Lilim'be Lyaikulu Lya Umulungu — Ngani Jambone ja Yesu Klistu
LILOWE LYAUGUNDA
Chikagulu chi chikuwusya chiwusyo chimo: nduni Yesu? Chipande chi chikukuya chilanga. Katumetume jwakusagulidwa ni jwakukanidwa, jwaŵalembedwe kutandila panandi kwa kukwanyisyidwa pamsalaba. Nkongwe jwakanaŵe kum'manya jwannume jwakuŵelechela mwanache jwakuŵilanjidwa Imanueli, Mlungu ali ni uwo. Mbeju jachasagulidwe kwa jumjika m'chilambo. Sano Liloŵe lyachitendekwe chiilu, lyachipikanikwe ni kuwoneka ni kukwaŵidwa. Chilanga chalongolele. Sano mundu ŵaiche. Chipande chi chikuŵelenga yosope m'maloŵe ga Malembo gene.
MAULO GATATU AGAYANJILE LILI LISOMO
1. Ndaani jwakuŵechetedwaga ni nchimi mu Isaya 53, mundu jwa masausyo?
2. Chilosyo chi Ambuje mwakwe akulanjile, nambo ana lina Imanueli likusachilwa kwe?
3. Kwapi Yesu nsyene ŵasasile kuti mundu akusachilwa kulola kuti ankusimane najo?
ŴAITISYE MTIMA WAKWE MPAKA KUWA + ŴAŴALANJIDWE PAMO NI ŴAKULEŴA --> ŴASENJE SAMBI SYA ŴANDU ŴAJINJI, NI KUŴENDELA ŴAKULEŴA.
(Nganisyo syangu: Soomani Isaya 53:9 ni kaneŵaka Isaya 53:10, mwakuya ndanda jakwe. Isaya 53:9 jikuti kapolo jula ŴAWILE ni kusikwa m'lilembe lya mundu jwakusachila. Isaya 53:10 jikuti panyuma pakuŵa mbumu jwa kapolo jula jasyoosyedwe mbopesi jakusiŵila sambi, kapolo jula tachiŵona ŵanache ŵakwe ni kutalichisya moŵa gakwe. Malowe gaŵili go ngagakombola kuŵa gakuonaonape kwa mundu jwakusigala aŵile. Kusyuka kulembekwe mchipande chi cha Isaya. Kusyuka kulembekwe mchipande chi yaka mia saba nkanaŵe kusyuka kutendekwa.)
2. CHIWONELO CHINE, NYANGO JIMOJEPE — peji lya nchimi, ni mundu jwaali nchigali pakusyoma mwakunyakwilika liwu
MASENGO 8:32Kombolana↗Ni liunjili lya Malembelo ga Akunnungu liŵaliji nkusyoma ni ali, “Ŵaliji mpela ngondolo jiŵajijausyaga kukujisinga, ŵamyalele mpela mwanangondolo pakunkata manyunya, Nombewo nganaŵecheta chachili chose. (33) Ŵachembulwisye ni kwaonela. Ngapagwa juchakombole kuŵecheta yankati uŵelesi wakwe, pakuŵa umi wakwe ujigalikwe kutyochela pachilambo.” (34) Mundu jwa ku Esiopia jo ŵansalile che Filipo, “Choonde musalile, jwakulondola jwa Akunnungu ju akuŵecheta yankati ŵaani? Ana akuŵecheta yankati nsyene pane mundu jwine?” (35) Nipele, che Filipo ŵatandilile pelepo pa Malembelo ga Akunnungu ŵansalile Ngani Jambone ji Che Yesu.
JUŊGA JUKUŴECETA NNABII ŊGA ŊGA? --> FILIPO ŴATANDITE pa lilembajo lila, ni kwalalicila Yesu.
(Nganisyo syangu jachinsyene: Chelechi chili chiwuso chakusyene, chachiwusidwe pakwikwilanga ni mundu jwanganapikanila najo yanti nnope. Chiwuso chili: ana nkulondola jula akungamba jwani? Yakwanga ngaŵaga lingasyo lya chinsyene lya Filipo. Filipo asachile pa lisengo lyeleliyo lya mu Isaya 53. Filipo alalichile Yesu kutandila mu lisengo lyelelyo. Kusoma kwa achisyene achinduna kwa Isaya 53 kwalembekwe kwa ligongo lyetu. Ngapagwa jwakuŵajilwa kulinjila kusoma kwa achinduna pa Isaya 53.)
3. E. IMANUELI — MLUNGU PAMO NASO, MWANA JWABELEKWE NI MWANA JWAPEGWILE
NAMWALI CHACHIŴA NI NSIGO, NI ACHIŴELEKA MWANA WAMLUME, NI ACHIMWICHA LIINA LYAKWE IMANUELI.
Matayo 1:18Kombolana↗Yelei ni iŵatite pakupagwa Che Yesu Kilisito, che Maliamu, achikulugwe, ŵaliji atomelwe ni che Yusufu. Nambo akanaŵe kuwonegana mpela mundu ni ŵankwakwe, che Maliamu ŵalisimene ali ŵapachiilu kwa ukombole wa Mbumu jwa Akunnungu. (19) Nombe che Yusufu ŵankwakwe pakuŵa ŵaliji mundu jwambone paujo pa Akunnungu nganasaka kwachembulusya che Maliamu pa ŵandu, ŵasachile kwaleka pangaimanyilila ŵandu. (20) Nombewo paŵaliji aninkuganisya yeleyo, katumetume jwa kwinani jwa Ambuje ŵankopochele mu sagamisi, ŵansalile, “Che Yusufu mwana ju che Daudi nkajogopa kwajigala che Maliamu kuŵa ŵankwenu, ligongo ali ŵapachiilu kwa ukombole wa Mbumu jwa Akunnungu. (21) Chaligopole mwanache jwannume nomwe chimwape liina lyakwe Che Yesu, pakuŵa jwelejo ni juchiŵakulupusye ŵandu ŵakwe mu sambi syao.” (22) Nipele yoseyo yakopochele kuti liŵe isyene, liloŵe lya Ambuje liŵaŵechete kwa litala lya jwakulondola jwa Akunnungu achitiji, (23) “Mwalimwalipe chaŵe jwapachiilu, chaligopole mwanache jwannume, nombewo chachaŵilanga Emanueli” malumbo gakwe, “Akunnungu ali pamo ni uwe.”
(Nganisyo syangu jwapajika: Chiwusyo cha Maliya mu Luka 1:34 chili chiwusyo chachikwete lunda. Ŵandu akwendelechela kuwusya chiwusyo chalachicho chachaliji ŵaŵusisye Maliyajo. Yankulu yayapedwile Maliya nganiyiŵa ndani. Yankulu yayapedwile Maliya jili malango ga chichindu chachikuti Mlungu aliŵandichile kuchitendekasya. Nnole chindanda chachikuŵechetedwa mu Luka 1:32: "chindanda cha atati ŵakwe che Daudi." Achi chili chindanda chachichoyo chachikuŵechetedwa mu Yesaya 9:7 kuti mwanajo takatame pachanya pakwe. Achi chili nyumba jajimo jachimwenechimwene jajikuŵechetedwa mu Sabuli 110.)
6. G. LILOŴE LYALITENDEKWE KUŴA MWILI — NI MUNTU WAKUTI ANDI ANNONJEKE MUNI
1.YOHANA 1:1Kombolana↗Chikanaŵe gumbikwa chachilichose jwapali jumo jwaŵilanjikwe Liloŵe, nombe jwele liloŵe jo ŵaliji pamo ni Akunnungu, nombejo ŵaliji Akunnungu. (2) Chitandilile kundanda Liloŵe jo ŵaliji ni Akunnungu. (3) Indu yose yagumbichikwe ni ŵelewo ni pangali ŵelewo nganichipagwa chachili chose chichagumbichikwe. (4) Jwelejo ŵaliji ndande ja umi ni wele umi wo uichenawo lilanguka kwa ŵandu.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G3056 logos — Liloŵe
PA CHIYANDO MLI LILOŴE + LILOŴE LYAŴELE KWA MLUNGU + LILOŴE LYAŴELE MLUNGU --> YINDU YOSE YATENDEKWE NI JWALAKWE.
(Nganisyo syangu syakusyene: Yohane 1:1 jikupeleka mawu gatatu mu chitendo chimo. Kila liwu mwa mawu gatatu gakusachilwa. Liwu lyandanda lili "Lilowe lyaliji pandanda." Lilowe, lina lya Mwana jwa Mlungu chandanda chindanijile chiwiliwili cha chundu, nganilyaŵa ni ndanda. Liwu lyaŵili lili "Lilowe lyaliji pamo ni Mlungu." Lilowe nganiliŵa kaje lina line lya Atati Mlungu, ligongo mundu ngakukombola kuŵa pamo ni jwikape. Liwu lyatatu lili "Lilowe lyaliji Mlungu." Lilowe nganiliŵa chiŵelesi chaching'anda chachijimi pambali pa Mlungu. Kuchisya liwu limo mwa mawu gatatugo kukupanganya chitendo chakulekana ni chitendo chalembile Yohane.)
2.YOHANA 1:14Kombolana↗Nombe Liloŵe jo ŵaliji mundu ni ŵatemi noweji. Ni uweji tuuweni ukulu wao, ukulu wao jwelejo jwajikape jwatyosile kwa Atati Akunnungu, aguumbele umbone ni usyene.
MASIKU GA CHIGILIKI⚑ G4637 skenoo — kutama
LILOŴE LYATESILE KUŴA CHIILU + LYATAMI PASI PA UWE --> TUŴENE ULUMBA WAKWE, ULUMBA MPELA WA MWANAJUMPEPE JWA ATATI.
7. MALONJELO GAKUSIYANA, LIKANI LIMOLIMO — hema ja m'mwanya, ni hema ja chiilu.
ŴANITENDELE MALO GAKUSWEJA --> KUTI NDAME PASI PAO.
YOHANA 1:14Kombolana↗Nombe Liloŵe jo ŵaliji mundu ni ŵatemi noweji. Ni uweji tuuweni ukulu wao, ukulu wao jwelejo jwajikape jwatyosile kwa Atati Akunnungu, aguumbele umbone ni usyene.
LILOBE LILITENDEKWE MWILI + LILITAMILE PASI PETU.
(Nganisyo syangu jwansyene: Liloŵe lya Chigiliki lyalikutumika ni Yohane pa "dwelt" mu Yohane 1:14 lili skenoo (G4637). Skenoo likumanyisya kuŵika hema ni kutama mu hemajo. Kalakala, Akunnungu ŵasalile ŵandu ŵa Israeli kutaya hema kuti Akunnungu akombole kutama pasikati pa ŵandu ŵa Israeli. Ŵandu ŵa Israeli ŵataŵile hemajo kutyochela mu ngope, mbao, ni sahabu (Kutyochela 25:8). Mu Yohane 1:14, chikoperocho chikuujila sooni, nambo hemajo jili chiilu cha mundu. Hemajo m'lisanga jaliji chikoperocho chandanda cha usyene wusalidwe ni Yohane. Hemajo m'lisanga jalongolele kulosya chiilu cha Yesu Kilisito. Malembo Gasambano gakulimanyisya hemajo m'lisanga kuti jili chiwulili, chikoperocho chachikulosya kwa Yesu Kilisito, pakumala Malembo Gasambano kuuunukula chindu chachalosyagwe ni chiwulilicho. Yohane akusala usyene wu wakuŵajilana ni chiilu cha Yesu Kilisito mwakupikanika mu Yohane 1:14.)
1.ŴAKOLOSAI 1:15Kombolana↗Kilisito akulandana kwa usyene ni Akunnungu ŵangakuwoneka. Jwelejo ŵapali ikanaŵe yepanganyikwe yose kugumbikwa. (16) Pakuŵa kwa litala lya jwelejo, Akunnungu ŵaigumbile indu yose ya kwinani ni indu yose ya pachilambo ni yaikuwoneka ni yangaikuwoneka pamo ni ŵaali ni machili pane achakulu pane ilongola pane ŵaali ni ulamusi. Akunnungu ŵaigumbile indu yose kwa litala lyakwe ni kwa liwamba lyakwe. (17) Kilisito ŵapali ikanaŵe indu yose kugumbikwa ni kwakulumbikana ni ŵelewo indu yose ilumbikene pamo.
KWA JWALAKWE YINDU YOSOPE YAGUMBIDWE + JWALAKWE ALI PAUJO PA YINDU YOSOPE --> KWA JWALAKWE YINDU YOSOPE YIKUKAMULANA.
2.ŴAKOLOSAI 2:9Kombolana↗Pakuŵa chinungu chose cha Akunnungu chili mu nkati mwa chiilu cha Kilisito. (10) Ni nkulumbikana nawo, ŵanyamwe nkwete umi wautindimisyo. Ŵelewo akwete ulamusi pa masoka gagakutawala ni achakulu wose.
MWA JWELEJU MUKUTAMA KUKWANA KOSE KWA UMUNGU MU M'BILI --> M'MELE ŴAKWANA MWA JWELEJU.
YOHANA 5:39Kombolana↗Nkugasosasosa Malembelo ga Akunnungu nchiganisyaga kuti mu gelego chimpate umi wa moŵa gose pangali mbesi. Ni Malembelo ga Akunnungu go gakuŵalanga umboni nkati une! (40) Ni ŵanyamwe ngankusaka kwika kukwangu kuti nkole umi wa moŵa gose pangali mbesi.
SESANI M'MALEMBA GOSOPELA --> GAKO GALI GAGAKUNGAMUCHILA UNE.
(Ng'anisyo syangu: Yesu ŵaŵechete yeleyi mu Yohane 5:39-40 kwa achalume ŵaŵaimanyi Malembo kupunda ŵandu ŵane ŵajinji ŵaŵaliji ŵajumi pa ndaŵi jele. Achalume ŵa akombwele kusoma Malembo pangali chindu chakusoŵa. Yesu ŵaasalile achalume ŵa kuti Malembo gosope gaŵaakumbuchile pamasa gele ganti ganti gakulosya jwelejo. Yesu ŵaasalile achalume ŵa kuti mpaka sambano akaikombwele kwika kukwakwe kuti akapate umi. Kumanyilila maloŵe ga Malembo ngaŵa chindu chimo ni kummanyilila mundu jwakusalidwa ni maloŵega. Pangali malo gane gakuti mundu asakusose umi. Yesu nganijwaŵecheta kuti asose m'malango gakwe. Yesu ŵaŵechete kuti asose mu Malembo.)
1.Luka 24:25Kombolana↗Nipele, Che Yesu ŵaasalile, “Mwanya nli ŵakuloŵela kwanti yele ni mitima jenu jili jakutopela nkukulupilila maloŵe gose gaŵaŵechete ŵakulondola ŵa Akunnungu. (26) Ana nganiyaŵajila Kilisito Nkulupusyo akole masauko ga ni kwanti yeleyo ajinjile mu ukulu wao?” (27) Nipele, ŵaasagamulile gose gagaliji nkwagamba Mmalembelo ga Akunnungu kutandilila mmalembo ga che Musa mpaka mmalembo ga ŵakulondola ŵa Akunnungu wose.
KUTANDILA PA MOSE NI MANABII WOSOPE --> ŴAŴALANJILE M'MALEMBA GOSE YINDU YAKUKWANGANA NI JWALAKWEO.
2.Luka 24:32Kombolana↗Nipele ŵaŵechetesyene, “Ana ngaŵa mitima jetu jasisimwiche paŵaŵechetaga nowe mwitala mula ni kutusagamukulila Malembelo ga Akunnungu.”
ULI MITIMA JETU NGANIJITANDA MU UWE, PATUŴAUNUKULILE MALEMBA?
3.Luka 24:44Kombolana↗Nipele ŵaasalile, “Gelega ni malumbo ga maloŵe ganansalile panaliji pamo ni ŵanyamwe kuti, gaŵajilwe gamalichikwe gose gagalembekwe gagang'ambaga une mu Malajisyo ga Akunnungu gaŵapele che Musa ni itabu ya ŵakulondola ŵa Akunnungu ni mu Sabuli.” (45) Nipele ŵaaunukwile mu lunda lwao kuti akolanje kugamanyilila Malembelo ga Akunnungu,
YINDU YOSOPE YIKUSOŴA KUKWANILICHIKWA, YAŴALEMBEDWE MU MALAMUSI GA MOSE, NI M'MASYOMO, NI M'MASABULI, YATIYIKUŴECHETA YANGU --> PAJIPAKUJE, ŴAUGULE LUNDA LWAO.
(Nganisyo syangu jachinsyene: Luka 24:44-45 jikupeleka jibu pa lipesa lyakuwusya lya usumbulusyo wonose. Jibuji jikutyochela m'kang'wa mwa Yesu, panyuma pakwe Yesu kutyoka pa malembe. Yesu ŵasyesye migawo jitatu ja Malembe Gakale: shalia ja Musa, achimwene ŵa Akunnungu, ni Sabuli. Migawo jitatuji pamo jikuŵa Malembe Gakale gosope. Yesu ŵatite Malembe Gakale gosope gakwete indu yakwamba jwalakwe. Yesu nganitite kuti Malembe Gakale gane pe gakwete indu yakwamba jwalakwe. Yesu paakumala kutenda yeleyi, ŵatesile yindu iŵili yakulekangana kwa ŵakulijiganya. Yesu ŵaugwile MALEMBE ku ŵakulijiganya. Yesu ŵaugwile LUMANYICHISYO lwa ŵakulijiganya. Mundu akusaka yindu iŵiliyi yosope. Mundu mpaka akole Baibulo lyosope m'makono mwakwe, nambo akusakalila Yesu kuti augule meso gakwe kuti alole Yesu m'Baibulomo. Soomani Baibulo. Mwaŵusye Yesu kuti angulile Baibulo. Nlijiganye kusooma Baibulo.)
MALIWO
4.1 YOHANA 1:1Kombolana↗Tukunlembela ŵanyamwe utenga wa Ngani ja ajula jwakuŵilanjikwa Liloŵe jwakwikanawo umi, juŵapali chitandile kundanda. Uwe twampikene ni kumbona kwa meeso getu twachinsyene, twammweni ni kunkwaya kwa makono getu twachinsyene. (2) Jwele jwakwikanawo umi wo paŵaiche, twammweni, noweji tukuŵalanga umboni ni kunlalichila ŵanyamwe nkati umi wa moŵa gose pangali mbesi. Jwelejo ŵaliji kwa Atati ni sambano atukopochele uweji. (3) Tukunlalichila nkati Che Yesu, jutwammweni ni kumpilikana, kuti nombe ŵanyamwe nlumbikane pamo noweji mu umo watukwete nkulumbikana kwetu ni Akunnungu Atati ŵetu ni Che Yesu Kilisito Mwanagwe.
TWAPIKENE + TWAWENE NI MASO GETU + TWALOLECHESYE + MAKONO GETU GAGWAJE --> UMI WA MASIKU GOSOPE, WAWAŴE NI ATATI, NI WAWALOSYEDWE KWA UWE.
(Nganisyo syangu syachinsyene: Yohane akuŵalanga yakulola pakusaka mu 1 Yohane 1:1: kupikana, kulola, kulolechesya, ni kukamula ni makono getu. Yohane ngaakusala nganisyo kapena lingu. Yohane akusala mundu juŵalyaga nawo chakulya. M'lisosa lyalilyolyo, Yohane akumwilanga mundu jula kuti "umi wa muyaka wosope, wauŵaliji ni Atati." Mundu juŵakamwilwe ni ŵakutumisya ni makono gao ndi mundu jwalijoyo juŵaliji ni Atati kutandila kandanda. Chelecho ni chikanilo chosope cha 1 Yohane 1:1-3. Yohane akusala kuti ali mboni ja chikanilo achi, ngaŵa jwakuchiŵalanjila pe.)
Litala lyakusepuka: Genesis 3:15, mbeju ja jwankongwe, jikutugulila chitendele chosope cha Mbeju jiŵalanjidwe. Chitendele chi chikupita mwa Abulahamu (Genesis 22:18), mwa Daudi (Sabuli 132:11), ni chikuŵilanjidwa mwakuonechesya mu Galatiya 3:16.
MASIKU GA CHIGILIKI
Aga ni maloŵe gakusachilwa ga somo ali. Kwaŵayani liloŵe lililyose lyalikwete tuchindondo m'mavesi gapachanya kuti nkaiwone mate gakwe kuno.