tama a Aperahama, e rua ngā whakapapa kupu whakaari i taua wā kotahi. Ko te rerenga kōrero tuatahi o te Kawenata Hou te whakautu mō te tūmanako tawhito rawa o te Kawenata Tawhito.)
Karatia 3:16Paipera Hou↗Tiri↗Na, i korerotia nga kupu whakaari ki a Aperahama, ki tana whanau ano hoki. Kihai ia i mea, Ki nga whanau, me te mea he tokomaha; engari me te mea he kotahi, Ki tau whanau, ko te Karaiti hoki ia.
⚑⚑ G4690 sperma
Na, i korerotia nga kupu whakaari ki a Aperahama, ki tana whanau ano hoki → Ki tau whanau, ko te Karaiti hoki ia.
(Ko aku whakaaro ake: He nui te ata titiro a Paora ki te pukapuka o Kenehi. Ka whakaturia e ia tana take katoa ki runga i te kupu kotahi, arā ko te takitahi, "purapura," ehara i te maha, "nga purapura." Kātahi ka whakaingoatia e ia te tangata, ko te Karaiti.)
Nga Mahi 13:22Paipera Hou↗Tiri↗A ka oti ia te whakataka, ka whakaarahia ake e ia a Rawiri hei kingi mo ratou; i whakaaturia hoki ia e ia, i korerotia, Kua kitea e ahau a Rawiri tama a Hehe, he tangata e whakaaetia ana e toku ngakau; ka meatia e ia nga mea katoa e pai ai ahau. (23) He uri no tenei tangata ta te Atua i homai ai ki a Iharaira, he Kaiwhakaora, ko Ihu, hei whakarite i te mea i korerotia ai i mua;
He uri no tenei tangata ta te Atua i homai ai ki a Iharaira, he Kaiwhakaora, ko Ihu, hei whakarite i te mea i korerotia ai i mua.
(Ōku whakaaro ake: I kauwhautia tēnei e Paora i roto i tētahi whare karakia, he whare i huihui ai ngā Hurai ki te whakarongo ki ngā karaipiture. I roto i te rerenga kotahi ka whakapuaki ia i te aho katoa o tēnei rangahau, arā, i whakaarahia e te Atua te Kaiwhakaora i whakaaria mai i te uri o Rāwiri. Kātahi ka homai e Paora te ingoa o te Kaiwhakaora, ko Ihu.)
2 Timoti 2:8Paipera Hou↗Tiri↗Kia mahara ki a Ihu Karaiti, i whakaarahia nei i te hunga mate, he uri no Rawiri, e ai ki taku rongopai:
KO IHU KARAITI NO TE PURAPURA O RAWIRI + I WHAKAARAHIA I TE HUNGA MATE.
(Ōku whakaaro ake: Ka whākotia e Paora te rongopai katoa (te rongo pai) ki roto i te kupu kotahi mā Timoti. E rua noa iho ngā meka i whiriwhiria e Paora, ko Ihu Karaiti he uri nō Rāwiri, ā, i whakaarahia a Ihu Karaiti e te Atua i te hunga mate. Ka noho tahi te rārangi kupu whakaari me te urupā tuwhera i roto i te rerenga kotahi.)
Whakakitenga 22:16Paipera Hou↗Tiri↗Kua tonoa e ahau, e Ihu, taku anahera, hei whakaatu i enei mea ki a koutou i roto i nga hahi. Ko ahau te pakiaka, te uri o Rawiri, te whetu marama o te ata.
KO AHAU TE PAKIAKA, TE URI O RAWIRI + KO TE WHETU MARAMA O TE ATA.
(Ko ōku whakaaro ake: E kōrero ana a Ihu i ēnei kupu mōna anō, tata tonu ki ngā kupu whakamutunga o te Paipera katoa. Ko te uri o Rawiri he tama i whānau mai ki roto i te whakapapa o Rawiri, ā, ko te pakiaka o Rawiri ko te tangata i puta mai ai taua whakapapa. Ko Ihu te uri me te pakiaka.)
8. F. TE MATUA, TE TAMA, ME TE WAIRUA TAPU — E WHAKAHUATIA TAHI ANA, ENGARI KOTAHI TONU TE ARIKI
Tiuteronomi 6:4Paipera Hou↗Tiri↗Whakarongo, e Iharaira: Ko Ihowa, ko to tatou Atua, he Ihowa kotahi:
⚑⚑ H259 echad
Whakarongo, e Iharaira: Ko Ihowa, ko to tatou Atua, he Ihowa kotahi.
(Ko aku whakaaro ake: Ka whakahaere tonu tēnei rārangi i nga mea katoa kei raro nei. Kāore tēnei whārangi e tāpiri i tētahi Atua tuarua, tētahi Atua tuatoru. Puritia ia rārangi kei raro nei ki te taha o Tiuteronomi 6:4.)
Matiu 3:16Paipera Hou↗Tiri↗A, no ka oti a Ihu te iriiri, tika tonu ake ia i te wai: na ko te rangi ka tuwhera ki a ia, a ka kite ia i te Wairua o te Atua e heke iho ana me he kukupa, a tau ana ki runga ki a ia: (17) Na ko tetahi reo no te rangi e mea ana, Ko taku Tama tenei i aroha ai, ko taku i ahuareka ai.
⚑⚑ G4151 pneuma
TE WAIRUA O TE ATUA E HEKE IHO ANA ANO HE KUKUPA + TETAHI REO NO TE RANGI → KO TAKU TAMA TENEI I AROHA AI.
(Ōku ake whakaaro: Tatauhia ngā mea e pā ana i tēnei wāhanga. E tū ana te Tama i roto i te awa, ka heke iho te Wairua o te Atua ano he kukupa, ka kōrero mai te reo o te Matua i te rangi. Ko te Matua e kōrero ana i aua kupu mō te Tama, ehara i te Tama e kōrero ana mōna anō.)
9. He tirohanga rerekē, he wāhi kotahi — ko taua awa ano, e kōrerohia ana e te tangata i tū ki reira
Hoani 1:32Paipera Hou↗Tiri↗Na ka whakaatu a Hoani, ka mea, I kite ahau i te Wairua e heke iho ana i te rangi, ano he kukupa, a noho ana i runga i a ia. (33) A kahore ahau i matau ki a ia: engari i ki mai ki ahau te kaitono mai i ahau ki te iriiri ki te wai, Ko te tangata e kite ai koe i te Wairua e heke iho ana, e noho ana ki runga ki a ia, ko ia tena te kaiiriiri ki te Wairua Tapu. (34) A kua kite ahau, kua whakaatu nei hoki, ko te Tama tenei a te Atua.
I KITE AHAU I TE WAIRUA E HEKE IHO ANA I TE RANGI, ANO HE KUKUPA → KO IA TENEI TE TAMA A TE ATUA.
(Ōku whakaaro ake: E kōrero ana a Hoani Kaiiriiri i taua kitenga ā-awa i te tirohanga o tētahi kaiwhakaatu i tū i reira. Kua kōrero wawe te Atua ki a Hoani Kaiiriiri mō te tohu i whakaritea, arā, ko te Wairua e heke iho ana, e noho ana. Nā reira i homai e te Matua te tohu, ko te Wairua te tohu, ā, ka riro te tohu i te Tama.)
Matiu 28:18Paipera Hou↗Tiri↗Na ka haere mai a Ihu, ka korero ki a ratou, ka mea, Kua tukua katoatia mai ki ahau te mana i te rangi, a i runga i te whenua. (19) Na reira haere, meinga hei akonga nga iwi katoa, iriiria i runga i te ingoa o te Matua, o te Tama, o te Wairua tapu:
KUA TUKUA KATOATIA MAI KI AHAU TE MANA I TE RANGI, I TE WHENUA → KA IRIIRIA RATOU KI TE INGOA O TE MATUA, O TE TAMA, O TE WAIRUA TAPU.
(Ōku whakaaro ake: E whakahua ana a Ihu i ngā mea e toru katoa i te taha o tētahi ki tētahi i roto i te kupu whakahau kotahi. E whakahua ana ia i te Matua, te Tama, me te Wairua Tapu. E kī ana tēnei rangahau anake i ngā mea e kīia ana e te irava.)
Hoani 14:16Paipera Hou↗Tiri↗Ka inoi ahau ki te Matua, a mana e hoatu ki a koutou tetahi atu Kaiwhakamarie, hei noho tonu ki a koutou. (17) Ko te Wairua o te pono; e kore nei e riro i te ao, no te mea e kore e kite i a ia, e kore ano e matau ki a ia; kei a koutou hoki ia e noho ana, a ka noho ano i roto i a koutou.
⚑⚑ G3875 parakletos
KA INOI AHAU KI TE MATUA + A KA HOMAI E IA KI A KOUTOU TETAHI ATU KAIWHAKAMARIE → ARA TE WAIRUA O TE PONO.
(Ōku whakaaro ake: E toru anō ngā mea kei roto i te rerenga kōrero kotahi, i te mea ka īnoi a Ihu, ka homai e te Matua, ka tae mai te Kaiwhakamārie. Kia aro atu ki te kupu "anō". He kaiāwhina a Ihu i tū tahi me ngā ākonga, nō reira ko te tikanga o "tētahi atu Kaiwhakamārie" he kaiāwhina anō e rite ana ki a Ihu.)
Hoani 14:26Paipera Hou↗Tiri↗Na, ko te kaiwhakamarie, ara ko te Wairua Tapu, e tonoa mai e te Matua i runga i toku ingoa, mana koutou e whakaako ki nga mea katoa, mana koutou e whakamahara ki nga mea katoa kua korerotia nei e ahau ki a koutou.
TE KAIWHAKAMARIE, KO TE WAIRUA TAPU → E TONOA MAI E TE MATUA I RUNGA I TOKU INGOA.
(Ōku whakaaro ake: Kāore tēnei irava e waiho wāhi mō te whakaaro pōhēhē mō wai te Kaiwhakamārie. E kī mārama ana te irava ko te Wairua Tapu te Kaiwhakamārie. Ka tukuna e te Matua te Wairua Tapu i runga i te ingoa o Ihu, e toru anō ngā ingoa kei roto i te irava kotahi.)
2 Koriniti 13:14Paipera Hou↗Tiri↗Kia tau ki a koutou katoa te atawhai o te Ariki, o Ihu Karaiti, me te aroha o te Atua, me te whiwhinga tahitanga ki te Wairua Tapu. Amine.
Kia tau ki a koutou katoa te atawhai o te Ariki + o Ihu Karaiti + me te aroha o te Atua.
(Ōku whakaaro ake: Ka whakamutua e Paora tētahi pukapuka katoa ki te manaaki kotahi e mau ana i ngā ingoa e toru. Ko te aroha noa te tikanga o te atawhai a te Atua kāore i whiwhi i a wai, ā, ko te whakahoatanga te tikanga o te noho tahi. Ko Paora, he Hurai pūmau i whakaae ki te Atua kotahi i ōna rā katoa, i whakatakoto tonu i te Ariki a Ihu Karaiti, te Atua, me te Wairua Tapu ki te taha o tētahi, i roto i te poroporoaki kotahi.)
1 Pita 1:1Paipera Hou↗Tiri↗Na Pita, he apotoro na Ihu Karaiti, ki te hunga whiriwhiri e noho manene ana i Ponoto, i Karatia, i Kaporokia, i Ahia, i Pitinia (2) He hunga kua oti te whiriwhiri, te pera ano me ta te Atua Matua i matau ai i mua, i runga i te whakatapunga a te Wairua, kia ngohengohe, kia tauhiuhia ki nga toto o Ihu Karaiti: Kia whakanuia ki a koutou te aroha noa, me te rangimarie.
TE MĀTAU WAWE O TE ATUA MATUA + TE WHAKATAPUNGA A TE WAIRUA + TE TOTO O IHU KARAITI.
(Ōku whakaaro ake: Ka whakatūwhera a Pita i tāna reta i te āhua i whakamutu ai a Paora i tāna reta. Ko te mōhio i mua he mōhio ki tētahi mea i mua i te putanga o taua mea, ā, ko te whakatapu he wehea mō te Atua. E rua ngā apotoro rerekē e tuhi ana i te ia ingoa-toru kotahi.)
Epeha 4:4Paipera Hou↗Tiri↗Kotahi tonu te tinana, kotahi te Wairua, pera hoki me to koutou karangatanga, kotahi tonu te mea o to koutou karangatanga hei tumanakotanga atu; (5) Kotahi Ariki, kotahi whakapono, kotahi iriiri (6) Kotahi Atua, ko te Matua o nga mea katoa, kei runga nei ia i nga mea katoa, puta noa ia i nga mea katoa, kei roto hoki i te katoa.
KOTAHI WAIRUA + KOTAHI ARIKI + KOTAHI ATUA, KO TE MATUA O TE KATOA.
Na, whakatakotoria enei kaiwhakaatu kia tu tahi. E whakaatu ana a Matiu i te Tama i roto i te awa, te Wairua e heke iho ana, me te reo o te Matua. E whakahau ana a Ihu kia iriiria i runga i te ingoa o te Matua, o te Tama, o te Wairua Tapu. E oati ana a Ihu mo te Kaiwhakamarie, te Wairua Tapu, e tonoa mai e te Matua. Ka whakamutua e Paora tetahi pukapuka ki te Ariki, ki a Ihu Karaiti, ki te Atua, me te Wairua Tapu, i roto i te manaakitanga kotahi. Ka timata e Pita tetahi pukapuka ki te Matua, ki te Wairua, ki a Ihu Karaiti, i roto i te rerenga kupu kotahi. I runga ake i enei rangi katoa e tu ana te ture kotahi. "Whakarongo, e Iharaira: Ko Ihowa, ko to tatou Atua, he Ihowa kotahi" (Tiuteronomi 6:4). E kore rawa te Paipera e kii i tenei he takahi tikanga. E whakaputa ana ia i enei rangi katoa i roto i te pukapuka kotahi.
[NGA TAPIRI I HONOA TAHITIA — KAORE TETAHI TAPIRI KOTAHI E KI ANA I TENEI ANAKE]
(Ōku whakaaro ake: E kī pū ana ngā irava kua whakahuatia te Matua, te Tama, me te Wairua Tapu i te taha o tētahi ki tētahi, e Matiu, e Hoani, e Paora, e Pita. Kāore he irava kotahi e kī ana i roto i te rerenga kōrero kotahi me pēhea ngā ingoa e toru me te Ihowa kotahi o Teuteronomi 6:4 e hono ai. I te wāhi kua mutu te Paipera te whakamārama, ka mutu anō tēnei rangahau te whakamārama.)
NGUTU O NGA TAOKETE TOKORUA
Hakaraia 6:13Paipera Hou↗Tiri↗Mana rawa e hanga te temepara o Ihowa; a mana e waha te kororia, ka noho hoki ia ka whakahaere tikanga i runga i tona torona; a hei tohunga ia i runga i tona torona: a ka whakaaro ngatahi raua mo te rongo mau.
a hei tohunga ia i runga i tona torona.
Hiperu 8:1Paipera Hou↗Tiri↗Na, ko te tino tenei o enei korero: He tohunga pera to tatou, kua noho ki matau o te torona o te Nui i nga rangi;
KEI A TATOU TENEI TOHUNGA NUI → KUA NOHO KI MATAU O TE TORONA O TE NUI I NGA RANGI.
Whakakitenga 3:21Paipera Hou↗Tiri↗Ko te tangata i a ia te wikitoria, ka hoatu e ahau ki a ia kia noho ki toku taha ki runga ki toku torona, penei me ahau i ahau nei te wikitoria, kua noho ki te taha o toku Matua i runga i tona torona.
I A AU HOKI I WIKITORIA + I NOHO TAHI AU KI TOKU MATUA I RUNGA I TONA TORONA.
2 Koriniti 13:1Paipera Hou↗Tiri↗Hei tuatoru tenei mo oku haerenga atu ki a koutou. Ma te mangai o nga kaiwhakaatu tokorua, tokotoru ranei, ka u ai nga kupu katoa.
Ma te mangai o nga kaiwhakaatu tokorua, tokotoru ranei, ka u ai nga kupu katoa.
(Ko aku whakaaro ake: E toru nga kaiwhakaatu e kī ana kei runga te tohunga i te torona. Ka kōrero tētahi poropiti, ka kōrero te kaituhi o te pukapuka o Hiperu, ka kōrero hoki te Ariki kua ara ake. Kua whakapumautia te kupu.)
TE ATARANGI ME TE WHAKATUTUKINGA
Whakaarohia he atarangi e takoto ana i te whenua. Ka kite koe i te āhua o te atarangi. Ko te āhua anake, kāore e whakaatu mai ki a koe he aha te mea e hanga ana i taua atarangi. E rua ngā mea rerekē, ōrite tonu te rahi, ka taea te hanga i tētahi atarangi ōrite tonu. Ka noho te atarangi hei mea ngaro tae noa ki te wā e whakaaturia ai e te tino mārama te mea tūturu ki a koe. Kātahi koe ka titiro anō ki te atarangi. Kātahi koe ka kite nā te atarangi i mau te āhua o taua mea i te wā katoa. Koirā ngā āhuatanga o te Kawenata Tawhito. He atarangi pono ngā āhuatanga o te Kawenata Tawhito, he mea whakaahua tūturu e tētahi tinana pono. E kīia ana e te Paipera ēnei mea "he atarangi o ngā mea kei te heke mai; ko te tinana ia no te Karaiti" (Korohe 2:17). E kī ana anō he atarangi "ehara i te āhua tino tika" o te mea tonu (Heperu 10:1). Kāore tētahi tangata i taea te pānui i te katoa o te pono i te atarangi anake. I te taenga mai o te Karaiti, ka whakaaturia e te mārama te tinana. Nā konei tātou kāore rawa e hanga i tētahi whakaakoranga i runga anake i tētahi atarangi. Ka kīia noatia e tātou tētahi mea he atarangi ina kua whakaaturia mai e te mārama o te Kawenata Hou te tinana e pā ana te atarangi.
Korohe 2:16Paipera Hou↗Tiri↗Na, kaua tetahi e whakawa i a koutou mo te kai, mo te inu, mo nga meatanga ki te hakari, ki te kowhititanga marama, ki nga hapati; (17) He atarangi enei no nga mea i kiia e puta ana i muri; no te Karaiti ia te tinana.
HE ATARANGI O NGA MEA E TU MAI ANA → KO TE TINANA NO TE KARAITI.
Hiperu 10:1Paipera Hou↗Tiri↗I te mea ko to te ture he atarangi no nga mea pai e puta ana mai i muri, ehara i te ahua pu o aua mea, e kore e whai mana i aua patunga tapu e whakaeketia tonutia ana e ratou i tenei tau, i tenei tau, e tino tika ai te hunga e whakatata ana.
TE TURE HE ATARANGI NO NGA MEA PAI E HAERE MAI ANA + EHARA I TE AHUA PU O NGA MEA.
1.Kenehi 14:18Paipera Hou↗Tiri↗A i maua mai e Merekihereke, e te kingi o Harema, he taro, he waina: he tohunga ano hoki ia no te Atua, no te Runga Rawa.
KO MEREKIHEREKE KINGI O HAREMA + TE TOHUNGA O TE ATUA O RUNGA RAWA.
2.Hiperu 7:14Paipera Hou↗Tiri↗He mea takoto marama hoki tenei, i puta ake to tatou Ariki i roto i a Hura: hore rawa he kupu a Mohi mo te mahi tohunga a tera iwi. (15) A ka tino marama rawa ta matou i korero ai, ina whakatika ake tetahi atu tohunga i te ritenga o Merekihereke; (16) Ko tona whakatohungatanga nei hoki ehara i te mea no runga i te ture o nga tikanga o te kikokiko, engari no runga i te kaha o te ora e kore e mutu. (17) Kua whakaaturia mai nei hoki e ia, Hei tohunga koe ake ake i runga i te ritenga o Merekihereke.
I PUTA MAI TŌ TĀTOU ARIKI I A HURA → I RITE KI TE ĀHUA O MEREKIHETEKE KA ARA AKE TĒTAHI ATU TOHUNGA + I RUNGA I TE MANA O TE ORANGA MUTUNGAKORE.
(Ōku whakaaro ake: Ko te whakamāramatanga o te Kawenata Hou ake e whakatakoto ana i tēnei hononga, nā te mea ka whakatakotoria e te pukapuka o Hiperu a Waiata 110:4 ki runga i a Ihu. Ka whakahua anō a Hiperu 7:14 i te iwi o Hura, arā anō te iwi e mau ana i te hepeta i roto i a Kenehi 49:10. Ko te atarangi i Harema he kīngi, he tohunga hoki i roto i te tangata kotahi, ā, ko te tinana ko Ihu, te Kīngi me te Tohunga.)
KUPU WHAKAMUTUNGA
Hiperu 4:14Paipera Hou↗Tiri↗Na, he tino tohunga nui to tatou, kua tomo ki nga rangi, a Ihu, te Tama a te Atua, kia mau pu tatou ki te tikanga i whakaaetia e tatou. (15) Ehara hoki to tatou i te tohunga nui e kore e ahei kia mamae tahi me tatou e ngoikore nei; i whakamatautauria nei hoki ia i nga mea katoa, i i peneitia me tatou, kahore ia he hara. (16) Na, kia haere maia atu tatou ki te torona o te aroha noa, kia puta mai ai ki a tatou te mahi tohu, kia kitea ai e tatou ta te aroha noa hei awhina mai mo nga wa e mate ai.
KEI A TATOU TETAHI TOHUNGA NUI, TETAHI TINO TOHUNGA + KO IHU TE TAMA A TE ATUA → KIA HAERE MAIA TATOU KI TE TORONA O TE ATA NOHO.
Karatia 3:28Paipera Hou↗Tiri↗Kahore he Hurai, kahore he Kariki, kahore he pononga, kahore he rangatira, kahore he tane, wahine ranei; he tangata kotahi tonu hoki koutou katoa i roto i a Karaiti Ihu. (29) A ki te mea na te Karaiti koutou, he whanau na Aperahama, mo koutou hoki te kainga i runga i te kupu whakaari.
HE KOTAHI KOUTOU KATOA I ROTO I A KARAITI IHU → KI TE MEA NO TE KARAITI KOUTOU, HE URI KOUTOU NO APERAHAMA, HE HUNGA HOKI MO NGA TAONGA I WHAKAARIA MAI.
(Ōku whakaaro ake: Ka whakamutua te aho tohunga ki tētahi torona o te aroha noa, e kī ana te Paipera me haere māia mai koe. Ka whakamutua te aho purapura ki tō ake tatau, nō te mea mēnā nō koe a te Karaiti, ka kīia koe e te Atua he purapura nō Aperahama, he kaiwhiwhi o taua kupu whakaari kotahi (Karatia 3:29). Ko Ihu, te Kīngi me te Tohunga, kei te karanga tonu.)
WHAKAMATAUTAU MAHI
1. Kenehi 14:18 — Na ka mauria mai e Merekihereke, e te kingi o Harema, he taro, he waina; a ko ia
a) te rangatira o te rangi me te whenua
b) te tohunga o te Atua Runga Rawa
c) Kingi o te tika
2. Matiu 3:17 — Na, he reo no te rangi e mea ana:
a) Ko taku Tama tenei i aroha ai, ko taku i ahuareka ai
b) He tohunga koe mō ake tonu atu
c) Ko koe taku Tama i aroha ai, ko taku i ahuareka ai
3. Waiata 132:11 — Kua oati pono a Ihowa ki a Rawiri; e kore ia e tahuri atu i tenei:
a) Ka whakapumautia e ahau te torona o tona rangatiratanga a ake ake
b) Hei tohunga koe ake ake i runga i te ritenga o Merekihereke
c) Ka whakanohoia e ahau tetahi hua o tou kopu ki runga ki tou torona
4. Karatia 3:16 — E kore ia e mea, Ki nga uri, me te mea he tokomaha; engari me te mea kotahi, Ki tou uri
a) kei roto i a Ihaka ka karangatia ai ou uri
b) ko te Karaiti tera
c) Ka manaakitia nga iwi katoa o te whenua i roto i tou uri
5. Zekaria 6:13 — ka noho hoki ia, ka kingi ki runga ki tona torona; a hei:
a) he tohunga i runga i tōna torona
b) ka whakawaha e ia te kororia
c) kake ake i ngā rangi
6. Hiperu 7:22 — Na te nui o tenei mea i meinga ai a Ihu hei:
a) he tino tohunga mō ake tonu atu
b) he minita nō te wāhi tapu
c) he kaiwhakaū mō tētahi kawenata pai ake
7. Whakakitenga 22:16 — Ko ahau te pakiaka me te uri o Rawiri:
a) te tuatahi me te whakamutunga
b) me te whetu marama, te whetu o te ata
c) te timatanga o ta te Atua hanganga
WHAKAUTU TIKA: 1-b, 2-a, 3-c, 4-b, 5-a, 6-c, 7-b
PEHEA TENEI RANGAHAU E MANGA AI
→ Me pēhea te atarangi e whakaputa ai i te māramatanga: I tūtaki a Merekihereke ki a Aperama me te taro me te waina (Genesis 14:18). I tango a Ihu i te taro me te kapu i te tepu (Matiu 26:26-28). Kāore he irava e hono ana i ēnei hākari e rua. E tū tahi ana ēnei wāhanga e rua kia whakaarohia e te kaipānui.
→ Me pēhea te whakamārama a te kawenata hōu i tēnei: i te whakaputaia kētanga o te tohungatanga, kua meatia hoki kia whakaputaia kētia te ture (Hiperu 7:12). I whakaputaia kētia te tohunga. I whakaputaia kētia hoki te kawenata i te tohunga, ā, ko Ihu te kaiwhakaū mō te kawenata pai ake (Hiperu 7:22).
→ Te mea nui o ngā kupu: ko te Manga tika i roto i a Heremaia 23:5 me TE MANGA i roto i a Hakaraia 6:12 he kupu Hiperu kotahi, tsemach (H6780). Kotahi poropiti e hoatu ana ki te Manga te torona o Rawiri. Ko tērā atu poropiti e mea ana i te Manga hei tohunga i runga i taua torona.
→ Me pēhea tēnei e pā ai ki a koe: kāore te kupu whakaari mō te purapura i mau tonu ki mua. Mēnā nō te Karaiti koe, nā, ko koe te purapura o Aperahama, he uri hoki e ai ki te kupu whakaari (Karatia 3:29).
→ Ko te tikanga o tēnei mō te mutunga kore: kāhore he mutunga o te oati a te Atua. He tohunga mō ake tonu atu (Waiata 110:4). He torona mō ake tonu atu (2 Hamuera 7:13). Ka tū te tohungatanga i runga i te kaha o te oranga mutunga kore (Hiperu 7:16).
→ Ara hangaia: Ko Hoani 14:16-17 me Hoani 14:26 e whakatuwhera ana ki te ako katoa mō te Kaiwhakamārie, te Wairua Tapu. Ko nga mahi a te Kaiwhakamārie i roto i te tangata whakapono me whai wāhi ki tana ake ako whanui.
→ Ara hāereere: Ka whakatuwhera a Kenehi 49:10 ki te aho katoa o te iwi o Hura. Ka rere te aho mai i te hepeta e mau tonu ana ki a Hura, tae noa ki te ruma torona o te rangi, i reira e karangatia ana e Whakakitenga 5:5 a Ihu ko te Raiona o te iwi o Hura, te Pakiaka o Rawiri.
→ Whakakitenga tera pea: Ko ta Heremaia 23:6 e hoatu ana ki te kīngi nō te whānau o Rawiri te ingoa, KO IHOWA TO TATOU TIKA. I whai te rangahau tuatahi i tētahi ingoa i kaiponuhia i a Hakopa, i kaiponuhia hoki i a Manoa. I konei, kei roto i te whakapapa o Rawiri tētahi tangata e mau nuitia ana e ia te ingoa kawenata o te Atua. Kaore he whiti kotahi e hono ana i ēnei āhuatanga. Whakatakotoria ngā āhuatanga kia tū tahi, ka whakaaro ki reira.
