MU NGEYE KWENDI TOTUKA WOWO WATUALA KUYALA ISALELI --> WOWO NTOTUKA WANDI WAKALA TUKA KUNKULU, TUKA MVU MI MVU.
(Mabanza mama: Nkanda wumosi mu Mika 5:2 wunatanga zitsuka zizole za longi yayi mvimba. Mfumu yayi WATOTUKA muna zunga kifioti. Kutotuka muna zunga kifioti i lubantiku, va fulu mutu kalenda kwenda wu malu. Kansi MATOTUKU ma mfumu yayi matukanga tuka thama, tuka mvu ka mvu. Matotuku tuka mvu ka mvu kasi lubantiku ko. Mika tanganga zitsuka zizole mu nkanda wumosi. Mika kasoswanga ko diambu dimosi mu zitsuka beni.)
WANDA MOYO ANDI TE LUFWA + BATANGA YANDI VA KIMOSI YE BANKUA MASUMU --> YANDI NATA MASUMU MA BAINGI, YE VOVA MU DIAMBU DIA BANKUA MASUMU.
(Mabanza mama vekula: Tanga Yisaya 53:9 buna wubuela tanga Yisaya 53:10 diaka, mu bufwana. Yisaya 53:9 wutuba ti kisadi wufwa ye wuzikwa mu mvimba ki mutu wa mvwama. Yisaya 53:10 wutuba ti kunima ko moyo wa kisadi wukituka dikaba mu masumu, kisadi kela MONA nkuna andi ye kela ZAYUNSA bilumbu biandi. Mambu mama mole nkatu malenda kala makieleka mu diambu dia muntu wusala kaka mu lufwa. Lufulukusu ludi lusonama mu kapu kiaki kia Yisaya. Lufulukusu ludi lusonama mu kapu kiaki tekila mvu nkama-nsambwadi (700) tuka lufulukusu bwidi.)
2. NZILA YANKAKA, KISALU KIMOSI — lukanda lwa mbikudi, ye muntu wakala mu kalu wau wutanga wawu na ndinga yayina.
MAVANGA MA BAMVUALA 8:32Kabula↗Buku ki mambu kioki kaba tanga kiawu kiaki: Bannata banga dimemi diyenda ku vondo; banga muana dimemi diodi dinkambu samba va ntuala mutu wowo wulembo nkulula mika, vayi kasia zibula munu ko; (33) mu diambu di kukikulula bamanga kunnungisa. Nani wela yolukila nkunꞌandi e? Bila basukisidi luzingu luandi va ntoto e? (34) Buna nlundi wu kiuka ki ntinu wunketo wuyuvula Filipi: —Wundemvukila; wutsudikisa mu diambu di nani mbikudi kayolukila mambu mama e? Mu diambu di niandi veka voti mu diambu di mutu wunkaka e? (35) Filipi wutona yoluka, wutona kunsamunina mambu ma Yesu, tonina mu nkanda wowo.
NANI MBIKUDI KA TUBIDI DIADI? --> FILIPO YANTIKA KU DISONUKU DIADI, YANDI SAMUNA YESU KUNA YANDI.
(Ngindu zami zibeni: Kiaki i kiuvu kia kieleka, kiyuvulu ku ndinga yinene kwa mutu wakayivi ko mvutu yandi. Kiuvu i kiaki: nkia mutu mbikudi kalembo yolukila? Mvutu ke ndinga a Filipo veka ko. Filipo wubadikila vana mvese wina wa Yesaya 53. Filipo wulonga Yesu tona vana mvese wowo. Diambu di bapostolo mu diambu dia longokolo lu Yesaya 53 disonama mu diambu dieto. Kadi mutu kalendi vukumuna longokolo lu bapostolo mu diambu dia Yesaya 53 ko.)
3. E. IMANUELI — NZAMBI KUMOSI YE BETO, MWANA WABUTUKA YE MWANA WAVANWA
MWANA MOSI MBUTUKA + MWANA MOSI VANWA --> DIZINA DANDI DILENDA TUBUKWA NGE NZAMBI YA NGOLO, TATA YA MVU MIA MVU --> KUYIKA KWA LUYALU LUANDI KUALENDA SUKA VE.
(Malongi mama ya kimuntu: Tala buididi bu bantelama makuma mole muna Yisaya 9:6. Makuma mole mama kasi ko diambu dimosi. Buididi bu bantelama makuma mama kasi ko mu kuenda-kuenda. Muana wabutuka. Mwana-bakala wavana. Kubutuka kusonganga buididi mwana kaizila mu nza. Kuvana kusonganga diambu diavangimina kua Mwana wakala kaka tuka thama. Vava tala bizina biavanwa kua mwana wau. Yisaya 9:6 kalendi ko vo mwana wau wela ba banga Nzambi ya lulendo. Yisaya 9:6 wutuba vo "dizina diandi diela tedolo Nzambi ya lulendo." Dizina diantete mu lusansu, Wonderful, i pele (H6382). Pele wufwana muna mfulu mosi ye mvutu Manoa kabakila muna Nsambu 13, vava kalombila dizina ye kalendi kubaka ko. Muna Yisaya 9:6, dizina divanwa.)
KATI KWA NKUNA WAKU YE NKUNA WANDI --> YANDI TA KUNKUTA NTU WAKU, NGE WU KUNKUTA KULU KIANDI.
(Mabanza mama: Nzambi wayoluka Kuyantika 3:15 kwa nyoka mu kilanga, mu ntangu masumu makotila mu nza. Kuyantika 3:15 i nsilu wa ntete wa mvulusi mu Nkanda Nzambi wamvimba. Tala nkia mbongo bekutubila mu nsonga yayi. Mu masonga mankaka ma Nkanda Nzambi, luvila lu dikanda luvokoswa mu bakala. Bandimbu i mbongo ya Abalahami ye mbongo ya Davidi. Vava kaka, va ntete kibeni, luvila luvokoswa i mbongo ya NKENTO. Tala mpe mavamvu mole mu nsonga yayi, mena ve tezo dimosi. Kilongo kya mbongo ya nkento kifwenene mavamvu. Ntu wa nyoka wufwenene kudibungudulwa.)
2.NGALATIYA 4:4Kabula↗Vayi thangu bu yifuana, Nzambi wufidisa Muanꞌandi, wubutu kuidi nketo, mu thangu Mina, (5) muingi kakula batu bobo baba ku tsi kivika ki Mina mu diambu tukituka bana ba Nzambi.
NKENTO KIMBENI KELA BANDA VUMU, KELA BUTA MWANA WA BAKALA, KELA KUNSOMPA NKUMBU'ANDI IMANUELE.
MATAYI 1:18Kabula↗Tala phila yibutukila Yesu Klisto: Maliya ngudi andi; niandi wuba nketo wuzolo kuelo kuidi Zozefi. Buna katudidi ko va nzo dikuela Maliya wubaka buemba vayi mu Pheve Yinlongo kabakila buemba beni. (19) Zozefi, bakala diodi dizola kuela Maliya, wuba mutu wusonga, wumanga kuandi kumfuisa tsoni va meso ma batu; wubaka lukanu lu kumbotula mu kitsueki. (20) Bu kaba ku tsi mayindu mu diambu di mambu beni; buna mbasi yi Pfumu yimmonikina mu ndozi, yinkamba: —A Zozefi, muana Davidi! Bika mona boma mu kuela nketo aku Maliya bila buemba buidi yandi mu Pheve Yinlongo kabakidi buawu. (21) Wela buta muana wubakala, dizina wela kumbieka Yesu: bila niandi wela kula batu bandi mu masumu mawu. (22) Mambu moso mama mavangama mu diambu di dedikisa mambu makamba Pfumu kuidi mbikudi ti: (23) Luwa, ndumba yikambu zaba bakala yela ba mu buemba, yela buta muana wubakala, dizina bela kuntedilanga Emanueli, bu dinsundula: “Nzambi widi yeto!”
NGE WELA TUBUKA DIZINA DIANDI YESU: BUKADI YANDI WELA VUKISA BATU BANDI MU MASUMU MAWU --> BAWU BELA TUBUKA DIZINA DIANDI EMMANUEL, DISUNDULWA VO, NZAMBI VAMOSI YETO.
(Ndinga zami zibene: Luswaswanu luidi vakati kua mambu mamvimba muanduaadi malongi. Yizaya 7:14 wutuba ti: YANDI wela vana muana dizina Emanuweli. Matai 1:23 wutuba ti: BAU bela vana muana dizina Emanuweli. Muna disolo dia Yizaya, ngudi mosi kaka wumvana muanꞌandi dizina. Muna disolo dia Matai, batu babo bamvana Yesu dizina. Matai wumvanga diaka diambu ka lutidi ko mu yindula muna mona nsundi. Matai wutelamanga ayi wumvimpisila nsundi nsasa a dizina, muna nkaka a Nsangu Zambote za Matai kibeni. Nsundi ka mosi ko, mu tandu kioso-kioso, kalendi lembo bakula ko nsasa a dizina Emanuweli. Emanuweli disongidila ti: Nzambi wina yeto. Matai wusia tuba diaka ko ti butukulu bua Yesu buyibula kaka Matai muna mambu Yizaya kabikula. Matai wutuba ti mambu moso mama MAVANGAMA muna diambu di mambu Yizaya kabikula MAKUKA.)
1.LUKA 1:31Kabula↗Tala: wela ba mu buemba ayi wela buta muana wu bakala; wela kuntedilanga Yesu. (32) Wela ba wunneni. Wela tedudulungu “Nzambi yizangama” ayi Pfumu Nzambi wela kumvana kundu ki kipfumu ki nkulu andi Davidi. (33) Wela biadilanga, mu zithangu zioso, batu batotukila mu Yakobi ayilubialu luandi lulendi suka ko. (34) Maliya wukamba Mbasi: —A buevi mela vangimina bila ndisi zaba nitu yi bakala ko? (35) Mbasi yimvutudila: —Pheve Yinlongo yela kuluka mu ngeyo ayi kitsusula ki lulendo lu Nzambi wuzangama kiela kufukidila. Diawu wunlongo wela butuka, wela tedudulungu Muana wu Nzambi.
BULUKA BUKALA WUAWU, MU KUZABA KIMUNTU KO? --> DIAMBU DIA NLONGO DIOZOLA BUTUKA MU NGEYE DIELA TEDWA MWANA WA NZAMBI.
(Ndiona ya kiyeno kiami: Kyuvu kya Maria mu Luka 1:34 kidi kyuvu kya nzayilu. Bantu balembo lomba kaka kyuvu kimosi kina Maria kalombele. Mvutu wuvewa Maria kadikadi ve nkindu. Mvutu wuvewa Maria i lusakumunu lwa mambu Nzambi kadi vwanda kavanga. Tala kunda kifundu mu Luka 1:32: "kunda kya se diandi Davidi." Kiawu kunda kimosi Yesaya 9:7 kikuvananga vo mwana wina wafweti vwanda va kanda. Kiawu nzo mosi ya kimfumu Nkunga 110 wafunda mu diambu diandi.)
6. G. MVOVO WAKITUKA NITU — YE BUEVI MUNTU KALENDA KUMBAKA YANDI KIBENI
1.YOWANI 1:1Kabula↗Va thonono, Diambu dikibela, Diambu diba va kimosi ayi Nzambi ayi Diambu diawu Nzambi. (2) Diambu diba va thonono va kimosi ayi Nzambi. (3) Bima bioso bivangimina mu diawu, kuisi ko kima kikambu vangu mu kambu diawu mu bibioso bikivangulu. (4) Mu diawu muba Luzingu. Luzingu beni luba kiezila ki batu.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI⚑ G3056 logos — Diambu
KU NTUALA DIAMBU DIAKALA + DIAMBU DIAKALA YA NZAMBI + DIAMBU DIAKALA NZAMBI --> BIMA BIAWONSO BIVANGWA KUA YANDI.
(Ngindu ye zole zami: Yowani 1:1 kesonganga malongi matatu mu nsonga mosi. Konso mosi mu malongi tatu mafwana. Longi kiantete i "Mvovo wakala vana lwantete." Mvovo, dizina dinkaka dia Mwana Nzambi tuka kalendi kubaka nitu a muntu ko, kasikalendi kuma yantete ko. Longi kizole i "Mvovo wakala kuna Nzambi." Mvovo ke dizina dinkaka dia Se Nzambi ko, kadi muntu kalendi kala vamosi ye yandi mosi ko. Longi kitatu i "Mvovo wakala Nzambi." Mvovo ke kimuntu kiakuluntu ki kutelama vana ndambu a Nzambi ko. Kukatula longi kimosi mu malongi tatu kuvangilanga nkanu wankaka wa mpila yankaka ye wowo Yowani kasonika.)
DIAMBU DIAKITUKA NSUNI + WUZINGILA VA KATIKA YETO.
(Mabanza mama ma mu nzo ame: Mvovo wa Kigreki wu Yoane kasadila mu "vuandaka" mu Yoane 1:14 i skenoo (G4637). Skenoo disongidila kutunga tenta ye kuzingila muna tenta yina. Mu ntangu ya nkulu, Nzambi wakamba kwa batu ba Isaraele batunga tenta muingi Nzambi kazingila vakati kwa batu ba Isaraele. Batu ba Isaraele batunga tenta yina mu minkanda mia bibulu, nti, ye wolo (Kuvaika 25:8). Muna Yoane 1:14, kifwani kimosi kiaki kivutukidi, kansi tenta yawu i nitu ya muntu. Tenta yina mu makanga yayi kifwani kiakala tuamina kia kieleka kina Yoane kesonikina. Tenta yina mu makanga yayi yisonga ku ntwala nitu ya Yesu Klisto. Kimbangu ya Kimpa yakinzikisa tenta yina mu makanga bonso kinsindukusu, kifwani kina kesonganga Yesu Klisto, kaka i na kimbangu ya Kimpa mu kimonikisa mambu mena kifwani kina kisongele. Yoane wieti tuba diambu diadi mu kikieleka vana nitu ya Yesu Klisto mu Yoane 1:14.)
1.KOLOSAYI 1:15Kabula↗Niandi mfikula yi Nzambi yi kayimonikanga ko ayi niandi wuthete mu butuka mu bivangu bioso. (16) Bila mu niandi bima bioso bivangulu: bima biobi bidi mu diyilu ayi bima biobi bidi va ntoto, biobi bieti monika ayi biobi kabi monikanga ko, biba bikundu bi kipfumu voti bipfumu, voti bikulutu voti batu ba lulendo. Niandi wuvanga bima bioso; ayi biawu bivangulu mu diambu diandi. (17) Niandi widi ku ntuala bima bioso ayi bima bioso binzinga mu niandi.
MU YANDI BIMA BIOSO BIVANGULU + YANDI KENDA NTUALA A BIMA BIOSO --> MU YANDI BIMA BIOSO BILUNGAMA.
2.KOLOSAYI 2:9Kabula↗Bila mu nitu andi, mu niandi muidi kinzambi kioso (10) ayi beno kinzambi kieno kidi mu niandi; niandi ntu wu kikulutu kioso ayi wu lulendo loso.
Muna yandi mvuluku ao awonso a Nzambi yakala kuna nitu --> Beno luidi bafuana muna yandi.
YOWANI 5:39Kabula↗Beno lueti fiongunina masonoko ila lueta banzila ti mu mawu lubakidi luzingu lukalumani ayi masonoko beni mawu meta telama kimbangi mu diambu diama. (40) Ayi lumengi kueno kuiza kuidi minu muingi lutambula luzingu.
SOSA MASONUKU --> YAWU I MAWU MENA MAKUNTELAMANGA MU MONO.
(Ngindu zyame zibene: Yesu wutuba mana mu Yowani 5:39-40 kwa babakala bazaba Masonuku mbote kuluta bantu bawombo bazinga mu ntangu yina. Babakala baba balenda tanga Masonuku mu mbiku. Yesu wukamba babakala baba vo, Masonuku moso babakala baba bazaba mu mbiku, matoma songa yandi. Yesu wukamba babakala baba vo, babakala baba balembwa kwiza kwa yandi mu baka moyo. Zaba mambu ma Masonuku, ke diambu dimosi ko ye zaba muntu wu mambu beni matubidi. Ke vwidi fulu yinkaka ko yi tomba moyo. Yesu kasi vo tomba mayindu maku ko. Yesu wutuba vo, tomba Masonuku.)
1.LUKA 24:25Kabula↗Buna Yesu wuba kamba: A batu bakambu diela ayi fuana phasi lummona mu mintima mu wilukila mambu moso mimbikudi mibikula. (26) A keti Klisto kafueti tuama mona phasi mu diambu di mambu momosimbu kakota mu nkembo andi e? (27) Bosi Yesu wutona kuba sudikisa mambu moso masonama mu diambu dianditonina mu Moyize nate mu mimbikudi mioso.
TONA KU MOZE YE MIMBIKUDI MIAWONSO --> WASOMUNA MU MASONUKU MAWONSO MAMBU MATALA YANDI KIMOSI.
2.LUKA 24:32Kabula↗Buna bakambasana bawu na bawu: —Keti mintima mieto misi banga mu khini ko mu thangu kalembukutuyolukilanga mu nzila, bu katuzingu budidi masonuku e?
KA DIAMBU KO NTIMA ETO WUYOKA MU BETO, MU NTANGU KAZIBUDILA BETO MASONUKUA?
3.LUKA 24:44Kabula↗Bosi wuba kamba: —Tala mawu mama mambu ndilukamba buna ndikidi yeno va kimosimambu mamo masonama mu diambu diama mu Mina mi Moyize, mu minkanda mi mimbikudi ayi mu minkunga mafueti kaka dedakana!” (45) Buna wuzibula diela diawu muingi babaka bu sudikila masonuku.
MAMBU MOSO MASONEMA MU NSIKU WA MOYIZE, MU MIMBIKUDI, YE MU NKUNGA, MU MAMBU MAME, MAFWETI KUKINDUKA --> BUNA KAZIBULA NDUENGA AWU.
(Mabanza mama: Luka 24:44-45 keti mvutu ya kiuvu kioki lukalu lwalu lwoso lulembo yuvula. Mvutu yayi yiti mu munu mia Yesu, na mana Yesu fuluka mu bafwa. Yesu wutubidi zitini tatu za Kinkulu Nsiku: nsiku a Musa, mimbikudi, ye minkunga. Zitini zazi tatu va kimosi zieti Kinkulu Nsiku kioso. Yesu wutuba vo Kinkulu Nsiku kioso kiba ye mambu mu diambu diandi. Yesu kasi tuba ko vo kitini kimosi kaka kia Kinkulu Nsiku kiba ye mambu mu diambu diandi. Yesu bosi wuvanga mambu muadi mansambulu mu diambu dia minlonguki. Yesu wuzibula MASONUKWA kwa minlonguki. Yesu wuzibula NSUNDU a minlonguki. Muntu wufwene ye mambu mama muadi. Muntu lenda simba Kibundu Kimvimba mu moko mandi, kansi kalenda kaka vonda mfunu a Yesu mu zibula meso mandi mu diambu di mona Yesu mu Kibundu Kimvimba. Tanga Kibundu Kimvimba. Lomba Yesu kazibula Kibundu Kimvimba kwaku. Landila tanga Kibundu Kimvimba.)
KUSUKINA
4.1 Yowani 1:1Kabula↗Mambu momo maba vana thonono, momo tuwa, momo tumona mu mesometo, momo tutala ayi momo tusimba mu mioko mieto, momo matedi mambu mamvananga luzingu mawu tueti samuna. (2) Luzingu lutotuka. Beto tumona luawu ayi tulembo yolukila luawu ayi lulembo kulusanunina luzingu lu kalumani, lolo luba kuidi Tata ayi lolobatumonisa. (3) Momo tumona ayi tuwa mawu tukulusamunina muingi beno mamveno luba mu kithuadi ayi beto; muaki kithuadi kieto kidi mu Tata ayi mu muanꞌandi Yesu Klisto.
TUWILU + TUMONA YE MESO METO + TUTALA + MAKO METO MASIMBA --> LUZINGU LUANDA-MVIOKA, LUKALA YO TATA, YO LUSONGUKA KUETO.
(Mabanza mama: Yoane wasonika mavuvu mu luve luandi muna 1 Yoane 1:1: kawa, kamona, katala bumbote, ye kasimba mu moko mandi. Yoane kalembo sonika ko diambu dia luve voti dia mabanza. Yoane wasonika muntu mosi kadidilanga yandi bidia. Muna kikanga kimosi, Yoane wubokila muntu wau vo "moyo wowo wa mvu ya mvu, wina wakalanga kumosi ye Se." Muntu wowo bapostolo basimba mu moko mau i muntu mosi kaka wina wakalanga kumosi ye Se tuka ntete kwa lulembama. Kiawu diswaswani diambu dioso dia 1 Yoane 1:1-3. Yoane wasonga vo yandi i mbangi ya diambu diadi, ekolo ko muntu wa mabanza gaka mu diambu diadi.)
MFIAULU WA NLONGO
1. Yesaya 7:14 — Tala, ndumba wela vwa mu vumu, wela buta mwana wa bakala:
a) ye wela sikila nkumbu andi Yesu
b) ye bela sikila nkumbu andi Emanuweli
c) ayi bela tela nkumbu andi Emanuele
2. Yesaya 53:3 — Yandi wuvengomono ye wulozolo kwa bantu:
c) katuka tumbanzila vo wubetamunu, wutomunu kwa Nzambi
4. Mika 5:2 — vayi mu ngeye kela kutuka kwa mutu wela kuma mfumu mu Iseli:
a) ye kimfumu kiandi kikondwa nsuka
b) va kundu kia Davidi, ye va kimfumu kiandi
c) yandi wowo kuenda kwandi kuidi tona kimvu, tona mvu ya mvu
5. Ngalatia 4:4 — Vayi bu yifwana ntangu:
a) Nzambi wafidisa Mwan'andi, wavangama mu nkento
b) Mpeve ya Nlongo yela kwiza va ngeye
c) yandi wela vuluka batu bandi mu masumu mau
6. Yoane 1:14 — Ye Mambu makituka nitu:
a) ye Diambu diakedi vamosi ye Nzambi
b) ye wakalanga vakati kieto
c) ye kondwa yandi kikadi vangama kima kimosi ko
7. Yoane 5:39 — Sosanu masonuku; kadi mu mawu lweti banzanga vo lubidi luzingu lukazimani:
a) ye luzingu luawu luakedi mwinda wa bantu
b) ye bau i bansangunina mono
c) mu ntangu kazibudila beto minkanda
MVUTU MIA KIELEKA: 1-b, 2-c, 3-a, 4-c, 5-a, 6-b, 7-b
NKIYA LONGOKA YAYI YIKABWANANGA
Nzila ya kutwadisa: Genese 3:15, i mbongo ya nkento, izibula nzila ya Mbongo ya sila. Nzila yayi yiviokele mu Abalahami (Genese 22:18), mu Davidi (Nkunga 132:11), ye yisonama mbote mu Galatia 3:16.
MAVOVO MAMFUNU MA KIGILEKI
Mawu mama i mvovo mia nzayilu mu longi yayi. Simba konso mvovo widi ye tudibindu mu mavesi kanda mu mona nsasa andi vava.
Yowani kabantikanga Nsangu Zambote za Yowani mu mbutukulu ko. Yowani wuntikilanga Nsangu Zambote za Yowani ku ntuala e ntuadulu.
“wazingila” — G4637 skenoo — kutunga tenda; kubaka nzo ya tenda; kuzinga mu tenda
"Diambu diakituka mu nitu, ye wakala vaka yeto." Mbandu yayi yinsonga Nzambi wunzingilanga mu nitu ya muntu banga bu muntu kanzingilanga mu tinda kiandi.
MAMBU MA MFUNU MA KIHEBELE
“wa kitoko” — H6382 pele — diambu dia siwumusa; diambu dia yangalala; diambu dilutidi luyindulu
Pele i dizina dintete diavana kuidi mwana mu Yisaya 9:6.